Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Raadscommissie Samenleving van 3 december 2025 1 2 3 4 5
6 7
8
Opening/Mededelingen Vaststellen agenda Agenda raadcommissie Samenleving 3 december 2025 Spreekrecht inwoners Vaststellen verslag van de vergadering van 12 november 2025 Concept verslag raadscommissie Samenleving 12 november 2025 Voortgangslijst Voorstel ID 425 af te doen Voortgangslijst raadscommissie Samenleving 3 december 2025 Antwoord ID 425 Mededeling aan de Raad - Reactie op toezegging 425: veiligheid van hardware Vragenkwartier Te bespreken ingekomen stukken De fractie van D66 verzoekt om de mededeling van het college als ingekomen stuk op de agenda van de commissie Samenleving te plaatsen. Volgens artikel 8 (lid 1 b en c) van de financiële verordening dient het college bij het afgeven van een garantie te vragen naar wensen en bedenkingen op het voorgenomen besluit. D66 vindt het belangrijk om dat open en transparant te doen. Het meest geschikte en passende moment is dan de commissie Samenleving. Onze inschatting is dat een overgrote meerderheid van de politieke partijen in de gemeenteraad zich kan vinden in de garantstelling. Elke partij kan dat dan uitspreken. Voor zover er al nog vragen of opmerkingen zijn kunnen die dan alsnog worden gesteld. Op deze wijze kan een ieder zien hoe wij tegenover de ontwikkelingen rondom DoarpsSintrum Donkerbroek staan. Het voorgenomen collegebesluit krijgt daarmee op een open en transparante manier draagvlak.
Mededeling aan de raad - Garanstelling DoarpsSintrum Donkerbroek 2.0 Raadsvoorstel Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 Begin juli stelde het college van burgemeester en wethouders (B&W) de hoofdlijnen voor de Toekomstvisie 2040 vast. In de zomer zijn die met een grote groep mensen besproken. Plaatselijk Belangen, bewonerscommissies, ondernemers en (maatschappelijke) partners en andere overheden reageerden en gaven aanvullingen. In oktober besprak de raadscommissie Samenleving de concept-toekomstvisie. De reacties zijn verwerkt tot de definitieve Toekomstvisie 2040. Het college van B&W heeft die vastgesteld en legt het ter vaststelling nu voor aan de gemeenteraad. RV en RB Toekomstvisie 2040 Bijlage 1. Toekomstvisie 2040 Ooststellingwerf incl bijlagen Bijlage 2. Reactienota bij Toekomstvisie Bijlage 3. Persbericht - Gemeente richt zich op de toekomst met denktank uit de samenleving
11
12 13
Bijlage 3. Schriftelijke reactie Advies Verordening Hart voor de Jeugd 2026 Preventie en handhavingsplan alcohol 2025-2028 Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving van de Alcoholwet bij alcoholverstrekkers en in de openbare ruimte. Ze voeren de regie over zowel preventie, educatie als handhaving. Een belangrijk onderdeel hiervan is het opstellen van een preventie- en handhavingsplan alcohol, dat sinds 2014 verplicht is op grond van de Alcoholwet. Met dit plan willen we het alcoholgebruik (verder) laten dalen. We willen de dialoog hierover in de samenleving verder op gang brengen. We bevorderen een gezonde leefstijl voor jong en oud en willen verslaving voorkomen. We behandelen in dit plan niet expliciet roken, vapen of drugsgebruik. Voor jeugd worden deze onderdelen wel meegenomen in de GoYoFlo aanpak. Ook zal tijdens de uitvoering van interventies wel aandacht zijn voor deze middelen vanwege de samenhang met alcoholgebruik. RV+RB preventie en handhavingsplan alcohol 2025-2028 (005) Bijlage 1. Preventie en handhavingsplan alcohol 2025-2028 Bijlage 2. Advies van Adviesraad Sociaal Domein op preventie en handhavingsplan Alcohol getekend Bijlage 3. Reactie college op advies van de Adviesraad Sociaal Domein Speelautomatenhallenverordening gemeente Ooststellingwerf 2025 RV en RB Speelautomatenhallenverordening Ooststellingwerf 2025 Bijlage 1.
Was wordt lijst Sluiting
Aan de leden van de raadscommissie Samenleving Onderwerp: vergadering raadcommissie Samenleving 3 december 2025 Oosterwolde, 26 november 2025 Hierbij nodig ik u uit voor het bijwonen van de openbare vergadering van de raadscommissie Samenleving te houden op woensdag 3 december 2025, ’s avonds vanaf 19:30 uur, in de raadzaal. Met vriendelijke groet, De voorzitter.
Agenda 1
Opening/Mededelingen
2
Vaststellen agenda
3
Spreekrecht inwoners
4
Vaststellen verslag van de vergadering van 12 november 2025
5
Voortgangslijst
6
Vragenkwartier
7
Te bespreken ingekomen stukken
8
Raadsvoorstel Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040
Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 16 december 2025. (Portefeuillehouder: J. Werkman) 9
Krediet dorpshuis met een culturele functie de Miente
Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 16 december 2025. (Portefeuillehouder: E. Verhagen) 10
Verordening Hart voor de Jeugd Ooststellingwerf 2026
Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 16 december 2025. (Portefeuillehouder: E. Verhagen)
11
Preventie en handhavingsplan alcohol 2025-2028
Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 16 december 2025. (Portefeuillehouder: E. Verhagen) 12
Speelautomatenhallenverordening gemeente Ooststellingwerf 2025 Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 16 december 2025. (Portefeuillehouder: J. Werkman) 13
Sluiting
Beknopt schriftelijk verslag van openbare vergadering van de raadscommissie Samenleving woensdag 12 november 2025 OoststellingwerfsBelang: PvdA: CDA:
GroenLinks: ChristenUnie: D66: Vrije Partij Ooststellingwerf: Lijst Ooststellingwerf Lijst Ter Heide AANWEZIG: AFWEZIG MET KENNISGEVING:
A. Broersma en R. de Groot (vanaf agendapunt 8) I. Meijerhof en O. Smit T.W. Swart (t/m agendapunt 9), M. van Tellingen (t/m agendapunt 8 en daarna vanaf agendapunt 10), M. Noord (agendapunt 9) en J. Zwart (vanaf agendapunt 10) S. van Weperen, G. van der Sluis (t/m agendapunt 9 eerste termijn) en B. van ’t Klooster (vanaf agendapunt 9 tweede termijn) R. Berends en J. van der Veen I. Minnema en R. van der Tempel H. Slagter en F. Heuvelman D. van der Linden S. ter Heide (t/m agendapunt 9) E. Verhagen, J. Nijboer en J. van Weperen, wethouders H. Hoogenkamp, N. van den Berg en W. Schaaij
Voorzitter: Commissiegriffier:
B. Leistra J. Mulder
VVD:
1. Opening / Mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur. Dhr. H. Hoogenkamp/VVD, dhr. N. Van den Berg/Lijst Ooststellingwerf en dhr. W. Schaaij/ChristenUnie zijn met kennisgeving afwezig. 2. Vaststellen agenda De commissie stemt in met het voorstel van de voorzitter om dhr. H. Hoekstra het woord te geven bij aanvang van agendapunt 9 ‘Uitwerking drie scenario's toekomst Bosbad’. De agenda wordt aldus gewijzigd vastgesteld. 3. Spreekrecht inwoners Dhr. J. Timmermans spreekt in over DoarpsSintrum Donkerbroek. 4. Vaststellen verslag van de commissievergadering Samenleving van 8 oktober 2025 Het verslag van de raadscommissie Samenleving van 8 oktober wordt ongewijzigd vastgesteld. 5. Voortgangslijst De voorzitter stelt voor om ID-nummers 424, 423, 422, 421, 420, 419 en 411 van de lijst te halen. De commissie stemt in met het voorstel. De voortgangslijst wordt gewijzigd vastgesteld. 1
6. Vragenkwartier Er zijn geen vragen gesteld voor het vragenkwartier. 7. Te bespreken ingekomen stukken Er zijn geen te bespreken ingekomen stukken. 8. Advies startnotitie taalbeleid Stellingwerfs en Fries oktober 2025 Voorstel: 1. Aan de hand van bijgevoegde notitie over ‘Hoe verder na de vaststelling van Fansels Frysk’ te kiezen voor het uitwerken van integraal meertalig taalbeleid in onze gemeente (optie 1). 2. Een integrale notitie taalbeleid vast te stellen voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026. 3. Voor het maken van een integrale notitie meertalig taalbeleid nog voor de gemeenteraadsverkiezingen een incidenteel bedrag vrij te stellen van € 50.000 4. Het bedrag van € 50.000 te verwerken in de jaarrekening 2025 en de voorjaarsrapportage 2026. 5. Vanuit de raad een klankbordgroep te vormen en te betrekken bij de totstandkoming van de integrale notitie taalbeleid 6. Kennis te nemen van de minimale structurele kosten voor het uitvoeren van dit beleid van € 52.000 7. De definitieve besluitvorming over bovenstaande punten te verwerken in een notitie Taalbeleid en deze financieel mee te nemen bij de integrale afweging bij de kaderbrief 2027 De commissieleden stellen vragen in de eerste termijn. Wethouder J. Nijboer beantwoordt de vragen in de eerste termijn. De commissieleden stellen vragen in de tweede termijn. Wethouder J. Nijboer beantwoordt de vragen.
Advies: De commissie adviseert om het onderwerp als bespreekpunt in één termijn te agenderen voor de raadsvergadering van 25 november 2025. 9. Uitwerking drie scenario's toekomst Bosbad Voorstel: 1. Het Bosbad in stand te houden met een beroep op medeverantwoordelijkheid vanuit Appelscha. Daarvoor: 2. Te investeren in een grootschalige renovatie en verduurzaming van het Bosbad en hiervoor € 2.6 Mio beschikbaar te stellen; de kapitaallasten van € 175k te dekken uit het budget accommodatiebeleid (= voor het Bosbad is € 185k beschikbaar binnen het budget accommodatiebeleid). 3. Het continueren van de huidige exploitatiebijdrage van € 98k voor beheer & exploitatie en onderhoud voor (de nieuw op te richten) Stichting Bosbad Appelscha. 4. De budgetuitzetting van € 88k (= € 175k + € 98k - € 185k) vanaf 2028 ten laste brengen van het begrotingsresultaat. Dhr. H. Hoekstra spreekt in over dit agendapunt. De commissieleden stellen vragen in de eerste termijn. Wethouder E. Verhagen beantwoordt de vragen in de eerste termijn. Toezegging: Wethouder E. Verhagen zegt toe te verkennen wat de mogelijke status ‘Cultureel Erfgoed’ kan betekenen voor Bosbad Appelscha, met als kanttekening dat het primaat en eigendom bij Stichting Bosbad Appelscha liggen. De uitkomst hiervan koppelt ze schriftelijk terug aan de raad.
De vergadering wordt geschorst en na de schorsing stellen de commissieleden vragen in de tweede termijn. Wethouder E. Verhagen beantwoordt de vragen. 2
Advies: De commissie adviseert om het onderwerp als bespreekpunt in twee termijnen te agenderen voor de raadsvergadering van 25 november 2025. 10. Verhogen investeringsbedrag Accommodatiebeleid voor Haule Voorstel: 1. Het investeringsbedrag voor Haule (= school en dorpshuis), in relatie tot het accommodatiebeleid, verhogen met € 136.000. De commissieleden stellen vragen in de eerste termijn. Wethouder E. Verhagen beantwoordt de vragen in de eerste termijn. Advies: De commissie adviseert om het onderwerp als hamerstuk te agenderen voor de raadsvergadering van 25 november 2025. 11. Algemene subsidieverordening Ooststellingwerf 2026 1. De Algemene subsidieverordening Ooststellingwerf 2026 vast te stellen. De commissieleden stellen vragen in de eerste termijn. Wethouder J. van Weperen beantwoordt de vragen in de eerste termijn. De commissieleden stellen vragen in de tweede termijn. Wethouder J. van Weperen beantwoordt de vragen. Advies: De commissie adviseert om het onderwerp als bespreekpunt in één termijn te agenderen voor de raadsvergadering van 25 november 2025. 12. Sluiting De vergadering wordt om 23:15 uur gesloten. Vastgesteld in de openbare vergadering van 3 december 2025.
, griffier.
3
, voorzitter.
ID
Onderwerp
Agendapunt
Portefeuill
Toezegging
ehouder 427
Uiterste datum
Antwoord
Soort
antwoord
Gesprek met
Raadscommiss
Jack
Portefeuillehouder J. Werkman bereid te zijn
Toeze
Ondernemers
ie Samenleving
Werkman
vóór 18 november in gesprek te gaan met het
gging
Collectief
08-10-2025
Ooststellingw
10. Concept
erf
Toekomstvisie
Ondernemers Collectief Ooststellingwerf.
2040 (Opiniërend bespreken) 426
Verantwoord
Raadscommiss
Jack
Portefeuillehouder J. Werkman zegt toe
Toeze
elijkheid
ie Samenleving
Werkman
uiterlijk eind januari een overzicht te geven
gging
kleinere
08-10-2025
van de kleinere applicaties en de
applicaties
8. Rekenkamer
verantwoordelijkheden daarbij.
onderzoek Informatieveili gheid Ooststellingwe rf 425
Veiligheid
Raadscommiss
Jack
Portefeuillehouder J. Werkman zegt toe
Deze is afgedaan met
Toeze
van hardware
ie Samenleving
Werkman
schriftelijk terug te komen op de vraag over de
mededeling #999.
gging
en
08-10-2025
veiligheid van de hardware die wordt gebruikt
apparatuur
8. Rekenkamer
binnen en rondom het gemeentehuis, evenals
die ook privé
onderzoek
over de apparatuur die zowel op het
wordt
Informatieveili
gemeentehuis als privé wordt gebruikt en hoe
gebruikt
gheid
daarmee wordt omgegaan.
Ooststellingwe rf 417
Motie M-111
Raadsvergaderi
Jack
Verzoeken het college:
GL, PvdA,
ng 01-07-
Werkman
- Om na de verbouwing van de raadzaal,
VVD, D66, LO
2025 8.k.
artikel 1 van de Grondwet zichtbaar te maken
- Artikel 1
Motie M-111
in de raadzaal.
31-12-2025
Motie
31-12-2025
Motie
GL, PvdA, VVD, D66, LO Artikel 1 414
412
Motie M-107
Raadsvergaderi
Jelke
Verzoekt het college;
GL - Alle
ng 01-07-
Nijboer
- Te onderzoeken of de gemeente zwemlessen
kinderen
2025 8.g.
kan aanbieden;
zwemmen in
Motie M-107
- De raad hierover te informeren in het vierde
het water
GL - Alle
kwartaal;
kinderen
- Indien dit mogelijk is, dit mee te nemen in de
zwemmen in
nieuwe aanbesteding voor het zwembad in
het water
Oosterwolde.
Huurkosten
Raadscommiss
Esther
Wethouder E. Verhagen zegt toe terug te
Toeze
Odrie
ie Samenleving
Verhagen
komen naar de raad wanneer Omroep Odrie er
gging
11-06-2025
financieel (met betrekking tot de huurkosten)
8.
niet uitkomt met de nieuwe Miente.
Accommodatie
beleid en huisvestingspl an onderwijs 405
Taalbeleid
Raadsvergaderi
Jelke
Wethouder J. Nijboer vindt de zichtbaarheid
ng 25-02-
Nijboer
van de talen belangrijk en dat de scholen actief
2025 13.
worden ondersteund. Wethouder J. Nijboer
Notitie over
zegt toe te onderzoeken in hoeverre het
taalbeleid
mogelijk is de talen zo passend mogelijk in de
Stellingwerfs
doelen te verwerken. Met dien verstande dat
en Fries
de scholen eigenstandig zijn en wij geen zeggenschap hebben over de inhoud.
30-11-2025
Toeze gging
Mededeling aan de raad Van Datum B&W Onderwerp Portefeuillehouder Domein
: : : : :
Burgemeester en wethouders 16 oktober 2025 Reactie op toezegging 425: veiligheid van hardware Jack Werkman Planning & Control
Kennis te nemen van De reactie van het college op toezegging 425: veiligheid van hardware
Inleiding In de commissie Samenleving van 8 oktober 2025 is naar aanleiding van het rekenkamerrapport over informatieveiligheid de vraag gesteld hoe wordt omgegaan met de veiligheid van de hardware die wordt gebruikt binnen en rondom het gemeentehuis, evenals de apparatuur die zowel op het gemeentehuis als privé wordt gebruikt
Kernboodschap Wij hebben een zogenaamd telewerkbeleid, waarin onze regels staan over het werken op afstand waaronder de beveiliging van gemeentelijke systemen. Dit is van toepassing op zowel privé als door de gemeente verstrekte werkstations of mobiele apparaten (o.a. computers, telefoons en tablets). Op beide kunnen immers in meer of mindere mate data van de gemeente staan. De gemeente is in alle gevallen verantwoordelijk voor deze data. De volgende uitgangspunten hanteren we (die komen vanuit de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO)): 1. Het apparaat moet voorzien zijn van een: • Personal firewall • Anti malware tool • Beveiligde toegang tot het apparaat • Up-to-date besturingssysteem en applicaties 2. Het is niet toegestaan om bedrijfsinformatie lokaal op het apparaat op te slaan.
Vervolg N.v.t.
Mededeling aan de raad Van Datum B&W Onderwerp Portefeuillehouder Domein
: : : : :
Burgemeester en wethouders 25 november 2025 Garantstelling DoarpsSintrum Donkerbroek 2.0 Verhagen/Nijboer Samenleving
Kennis te nemen van Het voornemen van het college om garant te staan voor de aan te vragen subsidies die nodig zijn voor het realiseren van DoarpsSintrum Donkerbroek 2.0.
Inleiding Op 12 november 2025 heeft Dorpsbelang Donkerbroek het plan DoarpsSintrum Donkerbroek 2.0 gepresenteerd in de raadscommissie Samenleving als alternatief voor het oorspronkelijke DoarpsSintrum. Voor dat oorspronkelijke plan loopt een bezwarenprocedure, ingediend door vier direct omwonenden die het er niet mee eens zijn. De Protestantse Gemeente Donkerbroek-Haule heeft aangegeven het kerkgebouw met ProRege eind dit jaar in de verkoop te zetten als er geen start van de bouw plaatsvindt. Het draagvlak en vertrouwen in een goede afloop neemt bij de dorpsbewoners af; het proces loopt al meer dan tien jaar. De vier direct omwonenden zijn akkoord met DoarpsSintrum 2.0. We willen voorkomen dat toegekende subsidies worden teruggevorderd. Het is nu het moment om de volgende stap te zetten.
Kernboodschap Voor DoarpsSintrum 2.0 (het DoarpsSintrum en een losstaand gymnastieklokaal) ligt een scherpe begroting van een lokale ondernemer. Naar verwachting stijgen de bouwkosten in 2026 met 3%. Om tot een sluitende businesscase te komen, zijn extra subsidies nodig. Daarvoor is een subsidioloog aangetrokken, die een aantal grote subsidieverstrekkers heeft gevonden (Leader, BOSA en DuMaVa). Leader heeft de subsidie van €125.000 al toegekend (de kans daarop was 40%). De kans dat de BOSA- en DuMaVa-subsidies worden toegekend, is 90%. De toekenning van de DuMaVa-subsidie van €332.000 wordt eind januari 2026 verwacht; de toekenning van de BOSA-subsidie van €300.000 in juni 2026. Begin 2026 wordt nog voor €90.000 aan subsidies aangevraagd bij kleinere subsidieverstrekkers. In totaal gaat het om €722.000. Voor het college is er voldoende vertrouwen dat de subsidies op tijd en volledig worden toegekend. De garantstelling van €722.000 is daarmee beheersbaar en voorzienbaar en biedt Dorpsbelang Donkerbroek de zekerheid om tot uitvoering over te gaan. De reeds toegekende subsidies ter waarde van €289.000 kunnen direct worden ingezet. Door extra middelen en zelfwerkzaamheid vanuit het dorp is er een sluitende financiering en dekking. Op 25 november verzorgt Dorpsbelang een informatieavond voor het dorp over DoarpsSintrum Donkerbroek.
Het is van belang dat bovenstaande kan worden gecommuniceerd.
Vervolg Op basis van artikel 8 van de Financiële verordening informeert het college de raad over het voornemen van de garantstelling via deze Mededeling aan de raad.
Bijlagen 1. Financieringsoverzicht DoarpsSintrum Donkerbroek
Raadsvoorstel Commissievergadering Titel Portefeuillehouder/Teamleider Extern zaak ID (zaakcode)
: : : :
Samenleving Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 Burgemeester Jack Werkman / Lea Limonard 0085244477
Datum collegevergadering 18 november 2025
Voorgesteld besluit 1. De Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 vast te stellen en daarmee: a. Te bepalen dat de Toekomstvisie leidend is bij nieuw beleid, plannen en investeringen. b. In elk beleidsdocument een paragraaf op te nemen waarin expliciet wordt toegelicht hoe het beleid aansluit bij de Toekomstvisie 2040. c. De Toekomstvisie op te nemen als vast onderdeel in de P&C-cyclus. 2. Het college de opdracht te geven elke twee jaar de raad te informeren over de voortgang van de Toekomstvisie en elke vier jaar de voortgangsinformatie zo nodig te combineren met een voorstel over bijstelling van de algehele Toekomstvisie. 3. Het college de opdracht te geven de uitvoering van de Toekomstvisie op te pakken door een denktank in te stellen die samen met de gemeente een tweejaarlijkse Toekomstagenda (actieagenda) opstelt met concrete acties en middelen, die ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd.
Openbaar Ja, actief + persbericht
Inleiding Er komen grote uitdagingen op ons af. De woningnood is hoog, de arbeidsmarkt krijgt het steeds zwaarder. Jongeren trekken weg uit Ooststellingwerf, er worden minder kinderen geboren en ouderen worden steeds ouder. De effecten daarvan zijn nu al merkbaar en vormen voor de komende jaren echt een grote uitdaging. Om richting te geven aan deze ontwikkelingen heeft u in de Kaderbrief 2025 financiële middelen beschikbaar gesteld om te komen tot een Toekomstvisie 2040 voor Ooststellingwerf. Met deze visie willen we niet afwachten wat er op ons afkomt, maar zelf koers zetten en regie houden over onze toekomst. En we maken het makkelijker om integrale keuzes te maken. Zo bouwen we aan een toekomstbestendig Ooststellingwerf, waarin we onze kwaliteiten vasthouden en versterken. Met andere woorden de Toekomstvisie is een richtinggevend koersdocument voor al het beleid van de gemeente in de komende jaren.
Argumenten 1.1 De Toekomstvisie is ontwikkeld met brede maatschappelijke inbreng. De Toekomstvisie is het resultaat van een gefaseerd en zorgvuldig proces met betrokkenheid van vele partijen. In paragraaf 3.1 van de Toekomstvisie staat hoe dit proces er uit zag en welke partijen betrokken zijn. In de reactienota leest u de inhoudelijke aandachtspunten die zijn ingebracht door inwoners, plaatselijk belangen, verenigingen, maatschappelijke organisaties en de gemeenteraad. Verder vindt u daar het advies van de Adviesraad Sociaal Domein en de inbreng van het Ondernemers Collectief Ooststellingwerf (OCO). In de reactienota kunt u ook lezen wat wij met alle inbreng (inclusief die van de bespreking dd 8 oktober in de commissie samenleving) hebben gedaan.
1.2 De Toekomstvisie is mede gebaseerd op externe expertise en data. Naast de brede maatschappelijke inbreng en de reacties in de commissie samenleving analyseerden we ook trends en cijfers over onze gemeente en haar inwoners. In de bijlagen bij de Toekomstvisie vindt u de trendanalyse van het Planbureau Fryslân en twee onderzoeken door bureau Louter (naar woonaantrekkelijkheid voor jongvolwassenen en de behoefte aan bedrijventerreinen). Verder maakten we gebruik van de resultaten van diverse onderzoeken naar de beleving van onze inwoners (burgerpeiling, enquetes, gesprekken tijdens de open dag). 1a.1 De Toekomstvisie biedt houvast bij nieuw beleid, plannen en investeringen. Met de Toekomstvisie is er samenhang tussen alle beleidsvelden en werken we doelgericht aan vijf richtinggevende keuzes voor Ooststellingwerf. Met de visie bepalen we wat we echt belangrijk vinden voor Ooststellingwerf. Dat helpt om prioriteiten te stellen, middelen gericht in te zetten (geen versnippering) en helpt ons de lange termijn in het oog te houden bij elke beslissing. 1b.1 Door in elk beleidsdocument een paragraaf op te nemen waarin expliciet wordt toegelicht hoe het beleid aansluit bij de Toekomstvisie 2040 gebruiken we de Toekomstvisie echt als kompas. Door deze koppeling expliciet te maken blijft het niet bij papier, maar passen we de Toekomstvisie actief toe in de uitvoering.
Dit vergroot de samenhang, geeft focus en maakt zichtbaar hoe beleidskeuzes bijdragen aan de koers voor de langere termijn. 1c.1 Door de visie jaarlijks mee te nemen in de planning- en controlcyclus verbinden we de langetermijnvisie aan de jaarlijkse planning en begroting. Zo kunnen we de voortgang volgen, bijsturen waar nodig en de visie levend houden als kompas voor de gemeentelijke ontwikkeling. 2.1 De raad houdt het primaat om richting te geven en bij te sturen. Door het college de opdracht te geven om elke twee jaar de raad te informeren over de voortgang en elke vier jaar de voortgangsinformatie zo nodig te combineren met een voorstel over bijstelling van de algehele Toekomstvisie blijft de raad aan zet als het gaat om de koers en de kaders. En zo blijft de visie ook actueel en bestuurlijk relevant. 3.1 Door de Toekomstvisie uit te werken in een Toekomstplan (actieagenda) vertalen we de vijf strategische keuzes uit de Toekomstvisie in prioriteiten, concrete doelen en acties. De uitwerking van de Toekomstvisie gebeurt in een tweejaarlijks Toekomstplan, een soort actie-agenda. Daarin geven wij als gemeente, maar ook andere partijen (ondernemers, maatschappelijke organisaties) aan wat ieder de komende twee jaren concreet doet om de Toekomstvisie dichterbij te brengen.
3.2 Door te werken met een denktank borgen we de structurele betrokkenheid van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De Toekomstvisie kan alleen slagen als we samenwerken met inwoners, ondernemers en organisaties. Om dit te realiseren gaan we werken met een denktank waarmee we de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties structureel borgen (zie paragraaf 3.3 Toekomstvisie). De denktank is de komende jaren een vaste sparringpartner voor het college en de ambtelijke organisatie bij het concreet maken van de Toekomstvisie door middel van het Toekomstplan (actieagenda). De denktank heeft geen besluitvormende, maar wel een adviserende en activerende rol. 3.3 De raad stelt de prioriteiten vast. De gemeenteraad blijft verantwoordelijk voor het bepalen van de koers en de kaders. De raad geeft straks akkoord op de prioriteiten en de acties in het Toekomstplan, voor zover de gemeente eigenaar is van de
acties. Ondernemers of maatschappelijke organisaties kunnen immers ook eigenaar zijn van acties (zie paragraaf 3.3 Toekomstvisie). De raad neemt kennis van de acties die andere partijen oppakken.
Kanttekeningen 1.1 Niet alle partijen hebben gereageerd. Hoewel we vele partijen actief hebben uitgenodigd en herinnerd om te reageren op de eerste grove schets en daarna op de concept-Toekomstvisie, hebben niet alle partijen van deze uitnodiging gebruik gemaakt. We hebben met de reacties die wél binnenkwamen zorgvuldig rekening gehouden. 2.1 Het kost tijd om alle beleidsvelden volledig af te stemmen op de koers. De Toekomstvisie gebruiken we als richtinggevend koersdocument voor al het beleid van de gemeente voor de komende jaren. Dit betekent niet dat we bestaande beleidsvisies in de loop van de komende jaren waar nodig aanpassen om in lijn te blijven met de koers. Dit gebeurt op natuurlijke momenten, bijvoorbeeld als de termijn van een visie afloopt. Het kost dus tijd voordat alle beleidsvelden volledig zijn afgestemd op de nieuwe koers. 3.1 Niet alles kan tegelijk. Niet alle ambities kunnen tegelijk worden uitgevoerd; prioritering blijft noodzakelijk. Daarom gaan we werken met een tweejaarlijks Toekomstplan waarin prioriteiten worden gesteld.
Financiële toelichting • • •
•
De vaststelling van de visie zelf heeft geen directe financiële gevolgen. Het vervolgproces (instellen denktank en opstellen eerste actieagenda) gebeurt in 2026 binnen het budget dat u hiervoor in de Kaderbrief 2025 heeft beschikbaar gesteld. In dit budget was ook een deelbedrag opgenomen voor een onderzoek naar de behoefte aan bedrijventerreinen. Dit onderzoek is inmiddels uitgevoerd. De belangrijkste bevindingen zijn op hoofdlijnen verwerkt in de Toekomstvisie. Een samenvatting van het onderzoeksrapport heeft u ontvangen en wordt de basis voor een integraal plan van aanpak voor bedrijventerreinen in onze gemeente, zoals eerder door de wethouder is toegezegd. Voor uitvoering van acties in de tweejaarlijkse Toekomstagenda worden zo nodig middelen opgenomen in de programmabegroting.
Sustainable Development Goals (SDG’s) Bijdrage aan o.a.: SDG 3: Goede gezondheid en welzijn SDG 7: Betaalbare en duurzame energie SDG 11: Duurzame steden en gemeenschappen SDG 13: Klimaatactie
Inwonersparticipatie Conform het plan van aanpak toekomstvisie zijn inwoners, ondernemers en organisaties op diverse manieren betrokken bij de tot stand koming van de Toekomstvisie. Ook in het vervolgproces is een prominente rol weggelegd voor inwoners, ondernemers en mensen die werken bij maatschappelijke organisaties in onze gemeente (via de in te stellen denktank).
Publicatie voor bekendmaking De gemeenteraad heeft de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 vastgesteld als richtinggevend kader voor al het beleid van de gemeente in de komende jaren. In het vervolgproces is een prominente rol weggelegd
voor inwoners, ondernemers en mensen die werken bij maatschappelijke organisaties in onze gemeente. Er wordt een denktank ingesteld waarin deze groepen samenwerken met de gemeente om de Toekomstvisie in de praktijk vorm te geven.
Vervolg 3 december 16 december Vanaf 2026
Raadscommissie Samenleving procesvoorstel uitwerking en uitvoering Toekomstvisie Raadsbesluit procesvoorstel uitwerking en uitvoering Toekomstvisie • • •
Oprichten van een denktank en opstarten. De denktank en gemeente evalueren periodiek de voortgang en brengen hierover rapport uit aan de gemeenteraad. De bedoeling is om de Toekomstvisie over twee jaar en daarna minimaal eens per vier jaar te herbevestigen of te herijken, aansluitend op de start van een nieuwe gemeenteraad en een nieuw college.
Burgemeester en wethouders van Ooststellingwerf, , secretaris
, burgemeester.
Bijlagen 1.
2. 3.
Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 incl • bijlage 1 Rapport Planbureau Fryslan • bijlage 2 Toelichting sterke punten • bijlage 3 Rapport bureau Louter Woonaantrekkelijkheid voor jongeren • bijlage 4 Samenvatting analyse behoefte bedrijventerreinen. Reactienota Persbericht
Extern zaak ID (zaakcode) : 0085244477 De raad van de gemeente Ooststellingwerf; nr. gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 18 november 2025
Besluit 1. De Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 vast te stellen en daarmee: a. Te bepalen dat de Toekomstvisie leidend is bij nieuw beleid, plannen en investeringen. b. In elk beleidsdocument een paragraaf op te nemen waarin expliciet wordt toegelicht hoe het beleid aansluit bij de Toekomstvisie 2040. c. De Toekomstvisie op te nemen als vast onderdeel in de P&C-cyclus. 2. Het college de opdracht te geven elke twee jaar de raad te informeren over de voortgang en elke vier jaar de voortgangsinformatie zo nodig te combineren met een voorstel over bijstelling van de algeheleToekomstvisie. 3. Het college de opdracht te geven de uitvoering van de Toekomstvisie op te pakken door een denktank in te stellen die samen met de gemeente een tweejaarlijkse Toekomstagenda (actieagenda) opstelt met concrete acties en middelen, die ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd.
Besloten in de openbare vergadering van 16 december 2025 , griffier.
, voorzitter.
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040 18 NOVEMBER 2025
jong van geest groen van karakter sterk
Samen bouwen aan een toekomst
vol kansen
Voorwoord
De wereld om ons heen verandert snel. En dat merken we ook hier, in onze eigen gemeente. Ik zie daarin kansen. Ooststellingwerf heeft namelijk sterke wortels: een rijk verenigingsleven, een hechte gemeenschap en een landschap waar we elke dag opnieuw van mogen genieten. Dat zijn waarden om trots op te zijn en het zijn ook waarden waarop we verder kunnen bouwen. We staan voor grote uitdagingen. Onze bevolking vergrijst, jongeren trekken vaker weg en de druk op woningen, zorg en voorzieningen neemt toe. Ook klimaat, energie en landbouw vragen om slimme keuzes. Dat klinkt best zwaar, maar ik geloof dat deze veranderingen ons de kans geven om ons dorpse karakter te versterken én samen nieuwe mogelijkheden te creëren. Wat Ooststellingwerf altijd heeft gekenmerkt, is de kracht van onze gemeenschapszin. Vrijwilligerswerk verandert, jongeren willen graag meepraten en ouderen hebben veel ervaring om te delen. Ondernemers nemen steeds vaker verantwoordelijkheid voor de samenleving. Dáár zit onze kracht en die moeten we samen zien vast te houden. Deze visie is een kompas voor de lange termijn. Het helpt ons samen besluiten te nemen: wat doen we wel, wat doen we niet, waar investeren we in? Zo zorgen we ervoor dat onze keuzes over wonen, economie, zorg, welzijn en natuur en landschap goed op elkaar aansluiten.
Deze Toekomstvisie is niet alleen door de gemeente gemaakt. Velen van u hebben meegedacht: plaatselijk belangen, bewonerscommissies, ondernemers en maatschappelijke partners. Uw inbreng heeft dit plan sterker gemaakt. Daar ben ik dankbaar voor. De opgaven zijn groot, maar de kansen zijn minstens zo groot. Als we samenwerken en duidelijke keuzes durven maken, blijft Ooststellingwerf ook in 2040 een plek waar mensen willen blijven, willen terugkomen en mee willen doen. Laten we daarom samen bouwen aan een toekomst vol kansen. Voor onszelf, voor onze kinderen en voor de generaties die volgen.
Jack Werkman Burgemeester
2
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
3
Inhoud Hoofdstuk 1 1.1 1.2 1.3
Sterke punten zijn solide basis Voor welke uitdagingen staan we? Kijkje in de toekomst: Hoe verandert het leven van ‘Matthijs’ — 2025 — 2040
Hoofdstuk 2 Vijf strategische keuzes 2.1 Keuze 1 Topprioriteit: Jongvolwassenen binden 2.2 Keuze 2 Concentratie van zorg en geschikte woningen voor ouderen in de drie grotere dorpen en sterke dorpsgemeenschappen 2.3 Keuze 3 Bereikbaar en verbonden 2.4 Keuze 4 Leefomgeving, economie en natuur in één sterke lokale basis 2.5 Keuze 5 Een gemeente die richting geeft, ruimte laat en samenwerkt
Hoofdstuk 3 Proces Toekomstvisie 3.1 Hoe kwam deze Toekomstvisie tot stand? 3.2 Hoe gebruiken we zelf de Toekomstvisie 3.3 Hoe betrekken we de samenleving bij het vervolg op de Toekomstvisie
Inleiding 6 7 9 10
In de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 bepalen we samen de koers.
11 13
We doen dat niet omdat het moet, maar omdat we zelf richting willen
14 15 16
geven. Zodat wij – en niet anderen – bepalen hoe onze gemeente eruitziet.
20
We kiezen voor een leefbaar, vitaal en 26
groen Ooststellingwerf, waar jong en
20
oud zich thuis voelt.
34 De Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 is een richtinggevend kompas voor iedereen die (mee) werkt aan de ontwikkeling van Ooststellingwerf. Zo zorgen we dat we samen de juiste keuzes maken voor Ooststellingwerf. Keuzes over wat we wél doen en wat we laten. Over waar we in investeren en hoe we onze brede welvaart behouden voor toekomstige generaties.
38 39 40
Het maken van de Toekomstvisie deden we in stappen. We zijn begonnen met een grove schets – de hoofdlijnen van de Toekomstvisie. Die hebben we getoetst bij de gemeenschap: plaatselijk belangen, bewonerscommissies, ondernemers en partners waar we veel mee samenwerken lazen kritisch mee en vulden aan. We hebben de reacties zorgvuldig bekeken en waar mogelijk verwerkt. Omdat de Toekomstvisie richting geeft voor de lange termijn en om samenhangende keuzes vraagt, konden we niet alles letterlijk opnemen. Bij het opstellen hebben we steeds de samenhang tussen wonen, economie, zorg, welzijn en natuur en landschap meegewogen.
41
Bijlagen 1. Rapport Planbureau Fryslân 2. Toelichting sterke punten 3. Rapport Louter over woonaantrekkelijkheid voor jongeren 4. Samenvatting behoefte bedrijventerreinen 2025-2039
Hoe deze Toekomstvisie er kwam en hoe het vervolgproces er uit ziet, staat in hoofdstuk 3.
4
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
5
Sterke punten & 1
1.1 Sterke punten zijn solide basis
Ooststellingwerf heeft sterke punten die een solide basis vormen voor de toekomst. Volgens onze inwoners en de trendverkenning van Planbureau Fryslân zijn dit de belangrijkste kwaliteiten1:
Sterke gemeenschapszin en betrokkenheid • Inwoners van Ooststellingwerf doen bovengemiddeld veel vrijwilligerswerk, hebben een groot vertrouwen in elkaar en zetten zich actief in voor hun buurt en dorp. • Het rijke verenigingsleven, dorpshuizen en lokale initiatieven zoals energiecoöperaties vormen het sociale fundament van de gemeente.
Relatief hoog welzijn en geluk • Inwoners van Ooststellingwerf behoren tot de gelukkigste inwoners van Fryslân, dat op zijn beurt al bovengemiddeld scoort binnen Nederland. • Stress, angst en depressie komen minder vaak voor dan elders, met name onder ouderen.
Waardevolle natuur en aantrekkelijk landschap • Ooststellingwerf heeft veel bos, open natuur en agrarisch cultuurlandschap, wat zorgt voor rust, ruimte en recreatiemogelijkheden. Inwoners vinden dit een belangrijk onderdeel van de identiteit van Ooststellingwerf.
Lokale economie, verankerd in de samenleving • De gemeente kent een relatief grote aanwezigheid van gezondheidszorg, handel en landbouw, sectoren die van oudsher goed verankerd zijn in de regio. • Er is veel sociaal kapitaal bij ondernemers, die naast economische waarde ook maatschappelijke betrokkenheid tonen.
Woonkwaliteit en ruimte • Er is nog relatief veel ruimte in vergelijking met stedelijke regio’s, wat kansen biedt voor prettig wonen, natuurontwikkeling en verduurzaming. • De dorpen zijn groen, overzichtelijk en bieden een prettige leefomgeving, vooral voor gezinnen en ouderen. We vroegen inwoners (inclusief kinderen) wat zij belangrijk vinden voor de toekomst. Hun antwoorden sluiten aan bij bovenstaand rijtje. Buiten spelen, groen/natuur en naar school kunnen werden het vaakst genoemd. Opvallend is dat inwoners van Ooststellingwerf tot de gelukkigste van Nederland behoren, ook al hebben ze gemiddeld minder te besteden en kampen ze relatief vaak met fysieke gezondheidsproblemen. Dit contrast onderstreept de veerkracht van de gemeenschap, het sterke onderlinge vertrouwen en de ervaren kwaliteit van leven. Tegelijkertijd laat het zien dat er uitdagingen zijn op het gebied van gezondheid en bestaanszekerheid.
6
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
1) Zie bijlagen 1 en 2 voor een toelichting.
7
& uitdagingen 1.2
Voor welke uitdagingen staan we?
Op basis van de trendverkenning van Planbureau Fryslân en
input van inwoners, ondernemers, gemeenteraad en college zijn dit de zes kernuitdagingen voor de toekomst richting 20402. 1. Vergrijzing en vertrek jongeren.
4. Druk op ruimte en klimaat.
Ooststellingwerf vergrijst snel: het aantal 85-plussers verdubbelt, terwijl het aantal jongvolwassenen afneemt en voor een deel – vooral de groep met een hbo-opleiding – ook nog eens wegtrekt. Dit zet grote druk op zorg, mantelzorg en leefbaarheid, en verhoogt de zorgkosten.
Er is schaarste aan ruimte voor wonen, natuur, energie en landbouw. Tegelijk nemen droogte, hittestress en wateroverlast toe. Zonder integraal beleid verslechteren landschap, biodiversiteit en leefkwaliteit. De manier waarop we onze leefomgeving inrichten is bovendien essentieel met het oog op de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners.
2. Afname sociale samenhang. De gemeenschapszin staat onder druk. Eenzaamheid groeit, vooral onder jongeren en ouderen. Vrijwilligers en verenigingen kampen met afnemende inzet.
3. Krappe arbeidsmarkt. De beroepsbevolking krimpt richting 2040 met bijna 20%. Dit leidt tot ernstige personeelstekorten, vooral in de zorg, bouw en logistiek. Dit ondermijnt de veerkracht van de lokale economie. Kunstmatige intelligentie lost een deel op, maar handjes blijven nodig. Die handen zijn er op de huidige voet over 15 jaar niet meer.
8
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
5. Teruglopende voorzieningen. Voorzieningen als winkels, scholen en zorgvoorzieningen in kleine dorpen staan onder druk. Tegelijkertijd worden inwoners minder mobiel door vergrijzing en verschraling van regulier OV. Dit raakt vooral mensen met minder vervoersmogelijkheden en beperkt hun toegang tot basisvoorzieningen.
6. Wantrouwen, relatief slechte gezondheid en ongelijkheid. Het vertrouwen in de overheid daalt. Veel mensen voelen afstand, ervaren bureaucratie en voelen zich niet gehoord. Tegelijkertijd groeit de ongelijkheid. Wie het financieel moeilijk heeft, leeft korter, is vaker ziek en krijgt minder kansen. De kloof tussen groepen groeit; tussen arm en rijk, gezond en ongezond, jong en oud. Inwoners van Ooststellingwerf zijn gemiddeld minder gezond dan in de rest van Friesland. Als deze trend doorgaat, is onze zorgaanpak binnen tien jaar onhoudbaar – door oplopende kosten én personeelstekorten.
2) Zie bijlage 1 voor een toelichting.
9
1.3
Beeld van nu: het leven van ‘Matthijs’ - 2025
Matthijs (20) woont nog bij zijn ouders in Appelscha. Overdag werkt hij als monteur bij een installatiebedrijf in Oosterwolde, ’s avonds volgt hij een opleiding. Elke ochtend fietst hij dezelfde route. “Met de bus? Dat doe je alleen als je geen andere keuze hebt. Eén keer per uur en na half tien ’s avonds kom je niet meer terug. Voor een feestje in Groningen moet je blijven slapen of eerder weg om de laatste trein te halen.”
Hoe verandert het leven van 10
Matthijs TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
Zijn vrienden vertrekken één voor één. Naar Zwolle, Leeuwarden, Groningen. “Ze willen meer werk, meer uitgaan, meer keuze. Hier gebeurt te weinig. Een paar dorpsfeesten, een markt… dat is het wel.” Hij mist die drukte, vooral ’s avonds. De straten zijn donker en stil. Een lege winkel waar vroeger een winkel zat, een café dat maar een paar keer per week open is.
Toch wil Matthijs blijven. Hij houdt van het dorpse, van het contact met buren, van de ruimte om zich heen. Van de geur van het bos na een regenbui en de stilte van de weilanden bij zonsopkomst. Hij en zijn vriendin dromen van een knus huurhuis met een tuin, dichtbij familie en vrienden. “Hier voel ik me vrij. Hier wil ik mijn leven opbouwen, als de kansen er komen.”
Met zijn vriendin zoekt hij al maanden een huurhuis, maar starterswoningen zijn schaars. “Als er eentje vrijkomt, staan er dertig anderen in de rij. En de prijzen… belachelijk.” Zelfs de zorg voelt minder dichtbij. De huisarts zit vol, voor een simpele afspraak moet je weken wachten. De dichtstbijzijnde fysiotherapeut zit in een ander dorp en daar kom je alleen met de auto. Zijn oma merkt het nog sterker. Haar vaste wijkverpleegkundige is overgeplaatst; nu komen er steeds wisselende gezichten. Ze mist het praatje, het gevoel dat iemand haar écht kent. “Vroeger liep ze even langs bij het dorpshuis voor koffie en een spelletje, maar dat is nu minder vaak open. Nu zit ze vaker alleen thuis.”
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
11
Kijkje in de toekomst: het leven van ‘Matthijs’ - 2040
Matthijs (35) woont met zijn vrouw en twee kinderen in Appelscha. Geboren, getogen – en gebleven. Na het afzetten van de kinderen bij school fietst hij naar zijn installatiebedrijf in Oosterwolde. Zijn vrouw vertrok al vroeg met de elektrische bus vanaf de mobiliteitshub naar Assen. “Vroeger? Met de bus? Vergeet het maar. Nu plan je via de app je rit, boek je een stoel en werk je onderweg. Geen vertragingen, geen gedoe.”
Als tiener zag Matthijs vrienden vertrekken. “Op het MBO dacht ik: moet ik ook weg? Weinig bussen, weinig werk voor iemand met een technische opleiding. Maar ik voelde: dit is mijn plek.” In 2025 was uitgaan in de regio vaak een uitdaging. Dorpsfeesten en markten waren er nog wel, maar veel jongeren trokken voor concerten, theater of festivals naar Leeuwarden of Groningen. “Je moest de auto pakken, want het openbaar vervoer reed ’s avonds nauwelijks. Vaak was je meer tijd kwijt aan reizen dan aan het feest zelf. Nu is het anders: het culturele programma is rijker, evenementen zijn beter verspreid over het jaar en vervoer is altijd geregeld, ook ’s avonds. Je stapt in de festivalshuttle en twintig minuten later fiets ik het laatste stukje naar huis.”
Zijn ouders krijgen zorg van mensen die hen kennen. “Niet altijd keuze uit tien aanbieders, maar wel korte lijnen en echte aandacht.” De gemeente is menselijker. “Vergunning aanvragen? In tien minuten via de app. Maar als ik bel, neemt iemand op die me helpt.” ’s Avonds, kinderen op bed, denkt Matthijs terug aan vroeger. En aan nu. “Het is niet vanzelf gegaan. Maar we hebben het samen gedaan. Stapje voor stapje, met en voor de eigen gemeenschap.”
In zijn bedrijf begroet hij collega’s. Eén van hen is Jesse, ooit uit de Randstad gekomen. “We vonden hier een vrijstaand huis met tuin, voor een prijs die we in de stad nooit konden betalen. En alles is dichtbij.” Na het werk fietst Matthijs langs voedselbossen en bloemrijke weilanden. “Boeren beheren nu natuur, verbouwen diverse gewassen en leveren streekproducten. We wekken zelf energie op: panelen op het dorpshuis, batterijen in de schuur. Niet grootschalig, maar van ons.”
12
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
13
Vijf strategische keuzes 2
Kijkend naar de sterke kanten van onze lokale samenleving en de uitdagingen waar we voor staan stellen we de volgende vijf strategische keuzes voor: Keuze 1
Topprioriteit: Jongvolwassenen binden
Keuze 2
Concentratie van zorg en geschikte woningen voor ouderen in de drie grotere dorpen en sterke dorpsgemeenschappen
Keuze 3
Bereikbaar en verbonden
Keuze 4
Leefomgeving, economie en natuur in één sterke lokale basis
Keuze 5
Een gemeente die richting geeft, ruimte laat en samenwerkt
14
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
15
2.1 Keuze 1
Topprioriteit: Jongvolwassenen
binden 16
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
Koppeling met uitdagingen: 1. Vergrijzing en vertrek jongeren; 2. Afname sociale samenhang; 3. Krappe arbeidsmarkt; 5. Teruglopende voorzieningen
Waarom deze keuze?
De vergrijzing neemt in Ooststellingwerf sneller toe dan gemiddeld in Nederland. Tegelijkertijd neemt het aandeel jongvolwassenen (18-29 jaar) juist sterk af. Deze groep is van groot belang voor onze gemeente: ze zorgen voor dynamiek, bouwen het verenigingsleven, nemen zorgtaken op zich, vormen nieuwe gezinnen en zijn de motor achter ondernemerschap en innovatie. Zonder hen komt het gemeenschapsleven onder druk te staan. Daarom kiezen we ervoor om jongeren structureel prioriteit te geven in beleid, investeringen en samenwerking.
Thema’s die bij deze keuze horen
De vertrekredenen van jongvolwassenen zijn bekend: hoger opgeleiden trekken weg voor studie, terwijl de groep in het beroepsonderwijs soms vertrekt bij gebrek aan woonruimte en perspectief. Aangezien vakmensen hard nodig zijn in onze lokale economie willen we vooral deze groep actief binden aan de gemeente. Voor hbo- en wogeschoolden ligt de situatie anders, zij zijn vaak bereid om te reizen voor hun werk. Bij deze groep richten we ons op het moment van terugkeer: als zij op zoek gaan naar een woonplek, een gezin starten of terugkeren naar hun roots. Daarom kiezen we voor een twee-sporenaanpak: vasthouden waar het kan, terughalen waar nodig. Belangrijke thema’s die bijdragen aan het binden van jongvolwassenen en jonge gezinnen zijn beschikbare woningen, stageplekken, werkgelegenheid, bereikbaarheid en voorzieningen. Hieronder lichten we deze thema’s verder toe.
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
17
Woningen voor jongvolwassenen en jonge gezinnen
Werkgelegenheid voor praktisch opgeleide jongvolwassenen
Een aantrekkelijke woonplek is een van de belangrijkste voorwaarden om jongvolwassenen en jonge gezinnen aan onze gemeente te binden of terug te laten keren. Zij zoeken woningen die passen bij hun levensfase: betaalbaar, zelfstandig en in een omgeving waar iets te beleven valt. Daarom zetten we stevig in op het realiseren van een gevarieerd en betaalbaar woningaanbod voor jongvolwassenen en jonge gezinnen in alle dorpen. Hoewel we ook oog hebben voor andere doelgroepen, zoals senioren en andere aandachtsgroepen, ligt onze prioriteit bij het creëren van woonruimte voor jongere inwoners. We richten ons woonbeleid, grondbeleid en beleid ruimtelijke ordening hier zo goed mogelijk op in, zodat deze doelgroep zich kan vestigen en ontwikkelen binnen onze gemeente.
De lokale economie in Ooststellingwerf draait op de zorg, (maak)industrie, landbouw, handel, bouw en transport. Deze sectoren vragen om vakmensen met een mbo-niveau 3 en 4 achtergrond. Juist daarom willen we jongeren in het beroepsonderwijs graag aan onze gemeente binden. Veel jongeren kiezen voor ongeschoold werk met direct loon, terwijl het bedrijfsleven behoefte heeft aan vakmensen. Dat vraagt om nieuwe vormen van leren én opleiden in de praktijk. Daarom zetten we in op een stevige samenwerking tussen ondernemers, onderwijsinstellingen en buurgemeenten om leerwerkplekken lokaal beschikbaar te maken, jongeren de mogelijkheid te geven om via werk door te groeien tot het gevraagde niveau en het imago van praktijkgericht leren positief onder de aandacht te brengen. Zo zorgen we ervoor dat jongeren zich kunnen ontwikkelen in hun eigen gemeente tot vakmensen die passen bij de banen van nu en morgen. Zie ook keuze 4.
Voorzieningen voor jongvolwassenen en jonge gezinnen Jongvolwassenen en jonge gezinnen kiezen voor een omgeving waarin ze kunnen wortelen, groeien en iets opbouwen. Dat vraagt om voorzieningen die passen bij hun levensritme, gezinsleven en vrijetijdsbesteding. • Kindvoorzieningen: Gezinnen vestigen zich vooral in dorpen waar kinderdagopvang, peuteropvang, basisschool en buitenschoolse opvang goed geregeld en op elkaar afgestemd is. Daarom willen we dat er in ieder geval in Oosterwolde, Haulerwijk en Appelscha een volledig aanbod voor kinderen van 0 tot 12 jaar is. Niet elk dorp hoeft alles te bieden, maar elk gezin moet binnen de gemeentegrenzen een sluitende oplossing kunnen vinden. Dit vraagt samenwerking tussen gemeente, scholen, kinderopvangorganisaties en mogelijk ook werkgevers. • Vrijetijdsbesteding voor jongeren: We investeren in sport, cultuur, natuur, horeca en recreatie. Samen met ondernemers en verenigingen creëren we plekken en activiteiten waar jongeren zich welkom en gezien voelen.
18
Wat willen we in 2040 bereikt hebben?
Verbinding met andere keuzes
• Er wonen meer jongvolwassenen en jonge gezinnen in Ooststellingwerf dan in 2025, verspreid over de dorpen; • Lokale ondernemers kunnen blijven rekenen op jong talent; • Jongeren die elders hebben gestudeerd, keren terug vanwege de kwaliteit van leven, het perspectief op wonen en de goede bereikbaarheid; • Ooststellingwerf bekend staat als plek waar je een goede jeugd kunt hebben én geven.
• Keuze 2: Concentratie van zorg en geschikte woningen voor ouderen in de drie grotere dorpen en sterke dorpsgemeenschappen. Jongvolwassenen versterken de sociale samenhang, maar hebben ook zelf een stevige gemeenschap nodig om zich aan te hechten. • Keuze 3: Bereikbaar en verbonden. Goede mobiliteit is cruciaal voor jongeren en jongvolwassenen om te reizen voor opleiding, werk en sociale contacten. • Keuze 4: Jongvolwassenen moeten zich in onze gemeente kunnen ontwikkelen tot vakmensen die passen bij de banen van nu en morgen. • Keuze 5: Een gemeente die richting geeft, ruimte laat en samenwerkt. Jongeren verwachten een toegankelijke overheid die betrouwbaar en snel communiceert.
Mobiliteit Voor jongvolwassenen met een hoger onderwijsachtergrond (hbo/wo) is een goede verbinding met omliggende steden belangrijk. Zij zijn bereid om te reizen voor hun werk of studie, maar dan moeten omliggende steden als Groningen, Leeuwarden, Heerenveen, Assen en Drachten wel goed bereikbaar zijn. Daarom zetten we niet specifiek in op werkgelegenheid voor hoger opgeleiden binnen de gemeente, maar richten we ons op goede, betrouwbare verbindingen met deze regionale centra. Daarmee maken we het aantrekkelijk voor deze groep om in Ooststellingwerf te (blijven of opnieuw) wonen, terwijl ze elders werken of studeren. Investeren in mobiliteit is daarmee een directe investering in het vasthouden en terughalen van jong talent. Zie ook keuze 3.
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
19
2.2 Keuze 2
Concentratie van zorg en geschikte woningen voor
ouderen in de drie grotere
dorpen en sterke dorpsgemeenschappen 20
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
Koppeling met uitdagingen: 1. Vergrijzing en vertrek jongeren; 2. Afname sociale samenhang; 5. Teruglopende voorzieningen; 6. Wantrouwen, relatief slechte gezondheid en ongelijkheid.
Waarom deze keuze?
Tot 2040 neemt de zorgvraag sterk toe door de dubbele vergrijzing: er komen meer ouderen én mensen worden ouder. Tegelijkertijd neemt het aantal zorgverleners af doordat er minder jongere mensen zijn. Daar komt bij dat relatief veel inwoners in onze gemeente al op jongere leeftijd kampen met gezondheidsproblemen of chronische aandoeningen. 55% van onze inwoners heeft overgewicht en we bewegen minder dan gemiddeld in Friesland en Nederland. Dit maakt het extra belangrijk om gezondheidsproblemen zoveel mogelijk te voorkomen, door vroeg in te grijpen, gezonde keuzes makkelijker te maken en beweging en gezond leven in het dagelijks leven te verweven. Ook het draagvlak voor voorzieningen neemt af, net als de sociale samenhang in sommige dorpen. Als we niets doen, loopt de zorg vast. Dan zijn er binnen tien jaar onvoldoende mensen en middelen om iedereen de juiste zorg te bieden. Daarom móeten we het anders organiseren. We kiezen voor concentratie van zwaardere zorg en geschikte woningen voor ouderen in de drie grotere dorpen, basiszorg in de kleinere dorpen met extra steun voor eigen initiatieven en inzet op gezondheid en onderlinge betrokkenheid in alle dorpen. Thema’s die bij deze keuze horen
Met deze aanpak bouwen we aan een toekomstbestendig zorglandschap: professionele zorg blijft beschikbaar voor wie het écht nodig heeft, terwijl we andere vormen van hulp dichtbij en samen in het dorp organiseren. De thema’s die bij deze keuze horen lichten we hieronder toe.
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
21
Preventie als rode draad Gezondheid is meer dan goede zorg. Daarom maken we het voorkomen van ziekte en het bevorderen van gezondheid een rode draad in ons beleid. In de hele gemeente zetten we in op een gezonde leefstijl, beweging, gezonde voeding en een omgeving die daartoe uitnodigt (zie keuze 4). We doen dit samen met inwoners, scholen, verenigingen en zorgprofessionals. Zo voorkomen we zorgvragen, verbeteren we de kwaliteit van leven en houden we de zorg betaalbaar en toegankelijk voor wie het écht nodig heeft. We richten ons op: • Het verminderen van gezondheidsverschillen door te investeren in bestaanszekerheid, leefbaarheid en gerichte preventie. • Een gezonde jeugd, met aandacht voor mentale druk, leefstijl en een veilige, ondersteunende omgeving. • Het versterken van onderlinge verbondenheid en zorg voor elkaar en het voorkomen van eenzaamheid (zie verderop). • Het versterken van de leefomgeving als bondgenoot van gezondheid, met ruimte voor beweging, ontmoeting, verkoeling en schone lucht. Zie keuze 4. • Samenwerking met inwoners en professionals. We betrekken hun ervaring en kennis in de ontwikkeling van beleid en uitvoering. Zie keuze 5.
Zwaardere zorg en voorzieningen concentreren in de drie grotere dorpen In Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk is zwaardere zorg beschikbaar, zoals zorg voor mensen die dag en nacht zorg en/of toezicht nodig hebben. De capaciteit van verpleeghuizen neemt niet toe, terwijl er door de vergrijzing meer mensen komen die verpleeghuiszorg nodig hebben. Die wordt in de toekomst meer aan huis gegeven. Dat vraagt om een ander soort woningen (zorgwoningen). Die woningen realiseren we alleen in de drie grootste dorpen. We hebben als gemeente geen invloed op de zorg door huisartsen, gespecialiseerde verpleegkundigen en fysiotherapeuten. Maar ook die zal in de toekomst waarschijnlijk alleen in de drie grotere dorpen beschikbaar zijn. Juist omdat de (zwaardere) zorg in de drie grotere dorpen is geconcentreerd, zullen daar meer mensen wonen die voorzieningen dichtbij nodig hebben om zelfstandig te blijven wonen. Dat maakt het extra belangrijk om in deze dorpen ook andere basisvoorzieningen zoals winkels, horeca en openbaar vervoer toegankelijk en op peil te houden. Een levendig dorpscentrum is daarvoor cruciaal. Daarom brengen we in die drie dorpen ondernemers en anderen samen om te zorgen dat leegstaande panden een maatschappelijke invulling krijgen en niet tot woning worden verbouwd. Zo behouden
22
we aantrekkelijke centra en voorkomen we dat het voorzieningenniveau afneemt. In de tien kleinere dorpen zetten we ons, samen met inwoners en organisaties, in om voorzieningen zoals winkels, ontmoetingsplekken, sportvoorzieningen, de basisschool en kinderopvang te behouden. We zien dat de druk op voorzieningen in kleinere dorpen groter is. Daarom zijn we hier iets ruimer als het gaat om het ombouwen van leegstaande winkelpanden tot woningen – als dat goed past in de omgeving. Op die manier voorkomen we leegstand en versterken we de leefbaarheid.
Basiszorg en versterking van dorpsgemeenschappen In de tien kleinere dorpen blijft er basiszorg, zoals hulp bij het huishouden. De overige basiszorg valt niet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente, maar is ook belangrijk om langer thuis te kunnen blijven wonen. Het gaat om zorg die door de basisverzekering wordt vergoed. Denk aan: • hulp bij persoonlijke verzorging, zoals douchen of aankleden (indien medisch noodzakelijk), • het toedienen van injecties of complexe medicatie, • wondzorg of verpleegkundige controles. Zorgorganisaties zetten zich in om deze zorg aan huis te blijven leveren, maar de realiteit is dat dit steeds moeilijker wordt. Er is meer vraag naar zorg, terwijl er minder zorgprofessionals beschikbaar zijn. Daardoor is de verwachting dat zorg in de toekomst vaker op afstand plaatsvindt, bijvoorbeeld telefonisch of digitaal. Of via mobiele zorgteams die slechts op vaste momenten in het dorp aanwezig zijn. En door het huisartsentekort zal er vaak geen vaste huisarts meer zijn in het dorp. We moeten er dus op voorbereid zijn dat zorg anders georganiseerd wordt dan we gewend zijn – minder dichtbij, minder vaak, maar wél beschikbaar en bereikbaar wanneer het echt nodig is. We willen de kracht van onze dorpen versterken.
In de toekomst moeten taken die minder medisch of specialistisch zijn, zoals het signaleren van eenzaamheid, het herinneren aan medicatie of het begeleiden naar de huisarts, nog meer dan nu opgepakt worden door de omgeving: mantelzorgers, vrijwilligers, buren of slimme technologie. Om dit goed te laten werken stellen we structureel geld of menskracht beschikbaar zodat inwoners zelf initiatieven kunnen opzetten voor welzijn en informele zorg – op een manier die past bij hun dorp en hun manier van samenleven. Zo investeren we in dorpsgemeenschappen. We gaan in overleg met de dorpen, maatschappelijke organisaties en kerkgemeenschappen om te kijken
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
hoe dit vorm kan krijgen. Als gemeente blijven we zorgen voor ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers(organisaties).
Onderlinge betrokkenheid in alle dorpen We investeren in dorpen waar mensen elkaar kennen, omzien naar elkaar en samen dingen organiseren. Zulke sterke ‘sociale netwerken’ zorgen ervoor dat mensen niet vereenzamen, bieden zingeving en praktische hulp en maken het mogelijk om langer thuis te wonen zonder zwaardere zorg. Het helpt ook om gezondheidsproblemen te voorkomen of vroeg te signaleren. In alle dorpen faciliteren we dit door bij te dragen aan goede en verduurzaamde accommodaties. In Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk neemt de gemeente de regie om sociale netwerken en organisatiekracht te versterken. In de tien kleinere dorpen laten we het meer aan de dorpen over. We beseffen dat deze bottom-up initiatieven vaak niet vanzelf tot stand komen en langdurige begeleiding, borging en professionele nabijheid vragen. Daarom gaan we met de dorpen in gesprek over de mogelijkheden die zij zien en wat zij hierbij nodig hebben.
Concentratie van seniorenwoningen De nieuw te bouwen woningen voor ouderen concentreren we in de drie grotere dorpen. Daar zijn voorzieningen en zwaardere zorg dichtbij en professionele zorg kan er efficiënter worden georganiseerd. Het gaat om: • Nultredenwoningen: woningen met een slaapkamer en badkamer op de begane grond • Zorggeschikte woningen: geschikt voor mensen die zwaardere zorg aan huis nodig hebben. Deze woningen bouwen we bij voorkeur geclusterd: dicht bij elkaar, in de buurt van een ontmoetingsruimte en een omgeving die uitnodigt tot bewegen. De bewoners wonen zelfstandig, maar wel in elkaars nabijheid. Soms is er een combinatie met jongere generaties, bijvoorbeeld alleenstaanden of jonge gezinnen, wat onderlinge hulp stimuleert en zorgt voor een levendige en gezonde woonomgeving.
Wonen op maat in de dorpen We beseffen dat veel ouderen in de kleinere dorpen een verhuizing naar een ander dorp als ingrijpend ervaren en hun netwerk willen behouden. Daarom staan we open voor geclusterd wonen in de kleinere dorpen, mits bewoners hiervoor het initiatief nemen en men met lichte zorg toe kan. Ook blijven we hier mogelijkheden bieden voor kleinschalige woonvormen of bouwen in Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) en het splitsen van bestaande panden, als het past in de regionale afspraken over woningbouw. Deze woonvormen
TOEKOMSTVISIE OOSTSTELLINGWERF 2040
sluiten aan bij de schaal en het karakter van de dorpen en vergroten de diversiteit in het woningaanbod. Zo kunnen ook ouderen die in hun vertrouwde omgeving willen blijven wonen passende woonruimte vinden, eventueel samen met jongvolwassenen en jonge gezinnen. Door clustering van woningen kan zorg ook hier eenvoudiger worden georganiseerd. Zie ook keuze 1 (woningen voor jongvolwassenen en jonge gezinnen).