Agendabundel

Deze ongelijkheid werkt vaak generaties lang door. We willen deze doorbreken. • Maatschappelijk effect H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen (zie doe-agenda HK). • Maatschappelijk effect I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden (zie doe-agenda I). • Maatschappelijk effect J. Mensen voelen zich veilig. • Maatschappelijk effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving (zie doe-agenda HK). Wat gaan we ervoor doen Algemeen We willen dat gezondheid niet alleen om medische zorg draait, maar ook om het sociale leven van mensen. Dit past binnen de uitgangspunten van positieve gezondheid. Daarom investeren we in ontmoetingen en sterke netwerken. Bewegen helpt om gezonder te blijven en bijvoorbeeld valpartijen bij ouderen te voorkomen. De gemeente helpt hierbij door straten en gebouwen toegankelijker te maken. Ook een wandelclub kan het welzijn van mensen vergroten. Als we mantelzorgers goed ondersteunen, kunnen zij de zorg langer volhouden en is er minder druk op professionele zorg. Bij nieuw beleid kijken we altijd naar het effect op de gezondheid van onze inwoners, of het nu gaat om wonen, economie, veiligheid of de inrichting van de buitenruimte.

Maatschappelijk effect H: Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen We zorgen ervoor dat inwoners genoeg geld hebben om van te leven (bestaanszekerheid) (zie thema Meedoen). We zijn een JOGG-gemeente (Jongeren op Gezond Gewicht) en willen dat jongeren gezond opgroeien. We vinden het belangrijk dat gezond leven normaal is. Daarom stimuleren we elke dag fruit eten, een gezonde lunch en genoeg bewegen op scholen, kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en bij activiteiten.

40

We doen ook meer om te voorkomen dat mensen verslaafd raken. We zetten in op voorkomen, op tijd signaleren, duidelijke regels en hulp als het nodig is. Dit doen we onder andere via het programma GoYoFlo (zie thema Goed Opgroeien). Sportverenigingen krijgen hulp om alcoholgebruik in sportkantines te beperken en ervoor te zorgen dat jongeren onder de 18 geen alcohol drinken. We willen dat mensen zich gezond en prettig voelen. Daarom ondersteunen we projecten zoals bloeizones in dorpen, bieden we trainingen zoals ‘Grip & Glans’ aan, zorgen we voor sportactiviteiten via buurtsportcoaches, stimuleren we gezonde scholen en kantines, en maken we ontmoetingsplekken en plekken om buiten te bewegen aantrekkelijk. Samen met ketenpartners werken we aan een gezonde gemeente: Samen Gezond! Als een andere leefstijl helpt om gezonder te worden, je beter te voelen en minder zorg nodig te hebben, dan willen wij daarbij helpen. Samen met andere ketenpartners helpen we inwoners om gezonder te leven of zorgen we dat ze op de juiste plek hulp krijgen. We ondersteunen ‘Ooststellingwerf Beweegt’ zodat jong en oud meer gaan bewegen. Dit helpt niet alleen het lichaam, maar ook de geest. In 2026 gaan we door met welzijnscoaching door Scala. Welzijnscoaches onderzoeken samen met inwoners, die steun kunnen gebruiken, hoe ze op hun eigen manier mee kunnen doen in de mienskip.

Ook via doorverwijzing van de huisarts (welzijn op recept). De welzijnscoach helpt iemand op weg naar een activiteit, vrijwilligerswerk of in contact met andere mensen. (Zie ook hoofdstuk 6.1 Samenleven). Maatschappelijk effect I: Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden We willen een gemeente zijn waar mensen op een fijne en gezonde manier ouder kunnen worden. Dit noemen we een leeftijdsvriendelijke gemeente. Zo’n gemeente is toegankelijk voor iedereen en stimuleert een actief leven. We letten op de omgeving: groene buurten om in te wandelen, passende woningen, toegankelijke gebouwen, goed openbaar vervoer en bijvoorbeeld de HogeNood-app voor toiletvoorzieningen. Ook de sociale omgeving is belangrijk: elkaar ontmoeten, betrokken zijn en meedoen. Vrijwilligers bezoeken alle 75-plussers om te kijken hoe het met hen gaat. Het Gebiedsteam besteedt aandacht aan eenzaamheid. We gaan door met het programma Powerful Ageing waarin vitaliteit wordt vergroot. Samen met Scala gaan we in gesprek met dorpen en buurten. Zo willen we ideeën ondersteunen voor bijvoorbeeld ontmoetingsplekken, hulp aan elkaar en aanspreekpunten zoals een dorpsondersteuner.

We voeren als gemeente onze wettelijke taken uit om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen, in hun vertrouwde omgeving en met een goede kwaliteit van leven (zie ook 6.1 Meedoen). In het kader van de Friese samenwerkingsagenda werken we samen met zorgverzekeraars, het zorgkantoor, zorgaanbieders en woningcorporaties aan domein overstijgende samenwerking (DOS). Zo zorgen we dat kwetsbare ouderen thuis de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben. Dit kan bijvoorbeeld komen vanuit de buurt, de Wmo, de Wet Langdurige Zorg of de Zorgverzekeringswet. We zetten in op het actief betrekken van mensen met dementie binnen de samenleving. Er is daarom extra aandacht voor bewegen en meedoen in de maatschappij, ook voor mensen met dementie. Waar nodig regelen we dagbesteding met een indicatie. Ook helpen we mensen om een zinvolle daginvulling te vinden zonder indicatie. Dit kan bijvoorbeeld bij Welzijn op Dorpse Schaal, het dagcentrum Oosterwolde, de Buurthaven, de Herberg in Waskemeer of via het project DemenTalent. In het kader van vitaal ouder worden gaan we door met valpreventie waarbij we samenwerken met professionals, dorpsorganisaties en verenigingen uit het zorgdomein en het sociaal domein. De nadruk ligt op voorkomen: we willen het risico op vallen bij ouderen verkleinen.

Het doel is dat ouderen zo lang mogelijk gezond en veilig thuis kunnen wonen. De mantelzorgconsulent van het gebiedsteam Wmo zet zich actief in voor een brede groep (jonge) mantelzorgers, collega’s en samenwerkingspartners. Ze weet wat er speelt en leeft. Ze biedt mantelzorgers een luisterend oor en denkt mee. Ook organiseert ze contact met lotgenoten, ontspanningsmomenten, bijeenkomsten, het respijtweekend en het mantelzorgcompliment. In 2025 is een doorlopende bewustwordingscampagne gestart om nog meer mantelzorgers te bereiken. Halverwege 2025 breiden we het aantal werkuren (fte) mantelzorgconsulent uit. We gaan zo ruimhartig mogelijk om met aanvragen voor mantelzorgwoningen en prémantelzorgwoningen, zoals afgesproken in het collegeakkoord (3.6). Maatschappelijk effect J: Mensen voelen zich veilig 41

We betalen Veilig Thuis, het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Ook betalen we mee aan de Kindertelefoon. Voor mensen met verward gedrag is er hulp van een wijk-GGD’er. We vinden het belangrijk om gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken. Bijvoorbeeld op Paarse Vrijdag, als het gaat om seksuele en genderdiversiteit. Discriminatie en buitensluiting komen ook in onze gemeente voor. Mensen die dit zelf, of in hun naaste omgeving meemaken, kunnen melding doen via discriminatie.nl. Zij bieden een luisterend oor, hulp en pakken meldingen op. Als gemeente betalen we jaarlijks mee aan Tumba en discriminatie.nl. Op de gemeentelijke website is ook het ook mogelijk om melding van discriminatie te doen. Maatschappelijk effect K: Mensen leven in een gezonde leefomgeving We willen dat onze leefomgeving gezond is en fijn om in te wonen. Daarom zorgen we voor een omgeving die mensen stimuleert om gezond te leven. Belangrijke elementen hierin zijn plekken waar mensen kunnen wandelen, fietsen, spelen, andere mensen kunnen ontmoeten of even kunnen ontspannen. Ook letten we op de kwaliteit van de lucht, het geluid in de omgeving en voldoende groen. Groen helpt bovendien bij het voorkomen van hitte in de zomer en het afvoeren van regenwater. We vinden het belangrijk dat inwoners makkelijk voorzieningen kunnen bereiken.

In ons programma voor de Omgevingswet is gezondheid een vast onderwerp. Daarom staat gezondheid ook in onze omgevingsvisie en nemen we het mee in het omgevingsplan. We ondersteunen de sociale voedseltuin. Hierdoor is gezond voedsel beter bereikbaar voor inwoners met een kleine beurs. Met het accommodatiebeleid zorgen we voor ontmoetingsplekken die uitnodigen tot bewegen en stimuleren we contact tussen jong en oud. Ook werken we aan een goed netwerk van AED’s in de gemeente. Zo kunnen burgerhulpverleners snel helpen bij een hartstilstand. Alles bij elkaar helpt dit om de gezondheid van onze inwoners te beschermen én te verbeteren. Wat merkt de inwoner ervan H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen. Inwoners kunnen met hun vragen op het gebied van welzijn en zorg terecht bij de welzijnscoaches, die steeds bekender zullen worden bij de inwoners. Er is een ondersteuningsaanbod voor inwoners om te werken aan verbeteren van hun leefstijl. I. Mensen vinden dat er rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden. Inwoners zijn meer bekend met regelingen en ondersteuningsaanbod gericht op gezond ouder worden. Inwoners kunnen bijvoorbeeld meedoen aan valpreventie of powerful ageing. Inwoners met dementie worden actief betrokken bij de samenleving.

Mantelzorgers weten welke hulp er is, kunnen gebruik maken van een divers ondersteuningsaanbod en voelen zich gewaardeerd. J. Mensen voelen zich veilig. Inwoners hebben het gevoel dat er een luisterend oor is wanneer zij zich onveilig voelen of worden gediscrimineerd. K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving. Kinderen en jeugdigen groeien steeds vaker op in een kansrijke omgeving waarin gezonde leefstijl de norm is. Dat geldt bijvoorbeeld bij de opvang, school of sportomgeving. Inwoners hebben het gevoel dat ieder dorp of wijk een laagdrempelige ontmoetingsplek heeft. Wat mag het kosten • Voor 2026 ontvangen we SPUK-middelen voor de uitvoering van het GALA-beleid. Voor de ketenaanpak valpreventie is dat € 76.000. Voor mantelzorg is dat € 16.000 wat ingezet wordt voor respijtzorg en het voorkomen van overbelasting. • U heeft bij de Kadernota 2026 vastgesteld dat er € 61.000 per jaar beschikbaar komt (voor de periode 2026 t/m 2028) voor formatie op het snijvlak van gezondheid en ruimtelijke ordening. Ook is besloten om het aantal fte mantelzorgconsulent uit te breiden. • Voor het voortzetten van 'Jongeren op Gezond Gewicht' (JOGG) is bij de Kaderbrief 2025-2028 voor 2026 € 56.000 beschikbaar gesteld. Beleidskaders • Doe-agenda HK 'Positieve gezondheid en gezonde leefomgeving' 2022 • Sport- en beweegnota zuidoost Friesland 2017-2021 42

• • • • • • • • • •

Lokaal sportakkoord (2020-2022) Friese Preventieaanpak Friese samenwerkingsagenda Gemeenschappelijke regelingen GGD, binnen VRF Visie op samenleven 2020 -2024 Doe-agenda I 'Gelukkig en gezond ouder worden' 2021 GALA akkoord (2023) IZA akkoord (2022) Transformatieplan mentale gezondheid Transformatieplan Versterken Sociale Basis

Thema 7.2 Duurzaamheid, riolering en afval Wat willen we bereiken Duurzaamheid Het is onze ambitie om de uitstoot van CO2 te beperken en daarmee opwarming van de aarde en verandering van het klimaat te beperken. Hiermee dragen we bij aan de Global Goals en vooral aan SDG13: klimaatactie. Met het programma duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 werken we aan zes thema's, waarin we het volgende willen bereiken: • Energietransitie: Ooststellingwerf energieneutraal. • Klimaatadaptatie: klimaatbestendig Ooststellingwerf. • Circulaire samenleving: meer gesloten kringlopen in Ooststellingwerf. Dit gaat ook over afval en grondstoffen. • De biodiversiteit in Ooststellingwerf is vergroot. • Een duurzame en gezonde samenleving is voor iedereen toegankelijk. Afval en grondstoffen • Voldoen aan de VANG-doelstelling van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling. Het doel is om in 2030 minimaal 60 procent van het huishoudelijk afval te recyclen. • Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan. • Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen. • Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen. • In 2026 stellen we wasbare luiers beschikbaar aan gezinnen met een laag inkomen (minima).

Ook voeren we een bewustmakingscampagne over de voordelen van wasbare luiers. Wat gaan we ervoor doen Circulaire samenleving: meer gesloten kringlopen • We kopen steeds meer maatschappelijk verantwoord in. • We werken samen met Vereniging Circulair Fryslân aan Fryslân bouwt Circulair. • Wij gaan samen met onze inwoners, vrijwilligers en Omrin volop aan de slag met het verder verbeteren van afvalscheiding, om de VANG-doelstelling te kunnen halen. • We onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de hoeveelheid grof huishoudelijk afval en bouwen sloopafval te verminderen en/of beter te scheiden. • We stimuleren repaircafé's en een lokaal netwerk rondom repareren.

Afval en grondstoffen • Wij gaan samen met onze inwoners, vrijwilligers en Omrin volop aan de slag met het verder verbeteren van afvalscheiding, om de VANG-doelstelling te kunnen realiseren. • Voor afvalpreventie en het verbeteren van afval scheiden loopt de Friese communicatiecampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Deze provinciale campagne heeft geen einddatum. • We onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de hoeveelheid grof huishoudelijk afval en bouwen sloopafval te verminderen en/of beter te scheiden. 43

•

• •

We gaan verder met de bestaande projecten uit het beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak zwerfafval 2014-2022. Dit in afwachting van het in 2026 op te stellen nieuwe Beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak zwerfafval. Onderdelen van dit programma zijn onder andere: ondersteunen van vrijwilligers met materialen bij het terugdringen van zwerfafval en educatie op het gebied van bewustwording ten aan zien van afval en de circulaire economie. Samen met scholen geven we invulling aan projecten rondom (zwerf)afval. Samen met ondernemers en Nederland Schoon monitoren we winkelgebieden op zwerfafval en houden we gezamenlijk opruimacties.

Verbonden partij: Omrin (Afvalsturing Friesland NV en NV Fryslân Miljeu) is het bedrijf van en voor gemeenten voor de reinigingstaken. Afvalsturing Friesland NV verwerkt het ingezamelde huishoudelijk afval en exploiteert de gemeentelijke milieustraat. De BV Fryslân Miljeu Zuidoost zamelt huishoudelijk afval in en voert voor ons de reinigingstaken uit, zoals straatvegen, onkruid borstelen en kolken reinigen. Energietransitie: Ooststellingwerf energieneutraal We gebruiken steeds minder fossiele energie • Door isoleren en verwarmen met warmtepompen, zetten we in op het verminderen van het gebruik van fossiele energie in woningen. Het OWO-energiebureau helpt inwoners laagdrempelig en specifiek die inwoners die het moeilijk zelf kunnen regelen met advies, subsidies en leningen. • We stellen een warmteprogramma op voor de overstap van aardgas naar duurzame warmtebronnen voor onze woningen en gebouwen. • We werken samen met bedrijven en stimuleren energiehubs om energie te besparen. De energie die we nodig hebben, wekken we lokaal en duurzaam op • We werken samen met Liander om het energienetwerk te verbeteren en om aansluiting van nieuwe woonwijken en bedrijven mogelijk te maken. • We onderzoeken de wenselijkheid en haalbaarheid van windmolens bij zonneparken en op bedrijventerreinen.

Klimaatadaptatie: klimaatbestendig Ooststellingwerf • We nemen maatregelen op geprioriteerde wateroverlastlocaties. • We leggen klimaatbestendig ontwerp vast in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte. • We voeren de subsidieregeling groene schoolpleinen uit. • We voeren de subsidieregeling groen en blauwe maatregelen uit, waarmee we inwoners stimuleren om zelf maatregelen te nemen op het gebied van bijvoorbeeld waterbesparing, wateropslag en groene daken. Biodiversiteit • Duurzaam groenbeheer als standaard: Met een nulmeting stellen we de huidige biodiversiteit in ons openbaar groen vast. • Verstening alleen daar waar het noodzakelijk is: We meten het percentage versteend oppervlak in de openbare ruimte. • We werken aan een groene leefomgeving die naast biodiversiteit ook gezondheid bevordert: In 2026 stellen we een uitvoeringsplan biodiversiteit op in samenwerking met o.a. ELAN, inwoners, boeren, natuur- en milieuorganisaties.

Riolering & Water • We geven doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. De wijze waarop we dat doen is omschreven in het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp). Duurzaam landelijk gebied: het landelijk gebied van Ooststellingwerf heeft een positieve impact op het klimaat

44

•

Samen met het programma Landelijk gebied werken we in 2026 aan de opwek van duurzame energie op boerenerven en het vastleggen van CO2.

Sociale duurzaamheid: Een duurzame en gezonde samenleving is voor iedereen toegankelijk: • In 2026 maken we samen met partners zoals Kunst&Coo, Scala, woningcorporaties, inwoners en ELAN een uitvoeringsplan. Daarin werken we uit hoe we dit samen mogelijk kunnen maken. Biodiversiteit: de biodiversiteit in Ooststellingwerf is vergroot: • Duurzaam groenbeheer wordt de standaard. We starten met een nulmeting om te bepalen hoe het nu staat met de biodiversiteit in ons openbaar groen. • We kiezen alleen voor verstening als het echt nodig is. We meten daarom hoeveel procent van de openbare ruimte is verhard. • We werken aan een groene leefomgeving die goed is voor dieren, planten én de gezondheid van mensen. In 2026 maken we samen met onder andere ELAN, inwoners, boeren en natuur- en milieuorganisaties een uitvoeringsplan voor biodiversiteit. Wat merkt de inwoner ervan Inwoners krijgen laagdrempelig (financiele) hulp bij energiebesparing. Steeds meer inwoners isoleren hun woning en installeren warmtepompen, ze inspireren elkaar. Inwoners weten wat ze kunnen doen en dat ze de energieverkenners en -coaches om hulp kunnen vragen. Minder mensen hebben last van energie-armoede. Geleidelijk maken we de omslag naar aardgasvrij. Het warmteprogramma geeft duidelijkheid over welke mogelijkheden er per wijk zijn.

Netcongestie zal de komende tijd nog problemen geven; wel zien we steeds meer nieuwe oplossingen, zoals de koppeling met warmte en opslag. Op termijn is er lokaal voldoende duurzame energie beschikbaar, waarvan een belangrijk deel in lokaal eigendom is. De kosten voor energie beperken we daarmee zoveel mogelijk. De inwoners kunnen overlast door hevige neerslag of hitte ervaren. Grote schade voorkomen we zoveel mogelijk. In de openbare ruimte (parken, bermen, groenstroken) ziet de inwoner steeds meer gevarieerde planten, die bijen en vlinders trekken. De inwoners worden betrokken bij biodiversiteit in hun eigen leefomgeving. Het wordt steeds normaler om spullen tweedehands te kopen en spullen te repareren. Inwoners kunnen hiervoor steeds meer in het eigen dorp terecht. Kinderen krijgen structureel les in duurzaamheid met het leuke lesprogramma "Wortels en Vleugels". Familie en buren worden betrokken bij huiswerk of presentaties. Steeds meer kinderen kunnen spelen op groene schoolpleinen. Riolering • De gebruikers merken dat de kwaliteit en veiligheid behouden blijft of vergroot wordt door het uitvoeren van klein- en grootschalig onderhoud aan de riolering. Afval en grondstoffen • Van Afval Naar Grondstof: de provinciale communicatiecampagne Samen Halen We Alles Eruit en gemeentelijk communicatie moeten samen leiden tot minder afval en verbeterde afvalscheiding.

• Schone straten. • Afval scheiden: de milieustraat aan de Nanningaweg richten we optimaal in voor het scheiden van nog meer afvalstromen. • Zwerfafval: inwoners roepen we regelmatig op mee te doen aan opruimacties. Inmiddels zijn er in alle dorpen vrijwilligers die regelmatig zwerfafval opruimen. Met basisscholen houden we jaarlijks de Himmelwike en met het voorgezet onderwijs doen we op maat gemaakte zwerfafvalprojecten. Wat mag het kosten • Jaarlijks is een bedrag van € 170.000 opgenomen voor de uitvoering van het programma duurzaamheid. • In oktober 2023 heeft u ingestemd met de circulaire uitvoeringsstrategie 2023-2030. De lasten van deze strategie worden gedekt uit het resterende budget vanuit het Programma BBE 2016–2020. 45

• •

• • •

Voor de periode 2023 t/m 2026 is € 250.000 per jaar extra uitvoeringsbudget beschikbaar voor het verder verbreden en versnellen van onze aanpak duurzaamheid. Voor de periode 2023 t/m 2025 hebben wij klimaatmiddelen van het Rijk ontvangen (CDOKE), ca. € 525.000 per jaar. De CDOKE is een regeling ter vergroting van de capaciteit van decentrale overheden (o.a. loonkosten eigen personeel en inhuur) voor klimaat- en energiebeleid. Met deze klimaatmiddelen hebben wij een aantal projectleiders duurzaamheid aangenomen. De verwachting is dat deze middelen ook voor de periode 2026-2030 beschikbaar komen. Voor de periode 2023 t/m 2028 hebben wij een drietal specifieke uitkeringen van in totaal circa € 5,6 miljoen van het Rijk ontvangen voor de verduurzaming van slecht geïsoleerde woningen. Momenteel is hiervan nog circa € 5,1 miljoen beschikbaar. Voor het uitvoeren van de transitievisie Warmte is een budget beschikbaar van momenteel circa € 265.000. Het restende budget wordt jaarlijks via de algemene reserve overgeheveld naar het volgende jaar. Waarschijnlijk komen er de komende jaren meer rijksmiddelen vrij voor de aanpak en projecten ten aanzien van duurzaamheid, isolatie van woningen, etc. Deze mogelijkheden gaan wij zo veel mogelijk benutten en wij houden de raad van deze ontwikkelingen op de hoogte via de reguliere P&C cyclus.

Riolering • De bekostiging van de gemeentelijke watertaken is vastgelegd in het kostendekkingsplan in het Wrp 2025-2029. Afval en grondstoffen • De kosten van afvalinzameling verrekenen we met onze inwoners via de afvalstoffenheffing. • Vanaf 2023 ontvangen gemeenten geen vergoeding meer voor de aanpak van zwerfafval. De kosten van aanpak zwerfafval, zoals de zwerfafvalprojecten met het onderwijs en het faciliteren van vrijwilligers komen daardoor geheel ten laste van de begroting afvalinzameling. Beleidskaders • Milieubeleidsplan Ooststellingwerf 2010-2016 (mei 2010) • Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030 • Infographic Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030 • Beleid zonnepaneelvelden gemeente Ooststellingwerf (vastgesteld in 2021) • Paraplubestemmingsplan windturbines Ooststellingwerf (vastgesteld maart 2022) • Nota van uitgangspunten Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 • Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 • Biodiversiteitsplan • Water en rioleringsprogramma (Wrp) 2025-2029 • Programma Duurzaamheid 2021-2025 • Beleids- en uitvoeringsplan zwerfafval 2014-2022 • Wet milieubeheer • Landelijk Afval Plan (LAP) • Afvalstoffenverordening Ooststellingwerf • Circulaire uitvoeringsstrategie Ooststellingwerf 2023-2030 (vastgesteld maart 2023) • Uitvoeringsplan klimaatadaptatie (in ontwikkeling) • Uitvoeringsplan energietransitie (in

ontwikkeling)

Begroting Programma 7 Begroting Programma 7 • Thema Gezondheid bestaat uit de volgende taakvelden: 7.1 • Thema Duurzaamheid, riolering en afval bestaat uit de volgende taakvelden: 7.2, 7.3, 7.4

46

x € 1.000 7- Volksgezondheid en milieu

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

7-1.26 Volksgezondheid

-1.773

-2.547

-2.502

-1.795

-1.795

-1.795

7-2.26 Riolering

-2.154

-2.074

-2.142

-2.142

-2.148

-2.147

7-3.26 Afval

-2.975

-3.035

-3.284

-3.284

-3.283

-3.283

7-4.26 Milieubeheer

-1.914

-3.512

-1.862

-1.674

-1.674

-1.672

Totaal Lasten

-8.815

-11.168

-9.790

-8.895

-8.900

-8.897

273

214

142

-

-

-

7-2.26 Riolering

3.001

3.067

3.191

3.191

3.197

3.197

7-3.26 Afval

3.659

3.676

3.943

3.942

3.942

3.942

367

1.492

527

527

527

527

Totaal Baten

7.300

8.449

7.803

7.661

7.666

7.666

Resultaat voor bestemming

-1.515

-2.720

-1.987

-1.234

-1.234

-1.232

Toevoegingen

-1.367

-

-

-

-

-

Onttrekkingen

1.122

642

622

119

119

116

Mutatie reserves

-245

642

622

119

119

116

-1.760

-2.078

-1.365

-1.115

-1.115

-1.116

Resultaat voor bestemming Lasten

Baten 7-1.26 Volksgezondheid

7-4.26 Milieubeheer

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

47

Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Thema 8.1 Bouwen, wonen en grondexploitatie Wat willen we bereiken De ambitie op het gebied van wonen is om te zorgen voor voldoende goede, toegankelijke, duurzame en betaalbare woningen. We willen daarbij goed aansluiten op de wensen van verschillende doelgroepen en dorpen, met aandacht voor een leefbare omgeving. Deze ambitie pakken we in samenhang op in het programma Wonen. Toevoegen woningen We hebben de afspraak met de provincie (woondeal) om voor 2030 minimaal 820 nieuwe woningen toe te voegen. Dit doen we door nieuwbouw en door panden die nu een andere functie hebben om te bouwen tot wooneenheden. Hierbij moeten vraag en aanbod goed aansluiten. Er is vooral behoefte aan (kleinere) woningen voor starters en voor ouderen, zodat zij door kunnen stromen van een groter huis naar een kleiner huis dat levensloopbestendig is. Ook betaalbaarheid is belangrijk. Slim benutten bestaande woningvoorraad We maken beter gebruik van de bestaande woningvoorraad (ongeveer 11.000 woningen) en zorgen dat deze beter aansluit bij de veranderende vraag. Zorg en aandachtsgroepen Inwoners kunnen langer zelfstandig (thuis) leven en we willen de verschillende aandachtsgroepen (met een zorgvraag of die moeilijk een woning kunnen vinden) een passende woning kunnen bieden, met de zorg en begeleiding die hierbij nodig is. Opvang asiel en vluchtelingen.

We voldoen aan onze taakstellingen als het gaat om de opvang van asielzoekers en vluchtelingen uit Oekraïne. Volkshuisvestingsprogramma We stellen een volkshuisvestingsprogramma op onder de Omgevingsvisie, omdat dit per 1 januari 2026 verplicht is. In dit programma vertalen we de doelen uit de woonzorgvisie (2022) en de visie op wonen, welzijn en zorg (2025) naar een uitvoeringsprogramma met concrete acties. We organiseren alle informatie en communicatie rondom wonen klantgericht. Toename omgevingskwaliteit We willen plannen ontwikkelen die de omgevingskwaliteit versterken en initiatiefnemers verleiden om ook kwalitatieve plannen te ontwikkelen. Behoud van monumenten We willen onze monumenten in goede staat bewaren en een belangrijk onderdeel laten zijn van de omgeving. Kerken Kerkgebouwen zijn bijzondere elementen met een bijzondere emotionele betekenis voor veel inwoners. We willen onze kerkgebouwen zo goed mogelijk behouden, indien nodig door ze een nieuwe functie te geven. Wat gaan we ervoor doen Toevoegen woningen 1. We werken aan de voorbereiding en realisatie van in totaal 820 woningen tot 2030. De grootste aantallen worden gerealiseerd in Haulerwijk, Oosterwolde en Appelscha en in (bijna) alle andere dorpen komen er ook woningen bij. Momenteel wordt er gewerkt aan ongeveer 35 locaties.

o Uitgangspunt is minimaal 2/3e betaalbaar (waarvan 30% sociale huur, bij voorkeur door woningcorporaties, en de rest betaalbare koop en middeldure huur). o We gaan voor een mix van segmenten (prijsklassen, inkomensgroepen) en typologieën (soort woningen qua vorm, grootte en indeling). o We realiseren zo nodig ook tijdelijke woningen, als het woonbehoefte-onderzoek (2025) uitwijst dat hier behoefte aan is. 48

o

2.

3.

4.

5.

6. 7.

Daar waar mogelijk en gewenst maken we innovatieve woonconcepten mogelijk (denk aan Knarrenhof en Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). We kijken vooruit naar de periode na 2030 en doen voorstellen voor aankoop van grond en woningbouwprojecten van particuliere initiatiefnemers op locaties die geschikt zijn om woningen te bouwen die passen bij de toekomstige behoefte. We reageren proactief op particuliere initiatieven en wegen onderbouwd af welke hiervan prioriteit krijgen en welke (nog) niet. Hiervoor gebruiken we een transparant afwegingskader. Nieuwe woningbouwplannen moeten passen bij de kwantitatieve (aantallen) en kwalitatieve (type woningen, doelgroep, prijs, huur/koop) woningbouwbehoefte per dorp. Zo stellen we bijvoorbeeld eisen aan het aantal woningen dat geschikt is voor ouderen (nultredenwoningen) en het aantal geclusterde woningen (ontmoetingsruimte en voorzieningen dichtbij). We bewaken de omgevingskwaliteit bij woningbouw door bij het plannen en beoordelen van nieuwe woningbouwplannen uit te gaan van goede ruimtelijke ordening, klimaatbestendig ontwerpen, groene openbare ruimte en een gezond leefklimaat. We maken jaarlijks prestatieafspraken met de woningcorporaties en de huurdersorganisaties over toename van sociale woningbouw, waarbij we de rijksnormering hanteren (30% van alle nieuwbouw moet sociale woningbouw zijn).

Daarnaast maken we afspraken over betaalbaarheid, wonen en zorg, duurzaamheid en leefbaarheid. We stemmen in de regio ambtelijk en bestuurlijk af over onze plannen. We sluiten aan en participeren bij de door de provincie en BZK gefaciliteerde versnellingstafels en kennistafels op het gebied van wonen.

Slim benutten bestaande woningvoorraad 1. Bij herstructurering van bestaande woonbuurten (denk aan Rikkingahof) realiseren we extra woonruimte en woningen die beter aansluiten bij de huidige en toekomstige behoefte (meer nultredenwoningen, meer kleinere en betaalbare woningen voor ouderen en starters). 2. We behandelen verzoeken tot woningsplitsing en bereiden hiervoor beleid voor. 3. We werken samen met woningcorporaties aan experiment(en) met woningdelen voor jongeren en/of statushouders. 4. We onderzoeken of en hoe we het mogelijk kunnen maken dat inwoners op hun eigen terrein tijdelijk een extra woonruimte kunnen creëren voor anderen. Dit kan door nieuwbouw of door bestaande bijgebouwen te gebruiken. 5. In het programma duurzaamheid stimuleren we de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad en het klimaatadaptief maken van de woonomgeving. Zorg en aandachtsgroepen 1. We werken samen met zorgpartijen om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen. 2. We maken prestatieafspraken met de woningcorporaties over het realiseren van geclusterde woningen voor senioren (bijvoorbeeld Knarrenhoven) en woonvormen voor overige doelgroepen zonder zorg maar met zorg en voorzieningen nabij; via bestaande woningen of nieuwbouw.

Een geclusterde woning is een zelfstandig huis dat deel uitmaakt van een groep woningen die dicht bij elkaar staan, dicht bij een ontmoetingsruimte en voorzieningen als supermarkt en huisarts. Bewoners kunnen onderlinge steun bieden, de kans op eenzaamheid vermindert en de zorg aan huis kan er goed en efficiënt geboden worden. 3. Ook bij nieuwbouw van koopwoningen en middeldure huurwoningen stellen we de eis dat een bepaald percentage nultredengeschikt is en geclusterd (zie toevoegen woningen). 4. We maken prestatieafspraken met zorgaanbieders voor het realiseren van de extra vraag naar minimaal 50 extra plekken voor psychogeriatrische 24 uurs zorg (dementie) en minimaal 20 extra plekken voor somatische 24-uurs zorg (lichamelijke beperkingen) voor 2030. 5. We stimuleren 55-plussers om hun woning tijdig aan te passen, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven als zij ouder worden. Dit doen we via verzilverleningen, blijversleningen, seniorenmakelaar, Mijn Huis op Maat et cetera. 6. We richten de openbare ruimte zoveel mogelijk zo in, dat zelfredzaamheid, participatie en ontmoeting worden gestimuleerd (=omgevingsplan).

49

7.

8.

We leveren een bijdrage aan de huisvesting van bijzondere aandachtsgroepen en statushouders in de sociale woningvoorraad. In de wet is gedefinieerd wat deze aandachtsgroepen zijn. Denk aan mensen met een zorgvraag of die moeilijk een woning kunnen vinden (spoedzoekers). Hoe we hiermee omgaan wordt geregeld in een urgentieverordening. Die maken we samen met de andere gemeenten in Friesland en de provincie. In 2025 is deze urgentieverordening voor inspraak in procedure gebracht. We geven invulling aan de taakstelling om per jaar een bepaald aantal statushouders te huisvesten. Het is nog niet duidelijk of statushouders in de wet ook worden aangewezen als urgente categorie. Dit is afhankelijk van rijksbeleid.

Opvang asiel en vluchtelingen 1. Door de doorstroomlocatie Rikkingahof, waarin 190 statushouders wonen, voldoen we aan onze taakstelling voor de opvang van asielzoekers. 2. We onderzoeken hoe we aan deze taakstelling kunnen blijven voldoen, als Rikkingahof op den duur wegvalt. 3. We bieden opvangplekken aan ontheemden die zijn gevlucht voor de oorlog in Oekraïne. 4. We onderzoeken hoe we ook in de toekomst opvangplekken kunnen blijven bieden, mocht de oorlog voortduren. 5. We stemmen de opvang af op de vraag en het aanbod in de regio en met samenwerkingspartners. Volkshuistingsprogramma We stellen een volkshuisvestingsprogramma op. Informatie en communicatie rondom wonen. 1. Informatie over wonen is makkelijk te vinden en sluit aan op informatiebehoefte van inwoners/anderen. 2. We reageren efficiënt en goed op informatieverzoeken en klachten van inwoners over wonen. Toename omgevingskwaliteit Onder regie van De Friese Aanpak wordt in Fryslân op dit moment verkend welke instrumenten ingezet kunnen worden om beter en concreter aan omgevingskwaliteit te kunnen werken. De provincie, gemeenten en Hûs en Hiem doen mee aan deze verkenning. De verkenning moet leiden tot instrumenten die helpen om de kwaliteit tastbaar te krijgen, in plaats van dat het alleen abstract blijft in een omgevingsvisie. Op sommige onderwerpen zijn al goede instrumenten (b.v.

werkwijze Nije Pleats, handreiking elektriciteitsstations). De bevindingen van de verkenners zijn besproken in de Algemene Bestuursvergadering van Hûs en Hiem en binnenkort ook met de stuurgroep De Friese Aanpak, waarin provincie en alle gemeenten vertegenwoordigd zijn. De volgende stap is om duidelijk te maken wat Fryslân nodig heeft, mede geïnspireerd door andere provincies. We verwachten dat dit proces in 2026 steviger gestalte zal krijgen. Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is er behoefte aan nieuw beleid over omgevingskwaliteit (welstand) voor bouwinitiatieven. De wet vraagt om een meer integrale benadering met ruimte voor maatwerk. Ook de verouderde huidige welstandsnota geeft aanleiding om nieuw beleid te maken. In OWO-verband is via een pilot ervaring opgedaan met een nieuwe methode voor omgevingskwaliteit/welstand. Er is daarbij verschil gemaakt tussen de sneltoets-methode en de gespreksmethode. De sneltoets-methode houdt in dat de vergunningverleners aan de hand van de sneltoetscriteria de meest voorkomende initiatieven zelf kunnen beoordelen. Inmiddels zijn de sneltoetscriteria in onze gemeente al vastgesteld en wordt daar mee gewerkt.

De gespreks-methode houdt in dat een bouwplan wordt beoordeeld vanuit zijn specifieke context (gebiedsdoelen en ontwerpvragen) in een gesprek met de initiatiefnemer en de adviescommissie omgevingskwaliteit. De gespreks-methode wordt door de verkenners vanuit De Friese Aanpak bekeken als mogelijk interessant instrument voor Fryslân-brede inzet op versterken van de omgevingskwaliteit.

50

In OWO-verband gaan we de komende periode samenwerken om tot nieuw beleid omgevingskwaliteit te komen. Er ligt begin 2026 een gezamenlijk projectplan. Aan de hand daarvan wordt in 2026 gewerkt aan de drie nieuwe nota’s omgevingskwaliteit. We kiezen daarbij voor eenzelfde systematiek, waarbij de kaders per gebied kunnen verschillen. Eindresultaat is een eigen Nota Omgevingskwaliteit voor Ooststellingwerf (eind 2026/1e helft 2027). We maken voor het opstellen van de nota gebruik van een deskundig bureau. Behoud van monumenten We wijzen in 2026 geen grote aantallen nieuwe monumenten aan (incidenteel aanwijzen is altijd mogelijk). In 2023 hebben we aantal nieuwe gemeentelijke monumenten aangewezen, in aanvulling op de eerste aanwijzingsronde in 2008. Hiermee zijn er 96 gemeentelijke monumenten aangewezen. Naast deze gemeentelijke monumenten zijn er ook rijksmonumenten in onze gemeente. Alle monumenten zijn gebouwd voor de Tweede Wereldoorlog. Hoewel er landelijk aandacht is voor aanwijzing van monumenten uit de periodes na de Tweede Wereldoorlog (o.a. Post65), is er in onze gemeente uit die periode niet veel potentieel. Voorlopig willen we daarom onze aandacht nog niet vestigen op die periode en (nog) geen energie steken in een inventarisatie die tot mogelijke aanwijzingen kan leiden.

We steken onze energie nu liever in evaluatie van onze subsidieregeling voor monumenten, die € 25.000 per jaar aan subsidiemogelijkheden biedt voor eigenaren van gemeentelijke monumenten. Evaluatie zou kunnen leiden tot een voorstel tot aanpassing van deze subsidieregeling. Deze willen we aantrekkelijk genoeg houden voor monumenteneigenaren. Gebruik van de regeling betekent immers investeringen in de monumentale gebouwen. Jaarlijks blijft er aandacht voor activiteiten op de Open Monumentendag (tweede weekend september). We krijgen daarbij hulp van een groep enthousiaste vrijwilligers, de monumentenambassadeurs. Voor monumenteigenaren organiseren we samen met deze ambassadeurs jaarlijks een informatieve bijeenkomst. Kerken De kerkenvisie kan helpen om kerkgebouwen waar nodig een nieuwe functie te geven. Het biedt voor kerkeigenaren inzicht in welk ander gebruik er voor hun pand denkbaar is. Het verlaagt de drempel om hierover het gesprek met de gemeente aan te gaan. Deze richtinggevende visie moet op termijn vertaald worden in de omgevingsvisie. Wat merkt de inwoner ervan • Inwoners merken dat er meer huur- of koopwoningen beschikbaar komen die passen bij hun financiële situatie, gezinssamenstelling of zorgbehoefte.

• Zij zien bijvoorbeeld dat woningen - in diverse typen en prijsklassen - en kavels te koop staan en zien dat er nieuwe buurten komen waar ook sociale huurwoningen gebouwd worden. • 55-plussers zijn zich bewust van de eigen mogelijkheden om te anticiperen op hun toekomstige woonbehoefte, pakken daarop regie en benutten daarbij digitale hulpmiddelen. • Inwoners zien dat er gewerkt wordt aan nultredenwoningen en geclusterde woonvormen geschikt voor jong en oud nabij basisvoorzieningen (huisarts, supermarkt, ontmoetingsplek). Bijvoorbeeld Rikkingahof. • We voldoen aan de vraag naar 24-uurs zorg. • Er is voldoende en passende huisvesting voor aandachtsgroepen, met daarbij de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. • Inwoners horen dat de gemeente voldoet aan de taakstellingen die de gemeente heeft als het gaat om opvang van asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne. En zij merken dat we dit zo goed mogelijk doen, met oog voor de belangen van omwonenden. • Inwoners kunnen makkelijk informatie vinden over wonen in Ooststellingwerf en ervaren dat we goed reageren als zij hier vragen over hebben. • Inwoners hoeven hun bouwplan in veel gevallen niet te bespreken met de adviescommissie omgevingskwaltiet (Hûs en Hiem), omdat veelvoorkomende bouwplannen ambtelijk getoetst worden aan de sneltoetscriteria (vanaf 2025).

• Eigenaren van een monument en mensen die een project over monumenten willen bekostigen, kunnen eenvoudig een subsidie aanvragen. • Er blijft aandacht voor de monumenten op de jaarlijkse Open Monumentendag in september. • Kerkeigenaren kunnen rekenen op actief meedenken van de gemeente als ze de wens hebben om een andere functie toe te kennen aan het kerkgebouw.

51

Wat mag het kosten De lasten worden deels gedekt uit bestaande budgetten. Bij het heroverwegingsproces 2022-2025 heeft u ingestemd met het beschikbaar stellen van € 1,5 miljoen uit de Algemene reserve voor de Taskforce Wonen. Hiervan is per eind 2024 nog een bedrag van ruim € 900.000 beschikbaar. U heeft in december 2020 bij het voorstel over monumentenzorg ingestemd met een jaarlijkse bijdrage van € 2.500 aan Stichting Fryske Mole uit de reserve monumenten. Daarnaast heeft u ingestemd met het dekken van een eventuele overschrijding van het beschikbare budget voor subsidie monumenten uit de reserve monumenten tot een maximaal bedrag van € 25.000 per jaar. In de kadernota is voor 2026 € 200.000 beschikbaar gesteld voor het uitwerken van het volkshuisvestingsprogramma. Na van kracht worden van de Wet regie op de volkshuisvesting wordt dit een verplicht programma in 2026. Het volkshuisvestingsprogramma is gebaseerd op het volkshuisvestingsbeleid /onderdeel wonen dat deel uitmaakt van de meer omvattende gemeentelijke Omgevingsvisie.

Beleidskaders • Woon(zorg)visie Ooststellingwerf 2022-2026 • Visie op wonen, welzijn en zorg 2025 • Structuurvisie 2010-2020-2030 Ooststellingwerf • Regiodeal Wonen Z-O Fryslan 2025 • Addendum Regiodeal Wonen 2025 (beoogde vaststelling juli 2025) • Wet versterking regie op Volkshuisvesting 2024 (beoogde vaststelling 2025) • Huisvestingswet 2014 (herzien in 2024) • Nota Grondbeleid 2022 • Nota Grondprijzen 2022-2026 • Kerkenvisie (januari 2021)

52

Begroting Programma 8 x € 1.000 8- Bouwen wonen en gronden

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

-1.645

-2.529

-1.804

-1.785

-1.784

-1.749

-105

-1.810

59

59

59

59

8-3.26 Wonen en bouwen

-1.906

-6.122

-2.340

-2.129

-2.109

-2.025

Totaal Lasten

-3.657

-10.462

-4.086

-3.855

-3.834

-3.716

Resultaat voor bestemming Lasten 8-1.26 Ruimtelijke ordening 8-2.26 Grondexploitatie niet bedrijventerreinen

Baten 8-1.26 Ruimtelijke ordening

398

205

205

205

205

205

8-2.26 Grondexploitatie niet bedrijventerreinen

183

2.145

-

-

-

-

8-3.26 Wonen en bouwen

779

4.571

723

609

591

509

Totaal Baten

1.360

6.921

929

815

796

714

Resultaat voor bestemming

-2.297

-3.540

-3.158

-3.041

-3.038

-3.002

Toevoegingen

-3

-496

-

-

-

-

Onttrekkingen

295

1.231

442

231

231

196

Mutatie reserves

292

735

442

231

231

196

-2.005

-2.805

-2.716

-2.810

-2.807

-2.806

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

53