Agendabundel

Wat merkt de inwoner ervan Meer banen die worden ingevuld door goede lokale werknemers, en dus meer besteedbaar inkomen voor meer mensen. Mensen geven meer uit, waar ondernemers weer van profiteren. Voorzieningen blijven zoveel mogelijk in stand. Zo ontstaat een domino-effect, dat leidt tot grotere tevredenheid bij inwoners en ondernemers. Door actief te participeren in bovenstaande ontwikkelingen dragen we samen met het bedrijfsleven, de werknemers en bewoners van Ooststellingwerf bij aan een leefbare en sterke economische toekomst. Wat mag het kosten De lasten worden grotendeels gedekt uit bestaande budgetten.

18

Beleidskaders • Actieplan Oosterwolde De Nieuwe Winkelstraat (2017) • Samenwerken aan een Krachtig en prachtig winkelgebied van Oosterwolde 2026-2030 (Biz) • Strategisch beleidsplan arbeidsmarktregio Zuidoost Friesland • Masterplan Oosterwolde Centrum (2014) • Biz bedrijventerrein- beveiliging

Begroting Programma 3 x € 1.000 3- Economie

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

3-1.26 Economische ontwikkeling

-91

-155

-156

-156

-156

-156

3-2.26 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-338

-323

8

8

8

8

3-3.26 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-184

-197

-206

-206

-206

-206

3-4.26 Economische promotie

-335

-456

-280

-230

-230

-230

Totaal Lasten

-947

-1.131

-634

-584

-584

-584

499

772

-

-

-

-

-

-

68

68

68

68

640

722

498

498

498

498

1.138

1.494

566

566

566

566

191

363

-68

-18

-18

-18

Toevoegingen

-410

-441

-

-

-

-

Onttrekkingen

268

25

383

-

-

-

Mutatie reserves

-142

-416

383

-

-

-

49

-53

315

-18

-18

-18

Lasten

Baten 3-2.26 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3-3.26 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3-4.26 Economische promotie Totaal Baten

Resultaat voor bestemming

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

19

Programma 4 | Onderwijs We handhaven de kwaliteit, bereikbaarheid en betaalbaarheid van het onderwijs en verbeteren en borgen de samenwerking tussen zorg en onderwijs. Binnen het Sociaal Domein wordt gewerkt vanuit de Visie op Samenleven 2020-2024 (vastgesteld in oktober 2019). Het is een integraal programma over het gehele sociaal domein. Het bestaat uit vier opgaven, namelijk Meedoen, Samenleven, Gezondheid en Goed Opgroeien. In een doelenboom staat samengevat wat we per opgave willen bereiken (maatschappelijke effecten). In 2024 heeft er een tussenbalans plaatsgevonden en zijn er per opgave accenten aangebracht. Zie ook programma 5, 6 en 7 en paragraaf 10. Onderwijs hoort bij de opgave Goed Opgroeien.

Thema 4.1 Onderwijs Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect L. Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal. • In het collegeakkoord staat dat we willen dat kinderen gezond opgroeien in een veilige en stimulerende omgeving en zich goed ontwikkelen. • In het collegeakkoord staat dat we ons inzetten voor gelijke kansen voor ieder kind. Door onderwijsachterstanden bij kinderen en jongeren tegen te gaan. • We zorgen voor kwalitatief goede onderwijsgebouwen die goed bereikbaar zijn. We werken hierin samen met het onderwijs, vanuit de kaders van het Rijk. • Vanuit de visie op samenleving is besloten om een aantal punten extra aandacht te geven. Voor het onderdeel goed opgroeien ligt de nadruk op maatschappelijk effect L: een kansrijke start voor kinderen. Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect L: Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal Dit maatschappelijk effect hoort bij opgave 'Goed Opgroeien' uit de Visie op Samenleven. Het onderwijs is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het denken en leren (cognitie) van leerplichtige kinderen. Als gemeente richten we ons vooral op de voorschoolse periode. Dit blijven we doen door het programma Kansrijke start (eerste 1000 dagen van een kind) en door onder andere het inzetten van voor- en vroegschoolse-programma's (vve). L1.

Jeugdigen krijgen optimaal kans om talenten te ontplooien (faciliteren) We bieden kinderen een kansrijke start door de inzet van preventief aanbod zoals peuterspeelgroepen en programma's zoals voor-en vroegschoolse educatie. In programma 6, onder het thema 6.3 Goed opgroeien, wordt dit verder toegelicht. L2. Jeugdigen gaan naar school (regisseren) Onze leerplichtambtenaar werkt samen met scholen en zorgpartijen om te voorkomen dat jongeren voortijdig stoppen met school en om 'uitvallers' te ondersteunen en begeleiden. We zetten in op de aanpak Schoolaanwezigheid. Hierbij richten we ons vooral op het aanwezig zijn op school. Het is een schoolbrede aanpak, voor álle leerlingen en niet alleen voor de leerlingen waar zorgen over zijn. Door problemen zo vroeg mogelijk te signaleren, proberen we langdurig verzuim te voorkomen. De leerplichtambtenaar van Ooststellingwerf is vanuit preventief handelen betrokken bij zorgen en het risico op schooluitval. Vanaf 2025 worden de handhavingstaken (BOA) van de leerplichtambtenaar uitgevoerd door een aantal regionale BOA- leerplichtambtenaren. De basis hiervoor is vastgelegd in de regionale samenwerkingsovereenkomst startWijzer (vastgesteld 2019).

20

Sinds 2022 wonen er vluchtelingen uit Oekraïne in Ooststellingwerf. Sinds 2024 wonen er ook statushouders in Rikkingahof. Over het aanbod peuteropvang en onderwijs aan nieuwkomers/anderstalige kinderen zijn afspraken gemaakt met Scala Welzijn en de schoolbesturen van het basis- en voortgezet onderwijs. Kinderen van 6 tot 12 jaar gaan naar de taalschool in Drachten. Voor het voortgezet onderwijs maken jeugdigen (12-18 jaar) gebruik van het aanbod van de Internationale Schakelklas (ISK) in Drachten of Assen. Bij het voldoende beheersen van de Nederlandse taal stromen kinderen van de taalschool en jeugdigen van het ISK door naar reguliere scholen in onze gemeente of daar waar passend aanbod is. L3. Jeugdigen halen een startkwalificatie (regisseren) Een startkwalificatie is belangrijk voor vervolgonderwijs en/of een goede kans op de arbeidsmarkt (een baan). Om te zorgen dat jeugdigen een startkwalificatie behalen, werken gemeente (leerplicht, Gebiedsteam), voortgezet onderwijs en het Doorstroompunt samen. L4. Jeugdigen zijn taalvaardig (spreken, lezen, schrijven) (regisseren) We willen laaggeletterdheid voorkomen en taalachterstanden verkleinen. Hiervoor is een goede basis belangrijk. Dit draagt bij aan ‘gelijke startkansen’. Zo is er voor peuters met een taalachterstand het aanbod VVE. Ook in het onderwijs is er extra aandacht voor de taalontwikkeling.

In 2024 is doe-agenda L 'Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal' vastgesteld. Hierin besteden we aandacht aan beschikbaar aanbod om laaggeletterdheid te voorkomen en te verminderen. Dit geldt voor kinderen en volwassenen. Hierbij hanteren we een brede definitie van laaggeletterdheid en gaat het ook om digitale vaardigheden. L5. Jeugdigen en ouders ervaren dat de school en zorg samenwerken om hen optimaal te begeleiden (regisseren) Bij zorgen om een kind is goede samenwerking tussen school, kinderopvang, peuteropvang, voorliggende voorzieningen, gemeente (gebiedsteam) en jeugdhulp belangrijk. We faciliteren en stimuleren deze samenwerking. In het kader van passend onderwijs werken we in 2026, vanuit regio Friese Wouden aan een afwegingskader onderwijs en jeugdhulp. Dit afwegingskader beschrijft de verantwoordelijkheden van het onderwijs en de gemeente op het gebied van leerlingondersteuning. In het afwegingskader worden de wettelijke regels van onderwijs en jeugdhulp in de praktijk duidelijk uitgelegd. Hierdoor weten scholen en de gemeente beter wat hun rol is en kunnen we discussies voorkomen. Onderwijshuisvesting In 2023 zijn we met de schoolbesturen begonnen met het opstellen van een Integraal Huisvesting Plan. In juni 2025 is het Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) 2025-2050 vastgesteld.

De uitvoering van de sectorale routekaart voor de verduurzaming van de onderwijshuisvesting is hierin meegenomen. De uitvoering vindt plaats in 2026 en de jaren daarna. De eerste investering staat gepland in 2027. Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed De Stichting beheert en exploiteert de Kampus voor de huidige gebruikers (het Stellingwerf College, Kunst & COO en de Openbare Bibliotheek). Als er behoefte aan is kan de Kampus ook worden gebruikt voor culturele evenementen en overige activiteiten voor het algemeen belang en voor de inwoners van Ooststellingwerf. Wat merkt de inwoner ervan • L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. • De kwaliteit en bereikbaarheid van de huisvesting van het onderwijs in de gemeente blijft op peil. Wat mag het kosten Het stimuleren van samenwerken tussen gemeente, schoolbesturen en ouders betalen we uit de reguliere budgetten. Het accommodatiebeleid 2025-2050, waarvan het integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs, onderdeel is, is op 24 juni 2025 door de raad vastgesteld. De uitvoering start vanaf 2026. Beleidskaders • Afwegingskader Toezicht en Handhaving Wet kinderopvang Gemeente Ooststellingwerf 2025 • Doe agenda L 'Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal' 2024. • Visie op samenleven 2020-2024 • Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf 2022. • Wet op het Primair-, Speciaal en Voortgezet (speciaal) Onderwijs 21

• • •

Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) Subsidieregeling peuterspeelgroepen Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2025-2050

Begroting Programma 4 x € 1.000 4- Onderwijs

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

4-2.26 Onderwijshuisvesting

-1.409

-1.427

-1.546

-1.569

-1.545

-1.522

4-3.26 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

-2.069

-2.237

-2.005

-2.005

-2.005

-2.003

Totaal Lasten

-3.479

-3.664

-3.551

-3.574

-3.550

-3.525

4-2.26 Onderwijshuisvesting

245

252

265

265

265

265

4-3.26 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

639

764

545

545

545

545

Totaal Baten

884

1.016

810

810

810

810

-2.595

-2.648

-2.741

-2.764

-2.740

-2.715

Toevoegingen

-

-

-

-

-

-

Onttrekkingen

24

Mutatie reserves

24

-

-

-

-

-

-2.571

-2.648

-2.741

-2.764

-2.740

-2.715

Resultaat voor bestemming Lasten

Baten

Resultaat voor bestemming

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

-

22

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie We hebben een breed aanbod aan sport, kunst- en cultuuractiviteiten. We willen graag nog meer mensen bereiken. Daarom steunen we verschillende organisaties en sportactiviteiten die mensen samenbrengen. Recreatie en toerisme zijn belangrijk voor Ooststellingwerf. De natuurgebieden Drents-Friese Wold en Fochteloërveen spelen hierin een grote rol. Vooral Appelscha en de omgeving zijn belangrijke plekken voor toerisme in de regio. Ons openbaar groen is veilig, goed onderhouden en klaar voor de toekomst.

Thema 5.1 Sport en cultuur Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur. Informatie over de sociale infrastructuur (bijvoorbeeld ontmoetingsplekken, dorpshuizen en laagdrempelige activiteiten) vindt u bij Thema 6.1 Samenleven. Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijke effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur We hebben een breed aanbod van activiteiten op het gebied van kunst en cultuur. Toch geven vooral jongeren aan dat het niet aansluit bij wat zij willen. Ze missen een fysieke en centrale uitgaansplek. We willen deze doelgroep beter bereiken. Daarom werken we aan een plan voor een uitgaansplek in Oosterwolde, die we combineren met dorpshuisactiviteiten. Samen met de kerngroep culturele Bruisplek en het bestuur van de Miente hebben we al flinke stappen gezet. Op basis van bedrijfsplan Bruisplek en nieuwbouwplannen van de Miente gaan we verder. In juni 2025 is de notitie Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2025-2050 vastgesteld. Hierin zijn ook de plannen opgenomen om maatschappelijke gebouwen te verduurzamen, zoals dorpshuizen en sportlocaties. Hiervoor zijn subsidies beschikbaar via de 1/3-regeling. Voor cultuur is deze regeling nog niet beschikbaar.

We zijn begonnen met de voorbereidingen voor een nieuw binnenzwembad en een sporthal in Oosterwolde. Voor Appelscha is jaarlijks € 25.000 beschikbaar voor het huren of geschikt maken van ruimtes voor een dorpshuisfunctie en/of jongerenwerk. In 2026 verhuist stichting Kortsluiting naar Moskampweg 1. Hun kleine (podium)activiteiten vinden plaats in de jeugdsoos aan de Moskampweg 3. In 2025 en 2026 komt er meer geld van het Rijk vrij voor het bibliotheekwerk. Dit wordt na 2026 naar verwachting structureel. Dit gaat samen met een wettelijke zorgplicht via de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). Het is nog niet precies duidelijk wat de zorgplicht straks betekent voor onze taak bij het bibliotheekwerk en hoe dit betaald moet worden. We willen samen met onze bibliotheek een meerjarenbeleidsplan maken. In dat plan maken we duidelijke afspraken over het stimuleren van lezen bij kinderen en jongeren van 0-18 jaar, het verminderen van laaggeletterdheid en het helpen van inwoners bij basisvaardigheden, zoals het omgaan met de digitale samenleving. We geven ook meer ruimte aan ontmoeting, debat en cultuur: de bibliotheek als maatschappelijke ontmoetingsplek. We steunen verschillende organisaties en activiteiten op het gebied van sport en bewegen. Via het Lokaal Sportakkoord werken we aan zes thema’s om sporten voor iedereen mogelijk te maken.

We zorgen voor een goed en breed aanbod voor ouderen en mensen met een beperking. Ook gaan we door met het 6-wekenleefstijltraject voor inwoners die willen werken aan hun gezondheid, gedrag en voeding. Sportverenigingen en andere sportaanbieders krijgen steun bij hun activiteiten. Buurtsportcoaches van Stichting Scala werken samen met lokale initiatieven om sport- en beweegactiviteiten te organiseren. Daarbij speelt “Ooststellingwerf Beweegt” een belangrijke rol. We zorgen samen met maatschappelijke organisaties dat inwoners gemakkelijk informatie kunnen vinden over wat er te doen is in Ooststellingwerf. Bijvoorbeeld via de activiteitenagenda www.uutgaon.nl en www.beweegplein.nl, maar ook via andere media.

23

Wat merkt de inwoner ervan Maatschappelijke effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur Inwoners doen mee aan sport- en beweegactiviteiten. Ze merken dat er veel te doen is op dit gebied en dat er aandacht is voor een gezonde leefstijl. Ook op cultureel gebied zijn er veel mogelijkheden. Inwoners kunnen meedoen aan allerlei activiteiten. Het dorpshuis, waar ook culturele activiteiten zijn, biedt een plek om uit te gaan en samen te komen voor dorpshuisactiviteiten. Hier zijn bijvoorbeeld films, optredens en creatieve of beeldende activiteiten. In de jeugdsoos aan Moskampweg 3 zijn nu ook meer activiteiten voor jong en oud. Denk aan kleine optredens en spelavonden. De bibliotheek is op drie plekken in onze gemeente actief. Inwoners kunnen er boeken lenen, maar ook informatie krijgen, zich ontwikkelen en een leven lang leren. Daarnaast werken we aan het verduurzamen van dorpshuizen, sportaccommodaties en musea. Wat mag het kosten • Voor het ‘Lokaal Sportakkoord’ en de ‘Brede regeling combinatiefuncties’ is in 2026 geld beschikbaar uit de SPUK GALA-regeling van het Rijk. Het gaat om ongeveer € 16.000 voor het sportakkoord en € 143.000 voor de combinatiefuncties. • De bibliotheken krijgen tot en met 2026 geld uit de SPUK IDO-regeling van het Rijk.

Dit bedrag van € 24.800 is bedoeld voor het opzetten en verbeteren van een informatiepunt digitale overheid (IDO) in de bibliotheek. • Nobilis treft voorbereidingen voor een museale status. Dit maakt onderdeel van de toegekende subsidie van € 30.000. De subsidie is bedoeld voor de geschetste activiteiten, die Nobilis ook aan een museumregistratie moeten gaan helpen. • Per 2025 ontvangen we rijksmiddelen voor het werk van bibliotheken. Hierbij hoort ook een zorgplicht voor de gemeente. Het extra geld van het Rijk is € 100.000 per jaar. • Voor de cultuurcoördinator in de culturele Bruisplek is een vast bedrag van € 35.000 per jaar beschikbaar. Bij de kaderbrief 2025-2028 is voor de culturele bruisplek voor 2025 en 2026 een bedrag van € 25.000 beschikbaar gesteld, en vanaf 2027 een bedrag van € 51.000 per jaar. Beleidskaders • Notitie Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2025-2050 • Tussenbalans Visie op Samenleven (november 2023) • Visie op samenleven 2020-2024 • Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025 • Lokaal Sport Akkoord 2023-2026 (herijking)

Thema 5.2 Recreatie en openbaar groen Wat willen we bereiken Recreatie en toerisme De Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme is afgerond en vastgesteld door de raad op 22 april 2025. Deze ontwikkelagenda bestaat uit een visie, organisatieadvies, ruimtelijk ontwikkelkader en een uitvoeringsprogramma. De komende jaren gaan we aan de slag met het uitvoeringsprogramma. De doelstellingen waar we ons in 2026 op gaan richten zijn: • Inzetten op goed onderhouden infrastructuur voor fietsers, wandelaars, mountainbikers, pleziervaartuigen, ruiters en menners. • Vitaliseren verblijfsrecreatie. • Eenduidig keuzes in de positionering/verhaallijnen, promotieactiviteiten en doelgroepenkeuzes door afstemming tussen de marketingorganisaties. • Spreiding van bezoek met zowel bevorderen/behoud van toegankelijke natuur als het creëren van een aantrekkelijk landschap, met respect voor kwetsbare gebieden. • Meer relatiebeheer richting ondernemers en CAR 3.0. Openbare ruimte (groen) Een veilige en goed onderhouden openbare ruimte die toekomstbestendig is ingericht.

24

Wat gaan we ervoor doen Recreatie en toerisme • De gemeente zet zich in voor kwaliteitsverbetering van fietspaden en de komst van een ruiter knooppunten netwerk. Daarnaast wordt de provincie door de gemeente gestimuleerd om met een nieuw plan voor de brugbediening van de turfroute te komen. • Mogelijkheden voor campings om jaarrond open te zijn worden bekeken en waar mogelijk vastgelegd in beleid. Daarnaast worden de eerste stappen gezet in het vitaliseren van vakantieparken volgens het in ontwikkeling zijnde projectplan. Afhankelijk van de mogelijke komst van een instructieregel om permanente bewoning op vakantieparken toe te staan, wordt er gestart met handhaving bij 1 park. • Er wordt zorggedragen voor betere afstemming tussen de verschillende marketingorganisaties. Hierbij wordt er gezamenlijk aan een overzicht gewerkt om overlapping en doelgroepen in kaart te krijgen en heldere afspraken hierover te maken. • Plannen omtrent de Boerenstreek als toeristische entree en de Fochteloërveen boulevard als toeristische trekpleister worden verder vormgegeven. Hierdoor wordt spreiding van het toerisme gewaarborgd. • Er wordt zorggedragen voor betere afstemming tussen de verschillende marketingorganisaties. Hierbij wordt er gezamenlijk aan een overzicht gewerkt om overlapping in kaart te krijgen en heldere afspraken hierover te maken.

Openbare ruimte (groen) • We zorgen voor veilige en goed onderhouden openbare ruimte. Hierbij houden we rekening met hoe de ruimte wordt gebruikt, klimaatverandering, inclusie, verharding, groen, riolering, afwatering en de zorg voor de natuur en het milieu. • Bij initiatieven zoals woningbouw zorgen we ervoor dat de inrichting van de buitenruimte daar goed bij past. • We willen meer verschillende planten en dieren in onze gemeente (biodiversiteit). Daarom passen we ons werk hierop aan en richten we de openbare ruimte zo in dat dit helpt. • We vinden het belangrijk dat iedereen gebruik kan maken van de openbare ruimte. Bij de inrichting van de openbare ruimte zorgen we dat deze goed toegankelijk is voor iedereen. • We kappen zo min mogelijk bomen. Voor elke gekapte boom planten we één of meer bomen terug. • De eikenprocessierups zorgt jaarlijks voor overlast. We houden dit goed in de gaten en blijven bestrijden met een brede aanpak. We zetten maatregelen in om te voorkomen dat de rups terugkomt en we bestrijden de rupsen die er al zijn. Voor de Kadernota behandeling van 2027 wordt de raad geïnformeerd over de stand van zaken en het vervolg van de bestrijding van de eikenprocessierups. • Bij het aanleggen van speelplekken, kiezen we voor duurzame materialen en ‘natuurlijk spelen’. We vragen hierbij de mening van jeugd en buurtbewoners.

Wat merkt de inwoner ervan Recreatie en toerisme De inwoner kan profiteren van de projecten die zijn ontwikkeld in de regio en gebruik maken van een uitgebreid toeristisch infrastructuur. Indirect profiteren de inwoners van de werkgelegenheid en extra activiteiten (bijv. markten, voorstellingen, etc.) welke worden georganiseerd. De bestedingen van toeristen helpen tevens om de voorzieningen op peil te houden. Meer toeristen en recreanten in het gebied is voor de ondernemers een positieve ontwikkeling. Openbare ruimte (groen) • Gebruikers merken dat bomen, planten en ander groen regelmatig worden onderhouden. Dit helpt om de buurt veilig, netjes en prettig te houden. • Inwoners zien meer bloemen, planten en kruiden in de buurt. Dit vergroot de biodiversiteit wat de natuur helpt.

Wat mag het kosten

25

Recreatie en toerisme Bij de kaderbrief 2026 heeft u € 62.000 per jaar beschikbaar gesteld voor structurele uitbreiding van de ambtelijke capaciteit met 0,6 fte. Daarnaast heeft u voor de periode 2026 t/m 2028 een budget van € 103.000 per jaar beschikbaar gesteld voor 1 fte om de ambities vanuit de recreatievisie te kunnen realiseren. Voor lokale regiomarketing heeft u in 2026 € 50.000 beschikbaar gesteld. De overige inzet wordt gedekt uit de bestaande budgetten. Openbare ruimte (groen) • Een veilige en goed onderhouden openbare ruimte wordt grotendeels betaald uit reguliere budgetten. • In 2025 heeft de raad bij de behandeling van de Kaderbrief 2026-2029 eenmalig € 81.000 beschikbaar gesteld voor 2026 voor de aanpak van de eikenprocessierups. Beleidskaders Recreatie en toerisme • Structuurvisie Ooststellingwerf 2010-2020-2030 (2009) • Regionale ontwikkelstrategie Recreatie en Toerisme Zuidoost Friesland (2022) • Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme Ooststellingwerf 2025-2030 Openbare ruimte (groen) • Notitie Groenbeleid 2011 (Raad januari 2012) • Beleidsnotitie biodiversiteit gemeente Ooststellingwerf 2025 (nog niet vastgesteld door de raad) • Notitie 'Het behoud van veilige bomen' 2020

Begroting Programma 5 • •

Thema Sport en cultuur bestaat uit de volgende taakvelden: 5.1, 5.2, 5.3, 5.5, 5.6 Thema recreatie en openbaar groen bestaat uit de volgende taakvelden: 5.7

26

x € 1.000 5- Sport, cultuur en recreatie

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

-232

-218

-278

-278

-278

-278

-1.861

-1.896

-2.176

-2.247

-2.554

-3.358

5-3.26 Cultuurpres- cultuurprod- en cultuurpart

-549

-634

-662

-668

-668

-653

5-5.26 Cultureel erfgoed

-172

-150

-152

-152

-152

-155

5-6.26 Media

-586

-678

-693

-593

-593

-589

5-7.26 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.476

-3.999

-3.752

-3.707

-3.751

-3.804

Totaal Lasten

-6.876

-7.575

-7.714

-7.646

-7.997

-8.837

5-1.26 Sportbeleid en activering

187

187

160

164

164

164

5-2.26 Sportaccommodaties

Resultaat voor bestemming Lasten 5-1.26 Sportbeleid en activering 5-2.26 Sportaccommodaties

Baten

324

225

232

232

232

232

5-5.26 Cultureel erfgoed

5

14

14

14

14

14

5-6.26 Media

25

-

-

-

-

-

5-7.26 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

170

109

101

101

101

101

Totaal Baten

710

534

507

511

511

511

-6.166

-7.041

-7.207

-7.136

-7.486

-8.327

Toevoegingen

-

-

-

-

-

-

Onttrekkingen

242

721

116

15

15

-

Mutatie reserves

242

721

116

15

15

-

-5.924

-6.320

-7.091

-7.121

-7.471

-8.327

Resultaat voor bestemming

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

27

Programma 6 | Sociaal Domein Het programma ‘Samenleven’ gaat over de Visie op Samenleven 2020-2024 (vastgesteld in oktober 2019). Het is een integraal programma over het gehele sociaal domein. Het bestaat uit vier opgaven namelijk Meedoen (programma 6), Samenleven (programma 5 en 6), Gezondheid (programma 7) en Goed Opgroeien (programma 4 en 6). In een doelenboom staat samengevat wat we per opgave willen bereiken (maatschappelijke effecten). Eind 2023 werd de Visie op Samenleven geëvalueerd (Tussenbalans Visie op Samenleven). De belangrijkste conclusie is dat de gemeente de komende jaren vooral gaat investeren in: • Gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar. • Preventie en ‘voorliggende voorzieningen’ (informele zorg en indicatie-vrije hulp). • Betaalbaar en haalbaar houden van het 'vangnet' voor inwoners die het (tijdelijk) niet redden zonder ondersteuning. • Duurzame en samenhangende oplossingen (geen versnippering). De doelenboom is naar aanleiding van de Tussenbalans aangepast. De aangepaste doelenboom vindt u hieronder en in groter formaat op https://www.ooststellingwerf.nl/visie-samenleven. Zie ook paragraaf 10.

Er is een aantal gemeenschappelijke regelingen dat bijdraagt aan de vier opgaven: • Sociaal Domein Fryslân (SDF): Binnen de Centrumregeling SDF werken Friese gemeenten samen aan beleidsvoorbereiding en de inkoop van specialistische jeugdhulp en het bijbehorende contractbeheer. Het algemene doel is, om waar nodig, specialistische jeugdhulp en ondersteuning te leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. • Veiligheidsregio Fryslân (VRF): Binnen de VRF werken Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De VRF werkt op het gebied van gezondheidszorg aan het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de Friese inwoner.

28

•

GR SW Fryslân: GR SW Fryslân en Caparis NV dragen bij aan het aanbieden van arbeidsplaatsen voor onze inwoners in het kader van de voormalige wet sociale werkvoorziening. Wij hebben een dienstverleningsovereenkomst gesloten met Caparis voor de begeleiding en ontwikkeling van onze inwoners met een SW-indicatie.

Thema 6.1 Samenleven Inleiding Inwoners helpen elkaar, voelen zich thuis en zijn actief voor een sociale en vitale gemeenschap ‘Samenleven’ is een belangrijk onderwerp voor onze inwoners. Ze vinden elkaar ontmoeten, elkaar helpen en actief zijn in verenigingen of andere activiteiten belangrijk. Ze organiseren veel om samenleven in hun dorpen en wijken prettig te maken. Wij helpen hen daarbij. Bijvoorbeeld met het accommodatiebeleid, opbouwwerk, welzijnscoaching, dorpencoördinatoren, het inclusiepanel, buurtsport, vrijwilligersondersteuning, subsidies en Het Fonds. Voor de ‘Opgave Samenleven’ zijn in de Visie op Samenleven drie maatschappelijke effecten benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan werken (zie bij ‘Wat willen we bereiken’). Ontwikkelingen op het gebied van Sport en Cultuur (onderdeel van Maatschappelijk Effect G) zijn beschreven bij Thema 5.1 Sport en Cultuur. Wat willen we bereiken • Voorwaarden scheppen voor bloei van gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar (Tussenbalans Visie op Samenleven - november 2023 – Accent opgave Samenleven). • We willen een samenleving met een sterke sociale basis waarin inwoners verantwoordelijkheid nemen en voelen naar elkaar, voor elkaar klaar staan en elkaar helpen (collegeakkoord 2022). • Maatschappelijk effect E. Mensen voelen zich verbonden. • Maatschappelijk effect F.

Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar. • Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur. Wat gaan we ervoor doen In de ‘Tussenbalans van de Visie op Samenleven’ en in het collegeakkoord staat duidelijk wat we willen met de opgave ‘Samenleven’: we werken aan een sterke sociale basis. Wat we daarvoor doen is uitgewerkt bij de drie maatschappelijke effecten hieronder. Maatschappelijk effect E: Mensen voelen zich verbonden We helpen als gemeente om mensen met elkaar te verbinden en om te kijken naar elkaar. Dat is hard nodig omdat er meer ouderen zijn, mensen langer thuis wonen en er minder professionele zorg is. In verschillende dorpen en wijken organiseren we samen met inwoners en organisaties gesprekken over hoe we prettig kunnen wonen en samenleven in de toekomst. Dit zorgt voor ideeën uit de dorpen zelf om mensen met elkaar in contact te brengen, elkaar te helpen en samen activiteiten te doen. In 2026 gaan we verder met de pilot welzijnscoaching via Scala. Welzijnscoaches helpen inwoners die een steuntje in de rug nodig hebben. Ze brengen mensen in contact met anderen of begeleiden hen naar vrijwilligerswerk of een activiteit. Zo ontstaat er een netwerk van mensen die elkaar helpen. In Oldeberkoop steunen we met subsidie een pilot waarbij het dorp zelf een dorpsondersteuner heeft aangesteld.

Deze dorpsondersteuner heeft vergelijkbare taken als een welzijnscoach. Dorpsondersteuner en welzijnscoaches zetten zich ook in om eenzaamheid tegen te gaan. Huisbezoeken door vrijwilligers aan alle 75-plussers dragen hier ook aan bij. Scala jongerenwerk zet zich in om jongeren en jongvolwassenen die zich eenzaam voelen te bereiken.

29

In ons beleid hebben we aandacht voor inclusie. We doen dit door samen te werken met verschillende geledingen zoals het inclusiepanel waarbij we toegankelijkheid, gelijkwaardigheid, diversiteit en erbij horen als uitgangspunt hanteren. Maatschappelijk effect F: Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar In de ‘Tussenbalans Visie op Samenleven’ staat: “Gemeenschapskracht groeit als er een plek is waar mensen elkaar ontmoeten, zelf bepalen wat ze belangrijk vinden om op te pakken en er voldoende faciliteiten zijn, bijvoorbeeld in de vorm van geld of professionele ondersteuning.” We nodigen inwoners uit om mee te denken en te doen met ontwikkelingen in hun dorp of wijk. We helpen hen daarbij via het Initiatievenloket, opbouwwerk, bestuurscoaching, subsidies, de wijk- en dorpsbudgetten en het Fonds. Dit Fonds blijft in ieder geval tot en met 2026 bestaan. Dorpencoördinatoren helpen samen met opbouwwerkers en bestuurscoaches mensen die iets willen organiseren in hun buurt. Ook via www.ditisooststellingwerf.nl geven we aandacht aan lokale initiatieven. We gebruiken dit platform om mensen te inspireren, te informeren en te ondersteunen. We blijven dit verder uitbreiden.

In de wijken Oosterwolde Noord en Oosterwolde Noordoost is, als onderdeel van de Regio Deal Zuidoost Friesland, ondersteuning gevraagd en gekregen voor een participatieproces (samenwerking tussen inwoners, gemeente en organisaties) rond het thema ‘Tot op hoge leeftijd (met zorgvraag) in de wijk blijven wonen’. In april 2024 zijn er gesprekken met wijkbewoners gevoerd. Op basis van de uitkomsten van deze gesprekken zijn werkgroepen gevormd van wijkbewoners en professionals. De werkgroepen gaan aan de slag met de thema's: ontmoeting, wonen, zorg, mantelzorg en vervoer. De inzet van vrijwilligers is onmisbaar in een samenredzame en vitale samenleving. We geven subsidie aan de Vrijwilligerscentrale van Scala. Daar komen vraag en aanbod van vrijwilligerswerk samen. Op aanvraag worden trainingen aan vrijwilligers gegeven, soms samen met de bestuurscoaches. Organisaties die met vrijwilligers werken kunnen hulp en advies krijgen van de vrijwilligerscentrale. Ook worden er een paar keer per jaar bijeenkomsten georganiseerd, zoals ‘Soep en Ontmoet’. Tijdens deze bijeenkomsten kunnen organisaties ervaringen delen, van elkaar leren en samenwerken. We waarderen vrijwilligers door vrijwilligersawards uit te reiken. De mantelzorgconsulent uit gebiedsteam Wmo werkt actief met mantelzorgers, collega’s en samenwerkingspartners.

Ze weet wat er speelt, leeft, biedt mantelzorgers een luisterend oor en denkt mee. Ook organiseert de mantelzorgconsulent contact tussen lotgenoten, ontspanningsuitjes en het respijtweekend. Samen met het Netwerk Mantelzorg worden activiteiten georganiseerd voor (jonge) mantelzorgers. Zij werkt samen met ons Mantelzorgpanel en regelt het mantelzorgcompliment. In 2025 is een doorlopende bewustwordingscampagne gestart om nog meer mantelzorgers te bereiken. Maatschappelijk effect G: Mensen maken gebruik van de sociale (culturele en sport) infrastructuur Sport, ontmoeting, zingeving en cultuur brengen mensen samen en zorgen voor verbinding. Daarom blijven wij hierin investeren. We zorgen ervoor dat er in elk dorp of elke buurt plekken zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Laagdrempelige activiteiten en informele dagbesteding helpen inwoners om actief te blijven, anderen te ontmoeten en het gevoel te hebben erbij te horen en iets te betekenen. We gaan door met een aantal projecten uit het programma Aandachtsgebieden 2020-2023. Denk aan de Buurthaven en Dorpstuin en extra aandacht voor jeugd in het Dorpspark in Haulerwijk en de Buurthuiskamer in het Ketelhuis in het Haerenkwartier. Dankzij een professionele beheerder van het Leger des Heils (20 uur per week) is Het Ketelhuis in het Haerenkwartier uitgegroeid tot de centrale ontmoetingsplek in de wijk.

Jong en oud komen samen en zowel oude als nieuwe bewoners ontmoeten elkaar op de locatie. Steeds meer bewoners weten de weg te vinden en er is een mooi programma ontstaan waar al veel vrijwilligers aan meewerken. We zetten deze aanpak in ieder geval door tot en met 2026. Informatie over Sport en Cultuur vindt u in de begroting bij Thema 5.1 Sport en Cultuur Wat merkt de inwoner ervan

30

Maatschappelijke effect E. Mensen voelen zich verbonden. Inwoners kunnen met hun vragen over welzijn en zorg terecht bij de welzijnscoaches en de dorpsondersteuner. Steeds meer mensen kennen hen en weten hen te vinden. In de dorpen moedigen we gesprekken aan over 'omzien naar elkaar'. Het Inclusiepanel let op dingen die het meedoen in dorpen en verenigingen moeilijker of juist makkelijker maken. Ook kunnen verenigingen zelf terecht bij het Inclusiepanel met specifieke vragen. Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar Inwoners met een goed idee (inwonersinitiatieven) krijgen hulp van opbouwwerkers, het initiatievenloket en bestuurscoaches. Vrijwilligers worden gewaardeerd en vertellen over hun inzet op de website www.ditisooststellingwerf.nl. Scala Vrijwilligerscentrale brengt vraag en aanbod van vrijwilligerswerk samen, zorgt ervoor dat vrijwilligerswerk onder de aandacht komt en helpt organisaties die met vrijwilligers werken. Mantelzorgers krijgen hulp van de mantelzorgconsulent, kunnen gebruik maken van een breed ondersteuningsaanbod en worden gewaardeerd. Maatschappelijke effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur Inwoners nemen volop deel aan sport, cultuur en ontmoeting. Er zijn steeds meer laagdrempelige activiteiten en dagbesteding waar iedereen aan mee kan doen.

Ontmoetingsplekken en activiteiten brengen mensen samen. Op uutgaon.nl en beweegplein.nl vinden inwoners welke activiteiten er allemaal zijn in de gemeente. Wat mag het kosten • In 2026 is er geld beschikbaar uit de SPUK-regeling GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord). Voor het versterken van de sociale basis is € 43.000 beschikbaar. Dit geld gebruiken we voor de pilots met welzijnscoaches en dorpsondersteuner. Voor mantelzorg is er € 14.500 beschikbaar. Dit zetten we in voor respijtzorg en om overbelasting van mantelzorgers te voorkomen. Daarnaast kunnen we met dit geld ook investeren in plannen op het gebied van gezondheid (zie thema 7.1) en sport en cultuur (zie thema 5.1). • Om door te gaan met de pilot welzijnscoaching door Scala is in 2026 een bedrag van € 210.000 begroot. Dit wordt betaald uit verschillende budgetten: SPUK GALA-gelden, het budget Aanpak Eenzaamheid, de FRIZA-gelden en het nieuwe budget Voorliggend Veld, waarvoor in 2026 Wmo-geld wordt gebruikt (zie kaderbrief 2026). • De subsidie voor de pilot dorpsondersteuner in Oldeberkoop van € 45.000 wordt in 2026 betaald uit GALA en FRIZA gelden. Het dorp draagt zelf € 10.000 bij. • In de Kaderbrief 2026 zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor het uitbreiden van het aantal uren (fte) van de mantelzorgconsulent.

• Voor de ‘Dorps Ontwikkelings Methodiek’ (DOM) in Oosterwolde, binnen de Regiodeal Zuidoost Fryslân, ontvangen we van de provincie voor drie jaar lang ondersteuning: elk jaar 100 uur procesondersteuning (totaal 300 uur) en € 50.000 aan procesgeld. Het DOM-project loopt tot eind 2026. • We werken samen verder met het Leger des Heils voor de Buurthuiskamer in het Haerenkwartier. Het Leger des Heils krijgt hiervoor een bedrag van € 200.800 voor de periode 2024-2026. • Het Dorpshuizenbudget is € 50.000 per jaar. De verduurzaming van de dorpshuizen loopt via het accommodatiebeleid. • Voor Appelscha is jaarlijks € 25.000 beschikbaar om ruimtes te huren of geschikt te maken voor dubbelgebruik zoals dorpshuisactiviteiten en jongerenwerk. Beleidskaders • Notitie Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2025-2050 • Tussenbalans Visie op Samenleven (november 2023) • Visie op samenleven 2020-2024 • Doe-agenda E Mensen voelen zich verbonden 2022-2026 • Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025 • Doe-agenda I Gelukkig en gezond ouder worden en mantelzorg 2021-2025 • Visie op Inclusie (2020)

Thema 6.2 Meedoen Inleiding 31

Alle inwoners doen volwaardig mee Inwoners vinden ‘Meedoen’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein. Het gaat om de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet, de Wet Inburgering 2021 en de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening. Voor de Opgave Meedoen zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (A t/m D) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect A. Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie). • Maatschappelijk effect B. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt (zie doe-agenda B). • Maatschappelijk effect C. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven (zie doe-agenda C en doeagenda Inburgering). • Maatschappelijk effect D. Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor meedoen zijn dat: • Voor maatschappelijk effect A: Accent: Inwoners stimuleren om tijdig te anticiperen op ouder worden. • Voor maatschappelijk effect B: Accent: Alles op alles zetten om bijstandsgerechtigden naar vermogen mee te laten doen in onze samenleving.

• Voor maatschappelijk effect C: Accent: Voorzieningen voor inwoners met weinig geld en/of schulden zo eenvoudig mogelijk en makkelijk toegankelijk te maken. En accent: Structurele verbeteringen bereiken van mensen die lange tijd in armoede en/of schulden leven (gebiedsgericht werken aan bestaanszekerheid). • Voor maatschappelijk effect D: Accent: (Wmo) zorg anders organiseren en inkopen, zodat deze haalbaar en betaalbaar blijft. En accent: formele zorg minder 'promoten' en uitdragen als oplossing. Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen We maken prestatieafspraken met corporaties over het realiseren van geclusterde woningen voor senioren en zorgwoningen met zorg en voorzieningen nabij. In 2026 starten we bij locatie Rikkingahof een buurthuiskamer. Die is niet alleen voor de bewoners van het terrein, maar ook voor mensen uit de buurt. De woonzorgvisie is vastgesteld. We maken nu een plan om de ideeën uit deze visie echt uit te voeren. In Oosterwolde Noord en Noordoost werken we samen met o.a. inwoners, zorgverzekeraar, zorgkantoor, zorgaanbieders en woningbouwcorporaties aan domein overstijgende samenwerking (DOS). We zorgen er samen voor dat ouderen die thuis wonen, de juiste hulp of zorg krijgen. Dat kan hulp zijn van buurtgenoten, vanuit de Wmo, de Wet Langdurige Zorg of de Zorgverzekeringswet.

Het Gebiedsteam geeft inwoners advies over levensloopbestendig wonen. Als dat nodig is, helpen ze ook met een vergoeding voor een verhuizing of aanpassing van de woning. In 2026 gaan we verder met het project 'Mijn huis op Maat' voor mensen die een eigen huis bezitten. Inwoners kunnen daarbij gebruikmaken van speciale leningen, zoals de verzilverlening of blijverslening. Zo kunnen ze hun huis zelf aanpassen en hoeven ze geen beroep te doen op de Wmo. Eind 2025 beslissen we of we in 2026 doorgaan met de inzet van een seniorenmakelaar voor huurders.

32

We maken beleid om het makkelijker te maken grote woningen te splitsen. Zo kunnen er levensloopbestendige woningen ontstaan, woningen voor meerdere generaties of twee aparte woningen op één erf. Zie ook thema 8.1: Bouwen, wonen en gronden. Voor mantelzorg zijn er aparte regels gemaakt, zodat mantelzorg beter mogelijk wordt. Zie hiervoor ook thema 7.1: Gezondheid. Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt In lijn met de eind 2024 vastgestelde tussenbalans op de Visie op Samenleven werken we in 2026 verder aan iedere bijstandsgerechtigde naar vermogen en duurzaam mee laten doen in onze samenleving. Dit sluit ook aan bij de voorgenomen wetswijzigingen in de Participatiewet in Balans en Van school naar duurzaam werk. We blijven ons richten op werk of scholen voor werk. Waar dit niet mogelijk is zoeken we samen met de inwoner naar andere passende vormen van participatie. Dit door de inzet van casemanagement, iedere bijstandsgerechtigde een vaste contactpersoon, en waar nodig de inkoop van gespecialiseerde dienstverlening bij externe aanbieders. Hiervoor sluiten we per 1 januari 2026 overeenkomsten met geschikte aanbieders. Ook maken we gebruik van de dienstverlening, zoals scholingstrajecten, die regionaal worden aangeboden en gefinancierd vanuit Fryslân Werkt.

Dit alles vanuit de overtuiging dat participeren/meedoen bijdraagt aan een zinvolle dag invulling voor het individu en het positieve effect dat dit heeft voor de samenleving als geheel. Naast de inzet vanuit de Participatiewet werken we in 2026 aan verdere ontschotting. We zien steeds meer inwoners, ook jongeren, die met vraagstukken worstelen op meerdere leefgebieden. Dit vraagt intern samenwerking met collega’s van Jeugd en Wmo, maar ook met externe partners zoals het UWV en de GGD. Hier blijven we op inzetten. Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven We hebben een nieuw beleidsplan Schuldhulpverlening opgesteld. Daarin zijn ambities opgenomen die aansluiten bij de maatschappelijke effecten in de Visie op Samenleving. De ambities zijn uitgewerkt in een aantal maatregelen waar we de komende 4 jaar aan werken. Speciale aandacht is er voor de groep werkenden met problematische schulden en jongeren en jongvolwassenen. De pilot ‘Papierwinkel’ die in 2025 is gestart, loopt door tot half 2026. Wat we bereiken is dat meer inwoners laagdrempelige ondersteuning ontvangen bij geld- en papierzaken. Daarin wordt samengewerkt met andere organisaties en ketenpartners. In 2026 vindt een evaluatie plaats. In 2025 is gestart met het Volwassenenfonds Sport- en Cultuur. Ook in 2026 is hier subsidie voor beschikbaar.

Inwoners met een laag inkomen krijgen een vergoeding voor het lidmaatschap van een club, vereniging of sportschool. Er is een werkgroep betaalbaarheid die is ontstaan vanuit de prestatieafspraken met o.a. de woningcorporaties. Er is een projectplan opgesteld waarvan de uitvoering deels in 2025 en deels in 2026 plaatsvindt. Door een aanpak waarin duurzaamheidsmaatregelen gecombineerd worden met ‘geldzaken’ in bepaalde wijken/straten willen we de woonlasten van sociale huurders betaalbaar houden.

33

In het kader van de inburgeringswet ondersteunen we statushouders die in onze gemeente gehuisvest worden bij het kennismaken met de lokale samenleving en voorzieningen. Ze volgen inburgeringslessen om de Nederlandse taal en de cultuur te leren. Daarnaast ontzorgen we statushouders in de eerste zes maanden van hun verblijf in onze gemeente door hun vaste lasten te betalen vanuit hun bijstandsuitkering (wettelijke verplichting) en begeleiden we hen naar maatschappelijke en financiële zelfredzaamheid. Participatie en meedoen is daarbij een sterk uitgangspunt. Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet Soms hebben inwoners ondersteuning nodig. Wij bieden hun een vangnet. Zij kunnen terecht bij het Gebiedsteam om ondersteuning te krijgen of te regelen. We faciliteren vrijwilligers om proactief inwoners van 75+ te bezoeken om hen te informeren, de weg te wijzen en eventuele behoeften te signaleren (preventief huisbezoek). De medewerkers van het Gebiedsteam zijn zichtbaar op vindplaatsen (scholen en bij de huisartsen bijvoorbeeld) en welzijnswerkers zijn actief in de wijken. De bibliotheek biedt ondersteuning aan inwoners bij het omgaan met de digitale overheid (informatiepunt digitale overheid). We brengen jaarlijks de Regelingenwijzer uit met alle (financiële) regelingen voor inwoners (zie ook Meedoen C).

We zetten extra in om inwoners te laten weten wat het Gebiedsteam is en hoe men daar gebruik van kan maken. We positioneren de onafhankelijke cliëntondersteuner breed in het sociaal domein. We blijven werken aan de verdere doorontwikkeling van het Gebiedsteam, onder meer gericht op een goede en laagdrempelige toegang en ontschot werken. We blijven investeren in preventie, werken intensief samen met welzijn- en zorgorganisaties om een stevig vangnet te houden en ondersteunen diverse initiatieven vanuit de samenleving voor indicatievrije dagbesteding. Zie ook paragraaf 10 'visie op Samenleven' over Gebiedsteam, grip op uitgaven Wmo en jeugd en voorliggende voorzieningen. Door middel van de Wmo aanbesteding zetten we nog meer in op voorliggende mogelijkheden, om zodoende het vangnet in de toekomst beschikbaar te houden voor degene die daar echt op aangewezen is. Wat merkt de inwoner ervan A. Mensen wonen op de door hun gewenste plek B. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt of doen naar vermogen mee in onze samenleving C. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven D. Mensen maken indien nodig gebruik van het aanwezige vangnet Wat mag het kosten Eigen bijdrage Wmo De eigen bijdrage voor Wmo-voorzieningen is nu voor iedereen hetzelfde (het abonnementstarief). Hierdoor maken meer mensen er gebruik van, vooral van huishoudelijke hulp.

De nieuwe wetgeving hierover waardoor mensen weer een eigen bijdrage gaan betalen die afhangt van hun inkomen is op de lange baan geschoven. Wet inburgering 2021 We ontvangen van het Rijk uitvoeringsmiddelen en een specifieke uitkering. De uitvoeringsmiddelen gebruiken we voornamelijk voor het vanuit de uitkering doorbetalen van de vaste lasten, vervoerskosten naar inburgeringslessen, participatieactiviteiten en begeleiding naar financiële zelfredzaamheid. De specifieke uitkering is voor de bekostiging van inburgeringsvoorzieningen zoals taallessen, het participatieverklaringstraject en maatschappelijke begeleiding die we vanuit deze wet moeten bieden. Via de SiSa leggen we hier verantwoording over af. Het landelijk beeld is dat de middelen die gemeenten van het Rijk ontvangen niet toereikend zijn. Op dit moment zijn we aan het onderzoeken of dit voor onze gemeente ook zo is. Bij de kaderbrief 2026 is € 79.000 per jaar voor 2026 t/m 2028 beschikbaar gesteld voor een beleidsadviseur Inburgering en Migratie.

34

Participatie werkdeel Bij de heroverwegingen 2022 is besloten het budget voor participatie werkdeel te verlagen. Dit op basis van het uitkeringsbestand. Bij een toename van 15 bijstandsgerechtigden kan alsnog aanspraak worden gedaan op deze middelen. Dit omdat er dan tekort aan middelen ontstaat waardoor de beoogde dienstverlening niet meer geboden kan worden. De verwachting is niet dat het bijstandsbestand zal toenemen, maar wel vragen de inwoners met een uitkering intensievere dienstverlening. In de tussenbalans Visie op Samenleven is daarom afgesproken de pilot 'ouders in de bijstand begeleiden naar werk in de zorg' niet uit te voeren en de hiermee vrijgekomen middelen jaarlijks toe te voegen aan het budget werkdeel Participatiewet. Volwassenenfonds Sport en Cultuur en de Papierwinkel Voor 2026 is er € 47.000 subsidie beschikbaar gesteld aan Sport Fryslân voor uitvoering van het Volwassenenfonds Sport en Cultuur. Ook voor de pilot ‘Papierwinkel’ is een subsidie verleend aan Scala Welzijn. Bovenregionaal Wmo vervoer U heeft bij de behandeling van de Kaderbrief 2025 besloten om het bovenregionale vervoer niet meer via de Wmo te regelen, maar via Valys. Dit zorgt voor lagere lasten en is verwerkt in de begroting 2026.

Beleidskaders • Visie op samenleven 2020-2024 • Woon(zorg)visie 2022-2026 • Doe-agenda B Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt 2021-2025 • Doe-agenda C Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven 2021-2025 • Doe-agenda Nieuwe Wet Inburgering 2022-2026 • Re-integratieverordening Participatiewet 2023 • Verordening Tegenpresentatie 2015 • Maatregelenverordening 2018 • Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2015 • Verordening Individuele Studietoeslag 2015 • Handhavingsverordening 2015 • Verordening Verrekening Bestuurlijke Boete bij Recidive 2015 • Verordening adviesraad sociaal domein gemeente Ooststellingwerf 2015 • Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2022 • Verordening Beslistermijn Schuldhulpverlening 2023 • Beleidsplan Schuldhulpverlening gemeente Ooststellingwerf 2025-2028

Thema 6.3 Goed Opgroeien Inleiding Jeugdigen (-9 maand tot 23 jaar) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen Inwoners vinden ‘Goed Opgroeien’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we veel wettelijke taken op dit terrein. Voor de Opgave Goed Opgroeien zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (L t/m O) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. • Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O). • Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar. • Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien (zie doe-agenda O). Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor goed opgroeien zijn dat: • Voor maatschappelijk effect L ligt het accent op: Kansrijke start voor kinderen. • Voor maatschappelijk effect O ligt het accent op: Beperken jeugdhulpvragen door gerichte preventie.

35

Wat gaan we ervoor doen Goed opgroeien vraagt een integrale aanpak (eenzaamheid, weerbaarheid, armoede, onderwijs). Maatschappelijk effect L: Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal Buurtsportcoaches stimuleren de fysieke en motorische ontwikkeling van kinderen. Via JOGG werken we aan de gezondheid van jonge inwoners. We hebben kindregelingen om te zorgen dat kinderen mee kunnen doen (zie thema 6.1). In het programma Go Yoflo (voorheen OKO) stimuleren we dat jongeren gezond en gelukkig opgroeien. We willen voorkomen dat ze beginnen met roken, drinken of drugs gebruiken. Om deze positieve leefomgeving voor jongeren te waarborgen zetten we in op de volgende plekken: het gezin, op school, in de vriendenkring en in de vrije tijd. Dit doen we samen met ouders, scholen, jongerenwerk en andere organisaties. We kijken naar wat jongeren nodig hebben in het gezin, op school, bij vrienden en in hun vrije tijd. Ook jonge mantelzorgers krijgen hulp. Dit zijn kinderen of jongeren die zorgen voor een naaste. We bieden steun, contact met andere mantelzorgers en activiteiten, zodat ze niet overbelast raken en zich goed kunnen blijven ontwikkelen. Naschools aanbod In Ooststellingwerf dragen we al enkele jaren financieel zorg voor een aanbod van naschoolse activiteiten. De organisatie hiervan ligt bij Stichting Scala via een subsidie.

De activiteiten worden georganiseerd bij de scholen in Oosterwolde Zuid en in Haulerwijk. Vanuit het convenant ‘Rijk Ooststellingwerf’ werken verschillende partijen samen aan het aanbod van naschoolse activiteiten. Vanuit de landelijke Gelijke Kansen Alliantie is er voor 2025 nog een aanvullend budget om het lokale aanbod te verstevigen. Maatschappelijk effect M: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders We investeren in allerlei vormen van preventie en laagdrempelige voorzieningen in het voorliggend veld. Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen zijn er voorzieningen en is er zorg en ondersteuning voor de eerste 1000 dagen van het kind. Ook later kunnen ouders hulp krijgen bij de opvoeding. Bijvoorbeeld via opvoedondersteuning van de GGD, het programma Stevig Ouderschap, Buurtgezinnen of informatie over het voorkomen van alcohol- en drugsgebruik bij jongeren. Zie ook bij onderdeel O. Maatschappelijk effect N: Jonge inwoners zijn weerbaar Met Go Yoflo helpen we jongeren sterker te worden tegen middelengebruik en mentale problemen. Ook starten er activiteiten vanuit Friza, bijvoorbeeld over zelfmoordpreventie, pesten en eenzaamheid. Samen met anderen voeren we preventieve acties uit, zoals 'Nuchter over gewicht', 'Nuchtere Fries' (alcohol) en de gezonde sportkantine. We sluiten aan bij de gedachte van positieve gezondheid.

Scholen, het Gebiedsteam en jongerenwerk werken samen met Verslavingszorg Noord Nederland (VNN). Zo kunnen ze verslaving bij jongeren vroeg herkennen, bespreken en aanpakken. Zie ook thema 7.1 Gezondheid. Maatschappelijk effect O: Kwetsbare jonge inwoners en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien We hebben aandacht voor het voorkomen van problemen bij jongeren. Zo zorgen we ervoor dat minder jongeren jeugdhulp hebben en dat hun problemen minder ernstig worden. Ouders kunnen op veel plekken makkelijk hulp krijgen bij opvoeding, zoals bij de inloopspreekuren van de GGD, via Buurtgezinnen of bij het Gebiedsteam. Ook zijn we aanwezig op plekken waar kinderen en ouders komen, zoals scholen, peuteropvang en huisartsen. Zo kunnen we vroeg helpen en dure zorg voorkomen. We vinden het belangrijk dat kinderen en jongeren leren omgaan met tegenslagen. We praten met inwoners over wat je realistisch van jongeren kunt verwachten en welke rol de gemeente wel of niet heeft. Als hulp nodig is, kan het Gebiedsteam kortdurende hulp bieden, jongerenwerk inzetten of doorverwijzen naar een jeugdhulpaanbieder.

36

Ook werken we samen met jongeren om begrip en openheid te krijgen voor LHBTI+. Met het preventieprogramma Go Yoflo zorgen we samen voor een positieve leefomgeving voor jongeren, waarbij samenwerking binnen de gemeente centraal staat. Dat doen we thuis (gezin), op school, in de vriendengroep (peergroep) en in de vrije tijd. De gemeente zorgt dat ouders en andere betrokkenen goed samenwerken, zodat jongeren op meerdere plekken worden ondersteund en er een ‘community’ ontstaat rond de opgroeiende jongeren. De pilot Vaktherapie (een behandelvorm voor jeugdigen die gebruik maakt van een ervaringsgerichte werkwijze zoals muziek, spel of beeld) in 2024-2025 wordt in 2026 voortgezet. Voor kinderen die extra hulp nodig hebben, zetten we in op zogenaamde Plus-voorzieningen. Een voorbeeld hiervan is PeuterPlus: een aanbod voor peuters die meer nodig hebben dan het standaard aanbod peuteropvang biedt. Wat merkt de inwoner ervan L. Kinderen zijn taalvaardig en ontwikkelen zich optimaal. M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders. N. Jeugdigen zijn weerbaar. O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien. Er is een laagdrempelig aanbod beschikbaar voor ouders en kinderen in de gemeente Ooststellingwerf, van algemeen toegankelijke voorzieningen tot jeugdzorg.

Wat mag het kosten In 2026 gebruiken we het dashboard met jeugdhulpcijfers (zoals instroom, uitstroom en aantal cliënten) om het gebruik van jeugdhulp goed te volgen. Met een prognosemodel berekenen we wat jeugdhulp in 2026 en daarna waarschijnlijk gaat kosten. We gaan ook verder met de uitvoering van de maatregelen die in 2024 zijn opgesteld om de jeugdhulpkosten beter in de hand te houden. Daarnaast rollen we in 2026 het programma Go Yoflo verder uit. We gebruiken hierbij de OKO-monitoring, zodat we tijdig kunnen bijsturen als dat nodig is. Beleidskaders • Doe agenda L: Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal • Doe agenda O: Kwetsbare jonge inwoners 2021-2025 • Doe agenda HK: Positieve Gezondheid 2022-2026 • Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024 • Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd en Beleidsregels Hart voor de Jeugd (2025) • Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân 2014 • Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf en Aanvullende beleidsregels Verordening Leerlingenvervoer (2022) • Toezicht en handhaving kinderopvang en peuterspeelzalen 2025 • Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) • Subsidieregeling peuterspeelgroepen 2020 • Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022

Begroting Programma 6 Begroting programma 6 • Thema Samenleven bestaat uit de volgende taakvelden: 6.1, 6.21, 6.22, 6.23 • Thema Meedoen bestaat uit de volgende taakvelden: 6.3, 6.4, 6.5, 6.60, 6.711, 6.712, 6.713, 6.714, 6,791, 6.91 • Thema Goed Opgroeien bestaat uit de volgende taakvelden: 6.751, 6.752, 6.753, 6.761, 6.762, 6.763, 6.792, 6.811, 6.812, 6.821, 6.822, 6.92

37

x € 1.000 6- Sociaal domein

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

6-1.26 Samenkracht en burgerparticipatie

-5.786

-8.687

-3.810

-3.267

-3.267

-3.266

6-2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

-3.126

Resultaat voor bestemming Lasten

6-21.26 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo

-

-1.398

-1.422

-1.422

-1.422

-1.422

6-22.26 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jgd

-

-1.398

-1.422

-1.422

-1.422

-1.422

6-3.26 Inkomensregelingen

-13.118

-13.153

-13.425

-13.481

-13.609

-13.772

6-4.26 WSW en beschut werk

-2.791

-2.481

-2.458

-2.322

-2.191

-2.117

6-5.26 Arbeidsparticipatie

-1.010

-1.153

-1.188

-1.119

-1.119

-1.119

6-60.26 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)

-1.819

-1.890

-1.805

-1.805

-1.805

-1.805

6-711.26 Hulp bij het huishouden (WMO)

-3.109

-3.158

-3.493

-3.528

-3.528

-3.528

6-712.26 Begeleiding (WMO)

-1.531

-1.442

-1.649

-1.751

-1.751

-1.751

6-713.26 Dagbesteding (WMO)

-1.254

-1.181

-1.206

-1.378

-1.509

-1.517

-252

-256

-264

-264

-264

-264

-75

-85

-85

-85

-85

6-714.26 Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6-7 Jeugdhulp oude taakvelden

-9.976

6-791.26 PGB Wmo

-

6-91.26 Coördinatie en beleid Wmo

-

-73

-73

-73

-73

-73

6-751.26 Jeugdhulp ambulant lokaal

-

-688

-836

-792

-792

-792

6-752.26 Jeugdhulp ambulant regionaal

-

-5.255

-5.718

-5.388

-5.388

-5.388

6-753.26 Jeugdhulp ambulant landelijk

-

-698

-263

-219

-219

-219

6-761.26 Jeugdhulp met verblijf lokaal

-

-413

-750

-750

-750

-750

6-762.26 Jeugdhulp met verblijf regionaal

-

-3.304

-2.633

-2.633

-2.633

-2.633

6-763.26 Jeugdhulp met verblijf landelijk

-

-413

-66

-66

-66

-66

6-792.26 PGB Jeugd

-

-326

-165

-143

-143

-143

6-811.26 Beschermd wonen (WMO)

-3

-94

-99

-99

-99

-99

6-812.26 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-43

-4

-5

-5

-5

-5

6-821.26 Jeugdbescherming

-1.230

-1.026

-1.604

-1.604

-1.604

-1.604

6-822.26 Jeugdreclassering

-105

-125

-236

-236

-236

-236

-

-260

-458

-458

-458

-458

-45.153

-48.954

-45.133

-44.311

-44.439

-44.534

6-92.26 Coördinatie en beleid Jeugd Totaal Lasten

Baten 6-1.26 Samenkracht en burgerparticipatie

4.549

4.256

1.553

1.383

1.125

1.125

6-3.26 Inkomensregelingen

10.496

10.124

10.346

10.432

10.560

10.722

6-4.26 WSW en beschut werk

13

-

-

-

-

-

6-5.26 Arbeidsparticipatie

112

82

40

40

40

40

6-60.26 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)

248

-

-

-

-

-

6-711.26 Hulp bij het huishouden (WMO)

-

200

200

530

530

530

6-713.26 Dagbesteding (WMO)

28

-

-

-

-

-

6-811.26 Beschermd wonen (WMO)

621

252

257

257

257

257

9

-

-

-

-

-

16.076

14.915

12.396

12.641

12.512

12.674

6-812.26 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Totaal Baten

38

x € 1.000 6- Sociaal domein

Rekening

Begroting

Begroting

MJB

MJB

MJB

2024

2025

2026

2027

2028

2029

-29.077

-34.040

-32.737

-31.670

-31.927

-31.860

Toevoegingen

-311

80

-

-

-

-

Onttrekkingen

793

2.333

-

-

-

-

Mutatie reserves

482

2.413

-

-

-

-

-28.595

-31.627

-32.737

-31.670

-31.927

-31.860

Resultaat voor bestemming

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

39

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Thema 7.1 Gezondheid Inleiding Inwoners ervaren een positieve gezondheid Inwoners vinden ‘Gezondheid’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein en moeten we lokaal invulling geven aan de landelijke gezondheidsnota. Wat willen we bereiken Voor de Opgave Gezondheid zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (H t/m K) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor gezondheid zijn dat: • Accent: Integrale aanpak om te komen tot een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. • Accent: Preventief inzetten op een gezonde en actieve leefstijl waarin reablement, bewegen, voeding en weerbaarheid centraal staan. • We willen gezondheid integreren in alle beleidsdomeinen, zoals dat gezondheid onderdeel is van de omgevingswet. • We zetten in op positieve gezondheid, het zo vroeg mogelijk verkleinen van motorische en gezondheidsverschillen en/of -achterstanden, een gezonde fysieke leefomgeving en vitaal ouder worden. Daarmee verlagen we ook de druk op de gezondheidszorg. • We weten dat inwoners met een ongunstige sociaaleconomische positie extra kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen.