Agendabundel
Tekst van het document
waar veel kennis beschikbaar is en die ons kunnen helpen met de transitie.
getransporteerd en elders gebruikt. Het waterstofgas wordt
Waterstofgas
Groene waterstofgas wordt gemaakt uit duurzame elektriciteit. Het is in
bijvoorbeeld gebruikt in industrieën, voor mobiele werktuigen en voor het verwarmen van woningen. Op dit moment wordt het nog niet binnen de gemeente Ooststellingwerf gebruikt.
feite niet een nieuwe energiebron, maar een manier om elektriciteit op te slaan. Bij verbranding van waterstofgas komt geen CO2 vrij. Het omzetten van stroom in waterstof wordt landelijk en in Waterstofgas kan een ander alternatief zijn voor aardgas. Zo zijn er
Europa gestimuleerd. Onze voorsprong met de pilot groen
bijvoorbeeld cv-ketels voor woningen die waterstofgas verbranden,
waterstofgas (Sinnewetterstof) willen we behouden en
zie hoofdstuk wonen. Het Rijk zet ook sterk in op waterstof. Het
uitbouwen. Daarom onderzoeken we mogelijkheden voor
nationale waterstofnetwerk lijkt in eerste instantie Ooststellingwerf
Europese projectsubsidie rondom waterstofinitiatieven.
20
Bij de productie van waterstof ontstaat ook warmte en zuurstof. Dit kan beide nuttig worden toegepast, bijvoorbeeld voor waterzuivering (de
Wat gaan we daarvoor doen? Acties en maatregelen
Rol gemeente
Wanneer
We stimuleren de aanleg van gasleidingen en opwerkstations door partijen bij elkaar te brengen.
Stimulerend
2025-2026
de ontwikkeling van waterstof binnen Ooststellingwerf.
We verlenen vergunningen voor mestvergisters binnen de gestelde kaders.
Regulerend
2025-2026
Ambitie 2030
We onderzoeken de mogelijkheden voor Europese projectsubsidie rondom waterstofinitiatieven.
Samenwerkend
2025-2026
• Het (aard)gasverbruik is door energiebesparing afgenomen tot
We stimuleren lokale toepassingen vanuit de pilot groen waterstofgas.
Stimulerend
→ 2026
We nemen deel aan de provinciale werkgroep Groengas.
Samenwerkend
2025-2030
zuurstof) en voor het verwarmen van woningen of bedrijfsprocessen. Door zowel het waterstof, de warmte en het zuurstof te gebruiken wordt de techniek echt duurzaam. Dit zien we dan ook als een volgende stap in
Het gasverbruik is in 2030 is CO2-neutraal door: 14 miljoen m3/jr; • We wekken evenveel groengas en waterstofgas op als we aardgas verbruiken in onze woningen en bedrijven.
Inhoudsopgave
Terug naar overzicht
21
Energienetwerk en energiehubs De energietransitie is met toenemende snelheid onderweg. Een
Netwerk en ontwikkelingen
De gemeente heeft samen met Liander onderzoek gedaan naar het netwerk en de ontwikkelingen de komende tijd. Zie daarvoor bijlage 1. Uit de regioanalyse blijkt dat: • het stroomnetwerk moet worden versterkt. • we effectiever kunnen omgaan met de bestaande transportcapaciteit.
groot deel van de verduurzaming zorgt voor een verschuiving naar stroomgebruik, omdat stroom kan worden geleverd via zonne- en
Liander is als netbeheerder verantwoordelijk voor het energienetwerk.
windenergie. Bijvoorbeeld door warmtepompen en elektrische auto’s.
Maar ook de gemeente heeft in beide sporen een rol. Gemeente en netbeheerder moeten hierop samenwerken. Dit is nieuw voor beide
Deze verschuiving zorgt ervoor dat er steeds meer gevraagd wordt van het elektriciteitsnetwerk. Dit kan het netwerk niet overal aan. Dit speelt in het hele land en ook in onze gemeente. Liander gaat daarom grote aanpassingen aan het elektriciteitsnetwerk doen13. Helaas loopt Liander grote vertraging op, waardoor pas na 2032 het netwerk is aangepast.
partijen.
Gemeente en netbeheerder moeten samenwerken in planvorming en energie-infrastructuur integraal meenemen Op steeds meer plekken is het stroomnetwerk een beperkende
Op dit moment is in heel Ooststellingwerf geen ruimte meer voor
factor in de realisatie van plannen. Door de vertraging van NuLelie,
nieuwe grootaansluitingen voor teruglevering van stroom. Voor nieuwe
zal dit nog meer het geval zijn dan het al is. Dit geldt voor de
grootaansluitingen (afname) geldt dit voor grote delen van de gemeente.
toekomstige woningbouwplannen, maar ook voor de uitbreiding van
Hierdoor wordt economische en maatschappelijke vooruitgang geremd.
bedrijventerreinen en de verduurzaming van industrie en mobiliteit.
Nieuwe ontwikkelingen moeten dus zoveel mogelijk binnen het huidige
Door samenwerking tussen gemeente en netbeheerder kan het net
netwerk ingepast worden.
effectiever wordt gebruikt.
13. Project NuLelie in de Flevoland en Friesland.
22
Een voorbeeld: tot nu toe kan een nieuwe aansluiting alleen aangevraagd worden als het adres is toegekend. De adrestoekenning deden wij als gemeente in de fase van de bouwvergunning, dus pas laat in de planvorming. Tot voor kort duurde de bouw altijd langer dan het krijgen van een huisaansluiting. Maar nu wordt de aansluiting soms pas geleverd als de woning al maanden klaar is. Als de gemeente eerder een adres toekent (inclusief postcode), kan de huisaansluiting eerder aangevraagd worden.
plaatsing van extra middenspannings-ruimtes in elke wijk. De gemeente kan hieraan bijdragen door ruimte te reserveren, vergunningsprocessen te versnellen en plannen te concretiseren.
Gemeente en netbeheerder kunnen effectiever omgaan met het elektriciteitsnet stimuleren De gemeente en netbeheerders kunnen sturen op effectiever omgaan met het elektriciteitsnet door het creëren van bewustzijn en het stimuleren van maatregelen. Maatregelen zijn gericht op: • het verminderen van pieken in elektriciteitsverbruik en -aanbod. • vraag en aanbod in tijd en locatie bij elkaar brengen.
Ook kunnen we eerder signaleren of plannen passen binnen de mogelijkheden van het stroomnetwerk. En kunnen netbeheerder en
Er zijn steeds meer slimme oplossingen waarmee stroom direct
gemeente daar maatregelen voor proberen te nemen.
gebruikt kan worden als het wordt opgewekt. Elektrische auto’s
Creëren van meer capaciteit en infrastructuur
laden op het moment dat de zon schijnt bijvoorbeeld. Of door slim gebruik te maken van verschillen in energieverbruik, waardoor
Ook in het ruimtelijk domein moet rekening worden gehouden met
het piekgebruik in een bepaald gebied verlaagd wordt, dit wordt
de noodzaak voor (de aanleg van) steeds meer energie-infrastructuur.
energiehub of smart-grid genoemd.
Op voorhand fysieke ruimte reserveren voor energie-infrastructuur helpt mee om de verduurzaming op tempo te houden. Dit geldt
In Ooststellingwerf is in 2024 gestart met een pilotproject over
zowel ondergronds voor bekabeling, als bovengronds in de vorm van
slim energiegebruik. De resultaten hiervan zijn nog niet bekend,
uitbreidingen aan de onder-, schakel- en regelstations, en voor de
maar gaan we gebruiken voor vervolgprojecten.
23
De gemeenten en netbeheerders kunnen individuele bedrijven (en inwoners) bewust maken van mogelijkheden ‘achter de meter’.
Ambitie 2030
De gemeente heeft maar beperkt invloed op de netcongestie.
De netbeheerder kan via congestiemanagement afspraken maken
Onze ambitie is dat netcongestie zo weinig mogelijk beperkt. In
met individuele partijen om het net effectiever te gebruiken.
de hoofdstukken Wonen, Bedrijven en Vervoer hebben we ook maatregelen opgenomen die ontwikkelingen mogelijk kunnen maken ondanks een overbelast netwerk.
In een energiehub wordt energievraag en –aanbod van gas, warmte en elektriciteit lokaal op elkaar afgestemd. Het streven binnen een energiehub is om de lokale productie en de energievraag zoveel mogelijk gelijktijdig te laten plaatsvinden. Hierdoor wordt het openbare net zo minimaal mogelijk belast en kan er zoveel mogelijk lokale energie worden uitgewisseld zonder afhankelijkheid van de externe energiemarkt. Een energiehub kan veel vormen aannemen, in grootte en organisatie. De vorm is afhankelijk van de lokale energievraag, de beschikbare energievoorzieningen en
Wat gaan we daarvoor doen? Acties en maatregelen
Rol gemeente
Wanneer
Het planologisch mogelijk maken van het uitbreiden van het energienetwerk.
Realiserend
→ 2030
We werken vroegtijdig met Liander samen aan nieuwe ontwikkelingen van woonwijken en bedrijventerreinen.
Samenwerkend
→ 2030
We stimuleren energiehubs per dorp of buurt.
Stimulerend
→ 2030
aanwezige energie-infrastructuur. (uit: Friese Energievisie)
Inhoudsopgave
Terug naar overzicht
24
Energie opslaan
Thuisbatterijen In woningen kunnen thuisbatterijen toegepast worden. We onderzoeken in gemeente Ooststellingwerf samen met inwoners sinds 2024 de
In de zomer is het aanbod van stroom steeds vaker groter dan de
voor- en nadelen van thuisbatterijen. Met een thuisbatterij gaat het
vraag. Als er veel aanbod is van zonnestroom, is de prijs heel laag tot
eigen verbruik van zonnestroom van ongeveer 30% naar ruim 60%.
zelfs negatief. Op zulke momenten valt er niets te verdienen voor de
De netcongestie wordt er een beetje door verkleint. Maar het effect
producenten of moeten ze zelfs betalen om stroom op het net te zeten.
is beperkt. Deels omdat huishoudens via hun zonnepanelen en
Voor gebruikers van stroom is de prijs dan juist heel laag. Door gebrek
stroomverbruik geen grote bijdrage leveren aan de overbelasting. En deels
aan opslag- en exportmogelijkheden stagneerde in juli 2024 de groei van
omdat een thuisbatterij klein is. Er zijn andere (grootschalige) technieken
duurzame stroom in vergelijking met juli 2023. Productiecapaciteit werd
die het net beter kunnen ontlasten en dat milieuvriendelijker doen. Zoals
vaker afgeschakeld. Daardoor ging zo’n 11% van de potentiële opbrengst
buurtbatterij en gebruik accu's van auto's (bron: Milieu Centraal)
verloren (bron: Nationaalklimaatplatform.nl). Slim energiegebruik kan de grote pieken niet geheel wegnemen. Daarvoor is opslag van stroom nodig.
Duurzaam? Bij de opslag van energie gaat altijd energie verloren. Batterijen bevatten
Figuur 4: "slim” gebruik energie en inzetten batterij slim sturen: gebruik energie op een moment met veel aanbod
inzetten batterij: verplaatsen van aanbod van groene stroom naar moment van verbruik
vaak stoffen die niet duurzaam zijn. Ook zijn batterijen en waterstof brandgevaarlijk, waardoor dit niet overal toegepast kan worden. Toch is de opslag van duurzame energie nodig om volledig over te kunnen gaan naar duurzame energie. Er zijn veel ontwikkelingen met duurzamere vormen van batterijen en opslag. Met batterijbeleid willen we de risico’s beperken en de toepassing van batterijen bevorderen.
06.00
12.00
18.00
25
Begin 2024 zijn we met 10 huishoudens in gemeente Ooststellingwerf de pilot thuisbatterijen gestart. Deze pilot is bedoeld om te kijken of het gebruik van thuisbatterijen netcongestie helpt terug te dringen en het daarmee een positieve bijdrage levert in de energietransitie.
Accu’s van auto’s: slim laden en ontladen
Stroom opslaan in waterstof Door stroom om te zetten in waterstof kunnen we het ook opslaan. Zie daarvoor de paragraaf Waterstofgas.
Rol van de gemeente De opslag van energie is een belangrijk onderdeel in de energietransitie. Er zijn veel technische ontwikkelingen op dit gebied. Regelgeving rondom opslag van energie loopt achter. We stellen daarom in samenwerking met
Er zijn bepaalde auto’s op de markt waarvan de accu zowel kan laden als
de Friese Energietafel batterijbeleid op.
kan terug leveren. Hiervoor is ook een laadpaal nodig die dit mogelijk
Ook zijn de rollen tussen overheden onderling en met bedrijven nog niet
maakt. Zowel de technologie als contracten en regelgeving moeten
duidelijk of volledig. Om de ambities van 2030 te halen, is een actieve rol
nog aangepast worden. Maar de verwachting is dat dit wel voor 2030
van de gemeente nodig. Dit werken we verder uit in een onderzoek naar
mogelijk is. De gemeente kan hierop inspelen door de techniek van slim
een gemeentelijk energiebedrijf. In de tussentijd gaan we verder met het
laden al op te nemen in de concessie voor de laadpalen.
stimuleren van samenwerking rondom opslag van duurzame energie.
Grote batterijen
Ambitie 2030
Grote batterijen kunnen bij zonneparken of als buurtbatterij ingezet worden. Er zijn hiervoor al initiatieven binnen de gemeente. Landelijk en in Europa wordt veel onderzoek gedaan naar betere,
• We voorkomen zoveel mogelijk dat opslag nodig is, door te stimuleren dat energie direct gebruikt wordt. • Pieken in energie-aanbod slaan we duurzaam op. Hierin nemen
duurzamere batterijen. Redoxflowbatterijen en natriumbatterijen zijn
we een actieve rol. We onderzoeken of een gemeentelijk
voorbeelden van veelbelovende innovaties, die de komende jaren
energiebedrijf hiervoor een goede manier is.
mogelijk toegepast kunnen worden.
26
Wat gaan we daarvoor doen? Acties en maatregelen
Rol gemeente
Wanneer
We stellen in samenwerking met de Friese Energietafel batterijbeleid op.
Realiserend
→ 2025
We doen onderzoek naar het stimuleren van thuisbatterijen.
Realiserend
→ 2025
We volgen de ontwikkelingen in opslag van energie en zetten actief in op proefprojecten.
Realiserend
2025-2026
We doen onderzoek naar welke rol de gemeente moet spelen in de opslag van energie, waarbij we onder andere de optie van een gemeentelijk energiebedrijf onderzoeken.
Realiserend
2026-2027
Inhoudsopgave
Terug naar overzicht
27
CO2 opslaan
Biobased (bouw)materialen Alle planten slaan CO2 op. Als planten als bouwmateriaal gebruikt wordt, blijft de CO2 langdurig opgeslagen. Een voorbeeld is
Resterende CO2 uitstoot uit fossiele energie
vezelhennep. De productie van vezelhennep neemt de laatste
Het (aard)gas en de stroom kunnen in 2030 duurzaam lokaal worden
jaren sterk toe. De Vereniging Circulair Friesland (zie Vezelhennep
opgewekt. We verwachten niet dat in 2030 iedereen een elektrische
- Vereniging Circulair Friesland) zorgt voor de koppeling van de
auto heeft of andere brandstoffen (bijvoorbeeld HVO100) gebruikt.
productie aan de afzetmarkt. Een hectare vezelhennep kan 8-13 ton CO2
De benzine en diesel voor het autoverkeer in Ooststellingwerf in
opslaan14 door het als bouwmateriaal te gebruiken. Er zijn veel
2030 geeft daardoor nog een verwachte CO2 uitstoot van 30 kton per
ontwikkelingen in het gebruik van hout en organische materialen. In
jaar, zie onderstaande tabel.
onze Circulaire Uitvoeringsstrategie schetsen we hiervoor de kaders. Verschillende agrariërs hebben zich gemeld met initiatieven op dit
CO2 uitstoot 2021 (kton) CO2 uitstoot 2030 (kton)
vlak. Houtige gewassen zijn niet overal toegestaan. Goede afweging van het soort teelt en de locatie is belangrijk om negatieve effecten
Wonen
33
>0
Bedrijven
21
>0
Vervoer
60
30
We werken samen met Vereniging Circulair Fryslân in het
Totaal
114
30
stimuleren van teelt van (bouw)materialen. Een voorbeeld
(excl landbouw & landgebruik)
zoals invasieve exoten te voorkomen.
hiervan is de lokale teelt en verwerking van hennepvezel.
De energietransitie is in 2030 nog niet klaar, juist na 2030 verwachten
Aanplant van bomen
we bijvoorbeeld een sterke groei aan elektrische auto’s. Het netwerk
Bomen zijn een andere waardevolle manier om CO2 op te slaan,
is dan ook verder versterkt, zodat groei dan ook mogelijk is.
waarmee ook meerdere doelen worden bereikt. Zoals bescherming
14. 04042023-SNK-methodedocument-hennep-langdurige-opslag.pdf (nationaleco2markt.nl)
28
tegen hitte en vergroten van de biodiversiteit. De extra bomen
verminderen. Het is onzeker wat hiermee gebeurt nu het Nationaal
zouden ook langs wegen aangeplant kunnen worden, in de vorm van
en Provinciaal Programma Landelijk Gebied niet doorgaan. Er zijn
boomsingels bij landbouwgrond, of in de vorm van voedselbossen.
wel allerlei ontwikkelingen en opgaven in het landelijk gebied, die
Het extra aanplanten van bomen en bossen is ook een ambitie van
om een samenhangend beleid vragen.
de provincie. De provincie heeft de bomen- en bossenstrategie vastgesteld, met een ambitie extra bomen, bos en natte natuur aan te planten. In het concept Nationaal Programma Landelijk Gebied is
Ambitie 2030
In 2030 verwachten we alleen nog CO2 uitstoot door verbranding
de ambitie opgenomen om in 2030 in Nederland 5% groen blauwe
van benzine en diesel in (vracht)auto’s. Deze CO2 uitstoot leggen we
dooradering (boomsingels, houtwallen, heggen) te hebben.
zoveel mogelijk vast in organische (bouw)materialen en in bomen. De stroom en het groengas dat in Ooststellingwerf gebruikt wordt is
Voorbeeld We kunnen 30 kton CO2 op slaan, door: • 15.000 bomen 30 jaar laten staan; én • 1500 hectare vezelhennep
CO2 neutraal in 2030.
Wat gaan we daarvoor doen?
In perspectief: Ooststellingwerf is 22.664 hectare groot en bevat
Acties en maatregelen
Rol gemeente
Wanneer
2.577 hectare aan bos.
We planten meer bomen aan.
Realiserend
2025 - 2030
We ontwikkelen beleid op teelt van houtige gewassen in het buitengebied.
Realiserend
2026
We werken samen met Vereniging Circulair Fryslan in het stimuleren van teelt van (bouw)materialen.
Samenwerkend
→ 2030
We benutten het Biosintrum voor kennis over bodem en landschap en als inspirerende locatie voor bijeenkomsten.
Samenwerkend
→ 2030
Samenhang met programma landelijk gebied Landbouw en landgebruik kan dus een manier zijn om CO2 vast te leggen. Maar op dit moment is er ook een aanzienlijke uitstoot van broeikasgassen door landbouw en landgebruik. Eén van de doelen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied was, naast stikstof en natuur, om CO2eq uitstoot vanuit landbouw en landgebruik te
Inhoudsopgave
Terug naar overzicht
29
Financieel kader De uitvoering van dit Uitvoeringsplan Energietransitie financieren we gedeeltelijk via specifieke uitkeringen van het Rijk, zoals:
Naast deze specifieke uitkeringen financieren we de uitvoering van het Uitvoeringsplan Energietransitie met: • Budget voor transitievisie Warmte: voor de uitvoering van de transitievisie Warmte is incidenteel budget beschikbaar. • Budget voor duurzaamheidsleningen: het budget voor de
• CDOKE middelen: een specifieke uitkering van de Rijksoverheid voor personele inzet en overige kosten gerelateerd aan de
duurzaamheidsleningen is onderdeel van de regeling Stimuleringsregeling Duurzaam en Leefbaar Ooststellingwerf.
uitvoering van klimaat- en energiebeleid. Voor de jaren 2023 tot
• Budgetten van andere beleidsonderdelen met raakvlakken met de
en met 2025 hebben wij CDOKE middelen van het Rijk ontvangen.
energietransitie: onderwerpen zoals het landelijk gebied, stikstof,
Voor de jaren 2026 tot 2030 is er door het Rijk budget gereserveerd
wonen, sociaal domein en mobiliteit hebben raakvlakken met de
voor deze regeling. Pas na publicatie van een nieuwe
energietransitie. Bij financiering van acties en maatregelen die
regeling, hebben we zicht op de beschikbare middelen na 2025 en
raakvlakken hebben met andere onderwerpen, kijken we naar een
de voorwaarden die daarbij horen.
passende inzet van het beschikbare budget.
• Lokale aanpak isolatie: een specifieke uitkering voor de
• Structureel en incidenteel budget Programma Duurzaamheid:
verduurzaming van slecht geïsoleerde woningen met een lage
deze middelen zetten we in voor de uitvoeringskosten van alle
WOZ waarde.
uitvoeringsplannen binnen het Programma Duurzaamheid die niet
• Energiearmoede: een specifieke uitkering voor de ondersteuning van huishoudens met een laag inkomen en hoge energiekosten.
gedekt kunnen worden via een specifieke uitkering van het Rijk of een ander daarvoor beschikbaar gesteld budget. • Eventueel aanvullend budget via de kaderbrief: voor plannen die de komende jaren niet gedekt kunnen worden uit bovenstaande budgetten, dienen we een verzoek in via de kaderbrief.
Inhoudsopgave
Terug naar overzicht
30
Begrippenlijst
Elaad Kennis- en innovatiecentrum. Onderzoekt en test de mogelijkheden voor het slim en duurzaam opladen van elektrische voertuigen
Biogas Fossielvrij gas dat wordt geproduceerd door vergisting of vergassing van organisch (rest)materiaal, bijvoorbeeld mest of
Energiebesparingsplicht De verplichting aan bedrijven en
rioolslib.
instellingen om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder uit te voeren.
Boosters (groengas) Een compressor tussen het regionale en landelijke gastransportnet. De booster brengt het groene gas uit het
Energiegemeenschap Een juridische entiteit die voor haar leden
regionale net op de juiste druk voor het landelijke net.
activiteiten verricht op de energiemarkt, die niet gericht is op het maken van winst. Het gaat om milieuvoordelen of economische of
Concessie Vergunning van de overheid die anderen uitsluit.
sociale voordelen in het lokale gebied.
CO2eq Maateenheid voor het effect van verschillende
Energiehub Een lokale samenwerking tussen gebruikers en
broeikasgassen op het klimaat. Door verschillende emissies om
producenten van energie.
te rekenen naar de equivalente hoeveelheid van CO2, kunnen hun effecten met elkaar worden vergeleken.
Energieneutraal Niet meer energie verbruiken dan er opgewekt wordt.
CO2-prestatieladder Een duurzaamheidsinstrument dat bedrijven
Gespikkeld bezit Particuliere koopwoningen en sociale
en overheden helpt om minder CO2 uit te stoten. Het wordt gebruikt
huurwoningen staan door elkaar in een rijtje van woningen of een
als CO2-managementsysteem.
appartementencomplex.
31
HVO100 Een fossielvrije, hernieuwbare brandstof gemaakt van
Netcongestie File op het elektriciteitstnet. De volledige capaciteit
plantaardige oliën, afval, restoliën en vetten. Het is een vorm van
van het net is bereikt. Netbeheerders kunnen hierdoor niet meer
diesel die in elke dieselmotor kan worden getankt.
altijd de groeiende vraag naar stroom blijven leveren.
Hybride warmtepomp Een kleine warmtepomp die samenwerkt
Redoxflowbatterijen Een elektrochemische cel waarin energie
met de cv-ketel. De warmtepomp werkt op stroom en zorgt voor
wordt opgewekt door metaalionen opgelost in vloeistoffen langs
een groot deel van de warmte in huis. De cv-ketel springt bij als het
een membraan te pompen. Het doorlaten van ionen van de ene
buiten erg koud is of als je huis snel moet worden opgewarmd.
vloeistof door het membraan naar de andere vloeistof veroorzaakt elektrische stroom die kan worden opgevangen.
Klimaatadaptatie Aanpassing aan klimaatverandering. Salderingsregeling De teruggeleverde stroom van een klein Koploperproject Gemiddeld 10 bedrijven gaan aan de slag
verbruiker wordt verrekend met de zelf verbruikte stroom.
onder deskundige begeleiding en stellen samen een praktische duurzaamheidsagenda op.
Smart-grid Een intelligent energienet waar een het aanbod van verschillende energiebronnen kan worden afgestemd op de vraag.
kton CO2 = miljoen kg CO2.
Trias energetica Driestrappenstrategie om een energiezuinig
Natriumbatterijen Een oplaadbare batterij waarbij natrium-
ontwerp te maken.
ionen de rol van lithium-ionen vervullen (een traditionele batterij).
1. Energieverbruik beperken door verspilling tegen te gaan.
Natriumbatterijen zijn een potentieel alternatief voor de batterijen
2. Maximaal gebruik maken van energie uit duurzame bronnen.
op basis van lithium, omdat natrium goed beschikbaar is en
3. Zo efficiënt mogelijk gebruik maken van fossiele energiebronnen
goedkoper is.
om in de resterende energiebehoefte te voorzien.
32
Tube trailers Opslagsysteem van stalen hogedrukvaten. Waterstof Een molecuul opgebouwd uit twee waterstofatomen. Waterstof kan worden gebruik als brandstof voor mobiliteit of met brandstofcellen worden omgezet in elektriciteit of warmte. We spreken van groene waterstof als water met duurzame elektriciteit wordt omgezet in waterstof.
Inhoudsopgave
Terug naar overzicht
33
Bijlagen 1. Uitvoeringsagenda 2025-2030 2. Regioanalyse Ooststellingwerf en Weststellingwerf, Berenschot, augustus 2024. 3. CO2 routekaart 2030, Berenschot, september 2024.
34
Uitvoeringsagenda 2025-2030
35
Wonen Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
Het OWO-energiebureau adviseert en informeert inwoners over energiebesparing.
Het OWO-energiebureau bestaat uit drie Energieverkenners die in dienst zijn van de drie OWO gemeenten. De Energieverkenners geven inwoners thuis advies over maatregelen om energie te besparen, subsidiemogelijkheden en financieringsmogelijkheden. Ze kunnen ook aanvullend technisch en financieel advies inschakelen. Ze bezoeken ongeveer 300 adressen per jaar per gemeente. Een deel van deze adressen wordt vaker bezocht, omdat deze meer ondersteuning nodig hebben. Daarnaast geven de verkenners ook telefonisch advies, staan ze op inwonersavonden en bijeenkomsten. Ook doen ze deur-aan-deur acties en verstrekken informatie tijdens natuurlijke momenten, zoals een verhuizing.
Stimulerend
→ 2030
We vragen (Rijks)subsidie aan en verstrekken deze aan eigenaren van slechter geïsoleerde woningen.
Van 2024 tot en met 2027 verstrekken we ruim € 3.6 miljoen subsidie aan 1.678 woningeigenaren. Per woning is € 2.177,- beschikbaar. Voor inwoners met een laag inkomen (tot 150% van het sociaal minimum) is deze subsidie te stapelen met een subsidie van maximaal €2.500,- van de provincie. De subsidies zijn aan te vragen via het digitale platform van het Duurzaam Bouwloket.
Stimulerend
→ 2030
We verstrekken (Rijks)subsidie voor het verminderen en beperken van energiearmoede.
Als gemeente hebben we een specifieke uitkering ontvangen voor de ondersteuning van huishoudens met een laag inkomen en hoge energiekosten. Een deel van dit budget is uitgegeven via een witgoedactie en fixteamactie. In 2025 wordt het resterende budget besteed. Hiermee bereiken we huishoudens die op dit moment energiearmoede ervaren, of die kans hebben energiearmoede te gaan ervaren. We bereiken met deze specifieke uitkering ruim 1000 huishoudens en ondersteunen hen in het verlagen van de energierekening.
Stimulerend
→ 2030
We verstrekken duurzaamheidsleningen.
Vanaf 2017 verstrekken we per jaar gemiddeld € 273.000,- aan duurzaamheidsleningen. Hiermee hebben we in totaal al 221 huishoudens bereikt.
Stimulerend
→ 2030
We stimuleren de slimme sturing van energiegebruik.
Binnen gemeente Ooststellingwerf onderzoeken we of lokale gemeenschappen in bijvoorbeeld een (deel van een) dorp samen kunnen werken in de opslag en het gebruik van energie. In Oldeberkoop is binnen het kader van de regiodeal het project 'Samen doen geeft energie' uitgevoerd. Er is nadrukkelijk gekeken naar de sociale samenhang in het dorp en de stand van de techniek. Daarnaast is gekeken naar de vraag: kunnen we de energie die we lokaal gebruiken ook lokaal opwekken. Op die manier werken we toe naar een slim netwerk (Smart Grid) in gemeente Ooststellingwerf.
Stimulerend
→ 2030
2
Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
We ondersteunen de lokale energiecoöperatie.
Energiecoöperatie "de Eendracht" voert een project uit voor de uitrol van hybride warmtepompen uit in gemeente Ooststellingwerf. Het gaat om een bereik van 4000 woningen. We ondersteunen dit project met subsidie.
Stimulerend
→ 2030
We stellen een warmteprogramma op en voeren dit uit, inclusief een onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf.
We starten in OWO-verband met de actualisatie van de huidig vastgestelde Transitievisie Warmte. Op basis van de geactualiseerde wetgeving stellen we als OWO gemeenten een gezamenlijk warmteprogramma vast.
Realiserend
2025
Onderzoek uitvoeren naar de mogelijkheid voor het verwarmen van een wijk op waterstof.
Als voorbeeld is het project in Wagenborgen bezocht, waar een kleine woonwijk is aangesloten op een waterstofnetwerk. Dit is een pilot vanuit de gemeente en het energiebedrijf. Met de eigenaar van de elektrolyser en de netbeheerder starten we onderzoek naar de mogelijkheden binnen de woningbouw en bedrijvigheid in Ooststellingwerf. Ook de woningbouwcorporaties betrekken we hierin.
Realiserend
2026
We werken samen met woningbouwcorporaties, onder andere aan de verduurzaming van gespikkeld bezit.
We werken samen met de woningbouwcorporaties aan verduurzaming van huurwoningen. Wanneer er sprake is van gespikkeld bezit kan het OWO-energiebureau ingezet worden voor advies over maatregelen om energie te besparen, subsidiemogelijkheden en financieringsmogelijkheden. Daarnaast dienen we samen met de woningbouwcorporaties een aanvraag in bij het huisvestingsfonds voor het verduurzamen van het gespikkeld bezit.
Samenwerkend
→ 2030
Door middel van duurzaamheids educatie zetten we in op kennis overdracht en bewustwording bij kinderen over onder andere energiegebruik, energiebesparing en de impact hiervan op het klimaat.
Met het duurzaamheidseducatieprogramma Wortels & Vleugels werken we samen met vereniging Kunst & COO en het primair onderwijs aan een goed aanbod voor duurzaamheidseducatie in gemeente Ooststellingwerf. Klimaat en energie is één van de onderwerpen die aan bod komen. Met de Junior Energiecoach maken we kinderen op basisscholen, BSO's en scouting bewust van energiegebruik en de impact hiervan op het klimaat. Door middel van opdrachten die thuis uitgevoerd moeten worden, wordt ook de rest van het gezin betrokken bij deze onderwerpen. Zo vergroten we de bewustwording.
Samenwerkend
→ 2030
3
Bedrijven & instellingen Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
Handhaven label C kantoorgebouwen (uitvoering door FUMO).
Een kantoorgebouw moet minimaal energielabel C hebben. Dit betekent een energielabel met een primair fossiel energiegebruik van maximaal 225 kWh per m2 per jaar of een energielabel C of beter. Deze verplichting staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Regulerend
2025-2030
Handhaven energiebesparingsplicht industrie (uitvoering door FUMO).
De energiebesparingsplicht verplicht bedrijven en instellingen om alle energiebesparende maatregelen - met een terugverdientijd van 5 jaar of minder - uit te voeren.
Regulerend
2025-2030
Gemeentelijke organisatie op niveau 4 van de CO2-prestatieladder.
In 2024 certificeren we ons voor de interne bedrijfsvoering op niveau 3 van de CO2-prestatieladder. De uitvoering hiervan zorgt voor een reductie van 70% CO2 ten opzichte van 2023. De komende jaren werken we toe naar certificering op niveau 4 in 2029. Daarbij wordt ook gekeken naar de verduurzaming in de keten, niet alleen de interne bedrijfsvoering.
Realiserend
2028-2029
We stimuleren energiebesparing bij maatschappelijke gebouwen via het KlimOp programma.
KlimOp is het Friese Klimaat OntzorgingsProgramma van de provincie voor verduurzaming van klein maatschappelijk vastgoed voor gemeenten tot 50.000 inwoners. Deze gemeenten kunnen gebruik maken van vouchers waarmee een deel van de kosten van advisering voor verduurzaming gefinancierd kan worden.
Stimulerend
→ 2030
We stimuleren het slim gebruik van energie, slim laden en het beperken van pieken om netcongestie terug te dringen.
Om lokale initiatieven te ondersteunen onderzoeken we in samenwerking met meerdere bedrijven op hetzelfde industrieterren hoe we de gevolgen van netcongestie kunnen terugdringen. Bijvoorbeeld door de mogelijkheden van achter de meter te verkennen. Dit in samenwerking met Liander.
Stimulerend
→ 2027
We stimuleren verduurzaming bij bedrijven.
We stimuleren bedrijven om te verduurzamen en daarmee zich voor te bereiden op de toekomst. We gaan in samenwerking met de bedrijvenverenigingen een aantal concrete acties uitzetten. Denk hierbij aan een koploperproject of samenwerking op het gebied van energie om zo de netcongestie te verminderen. We sluiten aan bij de uitvoering van de SPUK-regeling Bedrijfsmatig Vastgoed die aan de provincie Fryslân is uitgekeerd waarmee zij verduurzaming van bedrijven en bedrijventerreinen ondersteunen.
Stimulerend
→ 2030
We stimuleren energiehubs op bedrijventerreinen.
De stroomvoorziening is niet meer vanzelfsprekend. Ook in onze regio is er sprake van netcongestie. Delen van het elektriciteitsnet zitten vol. De situatie van het elektriciteitsnet kan gevolgen hebben voor bedrijven die zich willen vestigen in gemeente Ooststellingwerf. Maar ook voor ondernemers die willen groeien of verduurzamen. Een van de oplossingen is ruimte te zoeken op het huidige elektriciteitsnet in de vorm van een energiehub. We gaan de mogelijkheden onderzoeken om ondernemers hierin te helpen en te (laten) adviseren wat zij hierin zelf kunnen doen. Ook volgen we via de Friese Energietafel de ontwikkelingen rondom energiehubs.
Stimulerend
→ 2030
4
Vervoer Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
We stellen een mobiliteitsvisie en uitvoeringsplan op.
We zetten in op duurzame mobiliteit. Dit gebeurt in samenhang met de onderwerpen veiligheid, bereikbaarheid en positieve gezondheid. In 2025 ronden we de duurzame mobiliteitsvisie af. Deze visie geeft kaders voor mobiliteitsbeleid en de inrichting van de openbare ruimte.
Realiserend
2025
We zetten in op zero-emissie van het vervoer van de gemeentelijk organisatie en werken in opdracht van de gemeente.
We verduurzamen ons eigen wagenpark door slimme keuzes op natuurlijke vervangingsmomenten, zoals de aanschaf van een elektrische werktuigdrager of elektrisch deelvervoer. Vanuit de CO2-prestatieladder wordt ingezet op de verduurzaming van eigen vervoer. Ook zetten we in op het beperken van uitstoot bij werken in opdracht van de gemeente.
Realiserend
2028-2029
We stimuleren slim laden.
Het strategisch plaatsen van laadpalen geeft de gemeente een instrument in handen om te bepalen waar in de toekomstige situatie een cluster van parkeren ontstaat. Slim laden is efficiënt gebruik maken van de stroomvoorziening. De gemeente neemt een stimulerende rol bij initiatieven voor het opstarten van slim laden.
Stimulerend
→ 2026
We werken samen met bedrijven aan het terugdringen van de CO2 uitstoot van woon- en werkverkeer van medewerkers.
In samenwerking met bedrijven starten we een medewerkersgerichte aanpak. De gemeente brengt de voetafdruk van een bedrijf in kaart en geeft aan welke inspanningen passend zijn voor het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen door woon-werkverkeer.
Stimulerend
2026-2027
Stroom Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
We zetten een lobby op naar de provincie om belemmeringen voor kleine windmolens te beperken.
Windmolens vormen een goede aanvulling in de energiemix. Wij zetten in op windmolens voor gezamenlijk gebruik, bijvoorbeeld dorpsmolens. Samen met andere gemeenten zetten we een lobby op naar de provincie om de belemmeringen voor windmolens te beperken. Het gaat dan met name om de verplichting om eerst zonne-energie te onderzoeken en dat de energie alleen voor eigen gebruik mag zijn. Als het nodig is, leggen we een voorstel voor aanpassing van ons gemeentelijk omgevingsplan voor aan de gemeenteraad.
Samenwerkend
→ 2025
We onderzoeken de wenselijkheid en haalbaarheid van windmolens bij zonneparken en op bedrijventerreinen.
In samenwerking met de dorpen en de lokale energiecoörperatie verkennen we het draagvlak naar de mogelijkheden voor lokale opwek van windenergie. Vervolgens zetten we in op aanpassing van het omgevingsplan.
Realiserend
2026
5
Van aardgas naar groengas en waterstofgas Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
We stimuleren de aanleg van gasleidingen en opwerkstations door partijen bij elkaar te brengen.
In samenwerking met Berenschot en Liander hebben wij lokale initiatieven in beeld gebracht (regioanalyse). In de komende periode gaan we aan de slag met de uitkomsten en brengen we vraag en aanbod bij elkaar.
Stimulerend
2025-2026
We verlenen vergunningen voor mestvergisters binnen de gestelde kaders.
Op dit moment zijn er omgevingsvergunningen verleend voor de bouw- en activiteitenfase van de vergisters. Als de bezwaarprocedures positief uitvallen voor de initiatiefnemers, kunnen wij als gemeente meewerken aan het beoordelen van de vergunningen voor de plannen.
Regulerend
2025-2026
We onderzoeken de mogelijkheden voor Europese projectsubsidie rondom waterstofinitiatieven.
Het omzetten van stroom in waterstof wordt landelijk en in Europa gestimuleerd. Onze voorsprong met de pilot groen waterstofgas (Sinnewetterstof) willen we behouden en uitbouwen.
Samenwerkend
2025-2026
We stimuleren lokale toepassingen vanuit de pilot groen waterstofgas.
GroenLeven onderzoekt in samenwerking met Liander en gemeente Ooststellingwerf de mogelijkheden om het geproduceerde waterstof in Oosterwolde lokaal in te zetten ten behoeve van bedrijven of woningen en opslag van energie.
Stimulerend
→ 2026
We nemen deel aan de provinciale werkgroep Groengas.
Samen met de provinciale werkgroep Groengas, onderdeel van de Friese Energietafel analyseren we ontwikkelingen en pakken we kansen, zodat we beter in kunnen spelen op marktontwikkelingen en landelijk beleid. New Energy Coalition is ook onderdeel van de werkgroep.
Samenwerkend
2025-2030
Energienetwerk en energiehubs Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
Het planologisch mogelijk maken van het uitbreiden van het energienetwerk.
Liander werkt aan uitbreiding van het energienetwerk. Dit gaat om kabels en leidingen, om regionale verdeelstations en wijkverdeelstations. We maken dit planologisch mogelijk binnen de gestelde kaders.
Realiserend
→ 2030
We werken vroegtijdig met Liander samen aan nieuwe ontwikkelingen van woonwijken en bedrijventerreinen.
We hebben en houden de lijnen kort. Ontwikkelingen op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen worden vroegtijdig met Liander afgestemd.
Samenwerkend
→ 2030
6
Acties en maatregelen We stimuleren energiehubs per dorp of buurt.
Rol gemeente Wanneer De stroomvoorziening is niet meer vanzelfsprekend. Ook in onze regio is er sprake van netcongestie. Delen van het elektriciteitsnet zitten vol. We hebben aandacht voor de energieinfrastructuur in onze omgeving. Binnen ruimtelijke plannen houden we meer rekening met het verbinden van doelen en indien mogelijk sturen we aan op ontwikkelingen rond energiehubs en de stapeling van functies (energie, milieu, leefbaarheid). Via de Friese Energietafel volgen we de ontwikkelingen rondom energiehubs.
Stimulerend
→ 2030
Energie opslaan Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
We stellen in samenwerking met de Friese Energietafel batterijbeleid op.
Op dit moment wordt er in samenwerking met de Friese Energietafel gewerkt aan een batterijbeleid voor de gemeenten. Eind 2024 is een concept opgesteld waarop de Friese gemeenten kunnen reageren. We nemen deel aan de werkgroep Batterijbeleid.
Realiserend
→ 2025
We doen onderzoek naar het stimuleren van thuisbatterijen.
Begin 2024 zijn we met een pilot gestart met thuisbatterijen voor 10 deelnemende huishoudens in gemeente Ooststellingwerf. De pilot is bedoeld om te kijken of thuisbatterijen (onder voorwaarden) zinvol kunnen zijn voor de energietransitie en netcongestie.
Realiserend
→ 2025
We volgen de ontwikkelingen in opslag van energie en zetten actief in op proefprojecten.
De overgang van fossiele naar duurzame energie kent een aantal uitdagingen. Eén ervan is de beschikbaarheid van energie. Als de zon niet schijnt en er is geen wind dan kunnen we geen duurzame energie maken. Er is dus een zekere vorm van opslag nodig. We volgen landelijke pilots en passen dit waar nodig ook toe in gemeente Ooststellingwerf.
Realiserend
2025-2026
We doen onderzoek naar welke rol de gemeente moet spelen in de opslag van energie, waarbij we onder andere de optie van een gemeentelijk energiebedrijf onderzoeken.
Het transport van energie is van oudsher een overheidstaak. Met de overstap naar duurzame energie komt daar een taak bij: opslag van energie. De vraag die daarbij gesteld kan worden is of opslag een overheidstaak is of een taak die kan worden overgelaten aan marktpartijen. We onderzoeken de optie van een gemeentelijk energiebedrijf.
Realiserend
2026-2027
7
CO2 opslaan Acties en maatregelen
Rol gemeente Wanneer
We planten meer bomen aan.
We zoeken naar mogelijkheden voor het aanplanten van meer bomen en struiken in de openbare ruimte. Dit draagt naast CO2 opslag bij aan biodiversiteit en het beperken van hittestress. We werken samen met de provincie, die budget heeft voor de aanplant van bomen (bossenstrategie).
Realiserend
2025 - 2030
We ontwikkelen beleid op teelt van houtige gewassen in het buitengebied.
Er zijn verschillende initiatieven vanuit boeren voor nieuwe teelten. We stellen beleid op over verantwoord telen van nieuwe gewassen.
Realiserend
2026
We werken samen met Vereniging Circulair Fryslan in het stimuleren van teelt van (bouw)materialen.
Een voorbeeld hiervan is de lokale teelt en verwerking van hennepvezel.
Samenwerkend
→ 2030
We benutten het Biosintrum voor kennis over bodem en landschap en als inspirerende locatie voor bijeenkomsten.
De afgelopen jaren heeft het Biosintrum zich ontwikkeld tot een plek waar kennis rondom bodems en gewassen wordt ontwikkeld en kennis lokaal wordt gedeeld. We blijven dit stimuleren.
Samenwerkend
→ 2030
8
Regioanalyse Ooststellingwerf en Weststellingwerf Eindrapport
23-08-2024
Openbaar
Inhoudsopgave 0.
Leeswijzer en begrippenlijst
03
8.
Bijlagen
39
1.
Inleiding
08
A
Ontwikkelingen in energievraag en -aanbod
41
Aanleiding en vraag
09
B
Impact op de energie-infrastructuur
57
Samenhang
10
C
Handelingsperspectief
74
Het elektriciteits- en gasnet
11
D
79
2.
Conclusies en aanbevelingen
13
Quickscan van systeeminvullingen voor netto energieneutraal
3.
Huidige knelpunten en werkzaamheden
20
E
Het traject
96
Het elektriciteitsnet
21
Het gasnet
24
Ontwikkelingen en impact
25
Het elektriciteitsnet
26
Het gasnet
30
Handelingsperspectief
31
Creëren van capaciteit
32
Effectiever omgaan met capaciteit
33
Quickscan
34
4.
5.
Openbaar
2
0. LEESWIJZER EN BEGRIPPENLIJST
Leeswijzer Wat is een regioanalyse? Een regioanalyse onderzoekt het energiesysteem en de energie-infrastructuur in een bepaalde regio en kijkt vooruit naar (energie)ontwikkelingen in die regio. De gemeenten Oost- en Weststellingwerf zijn als één gecombineerd gebied onderzocht omdat ze voor een deel van dezelfde energieinfrastructuur gebruikmaken en daarnaast vergelijkbaar zijn wat betreft energetisch relevante karakteristieken (zoals stedelijkheid, type industrie, beschikbaarheid van bronnen, etc.). De kwantitatieve focus van het onderzoek ligt op het elektriciteitsnet, maar ook het gasnet en de (mogelijkheden voor de) energiedragers warmte en groen gas worden verkend.
Een regioanalyse heeft drie algemene doelen • Beantwoording van de hoofdvraag ‘Welke ontwikkelingen ten aanzien van energievraag en -aanbod zijn er tot aan 2035, en wat betekenen deze voor de benodigde infrastructuur?’ Dit gaat zowel om ontwikkelingen op het gas- als het elektriciteitsnet. • Een gezamenlijk, actueel beeld creëren van regionale ontwikkelingen tussen netbeheerders en gemeenten. Hierdoor wordt de impact op de
infrastructuur duidelijk en worden ontwikkelingen meegenomen in investeringsbeslissingen van de netbeheerders. • Het verbeteren van informatiedeling en samenwerking tussen netbeheerders en gemeenten, zodat toekomstige ontwikkelingen in de regio effectiever geagendeerd kunnen worden.
Hoe lees ik dit rapport? Dit rapport is bondig opgesteld, waarbij de kernboodschap in het hoofdgedeelte beschreven staat. In de bijlagen zijn de uitgevoerde analyses terug
te vinden, evenals uitgebreide toelichting op de ontwikkelingen en de infrastructuur. Het rapport bevat informatie over zowel het elektriciteits- als het gasnet. Dit document is opgesteld in nauwe samenwerking met netbeheerder Liander en de gemeenten Ooststellingwerf en Weststellingwerf.
Openbaar
3
0. LEESWIJZER EN BEGRIPPENLIJST
Begrippenlijst Begrip
Betekenis
Afname
Ook wel: levering, of: verbruik. De elektriciteit die wordt geleverd vanuit het net (bijv. voor het opladen van elektrische auto’s).
Aftoppen (wind of zon)
Het beperken van het maximale vermogen van een windmolen of zonnepaneel. Ook: curtailment.
All-electric warmtepomp
Een installatie waarmee warmte wordt geproduceerd met elektriciteit (vergelijkbaar met een omgekeerde airco).
Aquathermie
Verzamelnaam voor het verwarmen en koelen van gebouwen door gebruik van warmte en koude uit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater.
Bijmengverplichting
Verplichting voor energieleveranciers om vanaf 2025 (oplopend) groen gas bij te mengen bij de gaslevering aan de gebouwde omgeving.
Biogas
Gas (vergelijkbaar met lage kwaliteit aardgas) opgewekt uit biologische bronnen zoals mest en biologisch afval.
Boosterstation
Een station waarin gas van lage naar hoge druk kan worden gebracht.
Capaciteitsbeperking
Als de vraag naar gas kleiner is dan de groengas-invoedcapaciteit, en de groengas-invoeders dus minder dan 8.000 uur per jaar kunnen draaien, is er sprake van capaciteitsbeperking.
Congestie
Als de vraag naar of het aanbod van elektriciteit groter is dan de transportcapaciteit van het elektriciteitsnet, ontstaat er congestie.
Druk (bar)
Drukkracht per oppervlakte-eenheid. Eén bar is ongeveer gelijk aan de luchtdruk in de atmosfeer.
Drukvlakken
Delen van het gasnet waarop het drukniveau hetzelfde is (bijv. 67 bar, 40 bar, 8 bar, etc.).
EHS
Extra hoge spanning (220 kV), beheerd door TenneT.
Energie (GWh)
Gigawattuur is de vermenigvuldiging van het vermogen met de tijdsspanne waarin het vermogen wordt gevraagd.
Openbaar
4
0. LEESWIJZER EN BEGRIPPENLIJST
Begrippenlijst Begrip
Betekenis
Energiehub
Lokale samenwerking tussen meerdere partijen, waarbinnen energieopwek, -opslag en -gebruik onderling op elkaar worden afgestemd.
Energieplanologie
Planvorming rondom de ruimtelijke ordening van energieopgaven.
EV
Elektrische personenauto’s (Electric Vehicle).
Gasontvangstation (GOS)
Een station waar gas vanaf de Gasunie naar de regionale netbeheerders gaat.
Geothermie
Een techniek waarmee energie (in de vorm van warmte) wordt gewonnen uit de aardkorst.
G-gas
Laagcalorisch gas met de kwaliteit van Gronings gas, een mengsel van brandbaar methaangas en circa 14% niet-brandbaar stikstofgas. Standaard voor levering aan huishoudens en ‘gewone’ bedrijven. In dit document ‘aardgas’ genoemd.
Groen gas
Biogas dat is opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit (G-gaskwaliteit).
Groengas-invoedcapaciteit
De (gas)afname die 8.000 uur per jaar aanwezig is in een netgebied.
GV
Grootverbruik.
GvO
Garantie van Oorsprong, certificaten die worden verkregen door producenten van duurzame energie, waaronder ook groen gas. Deze certificaten zijn verhandelbaar en worden gekocht door energieleveranciers en bedrijven.
H-gas
Hoogcalorisch gas, bevat nagenoeg alleen maar brandbaar methaangas. Word soms direct geleverd aan gas-intensieve industrie.
HS
Hoogspanning (110 kV), beheerd door TenneT.
HTL
Hoofdtransportleidingnet, beheerd door de Gasunie.
Openbaar
5
0. LEESWIJZER EN BEGRIPPENLIJST
Begrippenlijst Begrip
Betekenis
Invoeding
Het injecteren van (groen) gas in het gasnet.
KV
Kleinverbruik.
LNG
Liquified natural gas, aardgas dat sterk is gekoeld en daardoor vloeibaar wordt.
LS
Laagspanning (0,4 kV), beheerd door Liander.
Meet- en Regelstation (M&R)
Een station waarin een omslag van het hoofdtransportleidingnet naar het regionaaltransportleidingnet plaatsvindt. Ook zorgt het voor drukbeveiliging en odorisatie. Deze stations zijn in beheer bij de landelijke netbeheerder.
Middenspanningsruimte (MSR)
Een ruimte waarin elektriciteit van middenspanning naar laagspanning wordt getransformeerd (en andersom), zodat die naar individuele woningen kan worden getransporteerd.
MS
Middenspanning (3-23 kV), beheerd door Liander.
Netvlakken
Deel van het elektriciteitsnet waarop het spanningsniveau hetzelfde is (bijv. 220 kV, 110 kV, 0,4 kV, etc.).
Onderstations (OS)
Een station waarin elektriciteit van hoogspanning naar middenspanning wordt getransformeerd en andersom.
Regelstation (RS)
Een station met een regeltransformator die de spanning over grote afstanden op niveau houdt.
RTL
Regionaaltransportleidingnet, beheerd door Gasunie Transport Services (GTS).
Schakelstation (SS)
Een station waarin de elektriciteit dezelfde spanning behoudt, waar geschakeld wordt naar meerdere aankomende/vertrekkende kabels met dezelfde spanning.
SDE++-subsidie
Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie-subsidie.
SI
Systeeminvulling.
Openbaar
6
0. LEESWIJZER EN BEGRIPPENLIJST
Begrippenlijst Begrip
Betekenis
Spanning (volt)
De druk die de bron van elektriciteit uitoefent om stroom door kabels te duwen.
Stroom (ampère)
De hoeveelheid elektronen die door een kabel of apparaat stromen.
Teruglevering
De elektriciteit die wordt (terug)geleverd aan het net (bijv. via zonnepanelen).
Vergassing
Omzetting van voornamelijk vaste houtige biomassa in biogas door middel van verhitting tot hoge temperaturen of onder hoge druk.
Vergisting
Omzetting van biomassa in biogas door middel van bacteriën en schimmels.
Vermogen (MW)
Megawatt is de hoeveelheid energie per seconde, die bepaalde apparatuur vraagt of levert.
Vluchtstrook
Het reservenetwerk van het elektriciteitsnet. Het elektriciteitsnet is dubbel aangelegd. Bij storingen worden deze vluchtstroken open gezet om stroomlevering te garanderen. Meer informatie over de vluchtstrook op https://www.liander.nl/overliander/transportschaarste/innovaties/reservecapaciteitinzetten.
Vollasturen
Het equivalent van het aantal uren dat een apparaat op zijn maximale vermogen draait.
Warmtekrachtkoppeling (WKK)
Mini-energiecentrale, veelal bij glastuinders, waarvan zowel elektriciteit, warmte, als CO 2 worden gebruikt.
Windopwek
Elektriciteitsproductie door middel van (standaard) windmolens.
Zonne-opwek (pv)
Elektriciteitsproductie door middel van (standaard) photo-voltaic zonnepanelen.
Openbaar
7