Agendabundel

Bundel - Raadsvergadering van 31 januari 2024 1 7

8

8.a 8.b

9

Opening/Mededelingen Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven Bespreekpunt in twee termijnen Het college legt de ‘Tussenbalans’ Visie op Samenleven 2023 voor aan de gemeenteraad. In de Visie op Samenleven (2020-2024) staat het beleid van de gemeente op het terrein van het sociaal domein. De Tussenbalans van 2023 geeft weer hoe het er voor staat met de verschillende onderwerpen in het beleid (meedoen, samenleven, gezondheid en goed opgroeien). De resultaten van de burgerpeiling van eind 2022 zijn hier ook in meegenomen. Op basis van de Tussenbalans stelt het college voor om de komende jaren nog meer werk te maken van preventie van zorgvragen en meer te investeren in de ‘gemeenschapskracht’ van inwoners. Daarnaast wil het college maatregelen nemen om het ‘vangnet’ voor inwoners die het (tijdelijk) zonder hulp niet redden betaalbaar en haalbaar te houden. Gezien de toenemende vergrijzing en de tekorten op de arbeidsmarkt staat dit onder druk. Door deze maatregelen wil het college zorgen dat inwoners die het echt nodig hebben ook daadwerkelijk hulp kunnen krijgen. Bijvoorbeeld op het gebied van zorg, geld of opvoeden. Bijlage 3 volgt. RV Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven RB Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven Bijlage 1. Tussenbalans Visie op Samenleven incl voorstel accenten november 2023 Bijlage 2.

Toelichting op de voorgestelde accenten en afbouwpunten Bijlage 3. Advies Adviesraad Sociaal Domein Bijlage 3.a Reactie college op advies ASDO Bijlage 4. Memo agendacommissie startnotitie preventie armoede en schulden Antwoord op vraag LSO over De Bibliotheek op school in het VO GETEKEND RB Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven Startnotitie energietransitie Bespreekpunt in één termijn Was --> wordt lijst geeft aan wat de aanpassingen zijn. RV startnotitie energietransitie RB startnotitie energietransitie Startnotitie Energietransitie GEAMENDEERDE Startnotitie Energietransitie Bijlage 1 - Antea Group - Buurtbatterij Ooststellingwerf Bijlage 2 - Liander - Mogelijke Oplossingen Transportschaarste Bijlage 3 - Berenschot - Rapportage CO2-monitor 2021 en 2030 - Ooststellingwerf GETEKEND GEAMENDEERD RB - Startnotitie energietransitie Amendement A - 043a Startnotitie energietransitie 1 A-043a VVD, CDA, CU, PvdA, VPO, GL Startnotitie energietransitie 1 Amendement A - 044 Startnotitie energietransitie 2 Ondergetekenden, leden van de raad van de gemeente Ooststellingwerf, stellen voor om de startnotitie energietransitie vast te stellen met dien verstande dat op: 1. Pagina 13 na de derde alinea wordt toegevoegd: “Bij deze voorbeelden moet duidelijk een splitsing worden gemaakt tussen het behalen van energieneutraal of klimaat neutrale doelstellingen.” 2.

Pagina 14 de tekst “Veehouderijen reduceren” wordt verwijderd. 3 Pagina 15 de tekst “Het voorstel is om in overleg met de agendacommissie van de gemeenteraad vier werkvergaderingen te organiseren met de gemeenteraad over het onderwerp Energietransitie in de eerste helft van 2024. Drie werkvergaderingen om de bovenstaande drie scenario’s samen met de gemeenteraad verder te verkennen (één werkvergadering per scenario) en één werkvergadering waarin de opbrengst van de drie voorgaande werkvergaderingen samenkomt en conclusies voor het vervolg kunnen worden getrokken.” Aan te vullen met de tekst: “De drie scenario’s voor de vier werkvergaderingen zijn bij deze niet vastgesteld, maar kunnen worden ingebracht in de discussie bij de werkvergaderingen.” A-044 VVD, CDA, CU, PvdA, VPO startnotitie energietransitie 2 INGETROKKEN Meerjaren Onderhouds Plan (MOP) wegen 2024-2028 Bespreekpunt in één termijn Om de gemeente goed bereikbaar te houden is een kwalitatief goed en veilig wegen, fiets- en voetpaden netwerk nodig. Daarnaast heeft de gemeente vanuit verschillende wet- en regelgeving de verplichting om de wegen, fiets- en voetpaden te onderhouden.

10

11

12

13

RV Meerjaren Onderhouds Plan (MOP) wegen 2024-2028 RB MOP wegen 2024-2028 Bijlage 1. MOP wegen 2024-2028 planjaar 2024-2025 (Overzichtskaart) Bijlage 2. MOP wegen 2024-2028 planjaar 2026-2027-2028 (Doorkijk) GETEKEND RB MOP wegen 2024-2028 Kaderbrief 2025-2028 van de Veiligheidsregio Fryslan Bespreekpunt in één termijn Wij ontvingen de kaderbrief 2025-2028 van Veiligheidsregio Fryslân (VRF) ter behandeling door de gemeenteraad. In dit jaarlijks terugkerend document beschrijft de VRF de ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de begroting 2025 en verder. Een eventuele zienswijze op deze kaderbrief is een middel om te kunnen sturen op de begroting van de VRF. Naast de kaderbrief ontvingen wij gelijktijdig de eerste begrotingswijziging 2024 en de financiële verordening. De financiële toekomst van de gemeenten is onzeker. Het zogenoemde ravijnjaar 2026 komt steeds dichterbij en de gemeenten hebben nog geen duidelijkheid. De VRF is zich hiervan bewust en beperkt de toename van het financieel kader tot het noodzakelijke. Aangegeven wordt de insteek is dat dienstverlening sober en doelmatig uit wordt gevoerd, met instandhouding van de kwaliteit.

RV VRF kaderbrief 2025-2028 RB VRF Kaderbrief 2025-2028 Bijlage 1 - VRF Kaderbrief 2025-2028 Bijlage 2 - Aanbiedingsbrief kaderbrief 2025-2028 Bijlage 3 - Eerste begrotingswijziging 2024 Bijlage 4 - Financiële verordening Veiligheidsregio Fryslân 2024 Bijlage 5 - Brief antwoord gemeente Ooststellingwerf GETEKEND RB VRF kaderbrief 2025-2028 Uitgebreide Wabo procedure voor de bouw van 2 woningen op het perceel 't West 24 te Donkerbroek Hamerstuk RV ontwerp verklaring van geen bedenkingen 't West 24 Donkerbroek RB ontwerp verklaring van geen bedenkingen 't West 24 Donkerbroek. Bijlage 1. Principebesluit 't West 24 te Donkerbroek d.d. 1-12-2021 geanonimiseerd Bijlage 2. Ruimtelijke onderbouwing 't West 24 te Donkerbroek versie sept. 2023 Bijlage 3. Ontwerpbesluit Wabo verleend 't West 24 Donkerbroek nov. 2023 Bijlage 4. Landschappelijke inpassing 't West 24 Donkerbroek geanonimiseerd GETEKEND RB - Kuipenstreek 8 Oosterwolde (aula) Motie vreemd aan de orde van de dag - M-067 Aandacht voor de mantelzorg Ondergetekende, lid van de raad van de gemeente Ooststellingwerf: Verzoekt het college in 2024 een publiciteitscampagne op te starten om een beter zicht te krijgen op het aantal overbelaste mantelzorgers in onze gemeente om vervolgens deze groep adequate hulp te kunnen verstrekken. M-067 LSO, Motie vreemd Aandacht voor de mantelzorg AANGEHOUDEN Sluiting

Raadsvoorstel Commissievergadering Titel Onderwerp Portefeuillehouder/Teamleider Extern zaak ID (zaakcode)

: : : : :

Samenleven Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven Accenten en afbouwpunten nav Tussenbalans 2023 Esther Verhagen / Jelke Nijboer – Harry Dekkers 0085106674

Datum collegevergadering 14 november 2023

Voorgesteld besluit 1. De bestaande Visie op Samenleven 2020-2024 en bijbehorende doe-agenda’s ongewijzigd te laten, maar vanaf nu bij de uitvoering ervan de in de Tussenbalans voorgestelde accenten en afbouwpunten leidend te laten zijn. 2. Het toetsingskader zoals genoemd in de Tussenbalans Visie Samenleven vast te stellen als houvast bij het maken van samenhangende keuzes in de verdere uitvoering van de Visie op Samenleven.

Openbaar Ja, passief via openbaar verslag

Inleiding In 2019 stelde de raad de Visie op Samenleven vast. Hierin staan 15 onderwerpen (maatschappelijke effecten) centraal. Daarna volgden ter uitwerking van de Visie op Samenleven doe-agenda’s. Wij monitoren ons beleid via de monitor sociaal domein (elk half jaar). Bovendien was er eind 2022 een burgerpeiling, waarin we inwoners vragen stellen over de 15 onderwerpen uit de Visie op Samenleven. Daarnaast zien we een aantal trends in de samenleving waar we rekening mee moeten houden (vergrijzing, tekorten op de arbeidsmarkt, groeiende kansenongelijkheid, individualisering etc). Ten slotte horen we in onze contacten met allerlei organisaties, experts en dorpen signalen over ontwikkelingen, kansen en knelpunten. Dit alles is aanleiding om een tussenbalans op te maken. We werken aan veel doelen tegelijk. Komt alles voldoende uit de verf? Wat gaat goed, wat kan beter? Een analyse op basis van bovenstaande bronnen leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten en maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen. Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen. Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen (afbouwpunten). In deze tussenbalans staan daar voorstellen voor.

NB de Adviesraad Sociaal Domein is gevraagd advies uit te brengen. Zodra dit er is, sturen we dit na.

Argumenten Argument 1.1 De accenten en afbouwpunten sluiten aan bij de uitdagingen waar we voor staan Het kiezen van accenten is noodzakelijk, gezien maatschappelijke ontwikkelingen als vergrijzing, personeelstekorten en oplopende kosten. Goede ondersteuning en zorg staan onder druk door deze ontwikkelingen. Als we niks doen, versnipperen we onze aandacht en lukt het niet om impact te maken voor inwoners die het het hardst nodig hebben. In deze tussenstand staat per opgave een analyse waarin we op een rij zetten wat de data ons vertellen, wat we van inwoners en experts horen, wat trends zijn die invloed op ons hebben en waar politiek prioriteiten liggen (college akkoord, samenwerkingsagenda). Op basis van deze analyse trekken we een conclusie over de belangrijkste uitdagingen waar we voor staan en wat dit betekent (waar leggen we accent op, wat gaan we afbouwen). Argument 1.2 De accenten en afbouwpunten helpen om duurzame impact te maken voor inwoners, passen bij de rol van de gemeente en dragen bij aan financiële beheersbaarheid in het sociaal domein. We willen impact maken voor onze inwoners. De analyse laat zien dat we voor grote maatschappelijk en financiële uitdagingen staan. Dit betekent dat we scherpe keuzes moeten maken (waar gaan we ons écht op richten). We willen ook dat dat wat we doen duurzaam is (bestendig). En past bij de rol van de gemeente.

Dit leidt tot vier ‘rode draden’. Deze zijn samengevat op pagina 8 van de Tussenbalans. Argument 1.3 De accenten en afbouwpunten sluiten aan bij de geluiden die we hoorden vanuit de raad en de adviesraad sociaal domein op 4 oktober. Op 4 oktober was er een werkvergadering voor raadsleden en leden van de adviesraad sociaal domein (ASDO) over mogelijke accenten en dingen die we kunnen afbouwen. De ‘oogst’ van deze avond gebruikten we als input voor dit raadsvoorstel. Argument 1.4 Door alles in samenhang te beschouwen maken we een integrale afweging. De opgaven in het sociaal domein hangen nauw met elkaar samen. We willen geen beslissingen nemen op deelterreinen (1 puzzelstukje) zonder de samenhang met andere leefgebieden mee te nemen (de hele puzzel). In de Tussenstand nemen we de gehele visie op Samenleven onder de loep, waardoor we overzicht hebben en integrale afwegingen maken. Argument 1.5 De Visie op Samenleven en de doelenboom sluiten nog steeds goed aan bij wat we in de samenleving zien en wat nodig is. De analyse in de Tussenbalans 2023 leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten, maatschappelijke effecten en doelen uit de Visie op Samenleven en de bestaande doe-agenda’s niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen.

Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen. Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen (afbouwpunten). Daarom doen we daar in deze tussenbalans voorstellen voor. Beslispunt 2 Toetsingskader Het toetsingskader staat op pagina 6 van de Tussenbalans. Argument 2.1 Het toetsingskader helpt om te focussen op dat wat echt nodig is en helpt. We moeten we ons concentreren op dingen die écht helpen, die nodig zijn (need to have in plaats van nice to have), die passen bij de rol van de gemeente en die onderdeel zijn van een samenhangende aanpak (geen losse flodders). Het is belangrijk dat we consequente keuzes maken, onze tijd en ons geld niet versnipperen en ons niet laten ‘afleiden’ door acties en projecten die mogelijk wel interessant en nuttig zijn, maar niet essentieel. Daarom gaan we alle inspanningen die we nu doen én alle nieuwe initiatieven,

verzoeken, ideeën en projecten kritisch toetsen voordat we beslissen of we ze oppakken. Het toetsingskader helpt hierbij.

Kanttekeningen Kanttekening 1.1 Impact maken in het sociaal domein vraagt een lange adem en consequent vasthouden aan keuzes. Het sociaal domein kent een brede scope en het laten doorwerken van de visie in de haarvaten van de uitvoering (door de gemeente, maar ook door gesubsidieerde partijen) vraagt een lange adem. Het is dus belangrijk dat we langere tijd consequent blijven werken aan de accenten. Bijvoorbeeld OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving), waarbij we meerjarig investeren in de (mentale) weerbaarheid en gezondheid van kinderen en jongeren past hier goed bij. We hopen dat het toetsingskader ons helpt om de focus te behouden. Kanttekening 1.2 Effecten zijn pas op lange termijn meetbaar en afhankelijk van ontwikkelingen De effecten van ons beleid monitoren we via de monitor sociaal domein. Hier staan gegevens in oa uit onze eigen administratie (bijvoorbeeld zorggebruik), uit GGD onderzoek (gezondheid) en uit de Burgerpeiling (mening van inwoners over de onderwerpen die in de Visie op Samenleving centraal staan). We weten echter dat bv investeringen in preventie vaak pas op langere termijn zichtbaar zijn in cijfers. Daarnaast is in het sociaal domein weinig ‘maakbaar’. Economische ontwikkelingen als werkgelegenheid en inflatie zijn bijvoorbeeld van grote invloed op de positieve gezondheid en het welzijn van inwoners.

Financiële toelichting De financiële kaders voor de Visie op Samenleven (begroting) blijven ongewijzigd.

Publicatie voor bekendmaking De gemeenteraad heeft kennis genomen van de ‘Tussenbalans’ Visie op Samenleven 2023 en op basis daarvan besloten waar de komende jaren accent op gelegd moet worden bij de uitvoering van het beleid op het gebied van Samenleven. Ook stelde de raad vast waar de komende jaren minder aandacht naar toe gaat. Zo gaat de gemeente zich nog meer richten op het voorkomen van zorgvragen en wil zij nog meer investeren in de ‘gemeenschapskracht’ van inwoners. Daarnaast worden maatregelen genomen om het ‘vangnet’ voor inwoners die het (tijdelijk) zonder hulp niet redden betaalbaar en haalbaar te houden. Gezien de toenemende vergrijzing en de tekorten op de arbeidsmarkt staat dit onder druk. Door deze maatregelen wil de raad zorgen dat inwoners die het echt nodig hebben ook daadwerkelijk hulp kunnen krijgen. Bijvoorbeeld op het gebied van zorg, geld of opvoeden. In de Visie op Samenleven 202-2024 staat het beleid van de gemeente op het terrein van het sociaal domein. De Tussenbalans 2023 geeft weer hoe het er voor staat met de verschillende onderwerpen in het beleid (meedoen, samenleven, gezondheid en goed opgroeien). De resultaten van de burgerpeiling van eind 2022 zijn hier ook in meegenomen.

NB In de Samenwerkingsagenda staat dat de raad een Startnotitie wil op het gebied van armoede en schulden en hierover het gesprek wil voeren met de samenleving en relevante partijen. Dit raadsvoorstel over accenten in de Visie op Samenleven bevat oa voorstellen op het gebied van armoede en schulden. In die zin is het hernieuwd beleid over armoede en schulden. De raad heeft hier op diverse momenten inhoudelijk over meegepraat. Het opstellen van een Startnotitie over armoede en schulden zou dit proces als het ware ‘over’ doen. Daarom is hierover overleg geweest met de agendacommissie, waarin we het volgende hebben afgesproken: • Dat we geen startnotitie opstellen, omdat de raad in december 2023 besluiten neemt over de accenten in het beleid armoede en schulden. • Dat we de raad daarna actief (via een aparte stand van zaken-notitie) op de hoogte houden van de uitvoering van dit hernieuwde beleid armoede en schulden. Hoe komen de accenten uit de verf, wat

levert het op, hoe ervaren inwoners het etc. Eventueel kan dit desgewenst ook in de vorm van een thema-bijeenkomst in 2024. • Indien de raad dit wil, kunnen we organiseren dat de raad in gesprek gaat met inwoners, organisaties en ondernemers die betrokken zijn bij armoede en schulden. Centrale vraag zou bijvoorbeeld kunnen zijn hoe we gezamenlijk méér kunnen bereiken. Dit is dan meer een soort congresachtig iets dan een aanzet tot nieuw beleid voor de gemeente. Voor de volledigheid voegen we de memo zoals die is besproken met de agendacommissie ter informatie bij dit raadsvoorstel.

Vervolg • • • • •

14 november besluit in college BW 15 november verzenden Raadsvoorstel naar gemeenteraad en adviesaanvraag naar Adviesraad sociaal domein 7 december commissie Samenleven 19 december raadsvergadering Aansluitend vertaalt het college de gekozen accenten en afbouwpunten in de uitvoering. De bestaande Visie op Samenleven en bijbehorende doe-agenda’s blijven van kracht, maar in de uitvoering ervan zijn de accenten bepalend. Dit komt tot uitdrukking in de keuzes van inspanningen (wat doen we wel, wat doen we niet, anders of minder).

Planning & communicatie Via de monitor Sociaal Domein en de P&C cyclus blijft de raad op de hoogte van de voortgang. Evaluatie Aan het einde van de looptijd van de Visie op Samenleven volgt een voorstel over het vervolg.

Burgemeester en wethouders van Ooststellingwerf, , secretaris

, burgemeester.

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Tussenbalans 2023 Visie op Samenleven 2020-2024 inclusief voorstel accenten en afbouwpunten Toelichting op de voorgestelde accenten en afbouwpunten Advies Adviesraad Sociaal Domein (wordt nagezonden zodra dit er is) Memo aan agendacommissie ivm Samenwerkingsagenda A-onderwerp Preventie Armoede en Schulden

Extern zaak ID (zaakcode) : 0085106674 De raad van de gemeente Ooststellingwerf; nr. gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 14 november 2023

Besluit 1. De bestaande Visie op Samenleven 2020-2024 en bijbehorende doe-agenda’s ongewijzigd te laten, maar vanaf nu bij de uitvoering ervan de in de Tussenbalans voorgestelde accenten en afbouwpunten leidend te laten zijn. 2. Het toetsingskader zoals genoemd in de Tussenbalans Visie Samenleven vast te stellen als houvast bij het maken van samenhangende keuzes in de verdere uitvoering van de Visie op Samenleven.

Besloten in de openbare vergadering van 30 januari 2024. , griffier.

, voorzitter.

TUSSENBALANS VISIE OP SAMENLEVEN (INCL VOORSTEL ACCENTEN) NOVEMBER 2023

1 AANLEIDING In oktober 2019 stelde de raad de Visie op Samenleven vast. Hierin staan 15 onderwerpen (maatschappelijke effecten) centraal. Daarna volgden ter uitwerking van de Visie op Samenleven in 2021 en 2022 6 doe-agenda’s. Wij monitoren ons beleid via de monitor sociaal domein (elk half jaar). Bovendien was er eind 2022 een burgerpeiling, waarin we inwoners vragen stellen over de 15 onderwerpen uit de Visie op Samenleven. Daarnaast zien we een aantal trends in de samenleving waar we rekening mee moeten houden (vergrijzing, tekorten op de arbeidsmarkt, groeiende kansenongelijkheid, individualisering etc). Ten slotte horen we in onze contacten met allerlei organisaties, experts en dorpen signalen over ontwikkelingen, kansen en knelpunten. Nu we een paar jaar op weg zijn met het het uitvoeren van de Visie op Samenleven is het tijd om een tussenbalans op te maken. We werken aan veel doelen tegelijk. Komt alles voldoende uit de verf? Wat gaat goed, wat kan beter? Een eerste globale analyse op basis van bovenstaande bronnen leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten en maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen. Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen.

Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen. In deze tussenbalans diepen we dit nader uit. NB De financiële kaders (zie begroting) voor de uitvoering van de Visie op Samenleven blijven ongewijzigd.

2 Beleidscyclus Zo geven we invulling aan een logische beleidscyclus; We hebben de maatschappelijke effecten uit ‘de Visie op Samenleven’ vertaald in doe-agenda’s met concrete doelen (plan) en een samenhangend ‘pakket’ van inspanningen, uit te voeren door gemeente en samenleving (do). We monitoren de resultaten tussentijds en evalueren bij de P&C cyclus met behulp van de monitor sociaal domein (check). Nu, ruim 2 jaar na het vaststellen van de doe-agenda’s, maken we een uitgebreidere tussenbalans. Op basis van de monitoring sturen we bij (act). Deze cyclus herhaalt zich doorlopend. Zo werken we datagedreven. Leidend is steeds het maatschappelijk effect dat we willen bereiken (zie doelenboom ‘Visie op Samenleven’).

PAGINA 1

3 Opzet van deze tussenbalans Per opgave uit de Visie op Samenleven zijn er twee pagina's. Op de eerste pagina staat een analyse. Hoe het er voor staat met de betreffende opgave? Dat doen we op hoofdlijnen (dus niet op alle specifieke doelen uit de doe-agenda's en/of per inspanning/project/activiteit*). We gebruiken diverse bronnen (monitor, burgerpeiling, signalen, trends etc). Op deze pagina vindt u ook de bestaande politieke prioriteiten voor de betreffende opgave. Op de tweede pagina staat een voorstel waar we de komende periode het accent op leggen en waar we geen aandacht meer aan besteden (afbouwpunten). Dit is waar de raad over beslist. Na besluitvorming door de gemeenteraad is de uitvoering (het kiezen en uitvoeren van inspanningen) aan het college. Hierbij vormen de begroting het door de raad vast te stellen toetsingskader (zie pagina 6) de kaders.

*De Monitor Sociaal Domein bevat meer gedetailleerde informatie, gerelateerd aan de doelen uit de doe-agenda's.

PAGINA 3

4 schematische weergave van deze tussenbalans Deze tussenbalans gaat dus over de inhoud van het beleid (komende maatschappelijke effecten dichterbij)? Schematisch is de opzet als volgt.

Burgerpeiling Monitor SD

Trends en ontwikkelingen & signalen van inwoners, organisaties en experts

B Bestaande politieke prioriteiten

Doe-agenda's

C G HK I MO

Tussenbalans Visie op Samenleven en Doe-agenda's: Analyse: Hoe staat het er voor met de 15 maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven. Voorstel waar we accenten gaan leggen en waar we minder aandacht aan gaan besteden (afbouwpunten).

enleven blijft Visie op Sam zelfde nen wel Maar daarbin n te accenten aa voorstel om e e at we m r brengen zod n waar het impact make nodig blijkt.

Voorstel voor een toetsingskader dat het college gebruikt bij de keuze voor inspanningen. De raad besluit over de accenten, de afbouwpunten en over het toetsingskader. Dit vormt samen met de begroting de kaders waarbinnen het college de uitvoering oppakt.

PAGINA 4

5 Uitgangspunten voor deze tussenbalans Bij het maken van de tussenbalans houden we vast aan de 'rode draad' uit de Visie op Samenleven. Samengevat houdt de rode draad in: We faciliteren inwoners zoveel mogelijk om het ‘zelf’ te doen. We ondernemen acties om te voorkomen of uit te stellen dat inwoners zorg of ondersteuning nodig hebben. We bieden een betrouwbaar en goed vangnet voor inwoners die het (tijdelijk) zelf niet redden. We willen de écht kwetsbaren bereiken en helpen met onze preventieve acties en ons vangnet. We werken ‘vanuit de bedoeling’; professionals krijgen de ruimte om te doen wat nodig is en past bij de inwoners en de situatie. We bepalen per onderwerp wat de rol van de gemeente is (zie doelenboom pagina 3). Dit gaat van loslaten tot regisseren. Het is belangrijk dat we 'rolvast' zijn. We moeten en willen ons niet inhoudelijk bemoeien met dingen die inwoners zelf kunnen en willen doen (denk aan inwonersinitiatieven). Tegelijkertijd zijn er wettelijke taken waar we als gemeente (vooral) zelf aan zet zijn (denk aan het uitvoeren van de Wmo, de Participatiewet en de wet op de Jeugdhulp).

PAGINA 5

6 Toetsingskader (Beslispunt 2 raadsvoorstel) Dit stuk bevat verderop een voorstel over de accenten (wat willen we (vooral) bereiken) en over afbouwpunten (waar besteden we minder of geen aandacht aan). Daarna pakt het college de uitvoering verder op (hóe gaan we dat doen). Om te bepalen welke inspanningen wel zinvol zijn en welke niet, is er behoefte aan een toetsingskader. Dit is een soort 'meetlat' die het college helpt om bij de uitvoering van de Visie op Samenleving (inclusief de accenten en afbouwpunten) te bepalen welke inspanningen we wel blijven doen en welke niet meer, wat doen we minder, of wat doen we anders. Ook kan het aanleiding zijn om nieuwe inspanningen te doen omdat we ontdekken dat de oude niet genoeg helpen. Dit toetsingskader leggen we ter vaststelling voor aan de raad. Toetsingskader We blijven inspanningen doen of pakken nieuwe inspanningen op als: Deze naadloos aansluiten op de accenten en/of een essentiële bijdrage leveren aan andere maatschappelijke effecten uit de doelenboom Visie op Samenleven (zonder gaat het niet lukken). Het onderdeel is van een bredere aanpak en er is van te voren nagedacht over borging (geen 'losse flodders'). Er op dit moment niet al iets anders is dat er op lijkt / hetzelfde beoogt. Met andere woorden er is een duidelijke meerwaarde ten opzichte van wat er al is.

Als er al wél iets is dat er op lijkt: Wat kan er dan weg? We er (met name) de groep mee bereiken die we willen bereiken (soms zijn dit specifiek kwetsbare inwoners, soms een andere groep). De kosten (geld, tijd) in verhouding staan tot de te verwachten baten / maatschappelijke impact voor inwoners en het aantal inwoners dat we er mee bereiken. Het iets is dat persé de gemeente moet doen of bekostigen (er gaat iets mis als wij niks doen). NB uitgangspunt Visie Samenleven: We faciliteren inwoners zoveel mogelijk om het zelf te doen. Het past bij onze rol (zie doelenboom: loslaten/faciliteren/stimuleren/regisseren). We trekken dus niet de kar en/of bemoeien ons met de inhoud als het onderwerp op 'loslaten' of 'faciliteren' staat.

PAGINA 6

7 Tot stand koming van deze tussenstand Deze tussenstand kwam tot stand op basis van informatie uit de volgende bronnen. Gesprekken in onze eigen (ambtelijke) opgaveteams. Monitor sociaal domein. Burgerpeiling 2022: de mening van inwoners over de 15 maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven. Bespreking van de resultaten uit de Burgerpeiling met de gemeenteraad en de adviesraad sociaal domein in het voorjaar van 2023. Signalen die we doorlopend krijgen van ons eigen gebiedsteam, van samenwerkingspartners (denk aan zorgaanbieders en huisartsen, maar ook woningcorporaties) en van plaatselijke belangen, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Gesprekken met (bijna) alle plaatselijke belangen over de resultaten van de burgerpeiling in de periode maart/april/mei 2023. Herkennen zij het beeld dat uit de burgerpeiling naar voren komt, wat doen zij zelf al om knelpunten op te pakken en hoe zien zij de rol van de gemeente? Twee groepsgesprekken eind juli 2023 (‘denktanks’) met maatschappelijk betrokken inwoners van diverse leeftijden.

Hierin stonden de volgende vragen centraal: wat zijn de belangrijkste knelpunten op het gebied van samenleven? Welke oplossingen zijn kansrijk? Wat kan de samenleving zelf bijdragen aan oplossingen? Wat moeten anderen (waaronder de gemeente) oppakken? Wat moet de gemeente vooral niet (meer) doen? Een werkbijeenkomst met de gemeenteraad en met de Adviesraad Sociaal Domein op 4 oktober 2023. NB De Adviesraad Sociaal Domein brengt nog officieel advies uit over deze 'Tussenstand'. Deze sturen we na zodra deze beschikbaar is.

PAGINA 7

B

8 Belangrijkste conclusies uit deze tussenbalans

Burgerpeiling Monitor SD

Trends en ontwikkelingen & signalen van inwoners, organisaties en experts

Bestaande politieke prioriteiten

Doe-agenda's

C

HK

E

I

G

MO

1. Investeren in gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar is essentieel voor bijna alle uitdagingen die we het hoofd moeten bieden. De zorg staat onder druk. We hebben te maken met vergrijzing. Er zijn niet genoeg mensen om de huidige professionele zorg waar te maken. De positieve gezondheid van mensen staat of valt met sociale netwerken om op terug te vallen, zingeving en verbinding met anderen. We kunnen gemeenschapskracht niet ‘maken’ of afdwingen, maar wel zo goed mogelijk faciliteren. 2. We richten ons (nog) meer op preventie en het stimuleren van eigen verantwoordelijkheid van inwoners. We kunnen niet alles meer met professionele zorg oplossen. De situatie op de arbeidsmarkt, de vergrijzing maar ook de beperkte financiële middelen maken het noodzakelijk dat we meer dan nu uitgaan van de eigen verantwoordelijkheid en samenredzaamheid van inwoners voor hun positieve gezondheid. Nóg meer inzetten op preventie en ‘voorliggende voorzieningen’ (informele zorg en indicatie-vrije hulp) helpt hierbij. 3. We moeten maatregelen nemen om het 'vangnet' voor inwoners die het (tijdelijk) niet redden zonder ondersteuning haalbaar en betaalbaar te houden. Door vergrijzing, het toenemend beroep op jeugdhulp en het aantal inwoners dat te maken heeft met armoede/schulden en bestaansonzekerheid dreigt het vangnet onbetaalbaar te worden.

Bovendien zijn er niet genoeg ‘handjes’ om de hulp in de benen te houden. Daarom moeten we creatieve manieren vinden om het vangnet toch betaalbaar en haalbaar te houden. Dit kan ten koste gaan van de keuzevrijheid van inwoners en mogelijk ook leiden tot minder maatwerk. 4. Inzet op duurzame en samenhangende oplossingen. Om bovenstaande mogelijk te maken, moeten we inzetten op duurzame, samenhangende oplossingen (geen losse flodders) en willen we onze tijd en ons geld niet versnipperen. Ook willen we ons concentreren op dingen waar een rol van de gemeente noodzakelijk is. PAGINA 8

van Conclusies naar accenten & afbouwpunten (beslispunt 1 raadsvoorstel) Investeren in gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar is essentieel voor bijna alle uitdagingen. We richten ons (nog) meer op preventie en het stimuleren van eigen verantwoordelijkheid van inwoners. Maatregelen zodat het 'vangnet' voor inwoners die het (tijdelijk) niet redden zonder ondersteuning haalbaar en betaalbaar blijft. Inzet op duurzame en samenhangende oplossingen, geen versnippering en geen dingen oppakken waar anderen voor verantwoordelijk zijn.

MEEDOEN A&D besluit 1 - ACCENT Inwoners stimuleren om tijdig te anticiperen op ouder worden

SAMENLEVEN besluit 9 - ACCENT Voorwaarden scheppen voor de bloei van gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar

GEZONDHEID besluit 11 - ACCENT Integrale aanpak om te komen tot een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag

GOED OPGROEIEN besluit 14 - ACCENT Kansrijke start voor kinderen

MEEDOEN A&D besluit 2 - ACCENT (Wmo)zorg anders organiseren en inkopen zodat deze haalbaar en betaalbaar blijft

SAMENLEVEN besluit 10 - AFBOUWEN We bemoeien ons niet met de inhoud en uitvoering van initiatieven maar laten dit bij inwoners(groepen), dorpen en buurten en maatschappelijke organisaties.

GEZONDHEID besluit 12 - ACCENT Preventief inzetten op een gezonde en actieve leefstijl waarin reablement*, bewegen, voeding en weerbaarheid centraal staan

GOED OPGROEIEN besluit 15 - ACCENT Beperken jeugdhulpvragen door gerichte preventie

GEZONDHEID besluit 13 - AFBOUWEN Niet betuttelen, maar uitnodigende projecten en programma's aansluitend bij de intrinsieke motivatie van inwoners

GOED OPGROEIEN besluit 16 - AFBOUWEN We houden ons niet (meer) bezig met verantwoordelijkheden die bij andere partijen liggen (bv onderwijs).

MEEDOEN A&D besluit 3 - AFBOUWEN Formele zorg minder 'promoten' en uitdragen als oplossing. MEEDOEN B&C besluit 4 - ACCENT Alles op alles zetten om bijstandsgerechtigden naar vermogen mee te laten doen in onze samenleving MEEDOEN B&C besluit 5 - ACCENT Voorzieningen voor inwoners met weinig geld en/of schulden zo eenvoudig en toegankelijk mogelijk maken MEEDOEN B&C besluit 6 - ACCENT Structurele verbeteringen bereiken voor mensen die lange tijd in armoede en/of schulden leven (gebiedsgericht werken aan bestaanszekerheid)

*Reablement is een manier om samen met een oudere te werken aan herstel van zelfredzaamheid. Het heeft als doel om inwoners zo onafhankelijk mogelijk te maken van zorg en zoveel mogelijk en zo lang mogelijk dingen (weer) dingen zelf doen.

GOED OPGROEIEN besluit 17 - AFBOUWEN Geen losse projecten gericht op de weerbaarheid en positieve gezondheid van kinderen vanaf 10 jaar maar samenhangende aanpak (OKO).

MEEDOEN B&C besluit 7 - AFBOUWEN Geen projecten die niet substantieel bijdragen aan meedoen van bijstandsgerechtigden en/of slechts een kleine groep bereiken. MEEDOEN B&C besluit 8 - AFBOUWEN Geen extra communicatie om het bereik van afzonderlijke regelingen en voorzieningen te vergroten omdat het effect hiervan zeer beperkt is.

PAGINA 9

9 tussenbalans per opgave (incl. voorstel voor accenten en afbouwpunten)

Op de volgende pagina's maken we per opgave uit de Visie op Samenleven een tussenstand op hoofdlijnen. Hoe ver zijn we met de maatschappelijke effecten? Dat doen we door per opgave de volgende vragen te beantwoorden: Data: Wat zeggen de cijfers uit de monitor sociaal domein SD erover. Hoe ervaren inwoners het (Burgerpeiling)? Wat horen we van inwoners, experts, organisaties en dorpen. Wat zeggen zij bv over de gewenste rol van de gemeente (en wat kan de samenleving zelf (beter))? Wat zijn relevante trends en ontwikkelingen waar we geen invloed op hebben, maar die wel invloed hebben op ons? Spelen er onderwerpen die politiek gezien prioriteit hebben (collegeprogramma, samenwerkingsagenda, aangenomen moties, vastgesteld beleid)? We vatten dit per opgave (Meedoen, Samenleven, Gezondheid en Goed Opgroeien) samen op één pagina. Dit mondt op de volgende pagina steeds uit in een voorstel waar we de komende periode accenten gaan leggen en waar we juist minder aandacht aan besteden in de uitvoering van de Visie op Samenleven (afbouwpunten). Op deze tweede pagina ziet u ook voorbeelden van inspanningen die hier bij kunnen passen. Deze zijn nog niet door het college vastgesteld en zullen nog wijzigen, afhankelijk van ontwikkelingen en mogelijkheden in de praktijk. De inspanningen liggen nu dan ook niet voor ter besluitvorming.

Bij de keuze van inspanningen laat het college zich te zijner tijd leiden door het toetsingskader dat de raad vaststelt (paragraaf 6).

PAGINA 10

MONITOR SD & BURGERPEILING

MEEDOEN A & D

De uitgaven voor woningaanpassingen vanuit de Wmo fluctueren per jaar.

RELEVANTE TRENDS Vergrijzing: we zien een stijging van het beroep op professionele zorg en ondersteuning (1 op 6 inwoners nodig in de zorg wordt straks 1 op de 4 inwoners nodig in de zorg).

In de burgerpeiling 2022 geeft 16% van de 55+ers aan dat ze niet in hun huis kunnen blijven wonen als ze lichamelijk achteruit zouden gaan. Dit is veel, aangezien ongeveer 10.000 mensen in onze gemeente in die leeftijdscategorie 55+ zitten.

Mooie voorbeelden van maatschappelijke initiatieven bv bloeizones. Personeelstekorten, oa in de zorg. Beweging om langer thuis te blijven wonen.

We zien dat het door de (landelijke) personeelstekorten steeds lastiger wordt om Wmo voorzieningen zoals hulp bij het huishouden te leveren. Straks zal dit ook aan de orde zijn voor dagbesteding, begeleiding en vervoer.

De tendens dat we ouderen goed willen verzorgen, maar er is ook steeds meer aandacht voor betekenisvolle activiteiten en contact (positieve gezondheid).

Verwachting is dat de vraag naar Wmo-ondersteuning in de komende jaren verder gaat stijgen. Oorzaken liggen in de dubbele vergrijzing en (daardoor) de toename van dementie, maar ook de beweging om langer thuis te blijven wonen en het beperken van de intramurale capaciteit (in combinatie met een tekort aan zorgpersoneel en geschikte woningen) spelen een rol.

Cultuur: 'Ik betaal belasting, dus ze zorgen maar voor moeder'. Vanaf 2025 wordt verwacht dat de eigen bijdrage voor hulp bij het huishouden weer inkomensafhankelijk wordt. Groeiende opdracht om statushouders te huisvesten.

N RIORITEITE P E K IE IT L E PO BESTAAND

We zien een positieve ontwikkeling in het aantal dorpen waar indicatievrije dagbesteding bestaat.

WAT HOREN WE VAN INWONERS, ORGANISATIES EN EXPERTS

t am en m e ningen. S nzorg. o w rg o ntelz dere t (pré)ma lstekort in de ou gaan m e e e m n o o r e rs e ig or het p uimhart ven aan kkoord: R singen vo rrang ge o o ‘V College a dragen aan oplos n e rs’ bij n inwone partners voor eige n e w ’. u g o in bind enda: ‘B en che etc. erkingag moeten e We hebben conomis e Sam enw le a k org. We . lo z n t e n e g e m in n n e rs e w on huurwo inwone rc le fo ia k c s o ta s riese n van ikkeling F t verdele st: Ontw g maken voor he a a rn a a D in . verorden die we uitvoeren urgentie ie is v rg o z n een W oo

Beschikbaarheid van geschikte woningen (voor alle leeftijden) is essentieel. Goed verzorgen is belangrijk, maar sociale contacten en er bij blijven horen is minstens net zo belangrijk. Investeer dus in gemeenschapskracht. Gemixt wonen (senioren en andere leeftijdsgroepen) kan ook helpen. We mogen van inwoners verwachten dat zij zo goed mogelijk anticiperen op een nieuwe levensfase (eigen verantwoordelijkheid). 'Als je een baby krijgt, plaats je ook zelf een traphekje.' Teveel helpen met verbouwingen et cetera is niet de beste oplossing. Dat belemmert de doorstroming op de woningmarkt en dat is nu juist zo belangrijk. Er is behoefte aan één laagdrempelig aanspreekpunt per dorp voor vragen over zorg, overlast door buren, geld et cetera. Deze hoeft niet alles zelf op te lossen, maar moet een netwerk hebben om het te regelen. Deze persoon moet inwoners ook kunnen motiveren om de stap naar hulp te zetten.

PAGINA 11

MEEDOEN A & D

BESLUIT 1 / ACCENT INWONERS STIMULEREN OM TIJDIG TE ANTICIPEREN OP OUDER WORDEN

In de groene vlakken staan voorbeelden van inspanningen. Deze zijn nog niet door het college vastgesteld. Bij de keuze van inspanningen laat het college zich leiden door het toetsingskader (paragraaf 6). NB Zwart = bestaand, rood = nieuw of vernieuwd

Bouwen van woningen voor kleinere huishoudens (starters en senioren). Zie Woonzorgvisie. We stimuleren inwoners om zelf vroegtijdig te anticiperen door hun huis geschikt te maken (verzilver- en blijversleningen) en doorstroming te stimuleren. We willen dit vraagstuk ook per buurt/dorp bespreekbaar maken en oplossingen zoeken.

Conclusie op basis van de vorige pagina De personeelstekorten en de vergrijzing vormen grote uitdagingen. Als we willen dat onze inwoners gelukkig ouder kunnen worden, moeten we ons minder richten op 'pleisters plakken' en (nog) meer op preventie en het stimuleren van eigen verantwoordelijkheid van inwoners. Daarnaast moeten we alles op alles zetten om de (wmo)zorg haalbaar en betaalbaar te houden. Dit leidt tot de volgende accenten en dingen die we afbouwen.

Pro-actief ouderen bezoeken vanaf 70 jaar. Vanuit de gemeente doen vrijwilligers dit voor 75+ers. Daarnaast is er een seniorenmakelaar van de woningcorporatie, geven we informatie over langer thuis wonen, brengen sommige Praktijkondersteuners van huisartsen huisbezoeken aan ouderen en in sommige dorpen regelt het dorp zelf huisbezoeken voor ouderen, bv om eenzaamheid tegen te gaan. We willen dit zoveel mogelijk combineren waardoor de waarde voor inwoners toeneemt en het efficiënter gebeurt. We gaan (pré)mantelzorgwonen ruimhartiger regelen en splitsen van grote woningen en twee aparte woningen op één erf onder voorwaarden mogelijk maken. Dit draagt bij aan meergeneratie-wonen, zorgen voor elkaar en gemixt wonen. ‘Aan de poort’ leggen we de nadruk op eigen kracht waar dat kan. We zijn een onderzoek gestart om inwoners via Powerful Ageing letterlijk meer in eigen kracht te zetten voordat het tot een toekenning komt. Dit niet vanuit het oogpunt om te bezuinigen maar om inwoners zelf weer actief te maken. Bv fysiotherapeut om veilig trap te blijven lopen in plaats van traplift. Daarna wordt gekeken of een vorm van Wmo-hulp nodig is. We willen preventief zelfredzaamheid van inwoners stimuleren, bijvoorbeeld door bewegingsprogramma's (niet alleen voor mensen die bij de Wmo aankloppen).

BESLUIT 2 / ACCENT (WMO)ZORG ANDERS ORGANISEREN EN INKOPEN ZODAT DEZE HAALBAAR EN BETAALBAAR BLIJFT

NB Zwart = bestaand, rood = nieuw of vernieuwd

In het project Domein Overstijgende Samenwerking slaan we de handen ineen om langer thuis wonen en gezond ouder worden (inclusief bewegen) mogelijk te maken. We starten hiermee in Oosterwolde Noord en doen dit met o.a. bewoners, zorgpartijen, corporaties, zorgkantoor en zorgverzekeraar. Zij maken een gezamenlijk plan waardoor de scheidslijnen tussen formele en informele zorg en tussen de Wmo, de Wlz en de Zvw niet meer belemmeren. We onderzoeken hoe we bij de volgende aanbesteding huishoudelijke hulp kunnen anticiperen op de arbeidstekorten in de zorg. Bijvoorbeeld door per buurt maximaal 2 aanbieders te contracteren, waardoor de zorg efficiënter geregeld kan worden (minder vervoersbewegingen en reistijd). We overleggen we met de dorpen over de mogelijkheden voor één laagdrempelig aanspreekpunt per dorp (evt in combinatie met welzijnscoaching) en investeren we in gemeenschapskracht (zie voor deze onderwerpen de opgave samenleven).

BESLUIT 3 / AFBOUWEN FORMELE ZORG MINDER 'PROMOTEN' EN UITDRAGEN ALS OPLOSSING

We gaan woningaanpassingen minder 'promoten' en als oplossing aandragen. We gaan juist stimuleren dat inwoners zelf tijdig anticiperen (pro-actief benaderen) en hen daarbij zo nodig ondersteunen. Uiteraard blijven woningaanpassingen mogelijk als het niet anders kan. We gaan anders om met geïndiceerde hulp. We leggen 'aan de poort’ de nadruk op eigen kracht waar dat kan en helpen mensen om oplossingen te vinden in het voorliggende veld, bijvoorbeeld door middel van powerful ageing (zie hierboven) en welzijnscoaching (zie opgave Samenleven).

PAGINA 12

MONITOR SD & BURGERPEILING In de burgerpeiling zien we een clustering van problemen bij mensen met lagere inkomens. Zij ervaren meer belemmeringen in geld, opvoeden, meedoen en gezondheid en meer eenzaamheid dan de gemiddelde Ooststellingwerver. Ook zitten in deze inkomensgroep meer overbelaste mantelzorgers. Tegelijkertijd zijn inwoners in deze groep vaak bereid voor anderen klaar te staan.

MEEDOEN B & C

Krapte op de arbeidsmarkt (iedereen die kan werken, werkt). In 2022 kregen we (landelijk) te maken met inflatie, en hoge energieprijzen. We moeten komende jaren meer statushouders huisvesten en laten integreren terwijl het budget hiervoor (dat we van het Rijk krijgen) zeer krap is.

Door de goede arbeidsmarkt hebben we (bijna) alleen mensen met grotere afstand tot de arbeidsmarkt in de bijstand (ongeveer 200). Dit is wezenlijk anders dan in 2021. Een deel van de groep bestaat uit statushouders, die extra aandacht nodig hebben.

Bekostiging van inspanningen voor de huidige groep in de bijstand is een probleem. We krijgen Rijksgeld voor toeleiding naar de arbeidsmarkt. Niet voor een ’waakvlamfunctie' voor mensen die in de bijstand zitten en niet naar werk kunnen. Ook krijgen we geen middelen voor de begeleiding van inwoners die met een arbeidssubsidie aan het werk zijn.

We behalen de resultaten uit de doe-agenda over dit onderwerp, maar dat staat wel onder druk omdat onze ‘populatie’ relatief veel tijd kost om te bemiddelen en lang niet alle werkgevers hiervoor open staan/mogelijkheden zien.

Kansenongelijkheid en bestaansonzekerheid. Grote verschillen tussen mensen met lage opleidingen/lage inkomens en inwoners met midden- en hogere opleidingen. Er is een groep inwoners die in bestaansonzekerheid leeft en problemen ervaren rondom geld, wonen, zorg, geletterdheid en soms ook opvoeding. Projecten rondom laaggeletterdheid en gezondheid hebben geen kans als deze op zichzelf staan. Pas als je vertrouwen wint, écht contact maakt en stress wegneemt kun je hiermee (voorzichtig) aan de slag.

Inwoners die we hebben bemiddeld naar werk blijven wel tijd vragen van onze casemanagers (nazorg). Verder hebben we relatief veel inwoners met een arbeidsmarktsubsidie aan het werk. Zij vragen ook tijd van onze casemanagers. Oa door inflatie en de stijgende energieprijzen zien we in de burgerpeiling 2022 meer inwoners met geldzorgen dan 2 jaar geleden. Het gaat om een bredere groep dan inwoners die op het sociaal minimum leven.

EITEN KE PRIORIT IE IT L O P E tieladder BESTAAND participa ject aan en o p de

Ook blijkt uit de burgerpeiling 2022 dat inwoners nog onvoldoende weet hebben van gemeentelijke minimaregelingen. Dat betekent waarschijnlijk dat nog niet iedereen die dat zou kunnen, er gebruik van maakt. We weten dat het aanbod van regelingen voor inwoners die van weinig geld moeten rondkomen en/of in de schulden zitten te divers en te versnipperd is. Hierdoor vinden inwoners moeilijk hun weg. Ook ervaren inwoners het aanvragen soms als ingewikkeld, ondanks alle pogingen om dit te vereenvoudigen en daar waar dat kan te automatiseren (slechts één keer gegevens aanleveren).

RELEVANTE TRENDS & ONTWIKKELINGEN

WAT HOREN WE VAN INWONERS, ORGANISATIES EN EXPERTS

pp f tra ensen sta n intensie gen om m tandsuitkering ee ren. Investeren in in n n a p s secto eer in n bijs entie, kansrijke rs met ee kkoord: M door prev blematiek. College a en. Pilot om oude e met een baan in rs e n o w in tt ti ro e a p re z n in a e n b etsb huld com te late meest kw n armoede- en sc n hulp in a e v z n n o e d n a ie a v te b eid pak v ulden. anszekerh een integrale aan d e en sch de besta e o n e rm g a n ri n nale g va vroegsig bestrijdin entie en v re P : a d en erkingsag Samenw ggeletterdheid. a Aanpak la

Met een goede begeleiding vanuit de gemeente en financiële ontzorging van werkgevers liggen er kansen om meer werkgevers te interesseren om iemand in dienst te nemen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt (waaronder ook statushouders). Als we niet in statushouders investeren, leidt dit tot persoonlijke problemen en tot maatschappelijke kosten. Hierin als gemeente investeren (naast Rijksmiddelen) loont. Inwoners zien vooral uitdagingen op het vlak van het bereiken van de inwoners die kwetsbaar zijn en die niet snel zelf (tijdig) om hulp vragen als zij problemen of vragen hebben of niet lekker in hun vel zitten. Een laagdrempelig aanspreekpunt in de buurt waar inwoners terecht kunnen voor vragen over zorg, overlast door buren, geld et cetera zien zij als kansrijk. Inwoners bepleiten dat we zichtbaar maken wat inwoners en ondernemers al doen wat betreft armoedebestrijding (zodat je ze waardeert en stimuleert). Scholen zijn een belangrijke ingang om ouders te bereiken die van weinig geld moeten rond komen. Geef daar voorlichting over minimaregelingen en verstrek scholen een 'vrij budget' om eigen maatregelen te nemen wat betreft maaltijden of andere behoeften op het gebied van armoede. PAGINA 13

MEEDOEN B & C

BESLUIT 4 / ACCENT ALLES OP ALLES ZETTEN OM BIJSTANDSGERECHTIGDEN NAAR VERMOGEN MEE TE LATEN DOEN IN ONZE SAMENLEVING

In de groene vlakken staan voorbeelden van inspanningen. Deze zijn nog niet door het college vastgesteld. Bij de keuze van inspanningen laat het college zich leiden door het toetsingskader (paragraaf 6). NB Zwart = bestaand, rood = nieuw of vernieuwd

We zetten meer capaciteit in om mensen met een uitkering (inclusief statushouders) op maat te begeleiden naar maatschappelijk meedoen. Hiermee bereiken we positieve effecten op het gebied van gezondheid, welbevinden, sociale contacten. Zonder extra capaciteit lukt dat onvoldoende.

Conclusie op basis van de vorige pagina Inwoners met lagere inkomens ervaren op diverse onderwerpen de meeste problemen (bv mantelzorg, maatschappelijk meedoen, opvoeden, geldproblemen, gezondheid, eenzaamheid). Daarom willen we onze inspanningen het meest op deze inwoners richten, waarbij een samenhangende en meerjarige aanpak nodig is. Ook voor deze groep moeten we het 'vangnet' haalbaar en betaalbaar te houden. Dit leidt tot de volgende accenten en dingen die we afbouwen.

We intensiveren onze relaties met ondernemers die kansen kunnen bieden aan bijstandsgerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt. We kijken samen met hen welke belemmeringen er zijn om dit te doen en hoe we die kunnen verminderen (bv taalbeheersing statushouders). We maken gebruik van initiatieven binnen de arbeidsmarktregio gericht op participatie van bijstandsgerechtigden en statushouders. Bijvoorbeeld scholingstrajecten, regionale verbinders en Europese subsidies voor asiel, migratie en integratie (AMIF).

BESLUIT 5 / ACCENT VOORZIENINGEN VOOR INWONERS MET WEINIG GELD EN/OF SCHULDEN ZO EENVOUDIG EN TOEGANKELIJK MOGELIJK MAKEN

NB Zwart = bestaand, rood = nieuw of vernieuwd

Er loopt een onderzoek naar de evt introductie van een meedoenpas. Hierin komen regelingen samen en krijgen inwoners meer overzicht en keuzevrijheid. We kijken of en hoe we een gezamenlijke 'ingang' kunnen maken voor alle partijen die ondersteuning bieden op geldzaken, armoede en schuldenproblematiek (denk aan Voedselbank, Sociaal Steunpunt, Fonds Urgente Noden, Vrijwillige Thuisadministratie et cetera). We zetten een ervaringsdeskundige in bij onze wettelijke taak van vroegsignalering (inwoners met beginnende betalingsachterstanden hulp bieden).

BESLUIT 6 / ACCENT STRUCTURELE VERBETERINGEN BEREIKEN VOOR MENSEN DIE LANGE TIJD IN ARMOEDE EN/OF SCHULDEN LEVEN (GEBIEDSGERICHT WERKEN AAN BESTAANSZEKERHEID)

NB Zwart = bestaand, rood = nieuw of vernieuwd

We gaan werken aan bestaanszekerheid. Dit doen we gebiedsgericht, integraal en meerjarig. We richten ons op buurten/straten waar dit vooral speelt en beginnen in één buurt in Oosterwolde. Dit doen we samen met partners (bv woningcorporaties). We gaan samenhangend aan de slag met sociaaleconomische onzekerheid (inkomen, wonen, financiële stress), sociale cohesie (gezonde leefomgeving, sociale relaties, onderlinge hulp), laaggeletterdheid en gezondheid. Doel is structurele verbetering van de situatie van inwoners zodat zij kansen krijgen om (weer) mee te doen. We overleggen we met de dorpen over de mogelijkheden voor één laagdrempelig aanspreekpunt per dorp (evt in combinatie met welzijnscoaching) en investeren we in gemeenschapskracht (zie voor deze onderwerpen de opgave Samenleven).

PAGINA 14

Vervolg Meedoen B&C

BESLUIT 7 / AFBOUWEN GEEN PROJECTEN DIE NIET SUBSTANTIEEL BIJDRAGEN AAN MEEDOEN VAN BIJSTANDSGERECHTIGDEN EN/OF SLECHTS EEN KLEINE GROEP BEREIKEN. De voorgenomen pilot (college-akkoord) om ouders met een bijstandsuitkering een traject aan te bieden van hulp in combinatie met een baan in kansrijke sectoren zetten we niet door. Een dergelijke pilot opzetten kost veel tijd en energie en we bereiken er slechts een handje vol inwoners mee. We besteden de tijd en energie effectiever door op maat begeleiding van bijstandsgerechtigden naar maatschappelijk meedoen (besluit 4). We verstrekken geen subsidies meer aan projecten die niet aantoonbaar en substantieel leiden tot stappen op de participatieladder, zoals 'iedereen in beweging' in de huidige vorm en 'door sport in beweging'. We zetten wél in op welzijnscoaching (zie Samenleven) en toeleiding van inwoners in de bijstand naar reguliere beweegactiviteiten / sportaanbieders (als stap in maatschappelijk meedoen).

BESLUIT 8 / AFBOUWEN GEEN EXTRA COMMUNICATIE OM HET BEREIK VAN AFZONDERLIJKE REGELINGEN EN VOORZIENINGEN TE VERGROTEN OMDAT HET EFFECT HIERVAN ZEER BEPERKT IS. Natuurlijk willen we dat zoveel mogelijk mensen gebruik maken van onze minimaregelingen. We besteden veel aandacht aan communicatie, zodat zoveel mogelijk inwoners op de hoogte zijn van het aanbod. Er zijn echter veel redenen waarom sommige inwoners alsnog niet bekend zijn met de mogelijkheden en/of er geen gebruik van maken. Het effect van nóg meer communicatie zal heel klein zijn, daarom blijven we doen wat we doen en zetten we hier niet nóg meer op in. We weten dat het beter werkt om onze voorzieningen eenvoudiger en toegankelijker te maken waardoor de drempel om er gebruik van te maken lager wordt (besluit 5). Daarnaast zorgen we gaan we gebiedsgericht werken aan bestaanszekerheid (besluit 6). Om dezelfde reden gaan we geen losse projecten meer bekostigen gericht op laaggeletterdheid en armoedebestrijding. Volgens experts van Pharos en Movisie is het effect en het bereik hiervan over het algemeen laag. Een samenhangende en persoonlijke benadering (zie besluiten 4 tot en met 6) levert volgens hen meer op.

PAGINA 15

MONITOR SD & BURGERPEILING

SAMENLEVEN

RELEVANTE TRENDS & ONTWIKKELINGEN Krapte op de arbeidsmarkt (nu 1 op 6 inwoners nodig in de zorg wordt straks 1 op de 4 inwoners nodig in de zorg). Dit maakt dat gemeenschapskracht (sociale netwerken, laagdrempelige ondersteuning en onderlinge hulp) steeds belangrijker wordt.

Driekwart van onze inwoners geeft in de burgerpeiling 2022 aan dat zij contact hebben met een behoorlijk deel van de inwoners van het dorp. Relatief veel mensen willen soms of regelmatig meer contact in het dorp (38%). Dit geldt vooral voor de groep 18-35 jaar en alleenstaanden en ook voor relatief veel mensen die nu (bijna) geen contacten in het dorp hebben.

Landelijk gezien zien we meer aandacht voor maatschappelijk betrokken ondernemerschap.

Ten opzichte van 2020 geeft een groeiende groep inwoners in de burgerpeiling 2022 aan dat discriminatie (7%) en/of het gevoel er niet bij te horen (16%) van invloed is op hun leven. Mensen ervaren ook dat er wat minder tolerantie is t.a.v. geloof, afkomst of seksuele voorkeur (Burgerpeiling van 77% in 2020 naar 75% nu). Mensen met een laag inkomen hebben significant vaker het gevoel er niet bij te horen of te worden gediscrimineerd.

Het bestaande (traditionele) vrijwilligerswerk staat onder druk, maar we zien dat mensen zeker bereid zijn zich vrijwillig in te zetten voor zaken waar zij zelf voor gemotiveerd zijn en belang bij hebben. Denk aan de energiecoöperaties die ontstaan. Uit onderzoek door Planbureau Fryslân (2022) blijkt dat de meeste Friezen positief denken over diversiteit en inclusie. Leden van ‘minderheidsgroepen’ zijn minder optimistisch, zij ervaren ongelijke kansen en hebben wel eens te maken met uitsluiting en discriminatie en agressie.

Meer 18-35 jarigen (6%) dan 36-55 jarigen (3%) en 55+-ers (2%) voelen zich vaak eenzaam. Eenzaamheid komt relatief veel voor bij mensen met lagere inkomens. (Burgerpeiling 2022). Veel inwoners doen vrijwilligerswerk of willen gaan doen. Bijna alle inwoners willen de buren helpen als dat nodig is.

Uit onderzoek van Nextdoor (2023) blijkt dat binnen Friesland de inwoners van Ooststellingwerf het meest tevreden zijn over de leefbaarheid in hun buurt. De meest belangrijke aspecten blijken een rustige woonomgeving, een prettige omgang met buurtgenoten en een gunstige locatie.

We hebben veel mantelzorgers. Veel van hen geven aan dat zij geen hulp nodig hebben, maar tegelijkertijd zien we dat een relatief groot deel van hen zich overbelast voelt. Dit aandeel is toegenomen ten opzichte van 2 jaar geleden.

ITEN E PRIORITE , K IE IT L O P zaamheid E amenred eren hen om zelf s , n BESTAAND e d n cilit erba

Mensen zijn over het algemeen goed op de hoogte van het aanbod van activiteiten en zijn redelijk tevreden met de mogelijkheden om anderen te ontmoeten. Het minst tevreden zijn de 18-35 jarigen. Deze groep mist ook geschikte activiteiten en uitgaansmogelijkheden.

WAT HOREN WE VAN INWONERS, ORGANISATIES EN EXPERTS

uit en fa sociale v ringen steren in nodigen inwoners minder belemme n lokale e v In : rd o e o rs ee k e W n k . m e a e k ie e a s em Colleg itiatiefn n inclu ekpunt. W rswerk e ken, zorgen dat in re e p g s li n il a a w én vrij pak creëren é n aan te probleme vergunningen) en v ervaren (b nda. ge leid. Inclusiea odatiebe : A ccom m a d n e g a erkings Sam enw

Inwoners zien vooral uitdagingen op het vlak van het behouden en versterken van de gemeenschapskracht (‘op elkaar passen’) en het betrekken van mensen die nu het gevoel hebben er niet bij te horen. Inwoners denken dat een buurthuisfunctie met een inloop in zoveel mogelijk dorpen een welkome aanvulling zou zijn op wat er nu is. Het is belangrijk dat er een aantrekkelijke programmering van activiteiten is. Dit gebeurt niet vanzelf. Er is behoefte aan een laagdrempelig aanspreekpunt in de buurt waar inwoners terecht kunnen voor vragen over zorg, overlast door buren, geld et cetera. Zie Meedoen A, B, C en D. Inwoners zien hierin ook mogelijkheden om de drempel voor mantelzorgers om hulp te vragen te verlagen. Inwoners signaleren dat er behoefte is aan één punt waar je terecht kan als je iets wilt organiseren en/of geld nodig hebt voor een maatschappelijk initiatief (initiatievenloket). Ook het delen van goede voorbeelden zou inwoners en organisaties stimuleren om initiatieven te ontwikkelen. Inwoners zien kansen in de doorontwikkeling van het project Maatschappelijke DienstTijd in een (betaald) tussenjaar waarin jongeren zich inzetten voor de gemeenschap. Inwoners vragen aandacht voor de kwetsbare positie van vrijwillige bestuurders (verantwoordelijkheden, handhaving van alcoholgebruik en rookvrije gebieden, bedreigingen door ontevreden leden).

PAGINA 16

SAMENLEVEN

Conclusie op basis van de vorige pagina Inwoners kunnen en willen zelf hun samenleven vormgeven. Om zorg en welzijn in stand te houden in de toekomst is het nodig dat inwoners initiatief nemen, samenwerken en naar elkaar omzien. En dat willen ze ook. Daarom geven we hen daarvoor ruimte en scheppen we voorwaarden die de bloei van de 'Mienskip' ondersteunen. Dit leidt tot het volgende accent en dingen die we afbouwen.

BESLUIT 9 / ACCENT VOORWAARDEN SCHEPPEN VOOR BLOEI VAN GEMEENSCHAPSKRACHT, INWONERSINITIATIEF EN OMZIEN NAAR ELKAAR

In de groene vlakken staan voorbeelden van inspanningen. Deze zijn nog niet door het college vastgesteld. Bij de keuze van inspanningen laat het college zich leiden door het toetsingskader (paragraaf 6). NB Zwart = bestaand, rood = nieuw of vernieuwd

Gemeenschapskracht groeit als er een plek is waar mensen elkaar ontmoeten, zij zelf bepalen wat ze belangrijk vinden om op te pakken en er voldoende faciliteiten zijn (geld en/of professionele ondersteuning). We faciliteren ontmoeting tussen inwoners. Onder andere in het accommodatiebeleid borgen we dat er in elk dorp/buurt ontmoetingsplekken zijn waar activiteiten zijn en mensen graag samenkomen. Op het gebied van cultuur zijn organisaties bezig een Bruisplek op te zetten. We waarderen zelforganisatie door inwoners, op welk gebied dan ook. En faciliteren dit waar nodig en gewenst. We stellen geld beschikbaar via Het Fonds en andere subsidieregelingen. We onderzoeken samen met de betrokken partijen structurelere vormen van financiering voor lokale zorg- en welzijnsinitiatieven. Inwoners kunnen desgewenst gebruik maken van opbouwwerkers of een externe partij naar keuze om hen bij hun maatschappelijk initiatief te ondersteunen. Inwonersinitiatieven en vrijwilligersorganisaties vragen de gemeente om hen te helpen met regels, wetten, subsidies, vergunningen, werven van vrijwilligers et cetera. Opbouwwerk, bestuurscoaching, vrijwilligersmatching voorzien in die behoeften.

Daarnaast starten we in januari 2024 een initiatievenloket waarbinnen inwoners met een maatschappelijk initiatief één aanspreekpunt vinden binnen de gemeente (dorpencoördinatoren) en waar we informatie bundelen en goede voorbeelden samenbrengen. Omzien naar elkaar bloeit als mensen elkaar kennen. We stimuleren dat er in elk dorp mensen zijn die contacten tussen mensen, activiteiten, verenigingen en (waar nodig) hulpverlening leggen. Per dorp zal de invulling verschillend zijn. Professionele of vrijwillige welzijnscoaches en/of dorpsondersteuners en/of gespecialiseerde organisaties als VraagElkaar kunnen een rol spelen. Dit werken we uit in samenspraak met de dorpen. Verbinding tussen mensen gaat eenzaamheid tegen. Een nieuwe aandachtsgroep hierbij zijn 18-35 jarigen. Extra aandacht is ook nodig voor mantelzorgers. Binnen het gebiedsteam blijft de mantelzorgconsulent actief. Opdat iedereen gezien wordt, gaan we voor inclusie en diversiteit.