Visie SD maart 2021
Tekst van het document
informatie en advies. Dit kan gaan om vragen op allerlei
Hoe je voor en met elkaar vraagstukken aan kan pakken.
richtinggevend voor de inrichting van de toeleiding en de
betrekken (vanuit de eigen organisatie of daarbuiten,
gebieden: wonen, inkomen, werk of dagbesteding, zorg,
Welzijnswerkers zijn als geen ander in staat in de praktijk
toegang.
vanuit het vrij toegankelijke of niet vrij toegankelijke
onderwijs, opvoeding, contacten.
de beweging naar de voorkant te maken door te normali-
ven inzichten vanuit onze ervaringen met het SWT en de
• samen zoeken naar oplossingen en op basis van de
seren en te demedicaliseren.
veld).
28
2
In onderstaande paragrafen wordt het principe van een
Een cliëntondersteuner kan iemand helpen bij het voor-
brede toeleiding en een gemeentelijke toegang en de posi-
bereiden op en voeren van gesprekken, bij een eventuele
tionering van partijen hierbinnen verder uitgewerkt. 1 Movisie is een landelijk kennisinstituut voor een samenhangende aanpak van sociale vraagstukken.
2 Deze omschrijving maakt meteen ook duidelijk wat een cliëntondersteuner niet doet: het begeleiden van mensen om hun problemen op te lossen.
29
1
2
3
4
5
6
7
8
9
7.3 De gemeentelijke toegang
7.3.1 Indiceren en/of besluiten
Welzijnswerkers zijn de personen die in de directe omge-
Met de toegang wordt de gemeentelijke toegang bedoeld
Uitgangspunt is dat inwoners niet onnodig meerdere
ving van de inwoner werken aan het versterken van het
tot de niet vrij toegankelijke voorzieningen op grond van
malen hun verhaal hoeven te vertellen. Daarom wordt door
individu en het versterken van de gemeenschap en de
de Jeugdwet, Wmo, Participatiewet, Wet gemeentelijke
de uitvoerende medewerkers van het sociaal team niet de
sociale basis. Naast de toeleiding bieden zij ook de vrij
schuldhulpverlening en de Wet inburgering, waarvoor een
hele vraagverheldering opnieuw gedaan als deze al elders
toegankelijke ondersteuning op dit vlak. Naast hun rol in
indicatie moet worden afgegeven dan wel waarover een
heeft plaatsgevonden. Na een warme overdracht vanuit de
de toeleiding zijn zij tegelijk onderdeel van het aanbod aan
formeel besluit moet worden genomen. De uitvoerende
toeleiding gaat de uitvoerende medewerker wel kritisch
passende ondersteuning.
medewerkers van het sociaal team vormen deze toegang.
na welke aanvullende informatie eventueel nog nodig is en
Dit zijn de klantmanagers Werk en Inkomen, consulenten
welke informatie vanuit de warme overdracht eventueel
7.2.3 Integrale frontoffice sociaal team
Wmo en de procesbegeleiders Jeugd en Wmo (voorheen
nog gecontroleerd of geverifieerd moet worden. Vanuit de
Voor de toeleiding is binnen het gemeentelijk sociaal team
de medewerkers SWT). Een selectie van deze medewer-
toeleiding kan een advies worden meegegeven. Het al dan
de integrale frontoffice georganiseerd. Inwoners die con-
Verder is het in de ontwikkeling de ambitie om duide-
kers draaien de integrale frontoffice waar alle vragen van
niet toegang verlenen tot de een niet vrij toegankelijke
tact opnemen met de gemeente met vragen rondom werk,
lijk vindbaar en bereikbaar te zijn voor inwoners, voor
inwoners centraal binnenkomen. Er is dus één gemeen-
voorziening (de jeugdvoorzieningen buiten beschouwing
inkomen, jeugd, ondersteuning en zorg komen in contact
professionals en voor vrijwilligers van externe partijen
telijke integrale toegang waar inwoners terecht kunnen.
gelaten4) blijft een bevoegdheid die ligt bij de medewer-
met een medewerker van de frontoffice. De frontoffice is
en maatschappelijke partners. De medewerkers van de
Dit is duidelijker voor de inwoner. Bovendien overzien
kers van het sociaal team. Zij gaan daarbij kritisch na of de
vanaf 1 januari 2021 operationeel en zal zich in de aanko-
frontoffice denken mee, helpen verder en/of koppelen de
we sneller als er problematiek speelt op verschillende
mogelijkheden vanuit het voorliggend veld goed benut zijn.
mende periode verder ontwikkelen. In aansluiting op de
hulpvrager aan de meest aangewezen collega binnen het
domeinen.
gemeentelijke dienstverleningsvisie (in ontwikkeling) zal
sociaal team als de vraag te specifiek/specialistisch is. Ze
de frontoffice via verschillende kanalen te bereiken zijn
pakken de vraag vast en halen de juiste persoon erbij om
Functies binnen de gemeentelijke toegang zijn:
tieve houding. Als daar bij een externe partij behoefte aan
(het omni channel principe).
het vraagstuk op te pakken.
• toeleiding (bij de frontoffice of door een van de andere
is, sluiten ze in de toeleidingsfase al aan bij een vraagver-
De medewerkers van het sociaal team hebben een proac-
professionals); • indicaties afgeven en/of besluiten nemen over de toe-
helderingsgesprek of bij een multidisciplinair casuïstiek overleg.
gang tot een niet vrij toegankelijke voorziening;
Businesscase Breda In Breda zijn 150 casussen uitvoerig onderzocht waaruit blijkt dat de inzet van welzijnswerkers in de toeleiding hebben geleid tot betere en goedkopere oplossingen. Het succes wordt voornamelijk toegeschreven aan de andere manier van kijken naar de vragen van inwoners. “Er komt daardoor een ander gesprek op gang…Naast actievere en blije mensen leverde dat een besparing op …” De businesscase in Breda laat zien dat een brede toeleiding, waarbinnen professionals en vrijwilligers van maatschappelijke partners in het voorliggend veld een grote rol hebben, een belangrijk ingrediënt is
• monitoren en evalueren rechtmatigheid en doelmatig-
Ondanks dat de brede vraagverheldering wellicht al elders
heid van de ingezette niet vrij toegankelijke voorziening
heeft plaatsgevonden, houdt de medewerker van het soci-
(samen met de inwoner en de eventueel betrokken
aal team in het proces van indicatiestelling en het proces
hulpverlener);
daarna altijd een brede blik op de inwoner. Ook hierin han-
• informeren over en bewaken van de rechten en plichten van inwoners die een hulpvraag stellen; • vraagbaak voor externe partijen / maatschappelijke partners / bezorgde inwoners.
om de beweging naar de voorkant te realiseren. (https://www.movisie.nl/artikel/breda-laat-businesscase-zien-dat-investeren-sociale-basis-loont )
delt de medewerker proactief. Bij signalen dat er onder de oppervlakte (beginnende) problemen spelen op andere leefgebieden, maakt de medewerker dit bespreekbaar met de inwoner. Waar nodig betrekt hij/zij collega’s of externe professionals daarbij.
Voor een integrale blik en aanpak hebben de uitvoerende medewerkers binnen het sociaal team brede basiskennis
Bij het afgeven van een indicatie en/of het nemen van een
Ook in een ander onderzoek naar de preventieve werking van sociaal werk komt naar voren dat sociaal werkers als
nodig over de Participatiewet, de Wmo, de Jeugdwet, de
besluit gaat de medewerker na of de niet vrij toegankelijke
geen ander in staat zijn om de beweging te maken van specialistische hulp naar burgerkracht. In het onderzoek zijn met
Wgs en de Wet inburgering, naast hun specialistische
voorziening past in het grotere geheel van ondersteuning
behulp van de methode van de Effectencalculator 36 ervaringsverhalen van inwoners besproken en geanalyseerd. In de
kennis op een specifiek onderdeel.3
binnen een huishouden of gezin. Hiervoor wordt proactief
36 casussen zagen de onderzoekers dat door inzet van sociaal werkers zorgtrajecten zijn voorkomen of zijn verkort. Ook
en integraal samengewerkt met collega’s en/of externe
zagen zij dat in veel gevallen op andere leefdomeinen minder zware zorg of ondersteuning nodig was. (De preventieve
professionals en vrijwilligers.
werking van sociaal werk, In voor zorg! 2017) Enkelvoudige eenvoudige ondersteuningsvragen
30
Ook het onderzoek van het SEOR*, op basis van een meta-analyse van 32 businesscases, ondersteunt dit beeld. De on-
Niet in alle situaties is het nodig dat alle stappen binnen
derzoekers concluderen dat sociaal werk direct en indirect bijdraagt aan vermindering van zorggebruik, een gezonder en
de toeleidingsfase uitvoerig aan bod komen. Dit hangt af
productiever arbeidsaanbod en een betere kwaliteit van leven. In het bijzonder op de korte termijn toont het onderzoek de
van de aard van de vraag. Veel vragen van inwoners betref-
waarde van sociaal werk als vervanger van dure zorgverlening. Op lange termijn zijn de effecten op welzijn en gezondheid
fen enkelvoudige eenvoudige ondersteuningsvragen. Bij
waarschijnlijk van nog grotere betekenis. (Sociaal werk rendeert, 2021)
dit soort vragen kunnen de stappen uit de toeleidingsfase
*SEOR is een onafhankelijk onderzoeksbureau gelieerd aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. SEOR voert sociaal-economisch onderzoek uit voor nationale, regionale en lokale overheden, de Europese Commissie, sectororganisaties en private partijen op het gebied van arbeid, sociale zekerheid, onderwijs, innovatie, regulering en ondernemerschap.
3 Dit wordt de T-shaped professional genoemd. T-shaped professionals hebben specialistische kennis en vaardigheden in hun eigen expertise, het verticale deel van de T. Daarnaast beschikken ze over generalistische kennis om de verbinding te kunnen maken met andere disciplines, het horizontale deel van de T. 4 Naast de gemeente zijn huisartsen, jeugdartsen, medisch specialisten, rechters, jeugdbeschermers en jeugdreclasseerders de wettelijke verwijzers naar de jeugdhulp.
31
1
2
3
4
5
6
7
8
9
vaak worden overgeslagen. Professionals van het sociaal
om de uitvoering van de Participatiewet. Als er meer aan
team pakken in deze gevallen gerichter de vraag van de
de hand is, dan zijn deze stappen wel degelijk van belang.
inwoner voor een niet vrij toegankelijke voorziening op.
Daarom blijven de klantmanagers Werk en Inkomen alert op signalen waaruit blijkt dat er meer speelt dan alleen
Vragen over bijstand5 pakken de professionals van het
een inkomensvraagstuk en handelen zij hier proactief in.
sociaal team ook gerichter op. Vanuit het oogpunt van de juridische beoordeling van dit soort aanvragen zijn de stappen in de toeleidingsfase wat minder relevant. Vanuit het voorliggend veld zijn er ook weinig tot geen mogelijkheden als het concreet gaat om inkomensondersteuning. Deze vraag kan met andere woorden niet in het voorliggend veld worden opgelost.6 Dit wil echter niet zeggen dat de stappen van toeleiding er nooit toe doen als het gaat
5 Inkomensondersteuning in de vorm van bijstand is een niet vrij toegankelijke voorziening op grond van de Participatiewet. 6 Het voorliggend veld dient hier niet te worden verward met de term voorliggende voorzieningen als bedoeld in artikel 15 lid 1 van de Participatiewet. Voorbeelden van voorliggende voorzieningen als bedoeld in dit artikel zijn een ziektewetuitkering en een WW-uitkering. Dit soort voorliggende voorzieningen spelen wel degelijk een rol bij de beoordeling van een bijstandsaanvraag. Voor wat betreft het voorliggend veld in relatie tot de Participatiewet gaat het dus niet zozeer om inkomensondersteuning. Het kan bijvoorbeeld wel gaan over ondersteuning bij het vinden van een betaalde baan. Zo spant het regionaal mobiliteitsteam (www.westbrabantwerktdoor.nl) zich in om inwoners te ondersteunen op hun weg ‘van werk naar werk’. Zo kan worden voorkomen dat iemand een beroep moet doen op een uitkering.
Voorbeeld: Van toegang naar toeleiding Mevrouw belt de integrale frontoffice van het gemeentelijk sociaal team, omdat ze in scheiding ligt, geen werk heeft en na de scheiding zonder inkomen zit. Mevrouw vertelt kort en bondig over de situatie. Ze heeft goed in beeld wat er moet gebeuren na de scheiding en wat ze nodig heeft. De integrale frontoffice koppelt mevrouw aan
Voorbeeld: Niet tussen wal en schip
een klantmanager. De hulpvraag is helder en urgent. In dit geval is er geen fase van toeleiding. In de toegangsfase zal de aanvraag voor bijstandsuitkering worden beoordeeld en eventueel worden toegekend. Op basis van wet- en
Een GGZ-instelling neemt contact op met het gemeentelijk sociaal team. Enkele dagen eerder is een jongeman
regelgeving vraagt deze procedure disclipline en punctualiteit van mevrouw.
in crisis bij hen opgenomen. Na een paar dagen moet de GGZ-instelling echter concluderen dat ze geen mogelijkheden voor behandeling zien. Het onwenselijk gedrag dat de jongeman vertoont zou geen oorsprong
De klantmanager merkt al snel dat mevrouw afhaakt, doordat ze een aantal afspraken niet nakomt. Ze weet dat
hebben in een psychiatrische aandoening, maar zou veel meer gerelateerd zijn aan een verstandelijke beperking.
mevrouw onlangs contact heeft gezocht met maatschappelijk werk. Ze vraagt of ze samen met mevrouw een
De instelling is daarom op zoek naar mogelijkheden van spoedopvang elders. Ze maken de inschatting dat de
afspraak kan inplannen met de maatschappelijk werker. In dat gesprek komen de vele obstakels boven water die
jongeman niet in staat is om zonder toezicht naar huis terug te keren. Hij heeft 24-uurs toezicht nodig. Ze hebben
mevrouw ervaart om het leven voor haarzelf en haar kinderen op de rit te krijgen. De maatschappelijk werker gaat
een doorgangshuis voor mensen met een verstandelijke beperking in beeld. Er is al onderling contact geweest
met mevrouw aan de slag om overzicht te krijgen van haar vragen, deze af te pellen en samen tot een goed geheel
en het lijkt een passende plek voor de jongeman op dit moment. Er is echter discussie over de grondslag van de
van oplossingen te komen. Zo wordt een jongerenwerker betrokken die gesprekjes kan voeren met haar kinderen.
problematiek.
Hiermee zit mevrouw weer in de fase van toeleiding. De casus blijkt moeilijk onder te brengen binnen de verschillende wet- en regelgeving. Wie de opname moet betalen,
32
De bijstandsuitkering blijft uiteraard een belangrijk onderdeel van de oplossing. Daarom gaan mevrouw, de
is onduidelijk. De situatie is echter urgent. Het sociaal team besluit de kosten voor het doorgangshuis op zich te
maatschappelijk werker en de klantmanager na wat er nodig is om mevrouw in dat specifieke traject ‘binnen
nemen, zolang er onduidelijkheid is over wie wat moet betalen uit welk potje. Zo kan de jongeman in ieder geval
boord te houden’. De lijnen tussen de maatschappelijk werker en de klantmanager zijn kort. Er is afgesproken
werken aan zijn herstel. Het sociaal team gaat vervolgens in overleg over de financiële verantwoordelijkheidsvraag
dat maatschappelijk werk in dit stadium de regie pakt over het geheel. De klantmanager weet dat als het ergens
met de betrokken organisaties. De uitkomst is dat de financiering in dit geval gedekt wordt vanuit de regionale
in het proces toch weer dreigt te stokken, zij samen met mevrouw kan schakelen met de maatschappelijk werker.
middelen beschermd wonen.
33
1
2
3
4
5
6
7
8
9
2
3
4
5
6
7
8
8
9
De sociale basis en de rol van de gemeente
Monitoring en financiële beheersbaarheid
“Oosterhout heeft de afgelopen bestuursperiodes
Om deze kansen te zien, moeten we midden in de
In hoofdstuk 3 is ingegaan op de stijgende kosten in
3. Output
fors geïnvesteerd in het bij de te tijd houden van
samenleving staan en moeten we goed zicht houden
het sociaal domein. In dit hoofdstuk komt de financiële
Hier gaat het om het kwantitatieve beeld van de
het voorzieningenniveau… Een nieuw theater- en
op wat er al gebeurt in de wijken en buurten van onze
beheersbaarheid van deze stijgende kosten aan de orde.
dienstverlening binnen het sociaal domein. Dat beeld
bibliotheekgebouw, een vernieuwd recreatieoord, [et
gemeente. Door als organisatie meer wijkgericht te
Maar allereerst wordt in dit hoofdstuk ingegaan op de
ontstaat uit een verzameling ‘platte’ data over aantallen,
cetera]… Maar het gaat natuurlijk niet om gebouwen
werken, zorgen we hiervoor. We krijgen sneller in beeld
monitoring en effectmeting van de visie.
hoeveelheden, gebruik en uitgaven. In de monitoring op
alleen. Nog veel belangrijker is het hoe die gebouwen
welke initiatieven en ideeën er zijn en stellen hierbij
worden gebruikt. Ze zijn een belangrijk middel om
de vraag of en eventueel hoe we als gemeente kunnen
In het monitoren maken we onderscheid tussen een drietal
Oosterhouters bij elkaar te brengen; ze vormen – soms
stimuleren en faciliteren.
belangrijke begrippen.
zelfs letterlijk – het decor voor tal van maatschappelijke
9
dit stuk volgen we bijvoorbeeld het aantal cliënten, uren, trajecten en de gemiddelde trajectduur. In de monitoring maken we zo veel mogelijk gebruik van
initiatieven; ze maken het mogelijk om, over
Binnen het wijkgericht werken zijn de wijkmakelaars er
1. Maatschappelijk resultaat
beleidsterreinen heen, verbindingen te leggen. Onze
om trends en ontwikkelingen te signaleren in de wijken.
“Het beleid in het sociaal domein is gericht op het maken
insteek is dat wij ook in de komende bestuursperiode
Zij zijn ook linking pin tussen (groepen) inwoners die
van een verschil. Dit beoogde verschil noemen gemeenten
verder zullen gaan met het gericht inzetten van sport en
vanuit betrokkenheid bij hun omgeving en de medemens
het maatschappelijk resultaat. Het is de uitgesproken
Voor het monitoren op de maatschappelijke resultaten
cultuur om de sociale samenhang in de Oosterhoutse
ideeën hebben en initiatieven willen ontplooien en de
ambitie. Het zijn de grotere maatschappelijke doelen…”
zijn de monitor Sociale Kracht1 en de Buurtenquête
samenleving te versterken.” (Samen op weg naar 2030,
ambtenaren binnen de gemeentelijke organisatie die
(Wegwijzer monitoring in het sociaal domein, 2020, pag. 8).
zeer bruikbaar. Zo wordt voor de Monitor Sociale Kracht
bestuursakkoord 2018-2022, pag. 19).
kunnen meedenken, faciliteren en ondersteunen. De
beschikbare data, al lopende onderzoeken en bestaande dashboards.
elke twee jaar op wijk- en buurtniveau inwoners via een
wijkmakelaars zijn hiermee de aanjagers van meer
Vanuit de visie is de focus gericht op de volgende
enquête bevraagd op enerzijds de woonomgeving (beleving
Zoals uit bovenstaande blijkt, hebben we niet alleen vanuit
verbinding tussen de gemeentelijke organisatie en de
maatschappelijke resultaten:
van de leefbaarheid en veiligheid in een woonkern,
het sociaal domein de ogen gericht op de sociale basis.
samenleving. Daarnaast zijn ook (maatschappelijke)
• Een samenleving (stad, kerkdorp, wijk of buurt) waarin
wijk of buurt en de collectieve redzaamheid of sociale
Vanuit verschillende beleidsterreinen en gemeentelijke
organisaties aan zet en bezig om vanuit hun rol inwoners
thema’s kunnen we bijdragen aan en wordt er gewerkt aan
en (buurt)netwerken te ondersteunen. Binnen het
het vergroten van verbondenheid en samenredzaamheid.
welzijnswerk is bijvoorbeeld een wijkwerker actief die
Als gemeente pakken we hierin onze rol door te faciliteren,
startende groepen/netwerken ondersteunt.
inwoners naar vermogen meedoen; • Een samenleving waarin inwoners naar vermogen op eigen kracht functioneren; • Een samenleving waarin inwoners in hun functioneren
samenhang) en anderzijds op de eigen persoonlijke situatie en de deelname aan de maatschappij (participatie, zelfredzaamheid, financiële zelfredzaamheid en de mate van eenzaamheid). We gebruiken de Monitor Sociale
steun kunnen krijgen van de directe omgeving door
Kracht in combinatie met onderdelen uit de Buurtenquête
geven. Als gemeente richten we ons op hetgeen inwoners
Met de focus op de versterking van de sociale basis komen
de aanwezigheid van een sterke sociale basis, brede
om de effecten te meten van onze inspanningen binnen het
verbindt. Te denken valt hierbij aan muziek, dans,
het fysieke domein, het sociaal domein en de domeinen
maatschappelijke voorzieningen en vrij toegankelijke
sociaal domein. Hierbij moet wel de kanttekening worden
beeldende kunst, sport en spel. Het gaat om alles waar
sport en cultuur bij elkaar, waarbij het wijkgericht werken
voorzieningen.
gemaakt dat we vanuit deze onderzoeken niet direct
inwoners enthousiast van raken en warm van worden. Dit
ons als gemeente helpt om in het werk binnen deze
alles kan een verbindende factor zijn dwars door de lagen
domeinen zo dicht mogelijk aan te sluiten bij de leefwereld
2. Outcome
van de bevolking heen.
van inwoners.
Hier wordt de kwaliteit van de dienstverlening binnen het
hier invloed op, waardoor het onmogelijk is eenduidig
sociaal domein mee bedoeld. Als het gaat om outcome
ontwikkelingen en trends toe te schrijven aan specifieke
wordt gekeken naar de inwoners die ondersteuning en
gemaakte keuzes in beleid.
stimuleren, aan te jagen en erkenning en waardering te
de 1-op-1 invloed van beleidskeuzes vanuit het sociaal domein kunnen aantonen. Een veelvoud aan factoren heeft
zorg ontvangen vanuit het sociaal domein. Bij outcome
Achtergrond en literatuur:
34
1
draait het om de vraag in hoeverre de ondersteuning
Voor het monitoren op outcome zijn de
bijdraagt aan (de ervaren) zelfredzaamheid en participatie
cliëntervaringsonderzoeken Wmo en Jeugd zeer bruikbaar.
van inwoners. Daarnaast wordt bij outcome gekeken
Hierin worden inwoners die ondersteuning (hebben) ontvangen, bevraagd naar hun ervaringen. Bijvoorbeeld of zij zich door de ondersteuning beter kunnen redden
“Toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige voorzieningen zijn een
doorbroken worden…[kunnen] mensen elkaar vaker fysiek tegenko-
belangrijke randvoorwaarde voor de ontwikkeling van de collectieve
men en spreken, en zich daardoor gemakkelijker tot elkaar wenden
redzaamheid van inwoners… voorzieningen waaronder speelvoor-
voor sociale (onder)steun(ing), informele hulp en zorg.” (Vitaliteit van
naar de mate waarin inwoners tevreden zijn over de
zieningen en parken [dienen] als ontmoetingsplaats. Als er in een
buurten en maatschappelijke veerkracht, 2016, pag. 13) Het geheel
ondersteuning die zij hebben ontvangen.
buurt voldoende, aantrekkelijke, plekken zijn waar verschillende
aan diensten, voorzieningen, organisaties, verenigingen, stichtingen
groepen elkaar vanzelfsprekend treffen, kan sociaal vertrouwen en
en instellingen dragen ertoe bij dat mensen betekenisvolle relaties
familiariteit ontstaan en kunnen eventuele negatieve groepsbeelden
met elkaar aan kunnen gaan.
en beter de dingen kunnen doen die ze willen. In deze 1 https://oosterhout.nl/fileadmin/user_upload/Monitor_Sociale_Kracht_2019.pdf
35
1
onderzoeken worden inwoners ook gevraagd hoe tevreden
Binnen ieder domein (Jeugd, Wmo en Participatiewet)
ze zijn over de geboden ondersteuning.
is in de afgelopen jaren, samen met het team Informatie, Innovatie en Beheer (IIB, voorheen
Als laatste het monitoren op output, in de afgelopen
gegevensmanagement), gebouwd aan een dashboard.
jaren hebben we hiervoor ingezet op het bouwen en
Elk dashboard geeft inzicht in de ontwikkelingen van
door ontwikkelen van de dashboards Jeugd, Wmo en
de niet vrij toegankelijke vormen van ondersteuning
Participatiewet die inzicht geven in de stand van zaken
en hulp. In 2021 zetten we het ontwikkelen van deze
voor wat betreft de niet vrij toegankelijke voorzieningen.
afzonderlijke dashboards voort zodat beleid en uitvoering
Hieronder wordt dieper ingegaan op deze dashboards.
de ontwikkelingen nog beter kunnen volgen en op elk
2
3
4
5
6
7
8
Achtergrond en literatuur: “De verandering in de organisatie van zorg, (arbeids)parti-
precies genoeg zijn geweest. Blijft het probleem uit, dan had
cipatie en ondersteuning is…van een majeur niveau. Het is
minder preventie wellicht volstaan; treedt het op, dan was
verleidelijk die van meet af aan te willen sturen, controleren
meer preventie te verdedigen geweest, al blijft het onzeker of
en beheersen. Inmiddels weten we dat dat onmogelijk is en
het probleem dan was uitgebleven.” (Tijdig en doordacht, Over
zelfs averechts kan uitpakken. De ontwikkeling in het sociaal
preventie bij maatschappelijke opgaven en de rol van gemeenten,
domein heeft alle kenmerken van wat in de wetenschap
VNG, 2018, pag. 17.)
bekend staat als “een complex en open systeem”, waarbinnen weliswaar verschillende fases van zelfordening en verande-
Drie gemeenten in Oost-Brabant (Deurne, Helmond, Son en
gewenst moment een ‘foto’ hebben van de druk op de niet
ring optreden, maar die nooit helemaal te sturen, laat staan te
Breugel) hebben onlangs praktijkgericht onderzoek la-
Met de monitoring op maatschappelijke resultaten,
vrij toegankelijke vormen van ondersteuning en hulp. De
voorspellen valt.” (De staat van het sociaal domein, VNG, 2019,
ten uitvoeren naar de effecten van preventieve inzet in het
outcome en output maken we de effecten van het beleid
ontwikkeling van een dashboard is nooit klaar en steeds
pag. 7)
voorliggend veld. In dit onderzoek is gekeken naar het werk
zichtbaar, zodat we kunnen sturen en bijstellen.
kijken we in de dashboards wat beter kan. We gaan na
Financiële beheersbaarheid Als gevolg van de stijgende kosten is de opgave ‘financiële
9
van onder andere wijk- en welzijnswerkers, consulenten,
waar we kunnen verfijnen (door een laag dieper te gaan
Preventie, wat levert het op?
in de eigen data) en waar we kunnen verrijken (door
Voorkomen dat problemen ontstaan of groter worden, dat
“sociaal-maatschappelijke problemen aanpakken door in te
bijvoorbeeld gebruik te maken van externe data).
moet op termijn wel besparingen opleveren. Het klinkt
zetten op preventie, welzijnswerk dus, spaart ruim twee keer
logisch, maar in hoeverre zijn de baten van preventie bin-
zo veel andere kosten uit.” (Elke euro betaalt zich dubbel uit,
nen het sociaal domein al bewezen? Het blijkt helaas niet
https://www.sociaalwerknederland.nl/thema/politiek-lobby/
eenvoudig om de opbrengsten van preventie duidelijk in beeld
nieuws/8615-elke-euro-betaalt-zich-dubbel-uit-levgroep-mk-
te brengen. “Onderzoekers die zich recent de vraag stelden
bas).
beheersbaarheid in het sociaal domein’ geformuleerd. Doel van deze opgave is het dempen en waar mogelijk
Naast het doorontwikkelen van de dashboards voor de
terugdringen van de uitgaven binnen het sociaal domein.
niet vrij toegankelijke ondersteuning en hulp, zetten we
De visie haakt met het versterken van de sociale
in het kader van de financiële beheersbaarheid in op het
basis en de inzet op preventie aan bij onze opgave
monitoren van de vrij toegankelijke ondersteuning en
financiële beheersbaarheid. Door monitoring vanuit drie
hulp. Idealiter krijgt dit een plek binnen de bestaande
perspectieven (niet vrij toegankelijk, vrij toegankelijk
dashboards. Voor het verkrijgen van meer inzicht in dit
en toegang) gaan we na of de druk op de niet vrij
vrij toegankelijke stuk is het noodzakelijk dat steeds meer
toegankelijke voorzieningen daadwerkelijk afneemt.
buurt- en jongerencoaches. De uitkomst van dit onderzoek:
of de daling of stijging in jeugdhulpgebruik bij gemeenten te verklaren valt uit de inzet van preventief jeugdbeleid, moes-
Ook in hoofdstuk 7 zijn verschillende onderzoeken belicht die
ten het antwoord vooralsnog schuldig blijven. Niet alleen zou
ingaan op de preventieve werking van sociaal werk. Movisie
preventie zich pas over langere tijd kunnen uitbetalen, vooral
merkt in een artikel nog wel op dat effectevaluatieonderzoek
was het ondoenlijk om uitspraken te doen over de causali-
waarbij mensen gedurende een langere tijd worden gevolgd
maatschappelijke partners die actief zijn op dit terrein
teitsrelatie. Het is de vraag of je een effect kunt toeschrijven
nog bijzonder schaars zijn. (https://www.movisie.nl/artikel/
gegevens delen met de gemeente.
aan de interventie van gemeenten… (Lorentz e.a., 2017)…Het
sociaal-werk-rendeert-maar-dat-inzicht-verdient-wel-aan-
leven van mensen is … geen laboratorium waar causaliteit van
scherping).
In de visie staat de sociale basis centraal. In de combinatie brede maatschappelijke voorzieningen en de
Als laatste bouwen we aan de monitoring van de toegang.
interventies en effecten eenduidig voor handen zijn. En als
voorzieningen vanuit het sociaal domein versterken we
Hier gaat het om de monitoring rondom het moment dat
er al zichtbare baten zijn, dan liggen die vaak eerder binnen
Het blijkt dus lastig om de effecten van preventie goed in
de sociale basis. Dit moet resulteren in veerkrachtige
inwoners bij ons in beeld komen met een hulpvraag of
een ander domein dan waar de kosten zijn gemaakt.” (Tijdig
beeld te krijgen. Desalniettemin is het preventie-denken sterk
inwoners die zo veel mogelijk met het heft in eigen handen
probleem.
en doordacht, Over preventie bij maatschappelijke opgaven en
aanwezig in het (landelijke) overheidsbeleid. Op grond van de
de rol van gemeenten, VNG, 2018, pag. 16) Daarnaast speelt
Jeugdwet, de Wgs en de Wmo dienen gemeenten preventie
nog een probleem in bewijsvoering. “Wie een probleem voor
een duidelijke plek te geven in beleidsplannen.
om kunnen gaan met de uitdagingen en tegenslagen die horen bij het leven. Dit zou op termijn moeten leiden tot
Door monitoring vanuit de drie perspectieven krijgen we
een afnemende vraag voor ondersteuning en hulp.
een beter beeld van de ‘klantreis’. Welk pad volgt een
wil zijn, weet nooit of zijn investeringen te weinig, te veel of
inwoner met een hulpvraag? En van welke voorzieningen Voorzieningen binnen het sociaal domein organiseren we
en vormen van ondersteuning maakt hij onderweg
daarnaast zo veel mogelijk vrij toegankelijk. Dit doen we
gebruik? Leidt dat pad automatisch naar de kortste en
met het oog op preventie: om te voorkomen dat problemen
goedkoopste route? Beweegt de inwoner zich steeds meer
ontstaan, steeds groter worden en escaleren. We werken
naar “de voorkant” en zijn hierdoor zwaardere en duurdere
met sterke toeleidingspartners omdat zij als geen ander in
vormen van (geïndiceerde) zorg minder (snel) nodig?
staat zijn om in de praktijk de beweging naar de voorkant te maken. Met een sterke sociale basis en de focus op preventie door inzet van vrij toegankelijke voorzieningen en sterke toeleidingspartners zijn zwaardere en duurdere vormen van (geïndiceerde) zorg niet of pas in een later stadium nodig. Dit zou op termijn de kosten moeten drukken.
36
37
Literatuurlijst Centraal Planbureau, De brede baten van werk, 2020 Cramm, Van Dijk en Nieboer, Het belang van sociale cohesie en sociaal kapitaal in de buurt voor het welzijn van ouderen, Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie, 44, pag. 50–58 , 2013 Gemeente Oosterhout •
Oosterhout 2030, Een vooruitblik naar de toekomst van Oosterhout, 2018
•
De Corona Impact Analyse Oosterhout 2020-2021, 2020
•
Samen op weg naar 2030, bestuursakkoord 2018-2022
In voor zorg!, De preventieve werking van sociaal werk, 2017 Linders, Op zoek naar houvast, 2019 Lorenz, Den Outer, Bosch, Van Huizen, Onderzoek preventie jeugdhulp, beleidsinformatie jeugdhulp, 2017 SEOR, Sociaal werk rendeert, 2021 Sociaal Cultureel Planburau, Maatschappelijke gevolgen van corona, Verwachte gevolgen van corona voor de psychische gezondheid, 2020 Verweij-Jonker Instituut, De invloed en effecten van sociale samenhang, verslag van een literatuurverkenning, 2008 VNG •
De staat van het sociaal domein, 2019
•
Tijdig en doordacht, Over preventie bij maatschappelijke opgaven en de rol van gemeenten, 2018
•
Wegwijzer monitoring in het sociaal domein, 2020
VNG-KING, Vitaliteit van buurten en maatschappelijke veerkracht, mogelijkheden en beperkingen van een vitale lokale samenleving, 2016 WRR
38
•
Weten is nog geen doen, een realistisch perspectief op redzaamheid, 2017
•
Werk, zaligmakend of ziekmakend? De relatie tussen arbeid en gezondheid, 2020
39
BIJLAGE I
Kern van de visie op het sociaal domein Met het sociaal domein bedoelen we alles wat we vanuit de gemeente doen op het gebied van werk, inkomen, welzijn, meedoen, leren, opvoeden en opgroeien op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet, Participatiewet en de Wet Inburgering (per 1 januari 2022).
Binnen het sociaal domein werken we aan preventie en bieden we ondersteuning en hulp aan inwoners in een kwetsbare situatie. We richten ons niet alleen op het ondersteunen en versterken van het individu, maar ook op het ondersteunen en versterken van de gemeenschap.
We willen dat het goed gaat met de inwoners van Oosterhout. We vinden we het belangrijk dat inwoners een waardevol bestaan kunnen opbouwen, hierin eigen keuzes kunnen maken en veerkrachtig zijn wanneer het leven (even) tegenzit. Met veerkracht worden inwoners minder snel uit het veld geslagen door de hobbels in het leven. Zij putten kracht uit zichzelf en vinden oplossingen in de eigen directe omgeving. We stimuleren verbondenheid en samenredzaamheid. Daarin zien we de sleutel om welzijn en veerkracht van inwoners te vergroten.
Waarom we bestaan
Wat we willen zijn
Ons kompas
(permanente opdracht)
Wat we belangrijk vinden
Wat we willen doen
•
Proactief: waarbij we erop af gaan als we zien of signalen ontvangen dat er onder het oppervlak wat (meer) aan de hand is;
•
Integraal: waarbij we in de samenwerking effectief te werk gaan om de inwoner snel de beste combinatie van ondersteuning en hulp te bieden.
We zetten in op ‘de beweging naar de voorkant’ door: • het versterken van de sociale basis; • preventie in de vorm van vrij toegankelijke vormen van ondersteuning en hulp; • preventie in de vorm van een brede toeleiding naar ondersteuning.
Bij het bieden van ondersteuning en hulp aan inwoners gaan we uit van:
40
EIGEN KRACHT
DE KRACHT VAN DE DIRECTE OMGEVING
DE KRACHT VAN MEEDOEN
Met oog voor de cognitieve vaardigheden van en mentale belasting bij de inwoner.
Met de sociale basis als belangrijk fundament.
Waarbij we actief samen met de inwoner de kansen, mogelijkheden en toegevoegde waarde van de te zetten stappen op de participatieladder verkennen.
Verbondenheid verwijst naar een situatie waarin mensen elkaar kennen, begaan zijn met elkaar en naar elkaar omkijken.
Samenredzaamheid verwijst naar een situatie waarin mensen elkaar de helpende hand bieden als dat nodig is
‘De sociale basis’ inwoners met inwoners inwoners voor inwoners
41
BIJLAGE II
Jeugdwet
Wet inburgering
Het maatschappelijk doel van de Jeugdwet is dat jeug-
Op voorstel van minister Koolmees van Sociale Zaken en
Toelichting op de wetten binnen het sociaal domein
digen gezond en veilig opgroeien, hun talenten ontwik-
Werkgelegenheid heeft de Tweede Kamer op 2 juli de wet
kelen en naar vermogen participeren in de samenleving.
voor een nieuw inburgeringsstelsel aangenomen. Vanaf
Gemeenten geven de verantwoordelijkheid voor het beleid
1 januari 2022 leren nieuwkomers zo snel mogelijk de
rond opgroeien en opvoeden vorm op basis van de volgen-
Nederlandse taal en gaan ze aan het werk. In het nieu-
de uitgangspunten (zie artikel 2.1):
we stelsel combineren asielmigranten taallessen met
•
preventie en vroege signalering van opgroei-, opvoe-
(vrijwilligers)werk of stage. Naast de taaltrajecten gaan
dings- en psychische problemen en stoornissen;
alle inburgeraars actiever kennismaken met de lokale ar-
demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren door
beidsmarkt. Ook komen ze meer en vaker in de praktijk in
onder meer het opvoedkundig klimaat te versterken in
aanraking met Nederlandse kernwaarden zoals gelijkheid
Wet maatschappelijke ondersteuning In de wet (artikel 1.1.1) wordt onder maatschappelijke
Participatiewet (en aanverwante wetten voor inkomensondersteuning)
ondersteuning verstaan:
Naast een financieel vangnet is de Participatiewet bedoeld
gezinnen, wijken, buurten, scholen en voorzieningen
en vrijheid van meningsuiting. Ook gaan gemeenten de
•
Bevorderen van sociale samenhang, mantelzorg en
om zoveel mogelijk mensen, met en zonder arbeidsbeper-
als kinderopvang en peuterspeelzalen;
asielstatushouders die bijstand ontvangen ontzorgen. De
vrijwilligerswerk, toegankelijkheid van voorzieningen,
king, weer aan de arbeidsmarkt en het maatschappelijk
het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ou-
gemeenten gaan voor deze groep de eerste zes maanden
diensten en ruimten voor mensen met een beperking,
leven deel te laten nemen. Op grond van de Participatiewet
ders en de sociale omgeving, opdat de ouders zoveel
de huur, zorgverzekering en rekeningen voor gas, water
veiligheid en leefbaarheid in de gemeente, alsmede
kan:
mogelijk in staat worden gesteld om zelf de verant-
en licht vanuit die bijstand betalen. Deze begeleiding moet
voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld.
•
woordelijkheid voor de opvoeding te dragen;
zorgen voor rust en stabiliteit bij het begin van de inburge-
het inschakelen, herstellen en versterken van het
ring.
•
keling en re-integratie door middel van begeleiding,
personen met een beperking of met chronische psy-
scholing, loonkostensubsidie en het aanbieden van
Bieden van beschermd wonen en opvang.
Verwachte wijziging van de Wmo
•
eigen probleemoplossend vermogen van de jeugdige,
werk in een beschutte omgeving;
chische of psychosociale problemen zoveel mogelijk •
•
Ondersteuning worden geboden bij arbeidsinscha-
Ondersteunen van zelfredzaamheid en participatie van
in de eigen leefomgeving
•
•
Inkomensondersteuning worden geboden (bijstand,
zijn ouders en zijn sociale omgeving (eigen kracht); •
IOAW, IOAZ en Bbz, bijzondere bijstand, individuele inkomens- en studietoeslag).
het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de opvoedsituatie waarin hij opgroeit;
•
integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt ‘één gezin, één plan, één regisseur’.
De regering bereidt een wijziging voor van de Wet maat-
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
Indien het zelfoplossend vermogen onvoldoende is, treffen
schappelijke ondersteuning 2015 (en enkele andere
Op 1 juli 2012 trad de Wet gemeentelijke schuldhulpverle-
gemeenten voorzieningen op het gebied van jeugdhulp als
wetten) om een integrale en gecoördineerde aanpak bij
ning (Wgs) in werking. De Wgs schrijft voor dat gemeenten
sprake is van opgroei-, opvoedings- en psychische proble-
meervoudige problematiek en de daarvoor benodigde
moeten voorzien in een aanbod van schuldhulpverlening.
men en stoornissen en in het kader van de uitvoering van
gegevensverwerking beter mogelijk te maken. De wijziging
Gemeenten zijn vrij om te bepalen hoe ze de schuldhulp-
jeugdbescherming en jeugdreclassering (zie artikel 2.3).
heet kortweg de Wet aanpak meervoudige problematiek
verlening organiseren. Wel schrijft de wet voor dat er
sociaal domein. Het wetsvoorstel voorziet in de wijziging
sprake moet zijn van integrale schuldhulpverlening. Deze
van enkele bepalingen in de Wmo 2015 en de toevoe-
aanpak liep in 2012 vooruit op de decentralisaties binnen
ging van een paragraaf over integrale en gecoördineerde
het sociale domein. De Wgs schrijft tevens voor dat de
aanpak bij meervoudige problematiek. De regering kiest
gemeente in een beleidsplan onder meer vastlegt welke
ervoor deze regeling in de Wmo 2015 op te nemen aange-
resultaten zij wil behalen, hoe zij de kwaliteit van de uit-
zien dit aansluit bij de brede opdracht die bij Wmo 2015 al
voering borgt en wat de nagestreefde wachttijd is. Volgens
is belegd bij het gemeentebestuur: zorg dragen voor maat-
de wet “bevat [het plan] de hoofdzaken van het door de
schappelijke ondersteuning gericht op de participatie en
gemeente te voeren beleid betreffende integrale schuld-
zelfredzaamheid van haar burgers. Ook voorziet de Wmo
hulpverlening en het voorkomen dat personen schulden
2015 reeds in mogelijkheden om burgers ondersteuning
aangaan die ze niet kunnen betalen” (artikel 2.3 Wgs).
te bieden in de vorm van cliëntondersteuning op andere domeinen. De Wet aanpak meervoudige problematiek so-
Dit jaar heeft de Eerste Kamer ingestemd met een wijzi-
ciaal domein is in maart 2020 ter consultatie aangeboden.
ging in de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs).
De regering werkt ernaar toe om per 1 januari 2022 de
De wijziging geeft gemeenten de mogelijkheid om gege-
wetswijzigingen in werking te laten treden.
vens van burgers met betalingsachterstanden in een vroeg stadium uit te wisselen met woningcorporaties, energieen drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars. Hierdoor
42
krijgen gemeenten mensen met schulden tijdig in beeld en kunnen zij schuldhulpverlening aanbieden. De wetswijziging gaat op 1 januari 2021 in.
43
BIJLAGE III
poging om de partners in het voorliggend veld ertoe te
partners hun weg vonden naar het SWT. SNV werkt in deze
bewegen weer meer hun rol in de toeleiding (terug) te
situaties soms vertragend en vormt een extra stap in het
Het Sociaal Wijkteam Oosterhout en de pilot Regelvrij – verworven inzichten
pakken. Bij het opheffen van de stichting telde het SWT 24
proces. In de praktijk was het afhankelijk van welke pro-
FTE aan medewerkers.
fessionals met elkaar in contact stonden of de uitgebreide methodiek al dan niet werd toegepast bij inwoners waarbij
Terugkijkend kan er gesteld worden dat het SWT in 2015
de situatie al door de maatschappelijke partner in kaart
met een te klein team is gestart. Maar ook dat positie, rol-
was gebracht.
len en verwachtingen tussen het SWT en maatschappelijke
Het SWT
partners binnen het zorglandschap niet altijd even helder
w Verworven inzicht: dubbele uitvraag bij inwoners kan
waren en aan verandering onderhevig waren. In deze
leiden tot vertraging. Dit is onwenselijk. Vooral als een
dynamiek waren alle inspanningen van het SWT primair
maatschappelijke partner volledig zicht heeft op de pro-
gericht op de kerntaken, de inwoners en hun vragen.
blematiek van de inwoner. Dit kan efficiënter door ‘warme
In de kern heeft het Sociaal Wijkteam Oosterhout (SWT)
Ervaringen en verworven inzichten vanuit de praktijk
sinds 2015, in opdracht van het college, de volgende taken
In de afgelopen jaren hebben de SWT-medewerkers
gehad:
zich met toewijding en focus gericht op de kerntaken. Zij
w Verworven inzicht: voor een goede samenwerking
blijven of niet te snel naar oplossingen wordt gekeken
hebben inwoners ondersteund in het verhelderen van hun
rondom de inwoner en zijn hulpvraag is een duidelijke
in de sfeer van indicaties. Om professioneel handelen
1. Vraagverheldering;
hulpvragen en het vinden van oplossingen. De medewer-
positionering van partijen binnen het pad van toeleiding
binnen dit spanningsveld te ondersteunen, zijn samen-
2. Toegang voor inwoners tot maatwerkvoorzieningen
kers vormden een hecht team met een duidelijke gedeelde
en toegang nodig.
werkingsafspraken over ‘de warme overdracht’ nodig
Jeugd en Wmo;
overdrachten’. De gemeentelijke toegang moet wel alert
visie, de SNV. In hun benadering richting inwoners toonden
zodat voor professionals (intern en extern) duidelijk is wat
zij oprechte interesse en nieuwsgierigheid, zonder een
w Verworven inzicht: een stevige positie in de toelei-
plan van aanpak als de cliënt daar zelf niet toe in staat
oordeel te vellen. Periodiek heeft het SWT cliënttevreden-
ding met één partij als vooruitgeschoven post vraagt een
is.
heidsonderzoeken uitgevoerd met als hoofdvraag: “welk
stevige capaciteit.
3. Ondersteuning van inwoners bij de uitvoering van het
Werken vanuit de visie van de stichting Voor de Stichting Sociale Wijkteams Oosterhout was het
cijfer zou u de begeleiding van het SWT geven?”. In 2016
• Bij het SWT stond de vraag van de inwoner centraal. Eigen regie van de inwoner stond vanuit de visie voorop.
was dat gemiddeld een 8 en in 2017 een 8,2. In 2019 was
• Ondanks de duidelijke SNV-visie van het SWT bleef een
Van inwoners werd verwacht dat zij zelf de stap maken om
dit een 7,6.
groot deel van de inwoners (en soms ook zorgaanbieders
met een hulpvraag contact op te nemen met het SWT. Een
en maatschappelijke partners) het SWT benaderen met
nadelig neveneffect was dat het SWT minder toegankelijk
methodisch werken vanuit de visie van Sociale Netwerk Versterking (SNV) de basis voor het vinden van oplossingen
In het uitvoeren van de kerntaken heeft het SWT de afgelo-
een duidelijke oplossing en verwachting voor ogen, te
was voor maatschappelijke partners en inwoners met
door en voor de inwoner. In deze visie staat de autonomie
pen jaren goed gefunctioneerd. Toch zijn er in de afgelopen
weten een indicatie. Dit maakte het SWT-medewerkers in
zorgen over een persoon in hun omgeving. In een bepaal-
van de inwoner centraal. Ze streeft ernaar dat de inwoner
jaren ook discussies en verschillen in inzicht geweest over
de dagelijkse praktijk lastig om het gesprek met inwoners
de periode hing dit ook samen met de terugtrekkende
zelf zoveel mogelijk regie draagt en zich eigenaar voelt
de vertaling van de visie naar de praktijk en de uitvoering
op gang te krijgen vanuit de principes van eigen kracht en
beweging van het SWT. In situaties dat maatschappelijke
van zijn hulpvraag. Het SWT werkte vanuit de gedachte
van het werk.
sociale netwerk versterking.
partners de persoon niet in beweging kregen om zelf of
dat door het samen met de inwoner samenstellen van de oplossingen de inwoner beter in staat is om onder andere:
samen contact op te nemen met het SWT ontstond een
Waar liepen we tegenaan in de praktijk en wat hebben we op basis van deze ervaringen geleerd?
• te bepalen wat zijn probleem is en, indien nodig, een
w Verworven inzicht: voor medewerkers met indica-
ongemakkelijk vacuüm.
tiestelling in het takenpakket blijft het lastig om met de andere ‘pet’ van ondersteuner op constructief en op basis
w Verworven inzicht: een proactieve houding is soms
• In 2015 is het SWT gestart met 15 medewerkers. Er werd
van vertrouwen met de inwoner te zoeken naar oplossin-
nodig als inwoners nog niet in staat zijn zelf een hulp-
• interne en externe hulpbronnen te herkennen;
rekening gehouden met een groeimodel. Bij de opstart
gen vanuit de eigen kracht, het sociale netwerk en het vrij
vraag te formuleren. In dit soort situaties zijn het vaak
• doelen concreet en in detail te formuleren;
was er namelijk nog veel onduidelijk over de omvang van
toegankelijke veld. De focus van inwoners, maar ook van
maatschappelijke partners (vanuit het voorliggende
• indien nodig hoop en vertrouwen te ontwikkelen;
de vraag en het zorggebruik. Vol enthousiasme begon het
zorgaanbieders en soms ook maatschappelijke partners
veld) of bezorgde inwoners die het signaal afgeven. We
• zelfbedachte stappen te zetten om de situatie te verbe-
team en profileerde zich stevig bij partners in het voor-
en de medewerkers zelf richt zich al snel op oplossingen
moeten niet alleen goed vindbaar en bereikbaar zijn
liggend veld. In deze beginperiode leek elke vraag (hoe
in de sfeer van indicaties. Dit is immers wat er ‘gehaald’
voor inwoners met een hulpvraag, maar zeker ook voor
klein of groot ook) bij het SWT te belanden. Het team werd
kan worden bij de medewerker/gemeente. In dit licht
maatschappelijke partners en bezorgde burgers. Daarbij
Hulpvragers worden zo in staat te gesteld om op hun
hierdoor al snel overvraagd. Bovendien leek het SWT de
is het minder logisch om gemeentelijke medewerkers
moeten we ons ervan bewust zijn dat er een ongemakke-
eigen manier en samen met mensen uit hun omgeving
rol en functies in de toeleiding naar ondersteuning volledig
een stevige positie in de toeleiding te geven en van de
lijk vacuüm kan ontstaan als rollen over en weer onduide-
het probleem waarvoor zij hulp vragen met meer succes
over te nemen van het voorliggend veld. Er werd formatie
gemeente als partij een vooruitgeschoven post te maken
lijk zijn en verwachtingen hierover uit elkaar lopen.
aan te pakken. Het methodisch werken vanuit deze visie
toegevoegd om de zorgvraag van inwoners goed op te kun-
in de toeleiding.
werd gedragen door gemeente en partners in het maat-
nen vangen en de kerntaken adequaat te kunnen blijven
schappelijke veld. Samen stonden zij in de aanloop naar de
uitvoeren. Tegelijkertijd maakte het SWT een terugtrek-
• Het methodisch werken vanuit de visie SNV leidde er in
het netwerk van maatschappelijke partners in de stad te
decentralisaties in een intensief traject aan de tekentafel
kende beweging, zoekende naar de eigen positie binnen
sommige gevallen toe dat inwoners meerdere malen hun
organiseren en faciliteren. Oorspronkelijk vormde dit ook
om het zorglandschap vorm te geven.
het zorglandschap en het pad van toeleiding en toegang.
verhaal moesten vertellen. Dit speelde vaak in casuïstiek
onderdeel van de gemeentelijke opdracht. In het netwerk
De terugtrekkende beweging kan gezien worden als een
waarbij inwoners al via verschillende maatschappelijke
zouden de partners met gedeelde verantwoordelijkheid
andere kijk daarop te ontwikkelen;
teren.
44
de gezamenlijke visie en handelswijze is.
• De stichting had zich bij de start ook als doel gesteld om
45
samen werken aan de transformatie binnen het sociaal
houder op een meer controlerende rol aan te nemen.
domein. Door het capaciteitsvraagstuk heeft het SWT een
gekomen. Door onbekendheid met elkaars kaders en de
brede blik mensen ondersteunen bij het houden van
wettelijke basis van waaruit gewerkt wordt, was niet altijd
veel minder grote rol kunnen spelen in het organiseren
w Verworven inzicht: de praktijk is weerbarstig en het
regie op hun leven. Bij de opstart van het SWT was het
even veel begrip voor ieders perspectief en blik op een
en faciliteren van het netwerk. Wellicht kwam dit in de
is niet altijd duidelijk welke professional / welke instan-
de bedoeling dat vraagverheldering ook gericht zou zijn
casus. Door de beperkte verbinding tussen de domeinen
eerste jaren na de decentralisatie ook nog te vroeg. Iedere
tie de aangewezen regisseur zou moeten zijn. Vooral in
op bijvoorbeeld schulden, werkloosheid, problemen
kwamen alternatieve en meer integrale oplossingsrichtin-
organisatie in het sociaal domein heeft in de afgelopen
complexe casussen is dit een issue. In sommige gevallen
rondom inkomen, et cetera. SWT-medewerkers gingen
gen in casuïstiek minder snel of niet in beeld. Om inte-
jaren een eigen ontwikkeling moeten doormaken waarbij
wijzen instanties ook naar elkaar of wordt er gewacht op
hier in de praktijk verschillend mee om. Vanuit de visie
graal werken te bevorderen, is op basis van deze inzichten
onderlinge verhoudingen zijn verschoven.
elkaar. Er is over het algemeen consensus dat het per
op autonomie en eigen regie kwamen in de vraagver-
ingezet op het vormen van één gemeentelijk sociaal team
casus verschilt welke professional / welke instantie als
helderingsfase vaak alleen die onderwerpen aan de
en de ontwikkeling van T-shaped professionals binnen dat
w Verworven inzicht: er is actieve sturing nodig vanuit
regiehouder naar voren moet treden. Vaak wordt hiervoor
orde die de inwoner zelf ter tafel bracht. Hierdoor kon
team.1
de gemeente om in het netwerk de transformatie verder
gekeken naar het meest dominant aanwezige probleem.
het zijn dat problemen rondom geld en inkomen onbe-
gestalte te geven. Hierbij is het van belang om de visie op
Vanuit deskundigheid, expertise en ervaring stapt de
sproken bleven. Andersom hadden de klantmanagers
Vanuit de pilot Regelvrij blijkt dat de klantmanagers Werk
het sociaal domein, het pad van toeleiding en toegang en
meest aangewezen professional naar voren. Maar soms
Werk & Inkomen geen duidelijke opdracht voor een
en Inkomen groot belang hechten aan de strikte nale-
de positionering en rol van de partners in het voorliggend
is de situatie zo complex dat dit niet als vanzelfsprekend
brede vraagverheldering. Daardoor bleven ook vanuit
ving van wet- en regelgeving en vaak handelen volgens
veld en het gemeentelijk sociaal team hierin herhaalde-
van de grond komt. Sinds 2020 zijn er twee gemeentelijke
die kant vraagstukken vanuit andere levensgebieden
de letter van de wet. Hier is in de afgelopen jaren vanuit
lijk onder de aandacht te brengen en hier nadrukkelijk
procesregisseurs die in vastgelopen situaties de regierol
onderbelicht.
de organisatie ook op gestuurd, mede onder invloed van
commitment voor te vragen. Dit commitment zal verder
pakken. We hebben als gemeente er dus duidelijk voor
geconcretiseerd moeten worden in samenwerkingsaf-
gekozen om in deze situaties verantwoordelijkheid te
w Verworven inzicht: bij een vermoeden dat er pro-
debat dat heeft geleid tot strengere wet- en regelgeving.2
spraken. Deze afspraken zijn nu op basis van de erva-
pakken en naar voren te stappen.
blemen spelen op meerdere levensgebieden is een
Door de pilot Regelvrij is in casuïstiek het gesprek op gang
opgedaan ook beter te maken.
het in het verleden stevige maatschappelijke en politieke
brede vraagverheldering noodzakelijk om te komen tot
gekomen over de bredere impact van besluitvorming in
• Samenwerken met het SWT als zelfstandige stichting
een integrale aanpak. Ook hierin is proactief handelen
het kader van de Participatiewet op het leven van inwoner
ringen en inzichten die we in de afgelopen jaren hebben werd vaak bemoeilijkt door het privacyvraagstuk. Ter be-
gewenst omdat een inwoner niet altijd geneigd is alle
en zijn huishouden of gezin. Vanuit andere domeinen kan
• Het principe 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur lag voor een be-
scherming van inwoners en de medewerkers van het SWT
problemen te benoemen of als zodanig te herkennen. In
ondersteuning worden geboden, maar de ondersteuning
perkt deel in handen van het SWT. Vanuit de gemeentelijke
verliep de uitwisseling van informatie moeizaam. Zonder
het laatste jaar zijn hierin belangrijke stappen gezet. In
verliest aan kracht als er onzekerheid is over inkomen.
opdracht en de visie op eigen regie bood het SWT alleen
het delen van gegevens en informatie bleek het vaak lastig
de pilot Regelvrij hebben we hierin belangrijke ervaringen
Aan klantmanagers wordt in de pilot gevraagd vanuit een
ondersteuning (regie) bij de uitvoering van het plan van
om een efficiënte samenwerking van de grond te krijgen.
opgedaan. De procesregisseurs blijken in de praktijk vaak
breder perspectief naar casuïstiek te kijken en meer te
aanpak als de inwoner daar zelf niet toe in staat was. In
De inwerkingtreding van de Algemene verordening gege-
aanjager van de brede kijk op de inwoner en een integrale
handelen vanuit de geest van de wet. Dit is voor hen een
deze casussen ‘volgde’ een SWT-medewerker een inwoner
vensbescherming (AVG) gaf ruimte om onduidelijkheden
aanpak.
omslag. Deze omslag kost tijd en is niet van de een op de
in een traject. In andere gevallen liet het SWT de inwoner
rond het delen van informatie weg te nemen. Inmiddels
los na het opstellen van een plan van aanpak (en even-
heeft de VNG op grond van de AVG een heldere lijn kunnen
De pilot Regelvrij
tueel het afgeven van een indicatie). Het was vervolgens
trekken: “De toeleiding van inwoners naar de juiste hulp
In het laatste kwartaal van 2019 is naar aanleiding van
zich veilig genoeg voelen om voor niet-conventionele
aan de inwoner zelf om regie te houden op de uitvoering
of zorg door het wijkteam gebeurt altijd namens en onder
een initiatiefvoorstel vanuit de gemeenteraad gestart met
oplossingsrichtingen te kiezen, waarbij wellicht de
van de stappen uit het eigen plan van aanpak, al dan niet
verantwoordelijkheid van het college van b&w – ook als
de pilot “regelvrij integraal sociaal domein” (kortweg de
randjes van wet worden opgezocht. Hiervoor hebben zij
samen met een zorgaanbieder, een maatschappelijke
de wijkteamorganisatie is uitbesteed en geen onderdeel
pilot Regelvrij). Op het moment van dit schrijven heeft de
een werkomgeving nodig waarin zij het vertrouwen en de
partner vanuit het voorliggend veld of iemand uit het eigen
uitmaakt van de gemeentelijke organisatie…Het feit dat
GGD de evaluatie van de pilot Regelvrij nog niet kunnen
ruimte krijgen om de professionele inschatting te maken
netwerk. Naast het inhoudelijke argument van eigen regie,
het college verwerkingsverantwoordelijke is, betekent ook
afronden. Daarom wordt hier niet uitgebreid en diepgaand
van wat nodig is in een casus.
lag ook de praktische overweging van beperkte capaciteit
dat het college kan besluiten om zelf het beheer te gaan
ingegaan op de verworven inzichten vanuit deze pilot. Van-
ten grondslag aan deze gemeentelijke keuze.
voeren over de betreffende toeleidingsdossiers… In zo’n
uit de ervaringen die zijn opgedaan, wordt hier wel een al-
In de pilot hebben de deelnemers kunnen ervaren dat met
geval dient de wijkteamorganisatie de toeleidingsdossiers
gemeen beeld gegeven wat de pilot heeft opgeleverd voor
name in complexe casuïstiek integraal samenwerken,
w Verworven inzicht: het is niet wenselijk om in het
die betrekking hebben op de collegetaken over te dragen
het gemeentelijke sociaal team. Bij de start van de pilot
vanuit de bedoeling van wetgeving in het sociaal domein,
geval van beschikte ondersteuning of zorg een inwoner
aan het college van b&w.” (pag. 5, Privacy in het sociaal
is gebleken dat de medewerkers vanuit de verschillende
een inwoner verder kan brengen. Door in gesprek met
los te laten na indicatiestelling. We willen zicht houden of
domein, wijkteams en het pettenvraagstuk, VNG, 2020).
domeinen / disciplines vrij onbekend waren met elkaars
elkaar en de inwoner een gedeeld en gedragen doel te
werkveld. Dit speelde met name tussen de klantmanagers
stellen, ontstaat er ruimte om met elkaar alternatieve
de geïndiceerde voorziening rechtmatig, doeltreffend en
46
• Binnen het SWT werken professionals die vanuit een
andere dag gemaakt. Naast tijd is rugdekking vanuit de organisatie minstens zo belangrijk. Medewerkers moeten
doelmatig wordt ingezet. Het is bijvoorbeeld belangrijk
w Verworven inzicht: voor een effectieve samenwer-
die uitvoering geven aan de Participatiewet enerzijds en de
meer integrale oplossingsrichtingen te verkennen. Zo kan
om vroegtijdig te kunnen sturen op de zorgaanbieder en
king op casusniveau moet het privacy vraagstuk worden
medewerkers Wmo en Jeugd anderzijds. Verbinding tus-
bijvoorbeeld worden voorkomen dat een casus vastloopt.
inwoner om de resultaten vanuit het plan van aanpak te
‘getackeld’. Inmiddels hebben we een “privacy-protocol
sen Wmo en Jeugd was al meer vanzelfsprekend omdat dit
Concluderend kan worden gesteld dat de pilot het inte-
behalen in de afgesproken periode. Hierover hebben we
toegang sociaal domein gemeente Oosterhout” opgesteld.
samenkwam in het SWT. De aansluiting met de Participa-
graal werken in een stroomversnelling heeft gebracht.
vanaf 2018 werkafspraken gemaakt in de vorm van ‘eva-
Verwerkersovereenkomsten maken het delen van gege-
tiewet was vanuit beide zijden nog niet goed van de grond
luatie en nazorg’. Een aantal medewerkers van het SWT
vens met maatschappelijke partners mogelijk.
is het lastig blijven vinden om met deze ‘pet’ van toezicht-
1 T-shaped professionals hebben specialistische kennis en vaardigheden in hun eigen expertise, het verticale deel van de T. Daarnaast beschikken ze over generalistische kennis om de verbinding te kunnen maken met andere disciplines, het horizontale deel van de T. 2 Bijvoorbeeld de kostendelersnorm en de fraudewet die terugvordering en de bestuurlijke boete regelt.
47