Agendabundel

36

Het grootste deel van het oppervlakte van gemeente Ooststellingwerf heeft een agrarische bestemming. Het vasthouden en bergen van water op dit grote oppervlak heeft uiteindelijk meer resultaat voor de aanvulling van de grondwatervoorraad door infiltratie, dan op het oppervlak voor wonen of bebouwing. Ook voor het aandeel bos en natuur is het vasthouden van water belangrijk, zeker om drogere periodes te kunnen weerstaan. Voor de continuïteit van het kunnen leveren van drinkwater is dit thema erg belangrijk voor Vitens. Bron: inspraakreactie Vitens, 5 november 2025. 37 Klimaatbestendige nieuwbouw heeft uiteindelijk ook een positief effect op de waterbalans. Meer infiltratie van regenwater door afkoppeling van het riool en onder andere aanleg van gescheiden rioolstelsels dragen ook bij aan een vergrote infiltratie van water in de bodem. En vullen daardoor de grondwatervoorraad weer aan. Aanpassingen in nieuwbouw die zorgen voor meer koelte dragen (gering) ook bij aan iets lager waterverbruik. Bron: inspraakreactie Vitens, 5 november 2025. 38 30 Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving - Klimaatadaptatie

Meetbare doelen

Onderwerp

Om te meten of de klimaatbestendigheid van de openbare ruimte wordt vergroot, zijn meetbare doelen vastgesteld in Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030. Hierbij is rekening gehouden met onze invloed als gemeente en de rol die we hebben. Daarom zijn er binnen het uitvoeringsplan meetbare doelen opgenomen voor speerpunt 1 Leefbare dorpen. Onderwerp

Wateroverlast bij korte hevige bui (op basis van modelstudie 60 millimeter in 1 uur)39.

Meetbaar doel

Toetsing

Geen water in panden. De maximale waterstand op maaiveld (openbaar gebied) is lager dan de aangenomen vloerpeilen van woningen.

Friese klimaatatlas: Nulmeting 2026 Eindmeting 2030

Hoofdwegen en wijkontsluitingswegen blijven toegankelijk voor calamiteitenverkeer. De maximale waterdiepte op deze wegen is minder dan 10 centimeter.

Friese klimaatatlas: Nulmeting 2026 Eindmeting 2030

De overlast op alle overige wegen binnen de bebouwde kom blijft beperkt. De duur van water op straat is minder dan 12 uur.

Friese klimaatatlas: Nulmeting 2026 Eindmeting 2030

Hitte op een extreem hete dag (op basis van modelstudie scenario 1 juli 2023, 15.00 uur)40.

Droogte bij lange periode van neerslagtekort (op basis van openbare data en beheerdata van de riolering).

40

39

Dit is in lijn met de klimaatbui waarop het bebouwde gebied is getoetst in de Friese Klimaatatlas (Geodienst Rijksuniversiteit Groningen). Schade bij hevige buien is niet uitgesloten.

Meetbaar doel

Toetsing

Voldoende koele, biodiverse openbare verblijfsplekken. Gebouwen in de bebouwde Nulmeting 2026 kernen hebben een koele plek in Eindmeting 2030 de openbare ruimte van minstens 200 m2 binnen een loopafstand van 300 meter. Voldoende schaduw op doorgaande fiets- en wandelroutes. Er is minstens 40% schaduw op deze routes.

Nulmeting 2026 Eindmeting 2030

Voldoende onverhard oppervlak voor infiltratie van regenwater. Minimaal 30% van de openbare ruimte per wijk is onverhard.

Dit meetbaar doel heeft raakvlakken met het meetbaar doel van speerpunt 2 van Biodiversiteit. We hanteren dezelfde toetsingsmethode: Nulmeting 2026 Eindmeting 2030

Regenwater is voor groter deel afgekoppeld van de riolering en kan infiltreren in de bodem tijdens perioden van droogte. Vuile riooloverstortingen naar het oppervlaktewater nemen af, met positief effect voor de waterkwaliteit. 50% van het openbaar areaal is gescheiden gerioleerd.

Water- en rioleringsprogramma 2030, Beheersysteem openbare ruimte (GeoVisia) 2030

Om de gevoelstemperatuur op een hete zomerdag in beeld te brengen is de PET-index gebruikt. PET staat voor Physiological Equivalent Temperature. De PET-kaart geeft de lokale gevoelstemperatuur weer op een hete zomermiddag en helpt bij het identificeren van de hitteopgave en het verkoelend inrichten van de 31 buitenruimte. (Bron: Technische toelichting landelijke hittekaart gevoelstemperatuur_2050.pdf)

Wat gaan we daarvoor doen?

In november 2024 is het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 vastgesteld. In dit uitvoeringsplan is een uitvoeringsagenda voor de periode 2025-2030 opgenomen. In onderstaande tabel beschrijven we met wie we binnen deze uitvoeringsagenda samenwerken en de raakvlakken met de andere thema’s. Speerpunt

1. We creëren leefbare dorpen waar ruimte is voor waterberging, groen en koelte. 2. Het landelijk gebied is bestand tegen hevige buien en periodes van droogte. 3. We realiseren klimaatbestendige nieuwbouw.

Actie

We voeren de uitvoeringsagenda uit het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 uit.

Samenwerking intern

Samenwerking extern

Wanneer?

Raakvlakken thema's

Openbare ruimte (water en riolering, groenbeheer, wegen), ruimte en economie (ruimtelijke ontwikkeling, volkshuisvesting) programma landelijk gebied, samenleven (gezondheid) en communicatie.

Wetterskip, GGD Fryslân, drinkwaterbedrijf, stichting Steenbreek, scholen, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Provincie, woningcorporaties, Veiligheidsregio, inwoners.

2026-2030

Duurzaam landelijk gebied, Sociale duurzaamheid, Biodiversiteit

Terug naar overzicht

32

Participatie Wij vinden het belangrijk om samen met inwoners en samenwerkingspartners te werken aan de uitvoering van de duurzaamheidsdoelstellingen. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de participatie bij de totstandkoming van dit programmaplan hebben vormgegeven en hoe we de participatie in de uitvoering willen oppakken. Voor dit programmaplan is bestaand beleid vertrekpunt en ligt de focus op aanscherpen waar nodig Bij de totstandkoming van dit programmaplan hebben we daarom geen uitgebreid extern participatietraject opgestart. We kiezen ervoor om in de uitvoering uitgebreider met onze inwoners en samenwerkingspartners te participeren, omdat acties en maatregelen dan concreter worden. Dit doen we op dit moment in de uitvoering ook al. Wel hebben we in het traject van dit programmaplan de Adviesraad Sociaal Domein gevraagd om mee te denken in het proces, specifiek voor het thema Sociale duurzaamheid. De Adviesraad Sociaal Domein adviseert de gemeente namens onze inwoners. Daarnaast is gebruik gemaakt van informatie die er is, zoals de trendverkenning van Planbureau Fryslân over hoe inwoners kijken naar de toekomst41 en de uitkomsten van het inwonerspanel Klimaatadaptatie uit 202442. Een beschrijving van het proces van totstandkoming van het programmaplan inclusief participatie is opgenomen in de bijlage.

Hoe geven we de participatie in de uitvoering verder vorm? In dit programmaplan hebben we in de tabellen in de themahoofdstukken onder het kopje ‘wat gaan we doen’ een kolom opgenomen ‘samenwerking extern’. In deze kolom staan de samenwerkingspartners die we willen betrekken bij de uitvoering van deze actie. We denken aan vormen zoals een kinder- en jongerenraad, het digitaal jongerenpanel, het inwonerspanel en meedenk- en dialoogsessies met inwoners en/of keten-/samenwerkingspartners. Voor de thema’s Circulaire samenleving, Energietransitie en Klimaatadaptatie loopt de uitvoering van de uitvoeringsplannen al. In de uitvoeringsagenda’s van deze plannen staat wie betrokken worden bij de uitvoering.

WAT DOEN WE AL

Vanuit het project groene dorpsprofielen willen we voor alle dorpen in de gemeente een groen dorpsprofiel opstellen. Een groen dorpsprofiel laat zien hoe het dorp er qua natuur en water uitziet en waar de gemeente de komende jaren – samen met het dorp – aan kan werken. Bijzondere aandacht is er voor biodiversiteit in en rond de dorpen. Met het project groene dorpsprofielen gaan we per dorp aan de slag en vragen we daarbij hulp van de inwoners. Waar zien zij bijvoorbeeld verbetermogelijkheden voor de biodiversiteit?

In mei 2025 is de Adviesraad Sociaal Domein gevraagd om een formeel advies uit te brengen op dit programmaplan. In dezelfde periode is het programmaplan gedeeld met een aantal samenwerkingsorganisaties. Deze adviezen en reacties zijn verwerkt in de adviezen en reactienota die toegevoegd is als bijlage. Na besluitvorming door de gemeenteraad is het programmaplan zes weken ter inzage gelegd. Van 30 september 2025 tot en met 10 november 2025 kon iedereen een inspraakreactie indienen op het programmaplan. Er zijn tien inspraakreacties ingediend. Deze zijn verwerkt in een Eindverslag Inspraakreacties. 41

Dashboard Planbureau Fryslân: 20250115 Interactief Dashboard Gemeente Ooststellingwerf | Tableau Public 42 Klimaatadaptatie – Panelinwoners

Terug naar overzicht

33

Monitoring en borging Het Programma Duurzaam Ooststellingwerf loopt tot en met 2030. De voortgang van de uitvoering monitoren we in de planning en control cyclus. Per thema zijn meetbare doelen geformuleerd waarmee we kunnen meten of we op koers liggen en onze ambitie halen. Dit helpt ons in het rapporteren over de voortgang van de uitvoering van het programmaplan. Daarnaast geeft de landelijke klimaatmonitor43 ons inzicht in de stappen die we zetten op het gebied van energie. Dit programmaplan is tot stand gekomen in samenwerking met veel collega’s van verschillende teams en beleidsvelden Per thema hebben we in het programmaplan inzichtelijk gemaakt met welke beleidsvelden we samenwerken in de uitvoering. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van acties is dus over meerdere beleidsvelden en budgetten verdeeld. Een integrale en gezamenlijke aanpak is daarom belangrijk. Dit bewaken we in de planning en control cyclus, specifiek de programmabegroting en de jaarrekening, waarin we de samenwerking met de andere teams opzoeken. Handreiking Duurzaamheidsrapportage decentrale overheden44 De handreiking Duurzaamheidsrapportage en – verantwoording voor decentrale overheden biedt richtlijnen en tips voor het meten, rapporteren en verbeteren van duurzaamheidsprestaties.

We onderzoeken de komende beleidsperiode of en hoe we de richtlijnen en tips uit deze handreiking kunnen toepassen voor de monitoring en borging.

43 44

Regionale klimaatmonitor | Klimaatmonitor Handreiking duurzaamheidsrapportage decentrale overheden | VNG

Terug naar overzicht

34

Financieel kader en risico's Alle op dit moment beschikbare budgetten voor de komende jaren voor de uitvoering van het programma Duurzaamheid zijn verwerkt in een overzicht (zie bijlage). Het structurele budget voor het totale programma Duurzaamheid bedraagt € 170.000 per jaar. Voor de uitvoering van plannen binnen het programma Duurzaamheid is aanzienlijk meer budget nodig Voor de korte termijn is er een aanvullend incidenteel budget van € 250.000 per jaar (tot en met 2026) en zijn er diverse specifieke uitkeringen vanuit het Rijk beschikbaar. Wij kunnen nu nog niet voorzien welke eventuele aanvullende specifieke uitkeringen er de komende jaren beschikbaar komen. Daarom hebben we bij de jaarrekening 2024 ook voorgesteld om het resterende incidentele budget van het programma Duurzaamheid toe te voegen aan een reserve programma Duurzaamheid (onderdeel van de algemene reserve). Bij de jaarrekening 2025 gaan we een vergelijkbaar voorstel doen voor het resterende budget het programma Duurzaamheid 2025. Hier kunnen tijdens de looptijd van het programma kosten uit worden gedekt.

Overige risico’s Duurzaamheid is een breed onderwerp dat verschillende beleidsvelden raakt. In het programmaplan hebben we inzichtelijk gemaakt met welke beleidsvelden we samenwerken in de uitvoering. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de acties is dus over meerdere beleidsvelden en budgetten verdeeld. Een integrale en gezamenlijke aanpak is daarom belangrijk. Dit bewaken we door de voortgang van de uitvoering te monitoren in de planning en control cyclus.

Een groot deel van de personele inzet voor het programma wordt gedekt uit de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Voor 2025 is € 1.311.000 beschikbaar. In de septembercirculaire 2025 is aangegeven dat ons budget voor 2026 € 935.000 bedraagt en dat voor de jaren daarna tot en met 2030 een vergelijkbaar budget beschikbaar is. We zien een terugloop in het aantal verstrekte duurzaamheidsleningen Dit is onderdeel van de Stimuleringregeling duurzaam en leefbaar Ooststellingwerf. Wij gaan ervan uit dat dit samenhangt met de beschikbaarheid van een landelijke regeling en politieke keuzes (beëindigen salderingsregeling). Wij verwachten dat deze lijn zich de komende jaren voorzet. Wij gaan er daarom vanuit dat nieuwe verstrekkingen kunnen plaatsvinden uit aflossingen van bestaande leningen.

Terug naar overzicht

35

Begrippenlijst Bijenlinten: een aaneenschakeling van initiatieven ter bevordering van de overlevingskansen van de bij. Dit kunnen tuinen of landschappen zijn met daarin bijvriendelijke beplanting of bijenhotels. Een lint aan initiatieven dus, om Nederland weer een geschikte woonplaats te maken voor bijen.

Terug naar Biodiversiteit

Biobased materiaal: materialen gemaakt van natuurlijke en duurzame bronnen, zoals hennep, vlas en lisdodde.

Terug naar Duurzaam landelijk Gebied - Circulaire Samenleving

Biobased produceren: de productie van biobased materialen.

Terug naar Circulaire Samenleving

Biodiversiteit: de verscheidenheid van dieren, planten en microorganismen. Het is waaruit onze natuurlijke wereld bestaat. Alle soorten werken samen in een ecosysteem en zorgen zo voor evenwicht in de natuur.

Terug naar Inleiding

Bosareaal: de totale oppervlakte die door bossen bedekt wordt.

Terug naar Duurzaam Landelijk Gebied

Broeikasgassen: gassen in de atmosfeer die warmte vasthouden en zo bijdragen aan het broeikaseffect.

Terug naar Duurzaam Landelijk Gebied

Circulair: producten en materialen worden zo ontworpen dat ze steeds opnieuw kunnen worden gerecycled en hergebruikt, in plaats van ze weg te gooien na gebruik.

Circulaire economie: in een circulaire economie bestaat geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt.

Terug naar Circulaire Samenleving

Circulaire samenleving: een samenleving waarin we zuinig omgaan met onze grondstoffen en inzetten op het hergebruik van grondstoffen en het verminderen van afval. Een circulaire samenleving is meer dan een circulaire economie: het gaat niet alleen om de bedrijvigheid, maar om het anders inrichten van de hele maatschappij. Het gaat om gedrag, de directe leefomgeving, om onze manier van leven. In een circulaire samenleving gebruiken we minder spullen en grondstoffen. Materialen en spullen blijven zo lang mogelijk in gebruik en als dat niet meer kan, worden ze hoogwaardig hergebruikt. Nieuwe spullen worden gemaakt van bestaande materialen, aangevuld met natuurlijke grondstoffen. Het is een samenleving waarin we op zoek gaan naar manieren om kringlopen te sluiten en ketens korter te maken. Een samenleving waarin mensen leven binnen de grenzen die de aarde aan kan.

Terug naar Circulaire Samenleving

Circulair (ver)bouwen Circulaire woning: een huis dat is ontworpen en gebouwd volgens de principes van de circulaire economie. Dit betekent dat er bij het ontwerp, de bouw en het onderhoud van de woning wordt gestreefd naar het minimaliseren van afval en het maximaliseren van hergebruik van materialen. Kenmerken van een circulaire woning zijn: het gebruik van hernieuwbare en gerecyclede materialen, een modulair ontwerp, energie-efficiënt en een lange levensduur.

Terug naar Circulaire Samenleving

Terug naar overzicht

36

Circulaire woonwijk: een woongebied dat is ontworpen en gebouwd volgens de principes van de circulaire economie. Dit betekent dat er bij het ontwerp, de bouw en het onderhoud van de wijk wordt gestreefd naar het minimaliseren van afval en het maximaliseren van hergebruik van materialen. Kenmerken van een circulaire woonwijk zijn: het gebruik van hernieuwbare en gerecyclede materialen, een modulair ontwerp, energie-efficiënt, waterbeheer en groene ruimten.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

CO2 equivalent-neutraal: binnen een CO2 equivalent-neutraal systeem is de uitstoot van broeikasgassen zo ver mogelijk gereduceerd en de restuitstoot wordt gecompenseerd, bijvoorbeeld door het aanplanten van bomen. De uitstoot van broeikasgassen is dus netto nul.

Terug naar Energietransitie

CO2 neutraal: de CO2-uitstoot en opname van CO2 is in balans.

Terug naar Inleiding - Circulaire Samenleving

CO2 prestatieladder: een duurzaamheidsinstrument dat bedrijven en overheden gebruiken om minder CO2 uit te stoten. Het wordt gebruikt als CO2-managementsysteem.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

Cultuurhistorie / Cultuurhistorische waarde: structuren, patronen en elementen die bijdragen aan de identiteit en ruimtelijke kwaliteit van het landschap.

Terug naar Duurzaam Landelijk Gebied - Biodiversiteit - Energietransitie

Ecologische verbindingszones: speciale gebieden die natuurgebieden met elkaar verbinden. Ze helpen dieren en planten om van het ene gebied naar het andere te bewegen, zodat ze niet geïsoleerd raken. Dit bevordert de biodiversiteit en helpt bij het voortbestaan van verschillende soorten.

Terug naar Biodiversiteit

Ecosysteem: een ecosysteem is een natuurlijk systeem dat bestaat uit alle levende wezens, oftewel organismen, die in een bepaald gebied voorkomen. De organismen (planten, dieren en micro-organismen) die elkaar binnen een ecosysteem beïnvloeden, vormen samen een levensgemeenschap.

Terug naar Biodiversiteit

Eiwittransitie: de eiwittransitie gaat over het opschuiven naar een voedingspatroon met meer plantaardige en minder dierlijke eiwitten.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

Energetische kwaliteit van een woning: verwijst naar hoe energiezuinig een woning is, gemeten aan de hoeveelheid energie die nodig is om de woning te verwarmen of koelen.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

Energieneutraal: niet meer energie verbruiken dan er opgewekt wordt.

Terug naar Inleiding - Sociale Duurzaamheid - Circulaire Samenleving Energietransitie

Energieneutraal (ver)bouwen Energieneutrale woning: een huis dat evenveel energie opwekt als het verbruikt, waardoor het netto energieverbruik nul is. Kenmerken van een energieneutrale woning zijn: zonnepanelen, isolatie, energiezuinige apparaten, warmtepompen en slimme ontwerpen, bijvoorbeeld het gebruik van natuurlijke lichtinval en ventilatie om energieverbruik te verminderen. Energieneutrale woonwijk: een woongebied waarin alle huizen en gebouwen evenveel energie opwekken als ze verbruiken, waardoor het netto energieverbruik nul is. Dit betekent dat de wijk zelfvoorzienend is en geen energie van externe bronnen nodig heeft. Kenmerken van een energieneutrale woonwijk zijn: zonnepanelen, warmtepompen, goede isolatie en energiezuinige apparaten.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

Terug naar overzicht

37

Gesloten kringlopen: met gesloten kringlopen bedoelen we dat grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk en hoogwaardig worden benut. Dat betekent dat in een volledige circulaire samenleving afval niet meer bestaat.

Terug naar Inleiding - Circulaire Samenleving

Groene infrastructuur: een netwerk van natuurlijke en semi-natuurlijke gebieden en groene ruimten, zoals parken, bossen, rivieren en groene daken, die samenwerken om het welzijn van de mens en de levenskwaliteit bevorderen.

Terug naar Biodiversiteit

Inheemse bomen en planten: soorten die van nature in het wild voorkomen in een bepaalde regio.

Terug naar Biodiversiteit

Klimaatbestendig (ver)bouwen Klimaatbestendige woning: een huis dat is ontworpen en gebouwd om bestand te zijn tegen de effecten van klimaatverandering, zoals extreme hitte, hevige regenval en droogte. Kenmerken van een klimaatbestendige woning zijn: goede isolatie, beweegbare buitenzonwering, waterbeheer (opvangen en hergebruiken van regenwater), groene daken en gevels die helpen bij het reguleren van de temperatuur en het verbeteren van de luchtkwaliteit, actieve koeling, zoals warmte-koude-opslag in de ondergrond die helpen om de woning koel te houden zonder airconditioning. Klimaatbestendige woonwijk: een woongebied dat zo ontworpen is om bestand te zijn tegen de effecten van klimaatverandering, zoals extreme hitte, hevige regenval en droogte. Kenmerken van een klimaatbestendige woonwijk zijn: waterbeheer (opvangen en hergebruiken regenwater), groene ruimten die helpen bij het reguleren van de temperatuur en het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Keten: het proces waarbij grondstoffen worden omgezet in eindproducten. Bijvoorbeeld: katoen wordt geoogst, gesponnen tot garen, geweven tot stof en uiteindelijk gemaakt tot kleding.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

Klimaatadaptatie: aanpassing aan klimaatverandering.

Terug naar Klimaatadaptatie

Terug naar Circulaire Samenleving

Terug naar Klimaatadaptatie

Klimaatbestendig: voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering.

Terug naar Inleiding - Sociale Duurzaamheid - Klimaatadaptatie

Klimaatrobuuste bodem: een bodem die goed bestand is tegen de effecten van klimaatverandering, zoals extreme droogte, hevige regenval en temperatuurschommelingen. Natuurinclusief (ver)bouwen Natuurinclusieve woning: een huis dat zo is ontworpen en gebouwd dat het de natuur ondersteunt en integreert. Dit betekent dat er rekening wordt gehouden met de natuurlijke omgeving en dat er maatregelen worden genomen om de biodiversiteit te bevorderen en de leefomgeving voor zowel mensen als dieren te verbeteren. Kenmerken van een natuurinclusieve woning zijn: groene daken en gevels, nestkasten en insectenhotels, waterbeheer en het gebruik van natuurlijke materialen.

Terug naar overzicht

38

Natuurinclusieve woonwijk: een woongebied dat zo is ontworpen en ingericht dat het de natuur ondersteunt en integreert. Dit betekent dat er maatregelen worden genomen om de biodiversiteit te bevorderen en de leefomgeving voor zowel mensen als dieren te verbeteren. Kenmerken van een natuurinclusieve woonwijk zijn: groene ruimten, nestkasten en insectenhotels, waterbeheer en voedselbossen.

Terug naar Sociale Duurzaamheid

OWO-energiebureau: de drie OWO-gemeenten (Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland) hebben een energiebureau opgestart. Vanuit dit energiebureau helpen we inwoners bij vragen rondom energie besparen en isoleren.

Terug naar Inleiding

Plantaardige eiwitbronnen: voedingsmiddelen die eiwitten bevatten en afkomstig zijn van planten. Bijvoorbeeld bonen en peulvruchten of noten en zaden.

Terug naar Duurzaam Landelijk Gebied

VANG-doelstelling: de VANG-doelstelling bestaat uit het totaal aantal kilogram huishoudelijk afval (container) plus het aantal kilogram grof huishoudelijk afval wat wordt ingeleverd op de milieustraat.

Terug naar Circulaire Samenleving

Terug naar overzicht

39

Bijlagen Bijlage 1 - Uitstoot CO2-equivalenten (kton) Ooststellingwerf 1990 en 2021 Bijlage 2 - Totstandkoming programmaplan Bijlage 3 - Wettelijke kaders Bijlage 4 - Beleidskaders Bijlage 5 - Wat betekent klimaatverandering voor Ooststellingwerf? Bijlage 6 - Terugblik programmaplan Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 Bijlage 7 - Achtergrond uitgangspunten lange termijn Bijlage 8 - Financieel overzicht Bijlage 9 - Adviezen en reactienota Bijlage 10 - Toekomstwensen voor de kinderen in Ooststellingwerf

Terug naar overzicht

40

Bijlage 1: Uitstoot CO2-equivalenten (kton) Ooststellingwerf 1990 en 2021 CO2-uitstoot in 1990 (in kton)

CO2-uitstoot in 2021 (in kton)

Elektriciteit

47

5

Industrie

40

13

Mobiliteit

50

57

Gebouwde omgeving

46

34

Landbouw

232

175

Landgebruik

38

26

Totaal

454

310

Sector en thema

Terug naar inleiding

Terug naar overzicht

41

Bijlage 2: Totstandkoming programmaplan Duurzaamheid is een breed onderwerp. Het heeft raakvlakken met veel beleidsvelden binnen de gemeente. Dit hebben we meegenomen in de ontwikkeling van het nieuwe programmaplan. Hieronder beschrijven wij het proces dat we doorlopen hebben om tot dit plan te komen: In november 2024 hebben we een procesplan opgesteld en intern gedeeld en besproken. Met de beleidsadviseur inwonersparticipatie hebben we over de vorm van inwonersparticipatie gesproken. Begin januari 2025 hebben we met het programmateam duurzaamheid de uitgangspunten voor de lange termijn en speerpunten voor de nieuwe thema’s opgehaald. De opbrengsten hebben we uitgewerkt als kaders voor de intern brede werksessie in maart 2025. Tijdens het ontwikkelproces zijn gesprekken gevoerd met communicatie, de rayonbeheerders groenbeheer, teamleiders, directie en wethouders. Begin maart 2025 hebben we de uitgangspunten voor de lange termijn, de thema’s en speerpunten besproken in een brede werksessie met medewerkers van verschillende beleidsvelden.

Collega’s van ruimtelijke ontwikkeling, afval en grondstoffen, verkeer en vervoer, dorpencoördinatie, kunst en cultuur, mantelzorg, vrijwilligerswerk, welzijnswerk, onderwijs, riolering/stedelijk water, armoede en schulden, openbare ruimte, ecologie, landschap, landelijk gebied, economische zaken, recreatie en toerisme en groenbeheer waren uitgenodigd. Tijdens deze werksessie zijn raakvlakken en de verbindingen per thema opgehaald. Vragen die centraal stonden waren: waar draag je al aan bij, waar zou je extra aan kunnen bijdragen en wat heb je daarvoor nodig? De opbrengst van deze werksessie hebben we gebruikt voor de verdere vertaling van wat willen we bereiken naar wat gaan we doen en daarbij hebben we inzichtelijk gemaakt met welke beleidsvelden we in de uitvoering samenwerken. In maart 2025 hebben we aan de Adviesraad Sociaal Domein een toelichting gegeven op het proces en specifiek het thema Sociale duurzaamheid. Het concept programmaplan is in april intern gedeeld met de betrokken collega’s en hun feedback is verwerkt in het definitieve plan. In mei 2025 is de Adviesraad Sociaal Domein gevraagd om een formeel advies uit te brengen op dit programmaplan. In mei 2025 is het programmaplan gedeeld met een aantal samenwerkingsorganisaties.

Welzijnsorganisatie Scala, vereniging Kunst & COO, de Friese Milieufederatie, ELAN Zuidoost Friesland, Gebiedscoöperatie Zuidoost Friesland en energiecoöperatie de Eendracht zijn gevraagd om te reageren op het concept programmaplan. ELAN Zuidoost Friesland en energiecoöperatie de Eendracht hebben hier gebruik van gemaakt. Tijdens de open dag van de gemeente op 24 mei 2025 is aan inwoners gevraagd welke van de zes thema’s als eerste opgepakt moet worden. In totaal hebben 43 inwoners gestemd en de volgende prioriteit voor de uitvoering aangegeven: Sociale duurzaamheid: 22 stemmen, Biodiversiteit: 7 stemmen, Duurzaam landelijk gebied: 4 stemmen, Klimaatadaptatie: 4 stemmen, Circulaire samenleving: 3 stemmen, Energietransitie: 3 stemmen. Wij hebben deze prioritering meegenomen in de planning van het uitwerken van de uitvoeringsplannen. Tijdens de open dag van de gemeente op 24 mei 2025 is aan inwoners gevraagd wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van de kinderen in Ooststellingwerf. In totaal hebben 66 inwoners (waaronder ook een groot aantal kinderen) de vraag beantwoord. In de bijlage zijn alle wensen terug te vinden. Wat opvalt is dat buitenspelen, groen/natuur en naar school kunnen het vaakst worden genoemd. We nemen de wensen van onze inwoners mee in de verdere uitvoering van het programmaplan.

In juni 2025 zijn het advies van de Adviesraad en de inspraakreacties ontvangen en verwerkt in een adviezen- en reactienota (zie bijlage). Eventuele aanpassingen naar aanleiding van de reacties zijn in dit uiteindelijke plan verwerkt. In september 2025 heeft de gemeenteraad besloten het programmaplan vrij te geven voor inspraak. Terug naar Terug naar Van 30 september 2025 tot en met 10 november 2025 lag het programmaplan ter inzage voor inspraak. 42 inleiding overzicht In november 2025 zijn de inspraakreacties verwerkt en een aantal wijzigingen doorgevoerd in het definitieve programmaplan.

Bijlage 3: Wettelijke kaders Europese Klimaatwet

De Europese Klimaatwet45 stelt dat de Europese Unie (hierna EU) in 2050 klimaatneutraal moet zijn. De Europese Klimaatwet is in juni 2021 officieel aangenomen en in werking getreden. Deze wet bevat bindende (tussen)doelen, zoals het verminderen van de netto-uitstoot van broeikasgassen met minstens 55% in 2030 vergeleken met 1990. De Europese Raad heeft begin november 2025 ingestemd met herziening van de klimaatwet met doelen voor 2040: een netto-reductie van 90% van de broeikasgasemissies ten opzichte van 199046. De Klimaatwet is verder uitgewerkt in het wetgevingspakket “Fit for 55”47, dat ook is vastgesteld.

Europese Green Deal

De Europese Green Deal48 is een pakket aan beleidsmaatregelen van de Europese Commissie, gericht op het transformeren van de EU naar een klimaatneutrale, duurzame en concurrerende economie tegen 2050. De Europese Green Deal werd op 11 december 2019 door de Europese Commissie gepresenteerd. De Europese Green Deal is opgebouwd rond verschillende pijlers die samen de transitie naar een duurzame en klimaatneutrale economie ondersteunen. Hier zijn de belangrijkste pijlers: 1.Klimaatactie: vermindering van de uitstoot van broeikasgassen met minstens 55% tegen 2030 en het bereiken van klimaatneutraliteit tegen 2050. 2.Energie: overgang naar schone en efficiënte energie, inclusief hernieuwbare energiebronnen. 3.Circulaire economie: bevordering van een circulaire economie waarin producten en materialen worden hergebruikt en gerecycled. 4.Biodiversiteit: bescherming en herstel van biodiversiteit en ecosystemen. 5.Duurzame landbouw: ontwikkeling van een duurzaam voedselsysteem dat minder impact heeft op het milieu. 6.Industrie: implementatie van een industriële strategie voor een groene en digitale economie. 7.Transport: ontwikkeling van efficiënte, veilige en milieuvriendelijke transportoplossingen. 8.Financiering en regionale ontwikkeling: investeringen in duurzame projecten en ondersteuning van regio's en gemeenschappen.

Europese Natuurherstelverordening (de Natuurherstelwet)

De Natuurherstelwet49 is bedoeld om de natuur en ecosystemen in Europa weer gezond te maken en bevat regels die specifiek gericht zijn op het herstel van de natuur in de EU-lidstaten. In 2050 moeten er maatregelen zijn om alle ecosystemen te herstellen. De Natuurherstelwet heeft betrekking op aangetaste land- en zeehabitats, bestuivers, landbouwecosystemen, stedelijke ecosystemen, rivieren en overstromingsgebieden en bossen. De wet is in juni 2024 officieel aangenomen en in werking getreden. De Natuurherstelwet verplicht de EU-landen om nationale herstelplannen uit te denken waarin herstelmaatregelen worden vastgelegd.

45

Regulation - 2021/1119 - EN - EUR-Lex Raad stemt in met nieuw Europees klimaatdoel voor 2040: 90% emissiereductie - Europa decentraal 47 Fit for 55 - Consilium 48 The European Green Deal - European Commission 49 Natuurherstel - Consilium 46

43

Nederlandse Klimaatwet

De Nederlandse Klimaatwet50, die in 2019 van kracht werd, sluit aan op de Europese Klimaatwet. Het doel is om de uitstoot in 2030 met 55% te verminderen ten opzichte van 1990 en om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Om dit te bereiken heeft het Rijk een klimaatplan voor de periode 2021-203051 vastgesteld, zijn aanvullende wetten opgesteld en wordt gewerkt aan meer wetgeving. Op het gebied van energie gelden (of gaan gelden) bijvoorbeeld deze wetten: Energiewet52 (treedt op 1 januari 2026 in werking). Deze vervangt de huidige Elektriciteitswet en Gaswet. Het doel is om de energietransitie te versnellen en de regelgeving beter aan te laten sluiten bij de moderne energievoorziening. Energiebesparingsplicht53. Bedrijven en instellingen zijn verplicht om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder te treffen. Voor grotere bedrijven en instellingen (ook voor ons als gemeente) geldt een onderzoeksplicht, waarmee moet worden aangetoond hoe dat bedrijf de doelstellingen haalt. Dit wordt gecontroleerd door de omgevingsdienst (FUMO in Friesland). De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (WGIW)54 geeft gemeenten de bevoegdheden om de overgang naar duurzame warmtevoorzieningen te regelen. Deze wet stelt gemeenten in staat om gebieden aan te wijzen waar aardgas wordt vervangen door duurzamere alternatieven.

Biodiversiteit en natuurbescherming

De wetgeving rondom biodiversiteit en natuurbescherming is in Nederland vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten en wetten, zoals: Omgevingswet55: deze wet bevat regels voor de bescherming van dieren en planten in Nederland. Provincies hebben de verantwoordelijkheid om het natuurbeleid binnen hun gebied te bepalen56. Natura 2000: dit is een netwerk van beschermde natuurgebieden in Europa, waaronder Nederland. Het doel is om de biodiversiteit te behouden en bedreigde soorten en hun leefgebieden te beschermen57. Natuurnetwerk Nederland58: dit netwerk verbindt natuurgebieden met elkaar om de biodiversiteit te versterken en te behouden. Internationale afspraken: Nederland volgt ook internationale afspraken zoals de CITES-overeenkomst, die de handel in beschermde planten en dieren reguleert59. Nationale Bijenstrategie60: deze strategie is gericht op de bescherming van bijen en andere bestuivers, die essentieel zijn voor de biodiversiteit en voedselproductie.

50

wetten.nl - Regeling - Klimaatwet - BWBR0042394 Klimaatplan 2021-2030 | Beleidsnota | Rijksoverheid.nl 512 Energiewet | Overheid.nl | Wetgevingskalender 53 Over de energiebesparingsplicht | RVO.nl 54 Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (36.387) - Eerste Kamer der Staten-Generaal 55 wetten.nl - Regeling - Omgevingswet - BWBR0037885 56 Wetgeving voor natuurbescherming in Nederland | Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl 57 Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl 58 Natuurnetwerk Nederland | Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl 59 Afspraken over handel in beschermde planten en dieren (CITES) | Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl 60 Bescherming bijen en andere bestuivers | Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl 50

44

Klimaatadaptatie

In Nederland zijn er verschillende wetten en beleidsmaatregelen die zich richten op klimaatadaptatie, oftewel het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Hier zijn enkele belangrijke wetten en programma's: Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening: Deze wet, die op 1 januari 2012 van kracht werd, vormt de wettelijke basis voor het Deltaprogramma. Het programma richt zich op het beschermen van Nederland tegen overstromingen en het waarborgen van de zoetwatervoorziening61. Omgevingswet: Deze wet integreert verschillende bestaande wetten op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu en waterbeheer. De Omgevingswet bevat ook bepalingen voor klimaatadaptatie, zoals het bevorderen van klimaatbestendig bouwen en inrichten62. Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS): Deze strategie beschrijft de doelen en maatregelen voor klimaatadaptatie in Nederland. Het doel is om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te maken61. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA): Dit plan, onderdeel van het Deltaprogramma, richt zich op het klimaatbestendig maken van de leefomgeving. Het omvat maatregelen om wateroverlast, droogte en hittestress te verminderen62.

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie: Deze regeling biedt subsidies aan gemeenten en andere overheden voor het uitvoeren van klimaatadaptatiemaatregelen, zoals het voorkomen van wateroverlast en het beperken van de gevolgen van droogte61.

61 62

Nationale afspraken en wetgeving klimaatadaptatie | Informatiepunt Leefomgeving Wetten, regels en andere instrumenten - Klimaatadaptatie

Terug naar inleiding

Terug naar overzicht

45

Bijlage 4: Beleidskaders In het programmaplan Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 is het bestaande beleid van gemeente Ooststellingwerf als vertrekpunt genomen. Het gaat om de volgende beleidskaders/notities: Coalitieakkoord 2022-2026; Programmabegroting 2025-2028; Omgevingsvisie Ooststellingwerf; Biodiversiteitplan 2021-2025; Samenwerkingsagenda 2022-2026; Woon(zorg)visie 2022-2026; Circulaire Uitvoeringsstrategie Ooststellingwerf 2023-2030; Startnotitie Stikstof; Visie op Samenleven en de Tussenbalans Visie op Samenleven; Visie op Inwonersparticipatie Ooststellingwerf; Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030; Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030; Ontwikkelagenda Recreatie & Toerisme 2025-2030; Accommodatiebeleid 2025-2050; Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029. Beleidskaders in ontwikkeling Daarnaast zijn een aantal beleidskaders nog in ontwikkeling. Deze zijn nog niet vastgesteld, maar de betrokken collega’s zijn aangehaakt bij de ontwikkeling van dit programmaplan. Het gaat om de beleidskaders: Mobiliteitsvisie Ooststellingwerf 2026-2031 – Duurzaam op weg (vaststelling verwacht eind 2025); Toekomstvisie 2040 Ooststellingwerf (vaststelling verwacht eind 2025).

Terug naar inleiding

Terug naar overzicht

46

Bijlage 5: Wat betekent klimaatverandering voor Ooststellingwerf? Voor het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 is inzichtelijk gemaakt wat klimaatverandering betekent voor Ooststellingwerf. Onderstaande afbeelding komt uit dit uitvoeringplan.

Terug naar inleiding

Terug naar overzicht

47

Bijlage 6: Terugblik Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 Gegevens geactualiseerd tot en met april 2025

Energietransitie - Energiebesparing Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Uitgifte cadeaubonnen aan inwoners

Zo veel mogelijk huishoudens kennis laten maken met energiebesparende maatregelen door de uitgifte van cadeaubonnen die bij de lokale bouwmarkten ingeleverd kunnen worden voor energiebesparende producten.

Afgerond

Er zijn in totaal 4.000 waardebonnen ter waarde van €40,- naar de inwoners van de gemeente Ooststellingwerf gestuurd. De bon kon gebruikt worden voor het aanschaffen van energiebesparende producten. In totaal zijn er 2.766 huishoudens die de bon daadwerkelijk hebben gebruikt.

Uitgifte van energiebespaarboxen aan inwoners

Uitgifte van gratis bespaarbox om eenvoudig en snel energie te besparen in een woning

Afgerond

Inwoners zijn zich bewust van de kleine maatregelen om energie te besparen. Het gratis aanbod werd door velen gewaardeerd.

Opleiden van energiecoaches

Opleiden van inwoners tot energiecoach die gratis gesprekken voeren met tips voor verduurzaming van de woning.

Afgerond

Begin 2025 hebben we vijf enthousiaste vrijwillige energiecoaches opgeleid. Aanvragen die binnenkomen vanuit de inwoners worden snel en effectief opgepakt. Er is geen wachtlijst voor een energiecoachgesprek.

Junior Energiecoach

Tijdens de Junior Energiecoach challenge worden kinderen en hun ouders op een interactieve manier uitgedaagd om vijf weken lang energie te besparen.

Afgerond + structureel gemaakt

Elk jaar nemen we deel aan Junior Energiecoach. Schoolklassen, BSO's en scouting kunnen zich hiervoor aanmelden. Jaarlijks is er een maximum aantal deelnemers.

Goed voorbeeld doet goed volgen

Bewustwordingscampagne door huishoudens inzicht te geven in het energieverbruik door energiemonitoring.

Afgerond

Er zijn 62 huishoudens bereikt met dit project. Er bleek weinig behoefte te zijn aan een energiemonitoringssysteem bij huishoudens. Veel huishoudens hebben zelf al geïnvesteerd in zo’n apparaatje, of hebben deze via de woningcorporatie gekregen.

Collectieve inkoop

Collectieve inkoop van besparende en duurzame maatregelen in samenwerking met Winst uit je Woning.

Afgerond

Er zijn 301 huishoudens bereikt met deze actie. Inwoners hebben advies in kunnen winnen over energiebesparende- of verduurzamingsmaatregelen voor de woning.

Project LED Openbare verlichting

Omzetten van openbare verlichting naar LED.

Afgerond

Er is een besparing gerealiseerd van meer dan 50% op het energieverbruik in openbare verlichting door LED en LED oplossingen toe te passen. Op 1600 plekken kan het verbruik nog verder naar beneden. Daar waar nu een LED oplossing zit, willen we nog over naar een compleet LED armatuur. Die zijn nog energiezuiniger.

Verduurzamen gemeentelijk vastgoed

Onderzoek naar het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed en implementeren van duurzame maatregelen in het Meerjarig Onderhoudsprogramma Vastgoed.

Onderzoek is afgerond: vervolg via accommodatiebeleid

In september 2024 is een besluit genomen over het voorkeursscenario accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs. Binnen dit scenario worden vrijwel alle accommodaties verduurzaamd. Door middel van vervangende nieuwbouw of op een andere manier, bijvoorbeeld vergroening op natuurlijke momenten. Een beperkt aantal accommodaties wordt afgestoten. Voor een aantal accommodaties in Oosterwolde en Appelscha is aanvullend onderzoek nodig voordat het accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs wordt vastgesteld. Binnen de begroting is gestart met het reserveren van budget voor de verduurzaming. Bij de uitwerking van het accommodatiebeleid (planning juni 2025) kijken we of dit budget toereikend is voor de dekking voor de korte termijn en maken we ook een doorkijk naar de (middel)lange termijn.

48

Energietransitie - Duurzame energieopwekking Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Regionale Energie Strategie Fryslân

Opstellen RES samen met alle Friese gemeenten, Wetterskip, Provincie, Liander en FEA (Friese Energie Alliantie). Samenwerking wordt voortgezet in de Friese Energietafel.

We werken met de Friese overheden samen in de Friese Energietafel.

Samen met de Friese overheden is de afgelopen periode gewerkt aan de Friese Energievisie. Deze is op 10 december 2024 vastgesteld door Gedeputeerde Staten. De Friese Energievisie wordt als bouwsteen opgenomen in de Provinciale Omgevingsvisie. Samen met de Friese Energietafel wordt een uitvoeringsagenda opgesteld en uitgevoerd.

Opstellen gemeentelijke energiestrategie met routekaart voor duurzame energieopwekking

Vertalen van analyses zoals energiepotentiekaart en Energie Transitie Model naar een lokale strategie voor opwekking van duurzame energie.

Afgerond

Per dorp zijn zonneparken gerealiseerd, in totaal 100 hectare. In het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030, dat in december 2024 is vastgesteld, is het vervolg opgenomen.

Opstellen paraplubestemmingsplan voor kleine windmolens bij boeren

Mogelijk maken van plaatsing van kleine windmolens door opstellen parapluregeling.

Afgerond

Het paraplubestemmingsplan is door de gemeenteraad vastgesteld op 9 maart 2022. Sindsdien zijn er enkele windmolens geplaatst bij boerderijen. In het Uitvoeringsplan Energietransitie Ooststellingwerf 2025-2030 is opgenomen dat we onderzoeken of dit bestemmingsplan voldoet, of dat er meer mogelijkheden voor kleine windmolens nodig en wenselijk zijn.

Opstellen Transitievisie Warmte

Per dorp of per wijk bepalen wanneer en op welke manier er van het aardgas kan worden afgekoppeld

Afgerond

De Transitievisie Warmte is opgesteld ​en eind 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze wordt nu geëvalueerd en er wordt een warmteprogramma opgesteld.

Opstellen wijkuitvoeringsplannen Transitievisie Warmte

Vertalen van de Transitievisie Warmte in wijkuitvoeringsplannen samen met de bewoners en gebouweigenaren uit de wijk.

Loopt

Voor het dorp Olderbekoop is een wijkpaspoort (energetische nulmeting) opgesteld. Op basis hiervan worden in nauw overleg met het dorp scenario's bekeken en doorgerekend om van het gas af te komen.

Zon-op-dak projecten

Samen met partijen zoals energiecoöperatie De Eendracht meerdere zon-op-dak projecten mogelijk maken.

Loopt

Er zijn zes projecten afgerond. We blijven hier op samenwerken.

Lobby op verbeteren netcapaciteit

Lobby op het verbeteren van de netcapaciteit voor nieuwe projecten duurzame energieopwekking.

Continu

Binnen Liander hebben we de juiste contacten. Dit betekent helaas niet dat alle problemen opgelost worden. Daarvoor zijn de problemen van netcongestie te groot in Nederland.

Pilotproject Smart Grid voor slimme energienetwerken

Ontwikkeling Smart-Grid met concrete pilotprojecten.

Pilot thuisbatterij loopt met tien huishoudens

Deelnemers zijn tevreden over het gebruik van de thuisbatterij. Ze volgen hun energieverbruik nauwgezet en sommige van de deelnemers handelen op de energiemarkt. In het tweede kwartaal 2025 wordt een eindbijeenkomst ingepland. Dan beoordelen we samen met onder meer Liander de inzet van de thuisbatterijen.

Mogelijk maken van productielocatie voor waterstof samen met partners en kennisontwikkeling hierover in een waterstofwerkplaats.

Gerealiseerd in Oosterwolde op ecomunitypark en in Biosintrum

Er is op basis van de gedraaide pilot een rapport opgesteld over de mogelijkheden voor de waterstofinstallatie. Eind 2024 heeft GroenLeven zich teruggetrokken uit de ontwikkeling van waterstof. Daarom heeft Liander de installatie te koop gezet. We zoeken samen met Liander naar een nieuwe exploitant die de ambities van Ooststellingwerf onderschrijft.

Verkennen van opslagmogelijkheden elektriciteit.

Afgerond

Inzicht in de mogelijkheden voor het inzetten van buurtbatterijen, de zaken die nodig zijn en de voor- en nadelen van buurtbatterijen.

Pilotproject Waterstof

Onderzoek naar opslagmogelijkheden elektriciteit Inkoop energie voor eigen gebruik verduurzamen

Via de OVEF inkoop van duurzame en lokaal geproduceerde energie voor gebruik in eigen organisatie.

Afgerond

We kopen lokale (in Fryslan opgewekte) duurzame energie in via OVEF, maar alleen voor de scope CO2 prestatieladder niveau 3. Dus alleen voor de gebouwen waarvan we zelf de energierekening betalen, niet voor alle gebouwen die ons eigendom zijn.

49

Energietransitie - Duurzame mobiliteit Inspanningen

Aanpak

Collectieve aanbesteding van laadpalen voor elektrische voertuigen

Stimuleren gebruik van alternatieve brandstoffen zoals elektrische en waterstofauto’s door het plaatsen van oplaadpalen en/of waterstoftankstations mogelijk te maken.

Pilotproject deelmobiliteit

Samen met lokale partners pilotproject starten voor deelauto’s en deelfietsen.

Verduurzamen eigen wagenpark

Eigen wagenpark verder verduurzamen en te koppelen met pilot deelmobiliteit door wagenpark hiervoor beschikbaar te maken.

Voortgang

Resultaat

Loopt

Verlenging tot 2026, daarna volgt een nieuwe aanbesteding. Er zijn op het moment van schrijven (april 2025) ongeveer 70 publieke en semi-publieke laadpalen gerealiseerd binnen de gemeente Ooststellingwerf.

Loopt

Er zijn zeven deelauto's van Duorsum beschikbaar in de gemeente. Hiervan staan er vijf in Oosterwolde en twee in Appelscha. Eén van de deelauto's staat bij het gemeentehuis en gebruiken we als gemeente voor zakelijke reizen. De inzet van de deelauto voor de zakelijke reizen van onze medewerkers moet worden vergroot. Daarnaast stimuleren we dorpen om zelf initiatieven aan te jagen rondom deelmobiliteit.

Loopt

Bij vervanging van voertuigen wordt gekeken naar een duurzame optie. Zo rijden er twee ID Buzz-auto's op de gemeentewerf en is er een volledig elektrische werktuigdrager. Daarnaast loopt de aanbesteding om over te stappen naar volledig HVO100 voor al onze dieselvoertuigen. Dit is een duurzame brandstof die veel minder CO2-uitstoot veroorzaakt. Duurzaamheid blijft een integraal onderdeel van gesprek bij het vervangen van voertuigen. De aanbesteding HVO100 wordt halverwege 2025 afgerond.

Afwaarderen wegen naar 30 en 60 km/uur

Verlagen verbruik brandstof en uitstoot CO2 door lagere toegestane snelheid op wegen. Daarmee ook het aantrekkelijker maken van andere duurzame vervoerwijzen en verbeteren verkeerveiligheid.

Loopt

We pakken elk jaar een aantal wegvakken aan. We willen nog een paar wegvakken aanpakken. Makkinga -> Elsloo wordt nu ook opgepakt. Al veel wegen zijn gedaan. De Vaart Zuidzijde naar Appelscha & de Leidijk, Butterheideveld, Bekhof lopen nu. De subsidie vanuit het Rijk is er. We hebben al twee tranches subsidie gehad, in 2025 doen we de aanvraag voor derde tranche. De Vaart Zuidzijde en Leidijk worden in 2025 uitgevoerd. De overige wegen zijn nu in voorbereiding.

Verbeteren fietsinfrastructuur

In regio Zuidoost Fryslân verder onderzoek naar fietssnelwegen (o.a. Oosterwolde – Drachten en Oosterwolde – Wolvega). Daarnaast bestaande fietsroutes opwaarderen en veiliger maken.

Loopt

Het onderzoek is uitgevoerd. De provincie heeft dit opgepakt en is nu bezig met een inventarisatie. Ook wordt gekeken aan welke eisen doorfietsroutes moeten voldoen.

Verbeteren overstapvoorzieningen openbaar vervoer

Toegankelijker maken van bushaltes onder andere voor mindervaliden en verbeteren stallingsmogelijkheden voor fietsen.

Doorlopend

Heel veel haltes zijn al toegankelijk aangelegd. De laatste haltes pakken we op wanneer we daar bezig zijn.

Aanbesteding OV: fossielvrije bussen

Inzet van fossielvrije bussen (elektrisch of waterstof) in Programma van Eisen aanbesteding OV Fryslân.

Afgerond

Vanaf 2030 bestaat de concessie uit elektrisch openbaar vervoer.

Stimuleren duurzaam goederenvervoer en pakketbezorging

Onderzoek naar mogelijkheden voorkomen grote vrachtauto’s in dorpen en in plaats daarvan lossen aan de rand en met (elektrische) bestelbusjes de dorpen in. Centrale punten in de wijk waar pakketjes afgehaald kunnen worden.

Onderdeel Duurzame mobiliteitsvisie

Nog geen resultaat. Dit wordt meegenomen in de Duurzame mobiliteitsvisie.

Publieksactie Band op Spanning

Actie om autobanden te controleren en indien nodig op spanning te brengen. Met autobanden op de juiste spanning wordt veel CO2uitstoot vermeden.

Doorlopend

In 2023 is de actiedag Band op Spanning gehouden bij de Praxis in Oosterwolde. Iedereen kon langskomen om gratis de bandenspanning te laten checken en indien nodig de banden op de juiste spanning te brengen. Dit verlaagt de CO2-uitstoot. In aanvulling op de publieksactie hebben we een meetpunt bij Oosterwolde gerealiseerd. Hier wordt veel gebruik van gemaakt. We houden aandacht voor duurzame mobiliteit. We kijken of een actiedag zoals deze nogmaals georganiseerd kan worden, waarmee we de bewustwording vergroten.

50

Klimaatadaptatie - Vergroten klimaatbestendigheid Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

De gemeente heeft voor ieder van deze locaties mogelijke maatregelen geïnventariseerd. De uiteindelijke aanpak wordt overlegd met de betrokken bewoners. Het huidige Gemeentelijk Rioleringsprogramma (GRP) loopt van 2020 tot en met 2024. Tijdens deze periode starten we de aanpak van de eerste locaties op. Daarnaast doen we nader onderzoek naar de resterende locaties.

Doorlopend

De locaties Van Emstweg, Appelscha en Haerenkwartier zijn gerealiseerd. De onderzoeken naar de resterende locaties zijn afgerond. Het vervolg is opgenomen in het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030. De organisatie en uitvoering van deze maatregel is op dit moment niet geborgd vanwege een personeelstekort. Binnen het nog vast te stellen Water en rioleringsprogramma 2025-2029 (WRP) wordt voorgesteld het aantal FTE voor riolering en stedelijk water uit te breiden met één FTE.

Opstellen handboek openbare ruimte met voorwaarden voor het klimaatbestendig ontwerpen van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Voor nieuwbouw, uitbreidings- en inbreidingslocaties komt er een handboek voor projectontwikkelaars. Hierin staat hoe men zorgt voor een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte.

Het handboek openbare ruimte (HIOR) is er. We willen de nieuwste inzichten uit het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 en het generiek ambitieweb hier ook in opnemen. Dit wordt ter vaststelling aan het college voorgelegd

Doorwerking van duurzaamheidsbeleid in Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) projecten en nieuwbouw- en herstructurering krijgt een duidelijkere plek.

Klimaatbestendig ontwerpen als uitgangspunt integreren in gemeentelijke organisatie

Het goede voorbeeld geven door klimaatbestendige ontwerpen als uitgangspunt te integreren in gemeentelijke organisatie.

In het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 is klimaatbestendige nieuwbouw als speerpunt opgenomen

Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 is in november 2024 vastgesteld. In de uitvoeringsagenda van het uitvoeringsplan 2025-2030 is hiervoor actie opgenomen: het verankeren van de regels Landelijke Maatlat Klimaatadaptieve Nieuwbouw in het omgevingsplan.

Stimuleren groene duurzame schoolpleinen

Samen met scholen aan de slag met vergroening van schoolpleinen.

Incidenteel, subsidieregeling tot en met 2026

In 2024 zijn twee scholen gestart met het ontwerpen van een groen schoolplein en één school heeft de subsidie aangevraagd. De regeling loopt nog tot en met eind 2026.

Duurzaamheidseducatie voor het basisonderwijs: de uitvoering van het duurzaamheidseducatieprogramma Wortels en Vleugels door Kunst & COO.

We verstrekken jaarlijks subsidie voor de uitvoering van Wortels & Vleugels door Kunst & COO. Begin 2025 heeft het college besloten om een nieuwe samenwerkingsovereenkomst af te sluiten met het onderwijs en Kunst & COO waarmee Wortels & Vleugels structureel vorm krijgt

Dit is een succesvol educatieprogramma wat al meerdere jaren loopt. Er wordt een nieuwe samenwerkingsovereenkomst aangegaan met het onderwijs en Kunst & COO waarmee het aanbod Wortels & Vleugels aan het basisonderwijs structureel wordt.

Oplossen van de 16 overlastlocaties uit klimaatstresstest

Duurzaamheidseducatie

51

Klimaatadaptatie - Vergroten bodemgezondheid Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Uitvoeren Regiodeal onderdeel Leer- en kenniscentrum bodem

Het realiseren van een Leer- en kenniscentrum Bodem bij het Biosintrum met proefopstellingen van mesocosmossen.

Afgerond

Het Biosintrum staat nationaal bekend als kenniscentrum over bodem. Het Leer- en kenniscentrum staat op de kaart en geeft Ooststellingwerf de kans om in te zetten op een klimaatbestendige (landbouw)bodem.

Uitvoeren analyse bodemgezondheid en definiëren opgave Ooststellingwerf

Quickscan bodemgezondheid en vertalen naar kansen voor maateregelen verbeteren van bodemgezondheid.

Loopt

Als vervolg op het project leer- en kenniscentrum bodem, zijn twee Horizon subsidies toegekend.

Organiseren kennissessies over bodemgezondheid met o.a. ABO, Gagelvenne, Elan, etc.

Stimuleren van kennisontwikkeling en –deling over bodemgezondheid samen met het Leer- en kenniscentrum Bodem.

Afgerond

Er zijn minisymposia gehouden in 2023 en 2024 met twee EU-projecten als spin-off daarvan (zie hierboven). Voor lokale boeren en andere belangstellenden in de bodem zijn vele activiteiten georganiseerd in het Biosintrum vanuit het leer- en kenniscentrum Bodem.

52

Klimaatadaptatie - Vergroten biodiversiteit Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Project Biodivers cultuurland

Faciliteren van het opzetten platform lokale Biodiversiteit.

Afgerond

Het platform staat (biodiverscultuurland.nl). Het platform streeft naar het op grote en kleine schaal versterken van de biodiversiteit door het koppelen van streekeigen biodiversiteitsinitiatieven in de gemeente Ooststellingwerf.

Opstellen basiskaart natuur en landschap en gewenste staat natuur en landschap

Kaart met inzicht over landschap ecologische diversiteit en ecologische kansen en gevoeligheden ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen. Inzicht in te behouden, te verbeteren en te ontwikkelen basisstructuren tussen de beschermde natuurgebieden en leefgebieden voor soorten als basis voor beleid en beheer biodiversiteit.

Opdracht volgt aan Landschapsbeheer Friesland voor een kwaliteitsgids

Er komt een bijeenkomst met de Zuidoost gemeenten voor een vervolgaanpak.

Stimuleren van biodiversiteit in/aan gebouwen

Bevorderen biodiversiteit in gebouwen en natuur inclusief ontwerpen en bouwen van nieuwe (vastgoed) ontwikkelingen.

Zie gemeentelijke website. We hebben een voorbeeldfunctie. Actueel voorbeeld is de daktuin op het gemeentehuis.

Deze actie moet grotendeels nog opgestart worden. We zitten net aan tafel bij nieuwbouwprojecten waarbij we dit standaard mee willen laten nemen. En we starten dit voorjaar met een uitdeelactie van verschillende nestkasten.

Lichthinder

Aanpak beperken lichthinder

Afgerond

We kunnen vervolgstappen zetten in dimbeleid: nieuwe armaturen zit dimprotocol op, maar nog niet overal.

Biodiversiteit meer integreren in strategisch groenbeleid en operationeel beheer openbare ruimte

Uitvoeringsprogramma beheer op basis van beleidsthema’s biodiversiteit.

Loopt

Het uitvoeringsprogramma is er en er wordt mee gewerkt. De bermen worden aangepakt.

Biodiversiteit als toetsingskader voor nieuwe ruimtelijke initiatieven (Wet natuurbescherming)

Loopt

Nog geen resultaat. Dit wordt meegenomen in de uitvoering van het thema Biodiversiteit van het nieuwe programmaplan.

Creëren van bewustwording over biodiversiteit door stimuleren en ondersteunen van bewonersprojecten en ondernemersinitiatieven

Opstellen groene dorpsprofielen en bewonersprojecten biodiversiteit, zoals pilot fruitbomen en adoptie van bomenspiegels.

In 2022 zijn er gesprekken gevoerd met een aantal dorpen. In oktober 2024 zijn er gesprekken geweest met de dorpen Haulerwijk, Appelscha, Haule en Nijeberkoop. De overige dorpen volgen vanaf 2025/2026.

In alle dorpen zijn de kleine initiatieven opgepakt. Er zijn bijvoorbeeld bloembollen geplant in Haulerwijk, Appelscha, Haule en Nijeberkoop naar aanleiding van de gesprekken in 2024. De overige ideeën worden binnenkort uitgewerkt. In het najaar van 2025 en 2026 volgen de andere dorpen.

Gerichte samenwerking met gebiedspartijen op biodiversiteit

Samenwerking op strategisch en beleidsmatig niveau, waaronder provinciaal Herstelprogramma biodiversiteit en nationaal Deltaplan Biodiversiteit.

Afgerond. Herstelprogramma biodiversiteit loopt dit jaar nog en er wordt naar de invulling van 2026 gekeken in verband met minder/geen financiering vanuit de provincie

Vanuit het Herstelprogramma biodiversiteit zijn verschillende initiatieven uitgevoerd/opgestart. Onder andere het festival BROED en een cursus biodiversiteit aan beleidsmedewerkers.

Biodiversiteit te borgen in de gemeentelijke organisatie door biodiversiteit te integreren in de beleidscyclus en de gemeentelijke rol als bevoegd gezag bij lokale ruimtelijke ontwikkelingen op te pakken

Bescherming en ontwikkeling van natuur en landschap door gemeente als bevoegd gezag bij de meeste omgevingsvergunningen en hiervoor een procesvoorstel opstellen.

Afgerond

Bij de beoordeling van nieuwe plannen kijken we altijd of er op het gebied van biodiversiteit nog winst te behalen is.

53

Circulaire economie - Meer biobased producten Inspanningen

Aanpak

Voortgang

Resultaat

Opstellen routekaart Biobased Economy

Vervolg Biobased Economy met strategie voor uitvoering.

Afgerond

De Circulaire Uitvoeringstrategie is vastgesteld in oktober 2023. In 2024 zijn we gecertificeerd op niveau 3 van de CO2prestatieladder. Daarnaast wordt gewerkt aan een generiek ambitieweb als werkwijze bij GWW-projecten. Ook wordt gewerkt aan het opstellen van een nieuw actieplan (OWO-inkoop) voor Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen, waarbij circulairiteit als belangrijk focuspunt wordt ingezet.

Versterken triple helix binnen Biobased Economy

Relaties tussen ondernemers en kennisinstellingen versterken door gezamenlijke onderzoeksopdrachten en Biosintrum benutten als kennishub.

Afgerond

Er zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd voor landbouw over de bodem.

Inventarisatie mogelijkheden teelt en verwerking vezelrijke gewassen

Vervolg van project binnen Biobased Economy waar mogelijk veel potentie en ondernemerskansen in zit.

Afgerond

Dit is uitgevoerd door MBO-studenten van Aeres in 2022. We zien al initiatieven op dit gebied. Onderzoek is opgeleverd naar spanningen tussen natuurgebieden en landbouwgebieden. Is het mogelijk om te kijken naar vezelrijke gewassen die passen binnen de circulaire economie, als transitiezone van intensieve landbouw naar natuur? Daarbij is ook gekeken naar het type ondergrond.

Onderzoek naar mogelijkheden gebruik biobased materialen in toeristisch recreatieve sector

Oppakken onderzoek en benutten contacten van programma Biobased Economy.

Loopt

Onder andere kennisbijeenkomsten in Biosintrum in 2021 en communicatie. Bijvoorbeeld certificering in Green Key. Door corona was hier voor de sector in 2021 - 2023 geen ruimte voor. Dit is opgenomen in Ontwikkelagenda Recreatie & Toerisme 2025-2030 en wordt opnieuw opgepakt.

Inventarisatie mogelijkheden educatieve routes en storytelling over Biobased Economy

Informatie- en educatievoorziening aan toeristen en recreanten.

Afgerond

Is uitgevoerd, onder andere met het aanbieden van biodiverse fietsroutes.

Project biobased brug Ecomunitypark

Faciliteren realisatie biobased brug op het Ecomunitypark.

Afgerond

Is uitgevoerd en geopend door wethouder van Weperen in 2023. Dit was een particulier initiatief waar media-aandacht aan is gegeven. De geplaatste brug is een circulaire brug vanuit de bruggenbank.