Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Raadscommissie Ruimte van 12 november 2024 Agenda bijlagen Getekend verslag raadcommissie Ruimte 12 november 2024 1 Opening/Mededelingen 2 Vaststellen agenda Agenda raadcommissie Ruimte 12 november 2024 3 Spreekrecht inwoners 4 Vaststellen verslag van de vergadering van 8 oktober 2024 Concept verslag raadscommissie Ruimte 8 oktober 2024 5 Voortgangslijst Er zijn geen ID nummers om af te doen. Voortgangslijst raadcommissie Ruimte 12 november 2024 6 Vragenkwartier 7 Te bespreken ingekomen stukken 8 Presentatie Energietransitie presentatie energietransitie 12-11-2024 Procesbeschrijving werkvergaderingen Proces werkvergaderingen visueel 9 Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 RV en RB Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2025-2030 Bijlage 1. Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2025-2030 Bijlage 1a. Resultaten inwonerspanel Bijlage 2. M-019 GETEKEND GL, CDA Klaar voor klimaatverandering Bijlage 3. Motie M-020b Duurzaamheid door waterbesparing Bijlage 4. Onderzoeksrapport Sweco motie drinkwaterbesparing Bijlage 5. Afbeelding samenhang Uitvoeringsplan in Programma Duurzaamheid 10 Startnotitie duurzame mobiliteitsvisie De gemeente Ooststellingwerf werkt aan een duurzame mobiliteitsvisie. Het college stelt de raad voor om de startnotitie duurzame mobiliteitsvisie vast te stellen.
In de startnotitie worden uitgangspunten vastgesteld om bij het opstellen van de duurzame mobiliteitsvisie verder uit te werken. RV en RB Vaststellen startnotitie duurzame mobiliteitsvisie Bijlage 1. Startnotitie duurzame mobiliteitsvisie 1 oktober 2024 11 Sluiting
Aan de leden van de raadscommissie Ruimte Onderwerp: vergadering raadscommissie Ruimte 12 november 2024 Oosterwolde, 23 oktober 2024 Hierbij nodig ik u uit voor het bijwonen van de openbare vergadering van de raadscommissie Ruimte te houden op dinsdag 12 november 2024, ’s avonds vanaf 19.30 uur, in de raadzaal. Met vriendelijke groet, De voorzitter.
Agenda 1
Opening/Mededelingen
2
Vaststellen agenda
3
Spreekrecht inwoners
4
Vaststellen verslag van de vergadering van 8 oktober 2024
5
Voortgangslijst
6
Vragenkwartier
7
Te bespreken ingekomen stukken
8
Presentatie energietransitie
9
Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 26 november 2024. (Portefeuillehouder: G. but) 10
Startnotitie duurzame mobiliteitsvisie Voorstel voor behandeling: Richtinggevend bespreken.
Komt ter besluitvorming in de raad van 26 november 2024. 11
(Portefeuillehouder: G. But) Sluiting
Beknopt schriftelijk verslag van openbare vergadering van de raadscommissie Ruimte dinsdag 8 oktober 2024
OoststellingwerfsBelang: PvdA: CDA: VVD: GroenLinks: ChristenUnie: D66: Lokaal Sociaal Ooststellingwerf: Vrije Partij Ooststellingwerf: Lijst Ooststellingwerf AANWEZIG: AFWEZIG MET KENNISGEVING: Voorzitter: Commissiegriffier:
H. Betten en Bert Beijert I. Meijerhof en O. Smit M. van Tellingen B. van ’t Klooster A. Telkamp en R. Berends B. Leistra en W. Schaaij I. Minnema A. Pol E. Hartholt N. van den Berg G. But, J. Nijboer, wethouders B. Oostra, E. Messham, T.W. Swart, J. Hilbers H. Dongstra S. Ahmad
1. Opening / Mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur. Dhr. B. Oostra/VPO, mevr. E. Messham/VPO, dhr. T.W. Swart/CDA en dhr. J. Hilbers/D66 zijn met kennisgeving afwezig. Dhr. B. van 't Klooster/VVD benoemt dat dhr. S. van Weperen/VVD om 20.45 uur aansluit bij de vergadering. 2. Vaststellen agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 3. Spreekrecht inwoners Er hebben zich geen insprekers gemeld 4. Vaststellen verslag van de vergadering Ruimte en P&C van 10 september 2024 De verslagen van de raadscommissie Ruimte en P&C van 10 september 2024 worden ongewijzigd vastgesteld. 5. Voortgangslijst Dhr. R. Berends/GroenLinks stelt voor om ID-nummer 359 af te doen. De raadcommissie stemt hiermee in. De voortgangslijst wordt aldus gewijzigd vastgesteld. 6. Vragenkwartier 1
Er zijn geen vragen binnengekomen voor het vragenkwartier. 7. Te bespreken ingekomen stukken Er zijn geen verzoeken binnengekomen om ingekomen stukken te agenderen. 8. Visiedocument 2024-2028 FUMO 1. Een zienswijze in te dienen tegen het visiedocument 2024-2028 FUMO De commissieleden stellen vragen in de eerste termijn. Wethouder G. But beantwoordt de vragen. De commissieleden stellen vragen in de tweede termijn. Wethouder G. But beantwoordt de vragen. Advies: De commissie adviseert om het onderwerp als hamerstuk te agenderen voor de raadsvergadering van 22 oktober 2024. 9. Jaarstukken 2023 Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed Oosterwolde 1. De jaarstukken 2023 van de Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed Oosterwolde De commissieleden stellen vragen in de eerste termijn. Wethouder J. Nijboer beantwoordt de vragen. De commissieleden stellen vragen in de tweede termijn. Wethouder J. Nijboer beantwoordt de vragen. Advies: De commissie adviseert om het onderwerp als hamerstuk te agenderen voor de raadsvergadering van 22 oktober 2024. 10. Sluiting De vergadering wordt om 20.00 uur gesloten Vastgesteld in de openbare vergadering van 12 november 2024.
, griffier.
2
, voorzitter.
ID
Onderwerp
Agendapunt
Portefeuille
Toezegging
Antwoord
Soort
houder 383
Flexwoningen
Raadscommissie Ruimte
Jelke
Wethouder J. Nijboer zegt toe
Toezeg
10-09-2024 9. Memo
Nijboer
wanneer er verzoeken
ging
opiniërend notitie
binnenkomen voor flexwoningen
Flexwoningen
de raad hierover wordt geïnformeerd.
382
Omgevingspl
Raadsvergadering 28-
Jan van
Het college neemt de strekking
Toezeg
an
05-2024 16. M-079
Weperen
van de motie ter harte en komt
ging
Buitengebied
Motie vreemd - GL,
hier in de loop van het jaar, met
PvdA, D66 -
een voorstel, bij de raad op terug.
Omgevingsplan buitengebied INGETROKKEN 372
Kavels
Raadscommissie Ruimte
Jelke
Wethouder J. Nijboer zegt toe dat
Toezeg
Muldersveld
11-06-2024 13.
Nijboer
wanneer er meer duidelijkheid is
ging
Vaststellen
over de uitgifte van de kavels, hij
bestemmingsplan
door middel van een Mededeling
Muldersveld Makkinga
aan de Raad de raad hierover informeert.
369
Tiny Houses
Raadscommissie Ruimte
Jelke
Wethouder J. Nijboer zegt toe een
Toezeg
14-05-2024 10.
Nijboer
plek voor tiny houses te
ging
Jaarstukken 2023
onderzoeken.
364
Starterslenin
Raadscommissie Ruimte
Jelke
Wethouder J. Nijboer zegt toe te
Toezeg
g
09-04-2024 12.
Nijboer
onderzoeken of de starterslening
ging
Bestemmingsplan ´'t
omhoog getrokken kan worden
Hooge fase 2,
meer richting de NHG grens.
Oldeberkoop´ 361
Kwaliteitsafw
Raadsvergadering 27-
Jan van
Wethouder J. van Weperen zegt,
Toezeg
egingskaders
03-2024 7. Pilotproject
Weperen
naar aanleiding van het verzoek
ging
toetsen op
“Vitale Vakantieparken”
van dhr. S. ter Heide/Lokaal
andere
op Buitenplaats De
Sociaal Ooststellingwerf, of het
parken
Hildenberg in Appelscha
college kan toezeggen wanneer zij het kwaliteitsafwegingskader willen toetsen op andere parken, toe dat dit op zijn snelst begin volgend jaar zal worden. Dit wordt ingegeven door het feit dat de evaluatie van de pilot en ook de consequenties van mogelijke handhaving en kwesties die daaruit voortkomen goed in beeld moeten zijn voordat wij zo’n stap kunnen en willen zetten.
356
M-068 -
Raadsvergadering 27-
Jan van
Wildbeheer
02-2024 14. Motie
Weperen
wolf
vreemd aan de orde van
Motie
de dag - M-068 VPO, OB, CU - Wildbeheer wolf 355
353
338
337
M-066
Raadsvergadering 30-
Jan van
Motie
Wolven,
01-2024 6.b. Motie M-
Weperen
werken,
066 Wolven, werken,
weren
weren
Ontwikkeling
Raadsvergadering 30-
Jelke
Wethouder J. Nijboer zegt toe naar
Toezeg
en nieuwe
01-2024 5. Nieuwe
Nijboer
de raad toe te komen als er
ging
bestemming
bestemming voormalige
ontwikkelingen zijn. De
voormalige
aula - Kuipenstreek 8 in
ontwikkelingen nu, zijn
aula -
Oosterwolde
onduidelijk omdat er nog geen
Kuipenstreek
duidelijkheid is met wat er met de
8
achterliggende panden gaat
Oosterwolde
gebeuren.
Programmab
Raadsvergadering 07-
Jan van
Wethouder J. van Weperen zegt
Dit past bij de discussie
Toezeg
egroting
11-2023 5.
Weperen
toe bij de kadernota volgend jaar
over de stip op de horizon.
ging
Programmabegroting
met een geïntegreerd plan van
Onderzoek
2024-2027
aanpak te komen inzake
bedrijventerreinen,
bedrijventerreinen.
recreatie en toerisme etc.
Algemeen
Raadscommissie Ruimte
Jan van
Wethouder J. van Weperen zegt
Toezeg
Belangbesluit
14-11-2023 8.
Weperen
toe dat aan het
ging
Biosintrum
Algemeen Belangbesluit Biosintrum
meerjarenonderhoudsplan wordt
gewerkt, vervolgens in het college komt en dan raadsbehandeling. 332
M-052a OB,
Raadsvergadering 31-
Jelke
PvdA, CDA
10-2023 14. Motie
Nijboer
motie vreemd
vreemd - Kleinschalige
-
bouwprojecten
Motie
Kleinschalige bouwprojecte n 287
Convenant
Raadscommissie Ruimte
Jan van
Wethouder Van Weperen zegt toe
Toezeg
Fryske
07-03-2023 6.f. V-035
Weperen
de ontwikkelingen rondom
ging
Marren
GL, Pesticieden
pesticiden en het opstellen van een convenant met de Fryske Marren dit jaar nog terug te koppelen in een commissievergadering of een themabijeenkomst aan de raad.
285
277
Gemeentewer
Raadscommissie Ruimte
f
Wethouder But zegt toe elk
Toezeg
07-03-2023 6.d. V-033
kwartaal de ontwikkelingen
ging
OB, Gemeentewerf, stand
omtrent de Gemeentewerf te
van zaken
rapporteren aan de raad.
M-019 -
Raadsvergadering 08-
Klaar voor
11-2022 5.
Gerben But
Gerben But
Verzoeken het college: -In het jaar 2023 een klimaatadaptatieplan op te stellen,
Motie
klimaatveran
Programmabegroting
met daarin aandacht voor de
dering
2023-2026
agrarische sector en de inwoners van onze gemeente; -Het benodigde budget uit het ‘extra budget duurzaamheid’ van 250.000 euro te halen; -Dit klimaatadaptatieplan voor te leggen aan de raad.
275
M-020b -
Raadsvergadering 08-
Duurzaamhei
Gerben But
Verzoeken het college; -Te
Dit maakt onderdeel ;uit
11-2022 5.
onderzoeken of er een pilot kan
van het
d door
Programmabegroting
worden gestart of deze installaties
klimaatadaptatieplan dat in
waterbespari
2023-2026
mee kunnen worden genomen in
november aan de raad
de duurzaamheidsdoelstelling; -
wordt aangeboden.
ng
Motie
De mogelijkheid te onderzoeken van het verstrekken van subsidies om een dergelijke installatie te kunnen plaatsen bij zowel nieuwbouw dan wel bestaande bouw; -Te onderzoeken of door middel van lagere leges de kosten gecompenseerd kunnen worden. 249
Fochteloërve
Gezamenlijke
enweg
Gerben But
Wethouder But zegt toe de
De resultaten worden naar
Toezeg
raadscommissie P&C,
meetgegevens van de afsluiting
verwachting in eerste
ging
Ruimte en Samenleving
per jaar te delen met de raad en
07-02-2023 8.a. V-024,
aan het einde na evaluatie de
kwartaal van 2025 gedeeld
V-028 en V-029 vragen
uitkomst te delen met de raad en
met de raad.
Fochteloërveenweg
als de uitkomst daartoe aanleiding geeft een nieuw verkeersbesluit te nemen.
Energietransitie en Programma duurzaamheid College - 5 november 2024 Raad - 12 november 2024
Inhoud vanavond • Waar staan we in de energietransitie? • Resultaten werkvergaderingen (met raad) • Regioanalyse: energienetwerk in Oost- en Weststellingwerf • Doorkijk naar voorstel uitvoeringsplan Energietransitie • Vragen?
Energietransitie: waar staan we nu?
In 5 jaar gerealiseerd
We wekken evenveel stroom op als we gebruiken
Uitdagingen Benzine en diesel
Aardgas: warmte
Stroom in de winter
Versnelling nodig om CO2 neutraal 2030 te halen Hoe? Wat is onze rol als gemeente?
Reguleren
Weinig voorstanders
Eventueel voor wijkgerichte aanpak
Eigenaarschap nemen: gemeentelijke organisatie Carpoolen en OV betrekken
Fietsen stimuleren
Goede voorbeeld geven!
Eigenaarschap nemen : realiseren Gemeentelijk energie- en warmtebedrijf ?! Goede en zichtbare voorbeelden geven Er moet wat gebeuren, beginnen bij eigen gemeente
Subsidiëren - Goed idee - Is het wel gemeentelijke taak? - Moet terecht komen bij mensen die het nodig hebben! Openbaar Vervoer
Thuisbatterijen
Fiets Schone brandstoffen
Stimuleren Suggesties: • Wedstrijd duurzame innovatie • Samenwerken met buren • Dorpsmolen • Snelfietspaden • Energiekorting voor huishoudens/ bedrijven die geen gas gebruiken
Stimuleren: belangrijke eerste stap Bewust maken van mogelijkheden Interne motivatie vergroten Bewustwording leidt tot actie
Conclusies regioanalyse • Op het stroomnet niet meer ruimte voor zonnepanelen • Groengas kan wel redelijk snel aangesloten worden • Windenergie kan ook snel (past binnen huidig netwerk)
Uitdagingen Benzine en diesel
Aardgas: warmte
Stroom in de winter
Uitvoeringsplan Energietransitie CO2 neutraal in 2030 Verder besparen (isoleren)
Is haalbaar door slimme keuzes:
Meer groengas Opslaan van stroom
Investeringen van bedrijven en inwoners nodig:
Financiële haalbaarheid afhankelijk van keuzes Rijk Woningen toekomstbestendig Biedt kansen voor ondernemers
Sociaal: tegengaan energie- en vervoersarmoede
Vragen?
Proces werkvergaderingen Energietransitie Waarom deze vergaderingen In de startnotitie Energietransitie is het voorstel gedaan vier werkvergaderingen te organiseren met de gemeenteraad over het onderwerp Energietransitie. Vanuit de startnotitie zijn constateringen en onderwerpen naar voren gekomen, waarover keuzes gemaakt kunnen worden: -
We halen ons doel niet Versnelling energietransitie en de rol van de gemeente Haalbare en betaalbare transitie
Bovenstaande onderwerpen willen wij graag samen met de gemeenteraad verkennen, met als centrale vraag wat onze rol als lokale overheid hierin is. Hoe richten we het proces van werkvergaderingen in Het voorstel is om drie werkvergaderingen van 45 minuten met de gemeenteraad te organiseren. De vergaderingen verdelen we over twee avonden, waarbij de eerste sessie twee maal 45 minuten zal duren en de tweede sessie 45 minuten. Sessie 1 Tijdens de eerste sessie bespreken we de kaders van de werkvergaderingen. Waar gaan we het wél en waar gaan we het niet over hebben? We nemen de raadsleden mee in het proces: hoe zien de werkvergaderingen eruit? We bespreken kort de scenario’s zoals deze in de startnotitie energietransitie zijn geschetst. Daarbij presenteren we een aantal denkrichtingen. De eerste avond is er ruimte voor vragen, maar geen ruimte voor discussie. Tussen de sessies Na de eerste avond vragen we de raadsleden na te denken over de denkrichtingen. Deze denkrichtingen staan niet vast. Centrale vragen hierbij zijn: waar kunnen we als gemeente maatregelen nemen? Wat is de impact van de maatregelen en hoeveel invloed hebben we hier als gemeente op? Daarnaast krijgen de raadsleden de mogelijkheid om zelf denkrichtingen aan te vullen. De periode tussen de beide werksessies is vier weken.
Voor een optimale opbrengst tijdens de tweede avond wordt een voorbereiding van de raadsfracties en raadsleden gevraagd. De voorbereidingstijd tussen beide sessies is relatief kort. Een mogelijkheid is om de tweede werksessie op te schuiven naar september. Zo geeft de raad zichzelf meer tijd voor het voorbereiden van deze sessie. Sessie 2 Tijdens de tweede avond gaan we met elkaar in gesprek. In een World Café setting bespreken we aan een aantal tafels de verschillende scenario’s en denkrichtingen. Per tafel is er een gespreksleider, die noteert wat aan tafel besproken wordt. Vervolg Op 12 november lichten we in een presentatie de resultaten van de werkvergaderingen toe. Ook is de regio-analyse van het energienetwerk uitgevoerd. Deze is u toegestuurd via een raadsmededeling. Het netwerk zorgt voor beperkingen en de regio-analyse geeft inzicht in wat wel en niet mogelijk is
de komende periode. In de presentatie lichten we deze resultaten ook kort toe. Tenslotte geven we een doorkijk naar het Uitvoeringsplan Energietransitie. Het uitvoeringsplan staat 3 december op de agenda van de raadscommissie ruimte.
Proces werkvergaderingen Sessie 1 - 16 april 2x 45 minuten Kader stellen - inhoud werkvergaderingen Opzet werkvergaderingen - proces Scenario's en denkrichtingen
Tussen de sessies Nadenken over denkrichtingen Impact + mate van invloed Nieuwe denkrichtingen toevoegen
Sessie 2 - 4 juni 45 minuten Discussie denkrichtingen - World Café Verschillende tafels Per tafel een gespreksleider
Vervolg Rapport opstellen - uitkomsten Raadscommissie Ruimte
Raadsvoorstel Commissievergadering Titel Onderwerp Portefeuillehouder/Teamleider Extern zaak ID (zaakcode)
: commissie Ruimte : Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 : Klimaatadaptatie : Gerben But/Walter Buijs : 0085221295
Datum collegevergadering 7 oktober 2024.
Voorgesteld besluit 1. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 vast te stellen.
Openbaar Ja, passief via openbaar verslag
Inleiding Vanuit het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 werken we aan het thema Klimaatadaptatie met als doel: een klimaatbestendig Ooststellingwerf in 2030. Met het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 (bijlage 1) werken we dit thema verder uit en stellen we een uitvoeringsagenda op voor de komende vijf jaar.
Argumenten 1.1. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 beschrijft de uitdagingen, visie en lokale aanpak op het klimaatbestendig maken van gemeente Ooststellingwerf. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie beschrijft wat klimaatverandering betekent voor gemeente Ooststellingwerf en wat er de komende jaren op ons af komt. Door middel van risicodialogen met verschillende afdelingen van de gemeente, het Wetterskip en woningbouwcorporaties zijn de risico’s en effecten van klimaatverandering besproken. Met een enquête onder het inwonerspanel zijn de ervaringen van inwoners en ondernemers met de gevolgen van klimaatverandering in kaart gebracht. Op basis van deze input hebben we een visie en lokale aanpak voor een klimaatbestendig Ooststellingwerf 2030 opgesteld. Het Uitvoeringsplan bevat een uitvoeringsagenda 2025-2030 met acties en maatregelen, de rol van de gemeente, met wie we samenwerken en wat we wanneer gaan doen. 1.2. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie geeft invulling aan uw motie M-019: Klaar voor klimaatverandering (bijlage 2). Met deze motie verzoekt u het college om een Klimaatadaptatieplan op te stellen met daarin aandacht voor de agrarische sector en de inwoners van Ooststellingwerf. Met het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 geven wij invulling aan deze motie.
In de uitvoeringsagenda staan zowel acties voor het landelijk gebied als acties voor de inwoners opgenomen. 1.3. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie heeft aandacht voor waterbesparing door middel van het opstellen van een subsidieregeling groen- en blauwe maatregelen. In november 2022 heeft uw raad de motie M-020b: Duurzaamheid door waterbesparing (bijlage 4) aangenomen. Door adviesbureau Sweco is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om deze motie uit te voeren. Uit het onderzoeksrapport van Sweco (bijlage 5) blijkt dat er juridisch nog veel onduidelijk is over de regelgeving rond hergebruik van hemelwater en lokaal gezuiverd afvalwater, hoe dit vastgelegd moet
worden en welke eisen hierop van toepassing zijn. Ook is de Rijksoverheid bezig met onderzoeken naar de mogelijkheden voor een mogelijke verplichting van drinkwaterbesparing (bijvoorbeeld door hemelwater- en grijswatersystemen). Voor het verplicht stellen van maatregelen voor waterbesparing, wachten wij daarom de landelijke ontwikkelingen af. Bij meer (juridische) duidelijkheid kijken we opnieuw naar het verplicht stellen van waterbesparing in onze gemeente. Met het opstellen van een subsidieregeling groen- en blauwe maatregelen moedigen we initiatieven van inwoners rondom waterbesparing aan Met deze subsidieregeling willen we inwoners stimuleren om zelf maatregelen te nemen rondom waterbesparing. Het gaat dan bijvoorbeeld om het aansluiten van een regenwatergebruiksinstallatie waarbij regenwater gebruikt wordt voor het doorspoelen van toiletten en/of de wasmachine en/of waterirrigatie van de tuin. Om duurzaamheidsmaatregelen te stimuleren, werken we met subsidies In de motie vraagt de raad uw college om te onderzoeken of door middel van lagere leges kosten gecompenseerd kunnen worden. De leges zijn hiervoor echter niet het meest geschikte instrument. De Legesverordening is in OWO-verband geharmoniseerd en artikelen en inhoud zijn zoveel mogelijk op elkaar afgestemd. Voor het thema Duurzaamheid worden subsidies of andere bekostigingsmogelijkheden als stimuleringsmiddel ingezet.
Kanttekeningen 1.1. Met het Uitvoeringsplan lossen we niet alle gevolgen van klimaatverandering op. In het Uitvoeringsplan maken we een start met maatregelen voor een klimaatbestendig Ooststellingwerf in 2030. Dit doen we vanuit onze visie en lokale aanpak. We kunnen echter niet alle uitdagingen vanuit klimaatstresstesten, risicodialogen en inwonerspanel aanpakken en oplossen. In onze communicatie over klimaatrisico’s en handelingsperspectieven voor inwoners, ondernemers en organisaties is hier aandacht voor. Vanuit onze gemeentelijke rol kunnen we zelf maatregelen nemen in de openbare ruimte in het bebouwde gebied. In het landelijk gebied hebben we als gemeente een beperkte rol en zijn de provincie en het Wetterskip samen met de grondeigenaren aan zet. De inbreng vanuit de risicodialogen en inwoners is de basis voor onze uitvoeringsagenda voor de komende vijf jaar. 1.2 De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de activiteiten is over meerdere afdelingen van de gemeente verdeeld. Vanuit verschillende beleidsvelden wordt gewerkt aan de uitvoering van het plan. Een integrale en gezamenlijke aanpak is daarom belangrijk. Vanuit het programma Duurzaamheid sturen, coördineren en bewaken we de uitvoering. Vanuit het programma zoeken we de samenwerking en verbinding met onder andere de afdelingen Ruimte en Economie, Openbare Ruimte en Samenleven.
Ook werken we actief samen met buurgemeenten, het Wetterskip en de provincie. 1.3 De realisatie van het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie hangt samen met het nieuwe Water- en Rioleringsprogramma 2025-2030 (WRP) dat begin 2025 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Vanuit het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie nemen we maatregelen op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte. De fysieke maatregelen voor de aanpak van een aantal wateroverlastlocaties financieren we vanuit een tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie van het Rijk en een gemeentelijke investering, die binnen het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 – 2024 (GRP) beschikbaar is. De andere maatregelen financieren we vanuit het programma Duurzaamheid. Het geld voor de aanpak van wateroverlastlocaties is dus al beschikbaar gesteld en de uitvoering van deze maatregel is niet afhankelijk van de besluitvorming over het nieuwe WRP.
1.4. Het onderwerp klimaatadaptatie staat niet op zichzelf. Klimaatadaptatie is één van de drie thema’s in het Programma Duurzaam Ooststellingwerf. Vanuit dit programma werken we daarnaast aan de thema’s energietransitie en circulaire economie. Met de afbeelding in bijlage 5 geven we de samenhang tussen de onderwerpen en plannen binnen het programma weer. Een integrale en gezamenlijke aanpak is daarom belangrijk. Vanuit het programma Duurzaamheid sturen we hierop.
Financiële toelichting De fysieke maatregelen voor de aanpak van de wateroverlastlocaties financieren we vanuit de tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie van het Rijk en een gemeentelijke investering, die binnen het huidige Gemeentelijke Rioleringsplan 2020-2024 (GRP) beschikbaar is. In het nieuwe Water- en Rioleringsprogramma 2025-2030 dat begin 2025 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd zijn aanvullende middelen opgenomen voor maatregelen op het gebied van wateroverlast en droogte. Naast fysieke maatregelen voor wateroverlast hebben we budget nodig voor onderzoek, communicatie en subsidieregelingen. Onderzoek is nodig om de opgave voor hitte, droogte en groen scherper in beeld te brengen en om klimaatadaptatie te verankeren bij nieuwbouw en in de openbare ruimte. We willen een communicatieplan over klimaatrisico’s en handelingsperspectieven voor inwoners, bedrijven en instellingen opstellen en gaan uitvoeren. We hebben al een subsidieregeling voor groene schoolpleinen. Naast deze subsidieregeling willen we een subsidieregeling groene en blauwe maatregelen gaan opstellen om inwoners te stimuleren om zelf maatregelen te nemen op het gebied van bijvoorbeeld waterbesparing, wateropslag en groene daken. De subsidieregeling voor groene schoolpleinen wordt gedekt via het extra budget programma duurzaamheid.
Ook de lasten voor onderzoek, communicatie en een subsidieregeling groene en blauwe maatregelen verwachten we tot en met 2026 te kunnen dekken uit het extra budget programma duurzaamheid. Dit extra budget van € 250.000 per jaar is beschikbaar gesteld tot en met 2026. Vanaf 2027 verwachten we aanvullend budget nodig te hebben. Hiervoor komen we op tijd met een voorstel bij u. Personele inzet vangen we op binnen de bestaande bezetting.
Sustainable Development Goals (SDG’s) Met het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie werken we aan het veilig, veerkrachtig en duurzaam maken van onze leefomgeving (SDG doel 11: Duurzame steden en gemeenschappen), ondernemen we actie om klimaatverandering en haar impact te bestrijden (SDG doel 13: Klimaatactie) en vergroten we de biodiversiteit om weerbaarder te zijn tegen klimaatverandering (SDG doel 15: Leven op het land).
Inwonersparticipatie Via het inwonerspanel zijn inwoners betrokken bij het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030.
Publicatie voor bekendmaking De gemeenteraad van de gemeente Ooststellingwerf heeft het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 vastgesteld.
Vervolg Planning en communicatie • Na vaststelling starten we met de uitvoering van het Uitvoeringsplan. • Het vastgestelde Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 delen we met het inwonerspanel. • We stellen een communicatieplan op over klimaatrisico’s en handelingsperspectieven voor inwoners, bedrijven en instellingen. Evaluatie De voortgang van de uitvoering van de activiteiten wordt gemonitord in de planning en control cyclus. We evalueren het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf aan het einde van de beleidsperiode van vijf jaar.
Burgemeester en wethouders van Ooststellingwerf, , secretaris
, burgemeester.
Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5.
Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030. Motie M-019: Klaar voor klimaatverandering. Motie M-020b: Duurzaamheid door waterbesparing. Onderzoeksrapport Sweco motie drinkwaterbesparing. Afbeelding samenhang Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie met het Programma Duurzaamheid.
Geheime stukken 1. Niet van toepassing. Extern zaak ID (zaakcode) : 0085221295
De raad van de gemeente Ooststellingwerf; nr. gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van ; 7 oktober 2024 gelet op
;
Besluit 1. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 vast te stellen.
Besloten in de openbare vergadering van 26 november 2024. , griffier.
, voorzitter.
Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 Versie 19 september 2024
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 1.1 Waarom dit uitvoeringsplan? 4 1.2 Totstandkoming 5 1.3 Verbinding met huidig beleid 6 2. Uitdagingen 7 2.1 De uitdaging: een veranderend klimaat 8 2.2 Trends in klimaatverandering 9 2.3 Wat betekent klimaatverandering voor ons? 10 3. Resultaten inwonerspanel 11 3.1 Wat wordt ervaren? 12 3.2 Wat willen inwoners zelf doen? 13 3.3 Wat wordt van de gemeente verwacht? 14 4. Visie en aanpak 15 4.1 De visie op een klimaatbestendig, bodem en biodiversiteit 16 4.2 Onze lokale aanpak 17 4.3 Meetbare doelen: openbare ruimte 18
5. Uitvoeringsagenda 2025-2030 19 5.1 Rollen gemeente 20 5.2 Prioritering maatregelen 2025-2030 21 5.3 Uitvoertingsagenda klimaatadaptatie 2025-2030 22 6. Benodigde financiën 2025-2030 23 Bijlagen: 25
1. INLEIDING 3
1.1 WAAROM DIT UITVOERINGSPLAN? Met trots presenteert de gemeente Ooststellingwerf haar Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. We kijken hierin vooruit naar het verwachte klimaat in 2050 en stellen beleid en maatregelen vast voor een klimaatbestendig Ooststellingwerf voor de komende 5 jaar. Aanleiding Het klimaat verandert en dat merken we in de praktijk. Korte hevige buien leiden vaker tot wateroverlast in huizen en bij langdurige neerslag kan het watersysteem de afvoer niet goed aan, waardoor de kans op overstromingen toeneemt. Langdurige droogte en hitte leiden tot schade aan landbouw en natuur en gezondheidsklachten. In de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie (2015) is de ambitie vastgelegd dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (2018) hebben gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk samen afgesproken om deze transitie te doorlopen aan de hand van ‘de 7 ambities’ (figuur rechts). In dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie geven we invulling aan al deze 7 ambities. Stand van zaken in gemeente Ooststellingwerf In het Programma Duurzaam Ooststellingwerf is al een eerste koers uitgezet, die we in dit plan verder aanscherpen. Ook zijn binnen de gemeente risicodialogen gevoerd over wateroverlast en is subsidie aangevraagd bij het Rijk om 16 wateroverlastknelpunten aan te pakken. Hiervan zijn er 12 goedgekeurd.
De gemeenteraad Ooststellingwerf heeft in november 2022 twee moties aangenomen. De eerste motie uitte de wens om specifiek beleid voor klimaatadaptatie op te stellen via een Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. De tweede motie ging over de noodzaak tot waterbesparing bij woningen en riep op tot onderzoek naar de rol die de gemeente hierin kan spelen. Aan beide moties geven we invulling met dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. Leeswijzer We brengen eerst de uitdagingen binnen de gemeente in kaart vanuit de trends in klimaatverandering, de klimaatstresstest voor Ooststellingwerf en de input van experts. Daarna nemen we u mee in de resultaten van ons inwonerspanel: wat ervaren onze inwoners en welke kansen zien ze? Van daaruit kiezen we een visie en aanpak. We sluiten af met een uitvoeringsagenda en verwachte financiën voor de komende 5 jaar. In Bijlage i vindt u uitleg van enkele belangrijke begrippen uit dit plan. 4
1.2 TOTSTANDKOMING Klimaatstresstest Voor heel Friesland is een klimaatstresstest uitgevoerd. Dat betekent dat de verwachte effecten van hevige neerslag, extreme hitte, langdurige droogte en overstromingen in kaart zijn gebracht, uitgaande van het klimaat in 2050. De kaarten zijn te vinden in de Friese Klimaatatlas en vormen een belangrijke inhoudelijke basis voor dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. Risicodialogen en bewonersenquête In 2019 zijn risicodialogen met het college en de raad gevoerd over hevige neerslag, waarbij 12 wateroverlastlocaties zijn aangewezen om maatregelen te treffen. Op deze locaties kan het water de huizen in lopen bij een bui van 60 millimeter in een uur, een bui die in het klimaat van 2050 naar verwachting eens in de 100 jaar voorkomt. Deze bui is in Ooststellingwerf nog niet in de praktijk gevallen. De gemeente zet dus een flinke stap in klimaatrobuustheid door met deze bui te toetsen en pakt hiermee ook overlast bij minder hevige buien aan. Toch blijven risico’s op wateroverlast bestaan, omdat buien in de toekomst nog heviger kunnen zijn dan 60 millimeter in een uur. Het is belangrijk om ons te realiseren dat we dit moeten accepteren. Het is simpelweg te duur om alle risico’s op wateroverlast te voorkomen. In april 2024 zijn risicodialogen gevoerd met het Wetterskip, woningbouwcorporaties en de verschillende afdelingen binnen de gemeente.
Ook is een enquête over klimaatadaptatie, water en riolering uitgezet bij het inwonerspanel. Begin mei 2024 is een risicodialoog over klimaateffecten gevoerd met de betrokken wethouders van klimaatadaptatie, wonen en financiën. Tijdens de risicodialogen verifieerden we de uitkomsten van de stresstest en bespraken we de risico's van klimaatverandering: welke effecten ervaren we? Welke risico’s vinden we wel en niet acceptabel? Ook hebben we verkend welke kansen er liggen op het gebied van klimaatadaptatie en welke rol de gemeente hierin kan spelen. Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie en Water en Rioleringsprogramma (WRP) Met de input vanuit de klimaatstresstest, risicodialogen en bewonersenquête is voorliggend Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie tot stand gekomen. Een projectgroep, bestaande uit ambtenaren van de vakgebieden duurzaamheid, klimaatadaptatie en beheer openbare ruimte, gaf sturing aan het proces. Adviesbureau Nelen & Schuurmans heeft het plan namens de gemeente opgesteld en het proces begeleid. Parallel hieraan heeft Nelen & Schuurmans onder leiding van dezelfde projectgroep het WRP 2025-2029 opgesteld. De thema’s wateroverlast en droogte zijn zowel in KAP als WRP beschouwd en beleid en maatregelen zijn in samenhang opgesteld. Het thema waterkwaliteit is in het WRP opgenomen. 5
1.3 VERBINDING MET HUIDIG BELEID We noemen het relevante beleid op nationaal, regionaal en lokaal niveau waar dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie uit voortvloeit of mee verbindt. Nationaal beleid Deltabeslissing en Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie geven de inhoudelijke kaders voor dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. Daarnaast geeft de Nationale Omgevingsvisie en de bijbehorende programma’s sturing aan de ruimtelijke inrichting en daarmee ook aan klimaatbestendigheid. In 2022 heeft het ministerie van I&W via de Kamerbrief “Water en bodem sturend” aangegeven dat watersysteem en bodem meer sturend moeten zijn bij nieuwbouw, zowel in locatiekeuze als inrichting. Ook is een Landelijke maatlat voor de groene gebouwde omgeving ontwikkeld. Deze geeft richting aan de klimaatadaptatie-eisen die gemeenten kunnen stellen aan bijvoorbeeld projectontwikkelaars. Regionaal beleid De Nationale Omgevingsvisie is uitgewerkt in de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en de Blauwe Omgevingsvisie (BOVI) van provincie en Wetterskip. Daarnaast is er een Friese klimaatadaptatiestrategie waar ook gemeenten bij betrokken zijn. In 2023 zijn deze visies samengevoegd tot één document: Fryslân Klimaatbestendig 2050+. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie vormt een lokale doorvertaling van deze visie.
Lokaal beleid Sinds 2021 zijn de lokale Omgevingsvisie en het Programma Duurzaam Ooststellingwerf in Ooststellingwerf van kracht. Vanuit het Programma Duurzaam Ooststellingwerf werken we aan klimaatbestendigheid in 2030. We focussen op drie opgaven: 1) vergroten van de klimaatbestendigheid, 2) verbeteren van de bodemgezondheid en 3) vergroten van de biodiversiteit. Dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie richt zich op opgave 1 uit het Duurzaamheidsprogramma: het vergroten van de klimaatbestendigheid. Daarnaast bestaat de eerder genoemde verbinding met het WRP 2025-2029.
6
2. UITDAGINGEN 7
2.1 DE UITDAGING: EEN VERANDEREND KLIMAAT Het klimaat verandert. Daardoor krijgen we vaker te maken met hitte, droogte en hevige neerslag. Ook wordt de kans op overstromingen groter. We geven een overzicht van de belangrijkste klimaateffecten in Ooststellingwerf op basis van bestaand kaartmateriaal uit de Friese Klimaatatlas en input uit de risicodialogen.
MEER REGEN
MEER HITTE
DROGERE ZOMERS
Neerslagpatronen veranderen door klimaatverandering. We krijgen te maken met grotere buien in een korte tijd en langere natte winterperiodes. Dit kan leiden tot meer hemelwateroverlast op straat en op akkers en grondwateroverlast in woningen en op wegen. Boeren kunnen pas later in het voorjaar het land op om het te bewerken.
Klimaatverandering wordt ook wel ‘global warming’ genoemd. We krijgen in de zomer vaker te maken met extreme hitte. Extreme hitte kan leiden tot gezondheidsproblemen, zoals slecht slapen, luchtweginfecties en benauwdheid. Ook is er een toename in overlast-gevende insecten, zoals teken en muggen.
In 2050 komt extreme neerslag waarschijnlijk 2 keer zo vaak voor als nu.
In 2050 komen extreem hete dagen waarschijnlijk 2,5 keer zo vaak voor als nu.
2050
2050
Het wordt warmer en neerslagpatronen worden grilliger. Vooral in de zomers zullen we steeds meer te maken krijgen met langdurige periodes van droogte en (zoet)watertekorten. Het is belangrijk om zuinig met het beschikbare water om te gaan, zowel in de dorpen als in het landelijk gebied.
In 2050 moeten we rekening houden met drogere zomers en minder wateraanvoer dan nu.
2050 8
2.2 TRENDS IN KLIMAATVERANDERING Het veranderende klimaat is zichtbaar in metingen van neerslag, temperatuur en verdamping. We zien een toename in de hoeveelheid neerslag per jaar, maar deze neerslag valt in kortere periodes. De gemiddelde jaartemperatuur (zomer en winter) neemt sinds 1980 fors toe. De zomers zijn vaker heet en droog. Ernstige neerslagtekorten, zoals in het recordjaar 1976, komen vaker voor, onder andere in 2018 en 2022.
MEER REGEN
Gemiddelde hoeveelheid neerslag op 102 stations
MEER HITTE
Gemiddelde jaartemperatuur op 5 hoofdstations
DROGERE ZOMERS
Neerslagtekort in 2022 en statistieken overige zomers mm (gemiddelde over 13 stations)
9
2.3 WAT BETEKENT KLIMAATVERANDERING VOOR ONS? Legenda:
Bebouwde kom Natuurgebied Beekdalen
Wind in de kernen Bomen krijgen het zwaarder te verduren door toenemende hitte en droogte. Zomerstormen komen vaker voor en leiden tot schade aan kwetsbare bomen in de kernen. Vallende bomen en takken vormen risico’s.
Hittestress in de kernen Op plekken zonder schaduw, groen en water loopt de gevoelstemperatuur in de zomer flink op. In de woonwijken van de meeste kernen is er een risico op hittestress. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot oversterfte onder ouderen, gezondheidsklachten en afgelaste evenementen. Overlast vuil rioolwater Als het hard regent kan het vuile rioolwater terug de straat op lopen, of - nog erger - via de toiletpot omhoog komen. Dit geeft gezondheidsrisico’s.
Natuur en biodiversiteit onder druk Natuur en biodiversiteit kunnen onder druk komen te staan door droogte, hitte en extreme neerslag. Terwijl natuurgebieden, meer groen en natuur in steden en het buitengebied juist de gewenste waterbuffers, verkoeling én opslag van CO2 bieden. Hittestress op het bedrijventerrein Ook bedrijventerreinen zijn kwetsbaar voor hittestress. Hier is vaak veel verharding en weinig schaduw. Gevolgen zijn verlaagde productiviteit en een hoger energieverbruik door het gebruik van airco’s. Ook kan het leiden tot schade aan wegen en installaties. Droogte en wateroverlast in het landelijk gebied Agrariërs hebben naast wateroverlast ook te lijden onder de droogte. De grondwaterstanden zijn lager en ze hebben een lagere gewasopbrengst.
Wateroverlast in de kernen Als gevolg van klimaatverandering gaan hevige buien vaker voorkomen. Water kan de panden instromen en wegen kunnen onbegaanbaar worden. In verschillende kernen zijn knelpuntlocaties aangewezen door de gemeente. Droogte in de kernen Inwoners ervaren watertekort in hun eigen tuin: planten gaan dood. Ook ziet men dat het openbaar groen verdroogt en het aantal insecten, zoals bijen en vlinders, afneemt.
Grondwateroverlast in woningen Bij langdurige neerslag bestaan risico’s op overlast in kelders en in kruipruimten, met name bij panden die voor 1992 gebouwd zijn.
Waterkwaliteitsproblemen Bij hevige neerslag stort vaker vuil water vanuit de riolering over in het oppervlaktewater. Droogte en hitte zorgen voor een verdere verslechtering van de waterkwaliteit: de watertemperatuur stijgt en de doorstroming neemt af.
Risico op natuurbranden Langdurige droogte en aanhoudende hitte zorgen er voor dat deze natuur uitdroogt. Hierdoor neemt de kans op een natuurbrand toe. De slechte bereikbaarheid van de sommige natuurgebieden kan blussen moeilijk maken. Dit kan grote gevolgen hebben voor bewoners en de natuur.
10
3. RESULTATEN INWONERSPANEL 11
3.1 WAT WORDT ERVAREN? Inwoners in Ooststellingwerf ervaren nu al de gevolgen van klimaatverandering1. Negatieve effecten van droogte worden het meest ervaren, gevolgd door hitte en daarna wateroverlast. Ook toename van stof bij harde wind en storm worden als negatief klimaateffect genoemd. We benadrukken dat de gemeente niet al deze gevolgen kan oplossen. We moeten keuzes maken. In de uitvoeringsagenda laten we zien welke maatregelen we de komende 5 jaar treffen.
• Meer dan de helft van de inwoners ervaart droogte in de eigen tuin. • Voor melkvee- en akkerbouwbedrijven neemt de gewasopbrengst af in hete en droge periodes. • Inwoners zien afname in soortenrijkdom, zowel in natuurgebieden als in openbaar groen. Specifiek wordt de afname van insectensoorten en vogels genoemd. • Inwoners zijn bezorgd over de toenemende kans op bosbranden in de natuurgebieden. • WIND
• Inwoners ervaren overlast van stof bij harde wind (stofhozen). • Hevige stormen komen in de zomer vaker voor en geven overlast door afwaaiende boomtakken.
1. Bijlage ii bevat een volledig overzicht van de resultaten van het Inwonerspanel.
•
• •
• Ongeveer 30% van de inwoners ervaart gezondheidsproblemen bij hitte. • Inwoners maken zich zorgen over afname in soortenrijkdom en opkomst van insectenplagen, zoals teken.
Inwoners ervaren overlast van water in kelders en kruipruimten bij langdurige natte perioden. Ook voor melkvee- en akkerbouwbedrijven zijn deze natte periodes lastig; ze kunnen pas later het land op. Bij hevige buien ervaren inwoners overlast van water dat omhoog komt bij douche en wc. Inwoners ervaren overlast bij de sloten met riooloverstorten.
Ruim 70% van de inwoners maakt zich zorgen over klimaatverandering.
12
3.2 WAT WILLEN INWONERS ZELF DOEN? We vroegen het inwonerspanel naar wat zij zelf zouden willen doen. Bijna 9 op de 10 inwoners zou binnen nu en 2 jaar maatregelen voor klimaatadaptatie willen treffen. Belangrijkste beweegredenen voor inwoners:
Wat inwoners het vaakst zelf willen doen: Regenwater opvangen
→ Positieve bijdrage aan natuur en milieu (4 op de 5 inwoners)
Woning beschermen tegen hitte (zonwering, isolatie, lichte gevelkleur)
→ Prettiger wonen (2 op 3 inwoners)
Minder stenen en meer groen in de tuin
→ Voorkomen schade (1 op 3 inwoners)
Regenpijp doorzagen en regenwater in tuin laten lopen Waterdoorlatende “verharding” in tuin Groen dak aanleggen
Enkele inwoners noemen het verhogen van de drempel om wateroverlast te voorkomen. Ook een groene gevel en planten op het balkon worden genoemd. Andere maatregelen die werden genoemd: het vaker aanplanten van inheemse planten en hergebruik van regenwater. Inwoners die geen maatregelen willen nemen zijn vaak al tevreden met hun huidige tuin, of vinden dat ze al veel maatregelen hebben genomen. 13
3.3 WAT WORDT VAN DE GEMEENTE VERWACHT? We vroegen wat men verwacht van de gemeente bij het klimaatbestendig maken van Ooststellingwerf. Niet bij alle verwachtingen is de gemeente aan zet. Wel kunnen we samenwerken met regionale partners om de verwachtingen waar te maken. Bijna 8 op de 10 inwoners verwacht dat de gemeente de regie neemt en ondersteunt bij klimaatbestendigheid rondom de eigen woning.
Men verwacht vooral van de gemeente dat zij: • inspireert met goede voorbeelden, • bijdraagt in de kosten, • buurtinitiatieven faciliteert, • informatie verstrekt over mogelijke klimaatadaptieve maatregelen, • advies aan huis levert. Ongeveer 40% van de inwoners zou sneller aan de slag gaan als de gemeente zou bijdragen in de kosten van klimaatadaptieve maatregelen. Men noemt vooral de gemeente, Wetterskip, provincie, rijksoverheid en zichzelf als degenen die aan de slag moeten met klimaatadaptatie. In tweede instantie noemt men bedrijven, woningbouwcorporaties, scholen en de agrarische sector. Bijna 6 op de 10 inwoners weet niet of de gemeente momenteel voldoende maatregelen neemt voor klimaatadaptatie.
Andere verwachtingen zijn: Inwoners zien graag meer water en/ of groen op de volgende locaties: → Centrum Oosterwolde, vooral op pleinen en in winkelstraten → Parkeerterreinen, die grotendeels versteend zijn, kunnen benut worden → Schoolpleinen, zodat dit ten goede komt aan de kinderen → Bermen en openbare groene ruimte: deze bloemrijker maken met meer biodiversiteit en ruimte voor bijen en andere insecten Daarnaast hebben inwoners behoefte aan meer voorlichting en subsidies vanuit de gemeente. Ook vindt men dat de gemeente moet zorgen voor een goede waterafvoer en waterbeheer.
14
4. VISIE EN AANPAK 15
4.1 VISIE OP KLIMAATBESTENDIGHEID Klimaatbestendig Ooststellingwerf in 2030 Vanuit het Programma Duurzaam Ooststellingwerf werken we aan het thema Klimaatadaptatie met als doel: een klimaatbestendig Ooststellingwerf in 2030. Om dit doel te halen hebben we drie opgaves geformuleerd: 1. Het vergroten van de klimaatbestendigheid; 2. Het verbeteren van de bodemgezondheid; 3. Het vergroten van de biodiversiteit. De focus van dit uitvoeringsplan ligt op het vergroten van klimaatbestendigheid. Met de maatregelen die we daarvoor nemen werken we ook aan het verbeteren van de bodemgezondheid en het vergroten van de biodiversiteit.
Onze visie op een klimaatbestendig Ooststellingwerf in 2030 In 2030 zijn onze dorpen leefbaar en biodivers. Er is ruimte voor waterberging, groen en koelte gecreëerd. De leefomgeving is groen en nodigt uit tot gezonde buitenactiviteiten. De soortenrijkdom op gemeentelijk grondgebied is toegenomen. Met gelaagd en divers groen en het stimuleren van het bodemleven is onze bodem klimaatrobuust. Nieuwbouw wordt klimaatbestendig en natuurinclusief gebouwd, waarbij in locatiekeuze en inrichting rekening is gehouden met het bodem- en watersysteem. In 2030 wordt het water in het landelijk gebied langer vastgehouden in sloten en beken. Regenwater infiltreert in de bodem op plekken waar dat mogelijk is. Grondwaterstanden in natuurgebieden zijn gericht op natuurbehoud. 16
4.2 ONZE LOKALE AANPAK Vanuit onze visie werken we vanuit het uitvoeringsplan klimaatadaptatie de komende vijf jaar aan de volgende onderwerpen:
Vergroten klimaatbestendigheid Leefbare dorpen ▪ We creëren en behouden ruimte voor waterberging, groen en koelte in onze dorpen. ▪ We creëren een groene en biodiverse leefomgeving met klimaatrobuuste bodem die uitnodigt tot gezonde buitenactiviteiten.
Wat hebben we nodig om onze lokale aanpak te realiseren? Een overkoepelende succesfactor om ons doel te halen zijn betrokken en actieve mensen. Daarmee bedoelen we een goede samenwerking tussen overheden en inwoners. We geven als overheid het goede voorbeeld en wijzen instellingen en bedrijven op hun eigen verantwoordelijkheid. We stimuleren en verleiden onze inwoners tot klimaatadaptief gedrag en klimaatadaptieve en biodiverse inrichting van hun tuinen.
Adaptief landelijk gebied ▪ We houden water langer vast in sloten en beken. ▪ We faciliteren passende grondwaterstanden in natuurgebieden, gericht op natuurbehoud. Klimaatbestendige nieuwbouw ▪ Bodem en watersysteem zijn leidende principes in locatiekeuze en inrichting van nieuwbouw. ▪ We hanteren de landelijke maatlat klimaatbestendigheid bij nieuwbouw.
17
4.3 MEETBARE DOELEN: OPENBARE RUIMTE Om te meten of de klimaatbestendigheid van de openbare ruimte wordt vergroot, stellen we meetbare doelen op waarbij we rekening houden met onze invloed als gemeente en de rol die we hebben. We formuleren daarom alleen meetbare doelen voor de onderwerpen waarbij we zelf maatregelen kunnen uitvoeren en dus zelf aan het roer staan. Deze doelen helpen ons om in de looptijd van deze uitvoeringsstrategie te evalueren of we op koers liggen. In het volgende hoofdstuk geven we een toelichting op de verschillende rollen die de gemeente heeft in het klimaatbestendig maken van Ooststellingwerf.
WATEROVERLAST bij korte hevige bui (o.b.v. modelstudie 60 millimeter in 1 uur)3
Geen water in panden Toetsing: de maximale waterstand op maaiveld (openbaar gebied) is lager dan de aangenomen vloerpeilen van woningen. Hoofdwegen en wijkontsluitingswegen blijven toegankelijk voor calamiteitenverkeer Toetsing: de maximale waterdiepte op deze wegen is minder dan 10 cm. De overlast op alle overige wegen binnen de bebouwde blijft beperkt. Toetsing: de duur van water op straat is minder dan 12 uur.
HITTE op een extreem hete dag
DROOGTE bij lange periode van neerslagtekort
(o.b.v. modelstudie scenario 1 juli 2023, 15:00 uur)4
(o.b.v. openbare data en beheerdata van de riolering)
Voldoende koele, biodiverse openbare verblijfsplekken Toetsing: gebouwen in de bebouwde kernen hebben een koele plek in de openbare ruimte van minstens 200 m2 binnen een loopafstand van 300 m.
Voldoende onverhard oppervlak voor infiltratie van regenwater Toetsing: minimaal 30% van de openbare ruimte per wijk is onverhard.
Voldoende schaduw op doorgaande fiets- en wandelroutes Toetsing: er is minstens 40% schaduw op deze routes
Regenwater is voor groter deel afgekoppeld van de riolering en kan infiltreren in de bodem tijdens perioden van droogte. Vuile riooloverstortingen naar het oppervlaktewater nemen af, met positief effect voor de waterkwaliteit. Toetsing: 50% van het openbaar areaal is gescheiden gerioleerd.
3. Dit is in lijn met de klimaatbui waarop het bebouwde gebied is getoetst in de Friese Klimaatatlas (Geodienst Rijksuniversiteit Groningen). Schade bij hevigere buien is niet uitgesloten. 4. Bron: de gevoelstemperatuur (PET) o.b.v. de landelijke standaard werkwijze
18
5. UITVOERINGSAGENDA 2025-2030 19
5.1 ROLLEN GEMEENTE De gemeente maakt werk van een klimaatbestendige openbare ruimte en stelt hiervoor meetbare doelen. Daarnaast zijn ook andere partijen aan zet: inwoners, bedrijven en woningcorporaties kunnen hun eigen gebouwen of terreinen klimaatadaptief inrichten. Als gemeente stimuleren we hierin. Samenwerking met het Wetterskip en de provincie is van belang om het watersysteem en landelijk gebied klimaatbestendig in te richten. De gemeente kiest dus verschillende rollen als het gaat om het klimaatbestendig maken van gemeente Ooststellingwerf. In de uitvoeringsagenda onderscheiden we de volgende rollen voor de gemeente: •
Realiserend: de gemeente voert zelf de maatregelen uit in haar eigendom (openbare ruimte en maatschappelijk vastgoed).
•
Regulerend: de gemeente stelt regels vast vanuit haar rol als bevoegd gezag.
•
Samenwerkend: de gemeente werkt samen met inwoners, organisaties en andere overheden aan maatregelen. De gemeente maakt daarbij gebruik van netwerken om regionale thema’s aan te kaarten op provinciaal, landelijk en Europees niveau.
•
Stimulerend: de gemeente stimuleert door communicatie richting inwoners en bedrijven over klimaatadaptatie, werkt aan bewustwording om inwoners en organisaties te stimuleren maatregelen te nemen en stelt subsidie beschikbaar om initiatieven te realiseren.
20
5.2 PRIORITERING MAATREGELEN 2025-2030 In het Uitvoeringsplan maken we een start met maatregelen voor een klimaatbestendig Ooststellingwerf. Dit doen we vanuit onze visie en lokale aanpak. We kunnen echter niet alle uitdagingen vanuit klimaatstresstesten, risicodialogen en inwonerspanel aanpakken en oplossen. In onze communicatie over klimaatrisico’s en handelingsperspectieven voor inwoners, ondernemers en organisaties is hier aandacht voor. Vanuit onze gemeentelijke rol kunnen we zelf maatregelen nemen in de openbare ruimte in het bebouwde gebied. In het landelijk gebied hebben we als gemeente een beperkte rol en zijn de provincie en het Wetterskip samen met de grondeigenaren aan zet. In de uitvoeringsagenda hebben we de maatregelen voor de komende 5 jaar geprioriteerd.
21
5.3 UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE 2025-2030 De uitvoeringsagenda bevat de geprioriteerde maatregelen voor de komende 5 jaar, inclusief de rol die we als gemeente vervullen, de betrokken afdeling van de gemeente, de samenwerkingspartners en planning. Thema
Acties en maatregelen
Rol van de gemeente
Afdeling gemeente
Samenwerkingspartners
Planning
Fysieke maatregelen nemen voor 12 geprioriteerde wateroverlastlocaties uit de klimaatstresstest (zie Bijlage iii, uitvoering binnen WRP).
Realiserend
Openbare ruimte
Wetterskip
2025-2027
Het klimaatbestendig ontwerp vastleggen in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte.
Regulerend
Openbare ruimte en ruimte en economie
Wetterskip
2026
Het in kaart brengen van de opgave hitte en droogte in de openbare ruimte door middel van risicodialogen per dorp. De uitkomsten worden verwerkt in de omgevingsplannen.
Regulerend en samenwerkend
Programma duurzaamheid, ruimte en economie en samenleven
GGD, inwoners, drinkwaterbedrijf
2026-2027
Het uitvoeren van maatregelen tegen hitte en droogte. We stimuleren inwoners met acties voor klimaatadaptieve maatregelen zoals het verwijderen van tegels, het plaatsen van regentonnen, het aanleggen van geveltuinen en een bomenchallenge.
Stimulerend
Programma duurzaamheid
Steenbreek
2027-2030
Het uitvoeren van de subsidieregeling Groene schoolpleinen.
Stimulerend
Programma duurzaamheid
Scholen
2025-2026
Bij alle rioolvervangingen streven we naar het volledig afkoppelen van de openbare ruimte zodat dit regenwater niet meer afvoert naar de gemengde riolering (uitvoering binnen WRP).
Realiserend
Openbare ruimte
Wetterskip
2025-2028
Adaptief landelijk gebied
We werken mee aan de aanpak droogte in natuurgebieden.
Ondersteunend
Ruimte en economie
Wetterskip, SBB, Natuurmonumenten
2025-2030
Vasthouden regenwater in haarvaten (kleinere sloten) watersysteem, ter bestrijding van droogte voor agrariërs.
Samenwerkend
Ruimte en economie
Wetterskip
2025-2030
Klimaatbestendige nieuwbouw
Het verankeren van de regels Landelijke Maatlat Klimaatadaptieve Nieuwbouw in het omgevingsplan.
Regulerend
Ruimte en economie
Wetterskip
2025-2030
Betrokken en actieve mensen
Het opstellen en uitvoeren van een communicatieplan over klimaatrisico's en handelingsperspectieven voor inwoners, bedrijven en instellingen.
Ondersteunend en stimulerend
Programma duurzaamheid en communicatie
Wetterskip, Provincie, Opstellen Drinkwaterbedrijf, in 2025 woningbouwcorporaties, veiligheidsregio
Het opstellen van een subsidieregeling groen en blauwe maatregelen waarmee we inwoners stimuleren om zelf maatregelen te nemen op het gebied van bijvoorbeeld waterbesparing, wateropslag en groene daken.
Ondersteunend en stimulerend
Programma duurzaamheid
Wetterskip, Provincie
Leefbare dorpen
2025
22
6. BENODIGDE FINANCIËN 2025-2030 23
6. BENODIGDE FINANCIËN 2025-2030 De fysieke maatregelen voor de aanpak van de wateroverlastlocaties financieren we vanuit de tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie van het Rijk en een gemeentelijke investering, die binnen het huidige Gemeentelijke Rioleringsplan 2020-2024 (GRP) beschikbaar is. In het nieuwe Water- en Rioleringsprogramma 2025-2030 dat begin 2025 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd zijn aanvullende middelen opgenomen voor maatregelen op het gebied van wateroverlast en droogte.
Naast fysieke maatregelen voor wateroverlast hebben we budget nodig voor onderzoek, communicatie en subsidieregelingen. Onderzoek is nodig om de opgave voor hitte, droogte en groen scherper in beeld te brengen en om klimaatadaptatie te verankeren bij nieuwbouw en in de openbare ruimte. We willen een communicatieplan over klimaatrisico’s en handelingsperspectieven voor inwoners, bedrijven en instellingen opstellen en gaan uitvoeren. We hebben al een subsidieregeling voor groene schoolpleinen. Naast deze subsidieregeling willen we een subsidieregeling groene en blauwe maatregelen gaan opstellen om inwoners te stimuleren om zelf maatregelen te nemen op het gebied van bijvoorbeeld waterbesparing, wateropslag en groene daken. De subsidieregeling voor groene schoolpleinen wordt gedekt via het extra budget Programma Duurzaamheid. Ook de lasten voor onderzoek, communicatie en een subsidieregeling groene en blauwe maatregelen verwachten we tot en met 2026 te kunnen dekken uit het extra budget Programma Duurzaamheid. Dit extra budget van € 250.000 per jaar is beschikbaar gesteld tot en met 2026. Vanaf 2027 verwachten we aanvullend budget nodig te hebben. Dit vragen we op tijd via de kaderbrief aan. Personele inzet vangen we op binnen de bestaande bezetting.
24
BIJLAGEN 25
i. BIJLAGE: BEGRIPPENKADER Biodiversiteit omvat de totale verscheidenheid van alle levende planten en dieren op aarde. Biodiversiteit betreft zowel de variatie in soorten, als ook de erfelijke variatie binnen soorten en de variatie aan levensgemeenschappen of ecosystemen (CLO, 2024). Bodemgezondheid gaat over meer dan voedselproductie alleen. Een gezonde bodem levert veel verschillende ‘diensten’. Andere belangrijke diensten zijn bijvoorbeeld waterberging en klimaatregulatie. Het is belangrijk om je bodems zo te beheren dat de bodemkwaliteit ook voor de langere termijn in stand wordt gehouden, of liever nog verbetert. Hoe dit te doen is maatwerk en begint bij het krijgen van een goed inzicht in je bodemgesteldheid (Leer- en Kenniscentrum Bodem, 2020). Klimaatadaptatie is het aanpassen aan klimaatverandering door de negatieve gevolgen ervan te beperken (RIVM, 2024). Klimaatbestendigheid treedt op wanneer de inrichting zodanig is dat de effecten van klimaatverandering opgevangen kunnen worden (Rijksoverheid, 2024). Water-/Klimaatrobuustheid is de mate waarin de omgeving bestand is tegen extreme gebeurtenissen en voldoet bij verschillende toekomstige ontwikkelingen (Nationaal Waterplan, 2009). Risicodialogen zijn onderdeel van een proces dat bestaat uit meerdere gesprekken met allerlei partijen.
De risicodialoog is één van de zeven ambities uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Het is de stap tussen de stresstest en het maken van een uitvoeringsprogramma voor klimaatadaptatie. Tijdens een risicodialoog komen de kwetsbaarheden aan bod voor wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingsrisico’s (DPRA, 2024). Riooloverstorten zijn een noodvoorziening om te voorkomen dat water op straat komt te staan. Water op straat is niet wenselijk in verband met gezondheidsrisico’s en schade aanricht aan gebouwen, wegen en andere plekken in de openbare ruimte. Tijdens extreme neerslag kan het overtollige water over de overstort stromen en uitwisselen met het oppervlaktewater (externe overstort) of een ander rioolstelsel (interne overstort) (Stichting RIONED, 2024). Transitie betekent een fundamentele verandering (Erasmus University (DRIFT), 2024).
26
Link naar resultaten inwonerspanel: Resultaten – Panelinwoners
ii. BIJLAGE: ENQUÊTERESULTATEN INWONERSPANEL
27
iii. BIJLAGE: GEPRIORITEERDE WATEROVERLASTLOCATIES KLIMAATSTRESSTEST 28
iii. BIJLAGE: KENMERKEN WATEROVERLASTLOCATIES Maatregelcategorie Vergroten van de afvoercapaciteit Vergroten van de afvoercapaciteit Vergroten van de afvoercapaciteit
Maatregel Vergroenen en naar voren halen scheiden deel van het riool Aanleggen HWA-riool/ aansluiting op gescheiden stelsel Aanleggen van HWA-riool/ aansluiting op gescheiden stelsel
Binnen welk project wordt deze maatregel uitgevoerd? Bovensteegde. scheiden stelsel. Appelscha Scheiden stelsel. Herenweg. Donkerbroek
Op welke locatie wordt deze maatregel uitgevoerd?
Scheiden stelsel. Nijhof. Donkerbroek
Donkerbroek. gemeente Ooststellingwerf
Appelscha. gemeente Ooststellingwerf Donkerbroek. gemeente Ooststellingwerf
Vergroten van de afvoercapaciteit
verlagen weg t.b.v. afvoer
verlagen Tilmaad. Oosterwolde
Oosterwolde. gemeente Ooststellingwerf
Vergroten van de afvoercapaciteit
Verlagen weg en berm t.b.v. afvoer
verlagen Wemeweg. Makkinga
Makkinga. gemeente Ooststellingwerf
Vergroten van de afvoercapaciteit
Aanleggen HWA-buis
draineren Kloksveen. Appelscha
Appelscha. gemeente Ooststellingwerf
Kringgreppelstraat
Oosterwolde. gemeente Ooststellingwerf
Brinkstraat & Groote Singel
Oosterwolde. gemeente Ooststellingwerf
Prakkenlaan
Oosterwolde. gemeente Ooststellingwerf
Venekoterweg
Oosterwolde. gemeente Ooststellingwerf
Slotemaker de Bruïneweg
Haulerwijk. gemeente Ooststellingwerf
Water bergen (capaciteitsvergroting) Water bergen (capaciteitsvergroting) Water bergen (capaciteitsvergroting)
Water bergen (capaciteitsvergroting) Water bergen (capaciteitsvergroting)
Bergingscapaciteit creëren en afwatering mogelijk maken. Bergingscapaciteit creëren en afwatering mogelijk maken. Bergingscapaciteit creëren en afwatering mogelijk maken. Oppervlaktewater aanleggen. Bergingscapaciteit creëren en vergroening met als doel water vasthouden Bergingscapaciteit creëren en afwatering mogelijk maken.
29
21/07/2023
Notitie
Versie: C1 Auteur: Loys Vermeijden Projectnummer: 51016524 Onderwerp: Motie drinkwaterbesparing
Samenvatting
Ooststellingwerf Klant: Gemeente Ooststellingwerf
In deze studie is onderzocht wat hemelwaterhergebruik voor effect heeft op drinkwaterbesparing en droogte in de gemeente Ooststellingwerf. Voor nieuwbouwwoningen kan een ondergrondse watertank gerealiseerd worden, waarmee hemel- en afvoerwater kan worden opgevangen. Dit water kan weer worden hergebruikt voor de tuin of het toilet. Om inzicht te krijgen in de effecten is voor verschillende scenario’s gekeken naar de wateraanvoer en het watergebruik (waterbalans). Hieruit komt naar voren dat met het hergebruik van hemelwater voor de tuin of het toilet tot 25% drinkwater kan worden bespaard op jaarbasis. Als naast hemelwater ook al het afvalwater uit de eigen woning wordt opgevangen voor hergebruik, kan de drinkwaterbesparing oplopen tot circa 50%.