Agendabundel

Binnen de bevoegdheid van de gemeente kunnen wij dit niet oplossen De provincie is op grond van de Wet natuurbescherming het bevoegd gezag en verantwoordelijk voor het beleid in relatie tot wolven op hun grondgebied. De bevoegdheid van de gemeente is beperkt. Als gemeente hebben wij alleen een rol bij maatschappelijke onrust, verstoring van de openbare orde en communicatie naar onze inwoners. Daar tegenover staat dat inwoners de lokale politiek benaderen en hun emoties en zorgen over de wolf met ons delen. Kortom, de vestiging van de wolf in gemeente Ooststellingwerf heeft een directe en ingrijpende impact op de leefbaarheid in onze gemeente Wij verzoeken uw commissie om kennis te nemen van de situatie in gemeente Ooststellingwerf en de impact van de aanwezigheid van de wolf in onze samenleving te erkennen. <<ondertekening college>>

PERSBERICHT Nummer: Datum:

134 AK 28 november 2023

Subsidieregeling wolfwerende maatregelen uitgebreid Aanvragers van de subsidieregeling ‘Voorkomen schade door wolven’ ontvangen voortaan de subsidie voordat ze wolfwerende rasters aanschaffen. Eerder was dit achteraf, maar Gedeputeerde Staten maken de subsidieregeling nu toegankelijker voor de dierhouders. Daarnaast kunnen houders van runderen, paarden en pony’s ook gebruik maken van de subsidieregeling. Die was eerder alleen voor schapen- en geitenhouders. In de winter van 2021/2022 vestigde zich een wolvenpaar in Zuidoost-Fryslân. Gedeputeerde Staten stelden daarom in het voorjaar van 2022 een subsidieregeling vast voor de aanschaf van wolfwerende rasters. Ook werd een Gebietskommisje Wolf benoemd die Gedeputeerde Staten adviseren over beschermingsmaatregelen voor landbouwhuisdieren en de financiering daarvan. De uitbreiding van de subsidieregeling is gedaan op advies van de Gebietskommisje Wolf. Gedeputeerde Matthijs de Vries verwacht dat er meer gebruik wordt gemaakt van de subsidieregeling: “Op dit stuit is wolveskea allinnich foar te kommen troch wolfkearende maatregels te nimmen.

Wy wolle feehâlders dêrom safolle mooglik stimulearje en fasilitearje mei in ferbettere subsydzjeregeling, in aktive gebietskommisje en in wolvekonsulint.” Gedeputeerde Staten vinden de Gebietskommisje Wolf een meerwaarde voor de mienskip en stellen daarom ook voor 2024 en 2025 budget beschikbaar. Voorzitter Harry Oosterman: “Wy sjogge dat it nimmen fan wolfkearende maatregels noch in hiele útdaging is foar Fryske bistehâlders. Wy tinke dat de oanpaste subsydzjeregeling in goede stap is. Wy hâlde de útkomsten hjirfan yn de gaten. Wy binne bliid dat wy ús de kommende jierren ynsetten bliuwe kinne foar in praktyske útfiering om wolveskea te foarkommen.” Bekijk hier het advies en de evaluatie van de Gebietskommisje Wolf.

Foar mear ynformaasje oer dit parseberjocht kinne jo belje mei 058 – 292 57 35. Dit parseberjocht is ek te finen op ynternet: www.fryslan.frl / Voor meer informatie over dit persbericht kunt u bellen met 058 – 292 57 35. Dit persbericht is ook te vinden op internet: www.fryslan.frl.

PARSEBERJOCHT Nûmer: Datum:

134 AK 28 novimber 2023

Subsydzjeregeling wolfkearende maatregels útwreide Oanfregers fan de subsydzjeregeling 'Voorkomen schade door wolven' krije tenei de subsydzje foardat se wolfkearende rasters oanskaffe. Earder wie dat achterôf, mar Deputearre Steaten meitsje de subsydzjeregeling no tagonkliker foar de bistehâlders. Dêrneist kinne hâlders fan kij, hynders en ponys ek gebrûk meitsje fan de subsydzjeregeling. Dy wie earder allinnich foar skiep- en geitehâlders. Yn de winter fan 2021/2022 fêstige him in wolvepear yn Súdeast-Fryslân. Deputearre Steaten stelden dêrom yn de maitiid fan 2022 in subsydzjeregeling fêst foar de oanskaf fan wolfkearende rasters. Ek waard in Gebietskommisje Wolf beneamd dy 't Deputearre Steaten advisearje oer beskermingsmaatregels foar lânbouhúsdieren en de finansiering dêrfan. De útwreiding fan de subsydzjeregeling is dien op advys fan de Gebietcommissie Wolf. Deputearre Matthijs de Vries ferwachtet dat der mear gebrûk makke wurdt fan de subsydzjeregeling: “Op dit stuit is wolveskea allinnich foar te kommen troch wolfkearende maatregels te nimmen. Wy wolle feehâlders dêrom safolle mooglik stimulearje en fasilitearje mei in ferbettere subsydzjeregeling, in aktive gebietskommisje en in wolvekonsulint.” Deputearre Steaten fine de Gebietskommisje Wolf in mearwearde foar de mienskip en stelle dêrom ek foar 2024 en 2025 budzjet beskikber.

Foarsitter Harry Oosterman: “Wy sjogge dat it nimmen fan wolfkearende maatregels noch in hiele útdaging is foar Fryske bistehâlders. Wy tinke dat de oanpaste subsydzjeregeling yn goede stap is. Wy hâlde de útkomsten hjirfan yn 'e gaten. Wy binne bliid dat wy ús de kommende jierren ynsetten bliuwe kinne foar in praktyske útfiering om wolveskea te foarkommen.” It advys en de evaluaasje fan de Gebietskommisje Wolf binne ek te lêzen.

Foar mear ynformaasje oer dit parseberjocht kinne jo belje mei 058 – 292 57 35. Dit parseberjocht is ek te finen op ynternet: www.fryslan.frl / Voor meer informatie over dit persbericht kunt u bellen met 058 – 292 57 35. Dit persbericht is ook te vinden op internet: www.fryslan.frl.

Betreft

Advies Gebietskommisje Wolf September 2023

Geacht College, Met een wolvenroedel in Zuidoost-Fryslân / Zuidwest-Drenthe worden dierhouders in Fryslân geconfronteerd met wolvenaanvallen op landbouwhuisdieren. De Gebietskommisje Wolf wil het college van Gedeputeerde Staten aan de start van een nieuwe bestuursperiode advies uitbrengen over vijf onderwerpen rondom schadepreventie die rechtstreeks van belang zijn voor dierhouders in de provincie Fryslân. Sinds onze oprichting kijken we samen met dierhouders en belangenbehartigers naar de praktische uitvoering van preventie, bijvoorbeeld door de beschikbare subsidie in de gaten te houden. We adviseren eveneens over beleidsontwikkelingen rondom de wolf, zoals het interprovinciaal wolvenplan. In onze eerder verschenen nieuwsbrief geven we een samenvatting van de stand van zaken met betrekking tot de wolf in Fryslân tot april 2023. Deze situatie is tot op het heden nog steeds vergelijkbaar. Onbeschermd vee is een makkelijke voedselbron De verwachting was dat een gevestigd wolvenroedel zich voornamelijk zou richten op wilde prooidieren, zoals op de Veluwe en andere gebieden in West-Europa. De Friese schadecijfers tonen echter aan dat de wolven hier veelvuldig landbouwhuisdieren aanvallen. Met minder beschikbaar grofwild lijkt dit roedel te hebben geleerd dat vee een makkelijke voedselbron is, doordat de dieren veelal onbeschermd zijn.

De wolvencommissie ziet de uitdaging waar dierhouders voor gesteld worden en pleit voor praktische oplossingen, met als uitgangspunt dat de beheerkosten (factor arbeid) van wolfwerende rasters worden vergoed. Dat is op dit moment nog niet het geval en daarmee een belangrijk onderwerp van gesprek binnen het interprovinciaal overleg. Effectieve preventieve maatregelen voorkomen wolvenaanvallen Het treffen van preventieve maatregelen is een effectieve manier om wolvenschade te voorkomen. De bescherming met wolfwerende rasters is geen 100% garantie, maar is onder de huidige omstandigheden de beste manier om wolvenaanvallen te voorkomen. Sinds de start van de registratie in 2018 zijn er in Fryslân geen wolvenaanvallen bekend op beschermde dieren, blijkt uit de gegevens van BIJ12. Tegelijkertijd constateert de Gebietskommisje Wolf dat het aantal wolvenaanvallen het afgelopen jaar sterk is toegenomen in Fryslân, met een vertienvoudiging van de wolvenschade in 2022 ten opzichte van 2021. Daaruit moeten we constateren dat in Fryslân nog weinig dierhouders preventieve maatregelen tegen wolvenaanvallen hebben getroffen. De factor (beschikbare) arbeid speelt daarbij een belangrijke rol. De ervaring leert immers dat goed geplaatste wolfwerende rasters echt helpen om de wolf bij vee weg te houden.

Daarom ziet de Gebietskommisje Wolf - binnen de huidige wettelijke en ecologische kaders - het beschermen van vee met wolfwerende afrasteringen als de beste oplossing. De Gebietskommisje Wolf bepleit daarnaast om zo snel mogelijk de mogelijkheden voor gesubsidieerde beheerpakketten in kaart te brengen, zodat professionele dierhouders niet alleen op een bijdrage kunnen rekenen voor aanschaf, maar ook voor inzet en onderhoud van preventieve maatregelen.

Adviezen om vee te beschermen Gezien de drastische stijging van de wolvenaanvallen wil de wolvencommissie dat er snel geacteerd kan worden. We willen samen met de provincie kijken naar acties die op korte termijn genomen kunnen worden. Hieronder vindt uw College een vijftal adviezen op een rij: 1.

Uitbreiding diersoorten De Gebietskommisje Wolf wil primair calamiteiten tussen de wolf en gehouden dieren tegengaan. Naast schapen- en geitenhouders wil de commissie ook dierhouders van rundvee, paarden/pony’s, alpaca’s en varkens in wolvengebied ondersteunen bij het nemen van preventieve maatregelen, gelijk aan de regeling in de provincie Drenthe.

2.

Subsidie(zekerheid) vooraf Het aanvraagproces voor tegemoetkoming in de kosten van wolfwerende maatregelen is voor veel dierhouders een hele uitdaging. Ten eerste is het nu niet mogelijk om voorafgaand aan de aanschaf van wolfwerende maatregelen subsidie aan te vragen bij provincie Fryslân. Niettemin zijn de kosten van de aanschaf voor dierhouders substantieel en veelal niet voor te financieren. Daarnaast bestaat er onzekerheid of de dierhouder de subsidie wel krijgt toegewezen. De hulp van de wolvenconsulent bij een subsidieaanvraag helpt daarbij wel, maar is niet voldoende. Daarom pleiten wij voor het verstrekken van een subsidie voorafgaand aan de plaatsing. De voorfinanciering en de zekerheid over het verkrijgen van de subsidie zullen de financiële drempel voor dierhouders verlagen. De ervaringen hiermee vanuit provincie Drenthe zijn positief.

3.

Stimuleren van wolfwerend loonwerk voor beweidingsbedrijven Het goed beschermen van schapen tegen wolvenaanvallen is lastig en tijdrovend. Helemaal als het gaat om schapen van professionele beweidingsbedrijven, die frequent van locatie wisselen en kortdurend op grote reguliere weidepercelen lopen die niet in eigendom zijn van de dierhouder. Het buitenhouden van de wolf op dit soort percelen vergt een investering in materiaal en tijd die vaak economisch en praktisch onhaalbaar is. De bestaande subsidie voor een automatisch draadoprolsysteem stimuleert de aanschaf, maar niet het breed inzetten van autowinders. Idealiter kunnen schapenhouders in Fryslân gebruik maken van een laagdrempelige en kostenneutrale loonwerk-formule. Het gaat dan om een externe partij die met een autowinder praktische hulp biedt voor beweidingsbedrijven. In provincie Drenthe wordt deze dienst al geleverd in een pilotproject. De Gebietskommisje Wolf vraagt aan het college een werkbudget van 35.000 euro, zodat aangesloten kan worden bij de pilot van in Drenthe of om zelf een pilot te kunnen initiëren om de extra arbeidsinzet van dierhouders te verlichten.

4.

Onderzoek naar innovatieve, duurzame alternatieven De Gebietskommisje Wolf wil innovatie stimuleren en meer praktijkervaring opdoen met nieuwe vormen van wolfwerende maatregelen, naast de erkende bestaande preventieve maatregelen. Concreet wil de commissie kijken naar mogelijkheden om innovatieve wolfwerende mogelijkheden te (laten) onderzoeken die betrekking hebben op de zintuigelijke waarneming van de wolf, bijvoorbeeld geluid, geur of smaak. Hierbij wordt gekeken naar ervaringen bij regio’s die al langer samenleven of altijd hebben samengeleefd met grote predatoren. Daarom zouden we graag een mogelijkheid willen hebben om duurzame alternatieven in de praktijk te testen en of laten onderzoeken. Daarom doen we een oproep aan de leden van Gedeputeerde Staten om voor de periode 2024 - 2025 25.000 euro werkbudget beschikbaar te stellen voor onderzoek en projecten. Binnen dat budget zal de wolvencommissie beoordelen of partijen in aanmerking komen voor een gerichte bijdrage.

5.

Flexibiliteit in budget De Gebietskommisje Wolf vraag het College om flexibiliteit aan te brengen in de reservering van het budget, zodat het subsidiebudget snel kan worden verhoogd als de omstandigheden daarom vragen. De provincie heeft voor drie jaar - tot 14 december 2024 - € 200.000 beschikbaar gesteld. In de periode tot september 2023 is slechts € 22.955 uitgekeerd aan 9 deelnemers. Ondanks onze inzet blijft het aantal deelnemers dus achter bij de ambitie, maar de commissie hoopt dat de Mienskip de wegen naar de regeling beter gaat vinden, mede door uitvoering van deze adviezen. Daarbij moet het provinciale wolvenbeleid zo goed mogelijk anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Een verruiming van het aantal diersoorten dat in aanmerking komt voor subsidie vraagt ook om een verhoging van het budget. Deze verruiming werkt als het advies van de overheid aan deze dierhouders om wolfwerende maatregelen te nemen.

Onze aanbevelingen om te komen tot een breed gedragen Interprovinciaal wolvenplan zijn nog onverkort van toepassing. Wij hebben gemeend om vooruitlopend op het landelijke wolvenplan een aantal adviezen te geven die in onze ogen het draagvlak voor preventieve maatregelen in Fryslân vergroten. Uiteraard zijn wij gaarne bereid dit advies nader toe te lichten. Met vriendelijke groet,

Harry Oosterman voorzitter Gebietskommisje Wolf

Bijlage 4 – Overzicht verschillen beleid provincie Fryslân en provincie Drenthe

Uitbreiding beschermde diersoorten Subsidie(zekerheid) vooraf Stimuleren van wolfwerend loonwerk voor beweidingsbedrijven Onderzoek naar innovatieve, duurzame alternatieven Flexibiliteit in budget

Advies Gebietskommisje Wolf (samengevat) Naast schapen en geiten: rundvee, paarden/pony’s, alpaca’s en varkens in wolvengebied ondersteunen bij preventieve maatregelen. Subsidie vooraf mogelijk. Pilot met externe partij die met autowinder praktische hulp biedt bij beweidingsbedrijven uitbreiden naar provincie Fryslân. Werkbudget voor innovatieve wolfwerende maatregelen. Flexibiliteit in beschikbaar budget voor de wolfwerende maatregelen.

Provincie Fryslân (na besluit 28 november 2023) Naast schapen en geiten: runderen, paarden en pony's. Geen varkens en alpaca's.

Provincie Drenthe

Subsidie vooraf mogelijk. Provincie Fryslân heeft dit advies niet overgenomen.

Subsidie vooraf mogelijk. Er loopt een pilot in provincie Drenthe.

Provincie Fryslân stelt budget beschikbaar voor onderzoek naar innovatie en duurzame alternatieven. Als in de toekomst blijkt dat het nodig is om het subsidieplafond te verhogen dan is dat bespreekbaar.

Onbekend.

Naast schapen en geiten: rundvee, paarden/pony’s, alpaca’s en varkens in wolvengebied.

Onbekend.

INTERPROVINCIAAL WOLVENPLAN

Interprovinciaal wolvenplan

In opdracht van Interprovinciaal overleg (IPO) - Bestuurlijke Adviescommissie Vitaal Platteland (BACVP) en vastgesteld op 13 april 2023. Opgesteld door de IPOWolvenwerkgroep.

Dit document te citeren als: IPO 2023, Interventie richtlijnen - interprovinciaal wolvenplan. IPO, Den Haag. Foto omslag: © Hugh Jansman Voor meer informatie raadpleeg de website van het BIJ12 (www.bij12.nl) voor de meest actuele informatie.

Inhoud Inleiding ............................................................................................................ 3 Openbare orde en veiligheid ................................................................................ 4 Voorkomen van problematische situaties ............................................................... 4 Wettelijk kader................................................................................................... 5 Verjagen ........................................................................................................... 6 Dode of gewonde wolf ......................................................................................... 6 Onderscheid probleemsituaties met wolven en probleemwolf ................................... 7 Deskundigenteam ............................................................................................... 7 Communicatie .................................................................................................... 7 Doorontwikkeling ................................................................................................ 8 Interventierichtlijnen voor probleemsituaties en probleemwolven ............................. 9 Situatie wolf – mens ........................................................................................

9 Situatie wolf – hond ........................................................................................11 Interventierichtlijn – Melding van een aangetroffen (aangereden) dode of gewonde wolf of goudjakhals ..................................................................................................14 1.

Doel .......................................................................................................14

2.

Communicatie ..........................................................................................14

Uitwerking Interventierichtlijn Melding van een aangereden dier – mogelijk wolf of goudjakhals ......................................................................................................15

2

Inleiding Deze interventierichtlijnen vervangen de richtlijnen zoals opgenomen in het Interprovinciaal wolvenplan 2019. Hiermee wordt invulling gegeven aan het daar beschreven beleid. Het is een uitvoeringsgericht document. In richtlijnen wordt voor verschillende situaties duiding gegeven aan de juridische en beleidsmatige kaders die in het wolvenplan uiteen zijn gezet. De richtlijnen zijn bedoeld voor bestuurders, beheerders en uitvoerders als hulpmiddel bij het inschatten van situaties en het bepalen van de handelswijzen die daarbij horen. Er is gekozen voor de vorm van een escalatielader waarbinnen de kwalificaties Geen probleem, Probleemsituatie en Probleemwolf worden onderscheiden, waarvan de kwalificatie Probleemwolf als meest urgent wordt ingeschat. Dit onderscheid is van groot belang, omdat situaties soms vragen dat snel en adequaat wordt gehandeld. Te langzame besluitvorming of verkeerde beslissingen kunnen dan ernstige gevolgen hebben. Ook voor externe partijen is het belangrijk dat duidelijk is wat zij in verschillende situaties van overheden kunnen verwachten.

3

Openbare orde en veiligheid Veiligheid van mensen staat bovenaan. Wanneer die veiligheid acuut in het geding is, kan op last van de burgemeester worden ingegrepen. In een dergelijke situatie is de burgemeester het bevoegd gezag. Een burgemeester kan direct ingrijpen op basis van de Gemeentewet (art 175 en 176). Dat hoeft dus niet te gebeuren op basis van de Wet natuurbescherming. Ook provincies kunnen op basis van de Wet natuurbescherming ingrijpen wanneer openbare orde en veiligheid in het geding is. De daarvoor te hanteren procedures zullen eerder gericht zijn op het voorkomen van onveilige situaties dan op het acuut inspelen daarop. Bij ingrijpen zal altijd eerst moeten worden overwogen of de situatie met, voor de wolf, niet-dodelijke middelen het hoofd kan worden geboden. Alleen wanneer dat niet redelijkerwijs mogelijk is, kan worden besloten over te gaan op dodelijke maatregelen. De afwegingen worden hiervoor in onderstaande richtlijnen meegegeven. Wolven mijden in principe het contact met mensen. Onder normale omstandigheden vormen wolven voor mensen dan ook geen bedreiging. Een ontmoeting met een wolf is altijd een uitzonderlijke gebeurtenis. Het komt echter voor dat wolven op onverwachte plekken worden gezien, zoals in bebouwd gebied of langs wegen.

Ook dan is niet altijd sprake van onnatuurlijk gedrag en is in de meeste gevallen geen sprake van een gevaarlijk situatie. Een situatie kan wel gevaarlijk worden wanneer wolven hun schuwheid verliezen, bijvoorbeeld wanneer ze door mensen gevoed worden. In dat geval zal eerst worden geprobeerd de wolf weer “bang” voor mensen te maken. Als dat niet lukt, kan uiteindelijk worden besloten de wolf te doden. Gehouden dieren, met name schapen, vallen met enige regelmaat ten prooi aan wolven. Dat is niet helemaal te voorkomen. Voor een dierhouder kan dit erg moeilijk zijn. Het gangbare beleid is er dan ook op gericht om de dierhouder zo goed mogelijk te ondersteunen bij het beschermen van de dieren (bijvoorbeeld door voorlichting en via een subsidieregeling voor preventieve maatregelen).En tegemoetkoming in de schade te bieden wanneer een aanval van wolven zich voordoet.

Voorkomen van problematische situaties Situaties die gevaarlijk zijn voor mensen, of situaties waarin wolven bovenmatig schade aan gehouden dieren toebrengen, ondanks de inzet van preventieve maatregelen, kunnen zich voordoen. In de meeste gevallen zal dan sprake zijn van een wolf die heeft geleerd dat in de buurt van mensen voedsel te vinden is of dat vee een makkelijk prooi vormt. Het betreft dan aangeleerd, problematisch gedrag. Het belangrijkste doel van de interventierichtlijnen is om te voorkomen dat wolven dit gedrag aanleren. Het is daarom van groot belang dat de richtlijnen, juist ook in situaties waarin geen, of niet direct sprake is van problematisch gedrag, correct worden nageleefd. Overheden (bevoegd gezag) en formeel betrokken uitvoerenden dienen correct te kunnen handelen. Hier ligt ook een belangrijke verantwoordelijkheid bij burgers en veehouders.

4

Wettelijk kader Het opzettelijk verstoren en doden van wolven is bij de wet verboden en strafbaar. Alleen in uitzonderlijke situaties kan het bevoegd gezag toestemming geven om van dat verbod af te wijken. In de richtlijnen wordt aangegeven in welke situaties dat het geval zou kunnen zijn. Tevens wordt aangegeven met welk doel en aan welke voorwaarde vervolgens moet worden voldaan om tot het nemen van maatregelen over te kunnen gaan. Het kan soms frustrerend zijn om alle stappen, zoals preventie en analyse van de situatie te moeten doorlopen voordat harder kan worden ingegrepen. Maar als de richtlijnen in zulke situaties juist worden nageleefd, kunnen alle betrokken partijen er gerust op zijn dat rechtmatig wordt gehandeld. In principe is de wolf in Nederland beschermd. In de interventierichtlijnen wolf-mens, wolf-hond, aangereden wolf en/of doodgevonden wolf wordt aangegeven wat die beschermde status betekent voor de mogelijkheden om in te grijpen in verschillende situaties. De richtlijnen zijn erop gericht probleemsituaties te voorkomen en om ingrijpen mogelijk te maken wanneer ze zich toch voordoen. Nota bene, de richtlijn voor situaties wolf-vee is niet aangepast ten opzichte van de richtlijn zoals die in 2019 is vastgesteld. In het volgende, geactualiseerde wolvenplan zal wel een nieuwe richtlijn wolf-vee worden opgenomen.

Voor het verjagen en in het uiterste geval doden van een wolf is een ontheffing of vrijstelling nodig. De provincie kan een dergelijke ontheffing of vrijstelling verlenen, maar zal dat in alle gevallen nog steeds degelijk moeten onderbouwen. Uit die onderbouwing moet duidelijk blijken dat hiervoor een wettelijk bepaald belang is, dat de ingreep geen negatief effect heeft op de gunstige staat van instandhouding van de wolf en dat er geen bevredigende alternatieve oplossingen voorhanden zijn. Ook moet worden onderbouwd wat het te verwachten effect is van de maatregel. Hiervoor is soms veel informatie nodig, maar er is ook veel informatie al beschikbaar. Op de website van BIJ12 staat bijvoorbeeld al veel gepubliceerd. De richtlijnen geven aan in welke situatie een dergelijk proces in gang kan worden gezet. Het toepassen van de richtlijnen op zichzelf is echter nog geen wettelijke rechtvaardiging om in te grijpen. Wanner de richtlijnen correct worden nageleefd kan ontheffingverlening, als dat nodig is, wel snel plaatsvinden, mits, zoals gezegd, voldoende onderbouwd. Het documenteren van de situatie is dan ook van groot belang. Voor de situaties wolf-mens en wolf-hond is het wettelijk belang “openbare veiligheid” aan de orde.

Hoewel een aanval van een wolf op een hond niet direct een gevaarlijke situatie voor mensen op hoeft te leveren, is het zorgelijk wanneer een wolf actief honden opzoekt. De wolf vertoont in dat geval ongewenst gedrag, en escalatie naar een situatie die ook voor mensen gevaarlijk is ligt mogelijk op de loer. Ook in deze situaties moet een eventuele ontheffing of vrijstelling van het verbod wolven te verjagen of doden zorgvuldig worden onderbouwd, en ook hier moet worden aangetoond dat er geen bevredigende alternatieve oplossingen voorhanden zijn. Het belang openbare veiligheid zal bij wolven zwaarder wegen dan het belang schade aan landbouwgewassen en vee, wat ingrijpen eerder mogelijk maakt. Bij acuut gevaar kan altijd direct worden ingegrepen op last van de burgemeester.

5

Verjagen Het begrip verjagen behoeft nadere toelichting. Verjagen is een maatregel die het dier (de wolf) doet vluchten. Deze maatregel brengt het dier niet in gevaar en/of verwondt het dier niet wezenlijk. Voor alle gevallen geldt dat de in te zetten middelen in de betreffende situatie proportioneel dienen te zijn. We onderscheiden drie vormen van verjaging: 1. Verjagen van eigen terrein of uit eigen buurt om gevaarlijke situaties te voorkomen. Dit is bij de wet niet verboden, hier is dus geen toestemmingsbesluit, zoals een ontheffing voor nodig. Verjaging mag bijvoorbeeld met geluiden of visuele middelen. Het is niet toegestaan de wolf te verwonden. Wanneer de gevaarlijke situatie is verholpen, moet het verjagen gestaakt worden, de wolf mag niet worden opgejaagd of achtervolgd. 2. Verjagen van wolven die we bang willen maken voor mensen, negatief conditioneren. Dit is bij de wet verboden, hiervoor is dus een toestemmingsbesluit nodig. Bij verlening van het toestemmingsbesluit moet worden aangetoond dat het in te zetten middel effectief en proportioneel is. 3. Verjagen vanuit zijn wolven-leefgebied. Dit is wettelijk verboden.Hiervoor is een toestemmingsbesluit, zoals een ontheffing voor nodig. Bij verlening van dat besluit zullen zwaarwegende argumenten moeten worden aangedragen waaruit blijkt dat verjaging uit het gebied noodzakelijk is.

Dode of gewonde wolf Wanneer een wolf (of goudjakhals) dood (of gewond) wordt aangetroffen, is de politie in principe het eerste aanspreekpunt. De politie kan beoordelen of de situatie verdacht (er kan mogelijk sprake zijn van een strafbaar feit) of gevaarlijk is en of er maatregelen genomen moeten worden. Bijvoorbeeld een weg tijdelijk afzetten. De politie schakelt vervolgens andere betrokken instanties is. Om het dier te mogen vervoeren, monsters te nemen of sectie uit te voeren zijn vergunningen nodig. De provincie is hiervoor verantwoordelijk. Een gewonde, maar nog levende wolf, kan met beperkte ingrepen misschien weer terug worden teruggeplaatst in de natuur. Een deskundige, bijv. een dierenarts moet die afweging maken. In de meeste gevallen zal dat echter niet mogelijk of niet verantwoord zijn en moet de wolf worden geëuthanaseerd. Ook daarvoor is een ontheffing van de provincie vereist, dit is veelal, geregeld in provinciale (valwild-) verordeningen. De provincie bepaalt hoe de wijze van afhandeling van een gewonde of dode wolf (of goudjakhals) wordt ingevuld binnen het kader van de interprovinciale richtlijn. Eveneens wordt in opdracht van de provincie en/of BIJ12 het wolvenmeldpunt en WENR ingeschakeld.

6

Onderscheid probleemsituaties met wolven en probleemwolf In de interventierichtlijnen wordt onderscheid gemaakt tussen een probleemsituatie en een probleemwolf. Het verschil tussen die twee is dat een probleemwolf problematisch gedrag vertoont dat niet noodzakelijk onnatuurlijk, maar wel afwijkend is. Het gaat om gedrag dat de wolf zeer waarschijnlijk heeft aangeleerd als reactie op menselijke omstandigheden. In een probleemsituatie gedraagt de wolf zich niet afwijkend, maar ontstaan wel conflictsituaties. Dergelijke situaties zijn niet helemaal te voorkomen, maar de impact kan met het nemen van de juiste maatregelen worden beperkt. Bij een echte probleemwolf kan, na nadere afweging, het verwijderen (m.a.w. doden) van dat individu uit de populatie uiteindelijk de enig overgebleven oplossing zijn.

Documenteren, beoordelen en opvolgen van meldingen Gezien de wettelijk beschermde status van de wolf, moet terughoudend worden omgegaan met beheeringrepen, ook wanneer probleemsituaties zich voordoen. Acute, levensbedreigende situaties voor mensen vormen hierop een uitzondering. Bij ingrepen worden daarom escalatieladders gehanteerd, zie onderstaande handelingsrichtlijnen. Wanneer in een wolvengebied honden worden aangevallen, is het van belang onderscheid te kunnen maken tussen aanvallen op loslopende honden en op aangelijnde honden, of honden achter een hek. Pas in het uiterste geval kan toestemming worden verleend om een wolf te doden. In dat geval is het niet voldoende dat alle stappen in de escalatieladder zijn doorlopen, de keuze dient goed onderbouwd te zijn, hiervan moet waar mogelijk ook bewijs overlegd kunnen worden. Om die reden is het van groot belang alle stappen zorgvuldig te documenteren. Zo mogelijk kan uit monitoringsaspecten ook overwogen worden de wolf te vangen, te verdoven en te zenderen.

Deskundigenteam In bepaalde situaties kan het wenselijk zijn een groep onafhankelijke deskundigen de situatie nader te laten analyseren. Het instellen en samenstellen hiervan is een keuze van de betrokken provincie, zo nodig in overleg met gemeentes en wolvencommissie. Doel is te komen tot een onpartijdig en objectief oordeel en advies dat enerzijds een analyse biedt van de situatie in dat gebied en aanbevelingen doet over een eventuele aanpak. En anderzijds kan leiden tot het preciezer documenteren van kennis en ervaringen die in andere situaties te benutten zijn.

Communicatie In onderlinge afstemming tussen provincies, gemeentes, politie, IPO, BIJ12, VNG en mogelijk andere partijen wordt gewerkt aan een communicatiestrategie. Deze is gericht op het informeren van het publiek, betrokkenen en instanties die een mogelijke rol spelen bij de implementatie van de richtlijnen.

7

Doorontwikkeling De richtlijnen bieden handvatten voor situaties die op het moment van opstellen te voorzien zijn. Er kunnen zich echter altijd onvoorziene situaties voordoen. Op dat moment moet een bevoegd gezag op basis van eigen afwegingen besluiten nemen. De richtlijnen bieden daar ruimte voor. In sommige gevallen zal het nodig zijn hiervoor een expert (bijvoorbeeld het hiervoor genoemde deskundigenteam) te raadplegen. Ook daarvoor bieden de richtlijnen handreikingen. De richtlijnen zijn opgesteld op basis van wettelijke en beleidsmatige kaders en op basis van huidige ervaringen in binnen- en buitenland. Een aantal van de beschreven situaties hebben zich in Nederland echter nog niet voorgedaan. Daar is nog geen ervaring mee en hierover bestaat nog geen jurisprudentie. Het is denkbaar dat de richtlijnen op basis van toekomstige ontwikkelingen moeten worden bijgesteld. Om dit te kunnen doen is het belangrijk probleemsituaties ook als leermoment te kunnen gebruiken. Om die reden wordt documentatie en analyse van de situatie expliciet als actie benoemd in een aantal situaties. De richtlijnen zullen periodiek tegen het licht worden gehouden en zo nodig aangepast. Het in deze interventierichtlijnen verwoorde beleid dient te worden verankerd in provinciale regelgeving (beleidsregels, verordeningen e.d.) waaronder bijvoorbeeld de provinciale valwildregeling.

Tot slot de suggestie dat indien men snel wil handelen het goed is voorafgaand bepaalde ontheffingen en vergunningen in algemene zin voorbereid te hebben (‘klaarliggen’). Dan behoeft slechts de situatieafhankelijke invulling nog plaats te vinden.

8

Interventierichtlijnen voor probleemsituaties en probleemwolven Situatie wolf – mens Gedrag wolf

Oorzaak

Inschatting

Maatregel en doel

Situatie

a Wolf loopt Normaal gedrag Ongevaarlijk In principe geen Geen probleemoverdag of ’s maatregelen situatie nachts door • Wolf is niet Maar opletten, stedelijk gebied of geïnteresseerd in probleem kan • Evt. communicatie dorpskern zonder mensen maar mijdt ontstaan als publiek. interesse voor geen bebouwing. wolven • Eventueel aanwezige gebouwen, erven, regelmatig voedselbronnen tuinen, honden. • Wolven zijn niet voedsel(resten) verwijderen om uitsluitend nachtactief. vinden bij gewenning aan bebouwing. mensen te voorkomen. • Geval observeren en documenteren om eventueel benodigd ingrijpen in latere situaties te kunnen onderbouwen.

b Wolf vlucht niet meteen bij het zien van voertuigen en mensen maar stopt en observeert.

Normaal gedrag Wolf heeft nog geen slechte ervaring meegemaakt. Vooral jonge wolven zijn vaak nieuwsgierig.

Ongevaarlijk

Doel: bewustwording omgeving • Niet lokken en Geen probleemvoeren. Oppassen situatie voor gewenning. • Geval observeren en documenteren. Bij herhaalde meldingen communicatie publiek, voorlichting inzake voeren.

Doel: bewustwording omgeving. c Wolf wordt gezien Divers: Waakzaamheid • Oorzaak opsporen en Probleemsituatie op minder dan 30 geboden. wegnemen, honden meter* van 1e paartijd: zoekt partner afschermen van bewoonde huizen. of ziet honden als Mogelijk mogelijke contacten concurrent. conditioneringsmet wolf. Het betreft 2e aanwezige en gewennings- • Publiek voorlichten. verschillende voedselbronnen. probleem, risico • Als geen resultaat: incidenten in op hybridisatie wolf verjagen (actieve hetzelfde gebied of letsel hond. afschrikking) met als gedurende een doel de wolf “bang” periode van enkele voor mensen te weken. maken. Doel: • Bewustwording omgeving. • Voor verjaging op eigen terrein is geen toestemmingsbesluit nodig.

9

•

Inzet op mogelijk traject van ontheffingverlening voor actieve verschrikking. • Situatie monitoren. d Wolf tolereert Wolf is in toenemende Waakzaamheid • Analyseren situatie Probleemsituatie (passief) bij mate gewend geraakt aan gebodendoor deskundigen(herhaling dat aanwezigheid van aandacht team), met als doel mensen hem/haar mensen. vereist ingrepen te kunnen naderen tot afwegen. minder dan 30 Indicatie voor • Negatieve meter*. sterke conditionering/ habituatie, afschrikking zo vroeg mogelijk mogelijk, met als doel positieve wolf “bang” te maken conditionering. voor mensen. • Toestemmingsbesluit nodig. Mogelijk traject van ontheffingsverlening. • Situatie monitoren. Als aversieve Probleemwolf conditionering niet werkt of praktisch niet uitvoerbaar is dan situatie probleemwolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen Toestemmingsbesluit nodig: In gang zetten traject ontheffingsverlening. Situatie monitoren. Wolf benadert Gedrag kan verschillende Kritieke • Opsporen en verjagen Probleemsituatie actief en oorzaken hebben: situatie (actieve afschrikking), bewust meermaals publiek waarschuwen mensen binnen 30 • Mogelijk sterke Kans op niet te voeren. meter* en lijkt voedselconditionering gewenning en • Toestemmingsbesluit e geïnteresseerd in en gewenning. uiteindelijk nodig. mensen. • Hond kan een trigger agressief gedrag • Situatie monitoren. zijn. en letsel mens.

Als aversieve Probleemwolf conditionering niet werkt of praktisch niet uitvoerbaar is, dan situatie probleemwolf.

f Wolf reageert Normaal gedrag. Gevaarlijk defensief (passief agressief) op • Afhankelijk van mensen bij karaktereigenschappen verstoring individu. (bijvoorbeeld tijdens • Verdediging van eten van prooi) en prooi. vlucht niet meteen

Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen Bij acute veiligheidssituatie wolf doden op last burgemeester, op basis van de Gemeentewet. Publiek waarschuwen om Geen niet in de buurt van de probleemsituatie wolf te komen. •

Eventueel wolf verjagen (actieve afschrikking) met als

10

weg of doet schijnaanvallen, zonder mensen gericht te benaderen.

•

g Wolf reageert Normaal, maar Gevaarlijk actief agressief op problematisch gedrag. mensen bij verstoring (bijv. Verdediging van prooi, tijdens eten van wolf voelt zich bedreigd en prooi) en valt neemt initiatief tot mensen aan. aanval.

h Wolf reageert agressief op mensen zonder aanleiding

Extreme gewenning, mogelijkheid op hondsdolheid

Gevaarlijk

doel wolf “bang” te maken voor mensen. Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig.

Publiek waarschuwen om Probleemsituatie niet in de buurt van de wolf te komen. •

Eventueel wolf verjagen (actieve afschrikking d.m.v. conditioneren) met als doel wolf “bang” te maken voor mensen. • Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nog, voor conditionering wel. Als aversieve Probleemwolf conditionering niet werkt of praktisch niet uitvoerbaar is dan situatie probleemwolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen. Bij acute veiligheidssituatie wolf doden op last burgemeester, op basis van de Gemeentewet. In gang zetten procedure Probleemwolf toestemmingsbesluit voor doden wolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen. Voor doden wolf is toestemmingsbesluit nodig. Daarin zal onder andere moeten worden aangetoond dat de wolf zonder aanleiding agressief gedrag vertoont.

* Vluchtafstand: wolf laat mensen toe < 30m of benadert zelf tot < 30m. In het stroomschema staat enkel de actieve vorm: wolf nadert, maar de afstand < 30 meter is in beide gevallen een criterium om tot gerichte interventie over te gaan. Oorzaak gedrag en toe te passen maatregelen per geval te beoordelen.

Situatie wolf – hond Gedrag wolf

Oorzaak

Inschatting

Maatregel en doel

Situatie

11

a Wolf benadert meermaals mensen met aangelijnde honden

Wolf ziet in Geen acuut gevaar de hond een voor de mens, maar soortgenoot waakzaamheid geboden!

(verschillende mensen en verschillende honden, maar niet agressief).

• •

• •

Monitoren, gevaar voor hond niet uitgesloten. Mensen kunnen deze • situatie als bedreigend Doel: bewustwording ervaren. omgeving •

b Wolf benadert Hond ziet in meermaals mensen honden met aangelijnde soortgenoot honden en is agressief die zijn naar honden. territorium bedreigt

c Wolf wordt gezien op Wolf zoekt minder dan 30 meter partner, of van bewoonde huizen. ziet honden als Het betreft verschillende concurrent incidenten gedurende (in paartijd). een periode van enkele weken.

Kritisch • • •

Analyseren en Probleemsituatie monitoren situatie. Mogelijk in gang zetten procedure voor toestemmingsbesluit verjaging met als doel negatieve conditionering. Publiek voorlichten.

Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig.

Hondeneigenaren bewust Probleemsituatie maken van gevaar.

Kans op letsel hond Stressvol voor • mensen Risico dat mensen betrokken raken. •

Waakzaamheid geboden Mogelijk risico op hybridisatie of letsel hond en gewenningsprobleem.

Indien proportioneel, gebied afsluiten voor honden. Mogelijk in gang zetten verlening toestemmingsbesluit voor negatieve conditionering. Indien de situatie zich Probleemwolf zonder provocatie van wolf blijft voordoen, in gang zetten toestemmingsbesluit voor doden wolf. Doel: Probleemwolf uit de populatie wegnemen Oorzaak opsporen en Probleemsituatie wegnemen, honden afschermen van mogelijke contacten met wolf. Publiek voorlichten. Als geen resultaat, wolf verjagen (actieve afschrikking). Doel: bewustwording omgeving en verjagen wolf uit deze omgeving.

d Wolf doodt meermaals Wolf heeft honden bij bebouwing geleerd dat (op erf of in tuinen). honden een makkelijke prooi zijn, of ziet honden als concurrent.

Kritisch Grote acceptatieschade, risico dat er voor mensen gevaarlijke situatie ontstaat.

Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig. • Publiek voorlichten Probleemsituatie • Waar mogelijk preventieve maatregelen • Honden bij de wolf weghouden, e.d. afhankelijk van de situatie.

12

Doel: bewustwording omgeving. Voor lokale verjaging is geen toestemmingsbesluit nodig. Als maatregel niet Probleemwolf succesvol of niet uitvoerbaar is: Wolf doden op last burgemeester, op basis van de Gemeentewet.

e Wolf doodt honden die Wolf ziet in niet zijn aangelijnd en honden niet in de directe soortgenoot nabijheid van mensen die verblijven. zijn territorium bedreigt

Natuurlijk gedrag

Doel: ingrijpen in aanwezigheid wolf door deze te doden. • Publiek voorlichten. Probleemsituatie • Loslopende hond in een wolventerritorium vormt voor de hond een reëel risico

13

Interventierichtlijn – Melding van een aangetroffen (aangereden) dode of gewonde wolf of goudjakhals 1.

Doel 1.1.

2.

1.2. 1.3 1.4

Borging openbare orde en veiligheid, inclusief verkeerveiligheid en vrije doorgang wegen. Bescherming wolf Vaststelling doodsoorzaak, mogelijk vaststelling strafbaar feit. Veiligstellen plaats delict en eventueel justitioneel onderzoek ter plekke.

2.1. 2.2.

Filteren van meldingen op waarschijnlijkheid wolf. Monitoringsdata zoals, DNA en ander bewijs, veiligstellen

Communicatie 2.2.1. Politie is verantwoordelijk voor perscommunicatie vanaf eventueel plaats delict. 2.2 Provincie brengt een persbericht uit. 2.3 Indien geen verdachte situatie schaalt de politie af en is het aan de provincie om eventuele communicatie over de aanrijding te voeren.

14

Uitwerking Interventierichtlijn Melding van een aangereden dier – mogelijk wolf of goudjakhals 1. Ontvangst melding aangereden dier – mogelijk wolf 1.1 Een waarnemer van de aanrijding meldt rechtstreeks aan een instantie: ▪ Meest waarschijnlijke eerste ontvanger van de melding: politie ▪ Mogelijke andere ontvanger(s) van de melding: • Stichting Wildaanrijdingen Nederland, provinciale Valwildorganisatie, Dierenambulance, gemeente, terreinbeheerder, provincie, BIJ12, Wolven in Nederland, Zoogdiervereniging, Faunabeheereenheid, Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, WENR, Waarneming.nl, LTO (lokale afdeling), Regiocoördinator wolf of vrijwilliger. • 2. Eerste ontvanger geeft melding zo snel mogelijk door aan de meldkamer (politie) 2.1 Politie schat in of situatie onveilig is, en of mogelijk sprake is van een strafbaar feit. 2.2 Politie neemt mogelijk maatregelen om veiligheid te waarborgen, voert mogelijke justitioneel onderzoek uit op plaats delict en schakelt wolvenmeldpunt in. 2.3 Elke eerste melding dient z.s.m. te worden doorgegeven aan de betreffende provincie en/of BIJ12. Deze neemt contact op met het Wolvenmeldpunt en WEnR. 3. Provincie en/of BIJ12 geeft opdracht aan het Wolvenmeldpunt na te gaan of er sprake is van een wolf of goudjakhals.

4. Provincie en/of BIJ12 geeft opdracht aan WENR om ter plaatste te gaan om een veldopname te maken en een eventueel dode wolf op te halen en te vervoeren naar een koellocatie en het laboratorium van DWHC te Utrecht. 5. Wolvenmeldpunt voor screening 5.1 Wolvenmeldpunt voert snelle screening uit op (on)waarschijnlijkheid wolf > Wolf onwaarschijnlijk: • Wolvenmeldpunt informeert zo snel mogelijk provincie en BIJ12; • Wolvenmeldpunt zorgt voor terugkoppeling naar eerste ontvanger. > Wolf waarschijnlijk of zeker: • Wolvenmeldpunt informeert zo snel mogelijk provincie en BIJ12; • Wolvenmeldpunt zorgt na definitieve validatie voor opname in NDFF. In het geval er sprake is van een gewond, dus nog levend, dier wordt een deskundige ingeschakeld om een oordeel te kunnen geven of het dier nog kan worden teruggeplaatst in de nabijheid van de vindplaats. Indien dit niet mogelijk is wordt het dier geëuthanaseerd. Een deskundige is bijvoorbeeld degene die ter plekke de

15

wildaanrijding/valwildafhandeling afwikkelt of een ter plaatse aanwezige opgeroepen dierenarts of een andere wolvendeskundige die hierover een oordeel kan vellen. Het is aan de provincie hier nadere invulling aan te geven. 6. Provincie draagt zorg voor het inlichten relevante organisaties en vervolgacties. Het kan zo zijn dat de vrije doorgang van wegen in het geding is, en er opgetreden dient te worden. 6.1

In geval van: aangereden dier, mogelijk wolf, dood ter plaatse > Betreffende provincie zorgt voor: • inlichten contactpersonen, WENR, DWHC, terreinbeheerder (indien van toepassing) • vervoer en opslag van kadaver in koeling • desgewenst communicatie via persbericht • laten uitvoeren van veldvalidatie

6.2 In geval van: aangereden dier, mogelijk wolf, gewond ter plaatste > Politie maakt inschatting van veiligheidssituatie. Indien veiligheid geen belemmering, oproepen van een deskundige: 1. Deskundige maakt afweging of wolf, eventueel met behandeling terug in de natuur geplaatst kan worden. Indien ja, ter plaatse laten behandelen, indien mogelijk en wenselijk eventueel laten zenderen. 2. Deskundige kan zo nodig ook opdracht krijgen om direct te handelen in geval van euthanasering. • Indien nee, zie 6.1 • Eventueel communicatie via persbericht. > Indien dier ter plekke gedood, zie 6.1 6.3 In geval van: aangereden dier, mogelijk wolf, niet meer ter plaatste > Betreffende provincie zorgt in samenspraak met politie en deskundige voor nazoek door BOA of jachtaktehouder met zweethond en/of drone. • Indien dier gevonden en dood, zie 6.1 • Indien dier gevonden en gewond, zie 6.2 • Indien dier niet gevonden wordt het zoeken gestaakt. 6.4 Er is geen perspectief om wolf na behandeling terug te plaatsen > Wolf wordt geëuthanaseerd > Betreffende provincie zorgt voor: • inlichten contactpersonen politie/BOA, WENR, DWHC, terreinbeheerder (indien van toepassing) • vervoer en opslag van kadaver in koeling t.b.v. nader onderzoek. • eventuele communicatie via persbericht • eventueel laten uitvoeren van evaluatie.

16

Beste raadsleden van Ooststellingwerf, Kort geleden gaf ik een lezing over de wolf aan de gemeenteraad, daarbij ook refererend naar de situatie van de wolven in het Drents-Friese Wold op de grens van Fryslân en Drenthe. Ik kreeg toen de gerichte vraag of het Wold en de regio wel geschikt zouden zijn voor de wolven; of in die strekking. Daarop heb ik oprecht geantwoord dat de ecologische draagkracht – namelijk primair een toereikende voedselbasis van wilde prooidieren - voor een roedel wolven (met gemiddeld genomen zes dieren) in de regio in principe té laag is. Dit gebaseerd op onderzoek in referentiesituaties in West Nedersaksen in Duitsland. Hier in het buitengebied lopen veel meer wilde prooidieren voor de wolf, waaronder everzwijn, damhert, ree en haas. Wat doorgaans niet zegt dat daar geen wolvenpredatie op landbouwhuisdieren plaatsvindt, maar wel aanzienlijk minder. Met mijn stelling is weliswaar dat de ecologische draagkracht voor wolven in ZW FrieslandDrenthe (ook in vergelijking met de Veluwe) te laag is, maar daarmee zeg ik niet dat er geen plaats zou kunnen of moeten zijn voor wolven hier in Nederland. Of dat dit legitimeert dat wolven dan maar verwijderd zouden moeten worden. Integendeel! Daarin ligt m.i. geen oplossing. Mijn inzicht is ook dat het beheersen van wolven door middel van afschot geen duurzame oplossing zal zijn of averechts kan gaan werken.

Afschot van intelligente en in sociaal roedelverband levende wolven zal naar aller waarschijnlijkheid eerder leiden tot instabilisatie van de populatie. Oftewel het geforceerd uiteendrijven van het roedelverband. Naast het veroorzaakte dierenleed zullen individuele wolven at random gaan zwerven en als ‘lone wolves’ in een wijdere omgeving meer schade aanrichten. Bovendien zal verwijdering van wolven een vacuüm geven om al snel door nieuwe wolven te worden ingevuld. Duurzame samenleving met wolven, zeker in een dicht bevolkt land als Nederland, is zeker een uitdaging. Maar vooralsnog geen onoverkomelijke. Het vraagt om lef en dieper inzicht in wat de natuur wezenlijk betekent. Voor ons allemaal. Ook om wijsheid, offers en tolerantie om prachtige dieren als de wolf een kans te geven in onze natuur, die we eigenlijk teveel aan banden hebben gelegd. Ik heb wolven heel anders en op unieke wijze over de jaren leren kennen, met observatie dichtbij in de natuur. Ik zie veel schoonheid in het dier als onderdeel van een wildere natuur. Als mensen dit zouden beleven wordt wellicht het lichtende aspect van de wolf zichtbaar. Dat heeft de wolf door de eeuwen heen trouwens ook gedaan, want er is geen dier dat de mens historisch in positieve en in negatieve zin zo diep in beroering bracht als de wolf. Ook nu weer.

Bovendien is de terugkeer van de wolf bij ons in het licht van de natuur een klein wonder. Daar moeten we een positieve draai aan kunnen geven. Tijdens de lezing gaf ik een plaatje met een driehoeksverhouding waarmee met meer balans in drie aspecten beter in duurzame zin met wolven kan worden samengeleefd. De drie te harmoniseren aspecten zijn: 1. Ecologische draagkracht met verbetering van een regionale wilde prooibasis voor wolven: liefst in heel Oost-Nederland. Dit vraagt om herstel van wilde hoefdieren en daarmee ook biodiversiteit in ons landschap binnen de mogelijkheden van ons

cultuurlandschap. In Duitsland zijn herten en zwijnen al eeuwen lang onderdeel van de (jacht)cultuur. Waarom kan dat niet bij ons? Of dit zou eerst het onderwerp van belichting moeten zijn in plaats van meteen ‘beheersing’ van de wolf. 2. Verbetering van predatie-preventie. Bescherming van schapen, runderen en paarden is wellicht lastig, maar niets doen helpt ook niet. En dit vraagt om meer innovatie, aanpassing en ook vooral het volgende: 3. Samenwerking op basis van wederzijds vertrouwen! Naar elkaar luisteren in plaats van polarisatie tussen voor- en tegenstanders van de wolf. Dus elkaar vinden in een duurzamere beschouwing van de wolf, het geven van wederzijdse ondersteuning: onder meer bij het opzetten van de best beschikbare beschermingsmiddelen en technieken. Of met betere diervriendelijke technieken nog niet gevonden. Er zijn al voorbeelden elders uit Europa. Uitwisselen van de juiste of objectieve informatie is in dit proces cruciaal en wellicht nog onvoldoende geweest in Nederland. Samen lerende in een proces, dat ook wel adaptive management wordt genoemd. Kortom, het creeren van gezamenlijk of meer maatschappelijk draagvlak voor het oplossen van wolvenproblematiek en mogelijk tegelijkertijd een ecologisch gezonder landschap herstellen. De wolf is hierin een gidssoort. Met vriendelijke groet,

AMENDEMENT

# A-042 De raad van de gemeente Ooststellingwerf, in vergadering bijeen d.d. 30 januari 2024 Agendapunt 6: Wolf Onderwerp amendement: De ecologische draagkracht Ondergetekenden, leden van de raad van de gemeente Ooststellingwerf, stellen voor om een beslispunt toe te voegen in het raadsbesluit na beslispunt 2: De gemeenteraad van Ooststellingwerf spreekt uit dat de ecologische draagkracht in het Drents Friese Wold problematisch is voor de voedselvoorziening voor de wolf. Hierdoor verschuift de nummering van de volgende beslispunten automatisch. Toelichting: Op de thema-avond van dinsdag 21 november 2023 is door de aanwezige ecoloog uitgesproken dat het leefgebied voor een roedel wolven in het Drents Friese Wold en omliggend gebied, de ecologische draagkracht te boven gaat. Door het ontbreken van voldoende natuurlijk wild neemt het aantal aanvallen op landbouw(huis)dieren toe. Wij willen het college dan ook een steuntje in de rug geven, met al het lobbywerk dat is verricht en in de toekomst nog moet worden verrichten en de communicatie naar buiten toe. Met dit amendement willen wij als raad aangeven volledig achter het college te staan. Ondertekening en naam: T. W. Swart, CDA Ooststellingwerf B. van ’t Klooster, VVD B. Leistra, ChristenUnie H. Dongstra, OoststellingwerfsBelang Het amendement is aangenomen / verworpen in de vergadering van d.d. 30 januari 2024 Mevr. A.

Hensen, griffier

AMENDEMENT

# A-042 De raad van de gemeente Ooststellingwerf, in vergadering bijeen d.d. 30 januari 2024 Agendapunt 6: Wolf Onderwerp amendement: Het Drents Friese Wold te klein voor een roedel wolven Ondergetekenden, leden van de raad van de gemeente Ooststellingwerf, stellen voor om een beslispunt toe te voegen in het raadsbesluit na beslispunt 2: De gemeenteraad van Ooststellingwerf spreekt uit dat het leefgebied voor de wolf in onze gemeente te klein is. Hierdoor verschuift de nummering van de volgende beslispunten automatisch. Toelichting: Op de thema-avond van dinsdag 21 november 2023 is door de aanwezige ecoloog uitgesproken dat het leefgebied voor een roedel wolven in het Drents Friese Wold te klein is. Door het ontbreken van voldoende natuurlijk wild neemt het aantal aanvallen op landbouw(huis)dieren toe. Wij willen het college dan ook een steuntje in de rug geven, met al het lobbywerk dat is verricht en in de toekomst nog moet worden verrichten en de communicatie naar buiten toe. Met dit amendement willen wij als raad aangeven volledig achter het college te staan. Ondertekening en naam: T. W. Swart, CDA Ooststellingwerf B. van ’t Klooster, VVD B. Leistra, ChristenUnie H. Dongstra, OoststellingwerfsBelang Het amendement is aangenomen / verworpen in de vergadering van d.d. 30 januari 2024 Mevr. A. Hensen, griffier

MOTIE

# M-066 De raad van de gemeente Ooststellingwerf in vergadering bijeen d.d. 30 januari 2024 Agendapunt: Wolf Onderwerp motie: Wolven, werken, weren. Ondergetekenden, leden van de raad van de gemeente Ooststellingwerf, Constaterende dat; - De wolf in onze gemeente voorkomt en dat dit impact heeft; - Jaarlijks schapen en andere (landbouw)dieren worden gedood door honden, wolven en vossen en dat dit laat zien dat bescherming van schapen en andere dieren noodzakelijk is; - Een groot deel van de houders van dieren nog geen wolfwerende rasters heeft; - Er subsidie beschikbaar is voor de kosten van wolfwerende rasters, maar dat er geen mogelijkheden zijn om hulp te krijgen bij het plaatsen hiervan; - Er wordt aangegeven dat deze kosten een hindernis zijn. Overwegende, dat; - We in een transitiefase zitten waarin mens, dier en natuur moeten wennen aan een nieuwe situatie; - De lobby die het college wil opzetten waardevol is, maar dat het lang kan duren voor dit effect heeft; - Het in veel opzichten belangrijk is om op korte termijn constructieve oplossingen te bieden; - Dierenwelzijn van groot belang is; - Mentaal welzijn van dierhouders van belang is. Verzoeken het college; -

Om te onderzoeken hoe de gemeente houders van dieren, zoals (hobby)boeren, die kwetsbaar zijn voor wolven, kan ondersteunen tot de lobby bij onder andere de provincie succes heeft gehad;

-

Daarbij bijvoorbeeld te denken aan het opzetten van een vrijwilligersnetwerk naar Duits voorbeeld of een tegemoetkoming in de uitvoeringskosten in aanvulling op de provinciale regeling; Indien dit een tegemoetkoming betreft, deze regeling ten hoogste voor 2 jaar open te stellen; De raad te informeren over de uitkomsten hiervan via een mededeling of een voorstel.

en gaan over tot de orde van de dag. Ondertekening en naam: GroenLinks, Rik Berends D66, Ignas Minnema VPO, Ben Oostra PvdA, Bart Polpe LokaalSociaalOoststellingwerf, Marcel Moes

De motie is

overgenomen aangenomen in de vergadering van 30 januari 2024 verworpen

Mevrouw A. Hensen, griffier

Raadsvoorstel Commissievergadering Titel Onderwerp Portefeuillehouder/Teamleider Extern zaak ID (zaakcode)

: : : : :

Samenleven Accenten en afbouwpunten Visie op Samenleven Accenten en afbouwpunten nav Tussenbalans 2023 Esther Verhagen / Jelke Nijboer – Harry Dekkers 0085106674

Datum collegevergadering 14 november 2023

Voorgesteld besluit 1. De bestaande Visie op Samenleven 2020-2024 en bijbehorende doe-agenda’s ongewijzigd te laten, maar vanaf nu bij de uitvoering ervan de in de Tussenbalans voorgestelde accenten en afbouwpunten leidend te laten zijn. 2. Het toetsingskader zoals genoemd in de Tussenbalans Visie Samenleven vast te stellen als houvast bij het maken van samenhangende keuzes in de verdere uitvoering van de Visie op Samenleven.

Openbaar Ja, passief via openbaar verslag

Inleiding In 2019 stelde de raad de Visie op Samenleven vast. Hierin staan 15 onderwerpen (maatschappelijke effecten) centraal. Daarna volgden ter uitwerking van de Visie op Samenleven doe-agenda’s. Wij monitoren ons beleid via de monitor sociaal domein (elk half jaar). Bovendien was er eind 2022 een burgerpeiling, waarin we inwoners vragen stellen over de 15 onderwerpen uit de Visie op Samenleven. Daarnaast zien we een aantal trends in de samenleving waar we rekening mee moeten houden (vergrijzing, tekorten op de arbeidsmarkt, groeiende kansenongelijkheid, individualisering etc). Ten slotte horen we in onze contacten met allerlei organisaties, experts en dorpen signalen over ontwikkelingen, kansen en knelpunten. Dit alles is aanleiding om een tussenbalans op te maken. We werken aan veel doelen tegelijk. Komt alles voldoende uit de verf? Wat gaat goed, wat kan beter? Een analyse op basis van bovenstaande bronnen leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten en maatschappelijke effecten uit de Visie op Samenleven niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen. Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen. Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen (afbouwpunten). In deze tussenbalans staan daar voorstellen voor.

NB de Adviesraad Sociaal Domein is gevraagd advies uit te brengen. Zodra dit er is, sturen we dit na.

Argumenten Argument 1.1 De accenten en afbouwpunten sluiten aan bij de uitdagingen waar we voor staan Het kiezen van accenten is noodzakelijk, gezien maatschappelijke ontwikkelingen als vergrijzing, personeelstekorten en oplopende kosten. Goede ondersteuning en zorg staan onder druk door deze ontwikkelingen. Als we niks doen, versnipperen we onze aandacht en lukt het niet om impact te maken voor inwoners die het het hardst nodig hebben. In deze tussenstand staat per opgave een analyse waarin we op een rij zetten wat de data ons vertellen, wat we van inwoners en experts horen, wat trends zijn die invloed op ons hebben en waar politiek prioriteiten liggen (college akkoord, samenwerkingsagenda). Op basis van deze analyse trekken we een conclusie over de belangrijkste uitdagingen waar we voor staan en wat dit betekent (waar leggen we accent op, wat gaan we afbouwen). Argument 1.2 De accenten en afbouwpunten helpen om duurzame impact te maken voor inwoners, passen bij de rol van de gemeente en dragen bij aan financiële beheersbaarheid in het sociaal domein. We willen impact maken voor onze inwoners. De analyse laat zien dat we voor grote maatschappelijk en financiële uitdagingen staan. Dit betekent dat we scherpe keuzes moeten maken (waar gaan we ons écht op richten). We willen ook dat dat wat we doen duurzaam is (bestendig). En past bij de rol van de gemeente.

Dit leidt tot vier ‘rode draden’. Deze zijn samengevat op pagina 8 van de Tussenbalans. Argument 1.3 De accenten en afbouwpunten sluiten aan bij de geluiden die we hoorden vanuit de raad en de adviesraad sociaal domein op 4 oktober. Op 4 oktober was er een werkvergadering voor raadsleden en leden van de adviesraad sociaal domein (ASDO) over mogelijke accenten en dingen die we kunnen afbouwen. De ‘oogst’ van deze avond gebruikten we als input voor dit raadsvoorstel. Argument 1.4 Door alles in samenhang te beschouwen maken we een integrale afweging. De opgaven in het sociaal domein hangen nauw met elkaar samen. We willen geen beslissingen nemen op deelterreinen (1 puzzelstukje) zonder de samenhang met andere leefgebieden mee te nemen (de hele puzzel). In de Tussenstand nemen we de gehele visie op Samenleven onder de loep, waardoor we overzicht hebben en integrale afwegingen maken. Argument 1.5 De Visie op Samenleven en de doelenboom sluiten nog steeds goed aan bij wat we in de samenleving zien en wat nodig is. De analyse in de Tussenbalans 2023 leidt tot de conclusie dat veel goed gaat en dat de uitgangspunten, maatschappelijke effecten en doelen uit de Visie op Samenleven en de bestaande doe-agenda’s niet hoeven te wijzigen. Maar we merken tegelijkertijd dat we méér impact willen maken op bepaalde onderwerpen en voor bepaalde groepen inwoners dan we nu doen.

Dat vraagt van ons om accenten aan te brengen. Maar ook: keuzes maken over wat we minder of niet meer doen (afbouwpunten). Daarom doen we daar in deze tussenbalans voorstellen voor. Beslispunt 2 Toetsingskader Het toetsingskader staat op pagina 6 van de Tussenbalans. Argument 2.1 Het toetsingskader helpt om te focussen op dat wat echt nodig is en helpt. We moeten we ons concentreren op dingen die écht helpen, die nodig zijn (need to have in plaats van nice to have), die passen bij de rol van de gemeente en die onderdeel zijn van een samenhangende aanpak (geen losse flodders). Het is belangrijk dat we consequente keuzes maken, onze tijd en ons geld niet versnipperen en ons niet laten ‘afleiden’ door acties en projecten die mogelijk wel interessant en nuttig zijn, maar niet essentieel. Daarom gaan we alle inspanningen die we nu doen én alle nieuwe initiatieven,