Perspectiefnota 2022 - Definitief

Opgave klimaatadaptatie (€ 75.000) Oosterhout maakt werk van klimaatadaptatie om te kunnen voldoen aan de landelijke afspraak in 2050 klimaatbestendig te zijn. In het najaar van 2020 is daarom gewerkt aan een Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie. De ambitie en doelen de hieruit voortkomen liggen ter besluitvorming voor. In het programmaplan voor 2021 hebben wij de aanpak van klimaatadaptatie voor 2021 verder uitgewerkt. Het betreft hier 4 thema’s: vernatting, verdroging, hittestress en overstromingsrisico’s. Per thema zijn stresskaarten ontwikkeld zodat vastgesteld kan worden waar prioriteiten zouden moeten liggen. Voor 2022 en 2023 is nog geen budget en capaciteit beschikbaar. Realisatie van de Uitvoeringsstrategie is daarvan afhankelijk. Willen we onze gemeente leefbaar houden en voorkomen dat we in de toekomst meer en meer overlast gaan ervaren van de gevolgen van de klimaatverandering, moeten we ons aanpassen. Zowel in ons gedrag als het uiterlijk van onze stad. We noemen dit ‘klimaatadaptatie’. We hebben landelijk als overheden onderling afgesproken dat we tot 2050 de tijd nemen om de benodigde maatregelen te nemen en onze stad zo klimaatbestendig mogelijk in te richten. Opgave circulariteit Voor circulariteit zullen in 2021 de eerste stappen worden gezet om tot een beleidsnota te komen. Dit zal worden opgepakt in RWB-verband.

In 2022 zal dit beleid vastgesteld gaan worden, waarbij duidelijk wordt welke impact dat kan hebben op Oosterhout. Een van de projecten waar circulariteit tot uiting zal komen is de verbouw en inrichting van het nieuwe gemeentehuis. Uitvoeringsagenda Mobiliteit (€ 3.000.000) De gemeente Oosterhout heeft de ambitie ook in de toekomst een vitale en aantrekkelijke woon-en werkgemeente te blijven, hierbij ook rekening houdend met de opgaven die er liggen op het gebied van duurzaamheid en demografie. Dit vraagt ook om investeringen in verkeer en vervoer. Leidend hiervoor is de in 2019 vastgestelde mobiliteitsvisie Oosterhout Vooruit waarin de belangrijkste opgaven op het gebied van verkeer benoemd zijn. Gezien de veelheid aan opgaven was voorzien dat de mobiliteitsvisie in 2020 zou worden doorvertaald naar een uitvoeringsagenda met concrete projecten voor de komende jaren, inclusief kosten. Vanwege corona is in 2020 echter tijdelijk een pas op de plaats gemaakt. Het traject om te komen tot een uitvoeringsagenda van de mobiliteitsvisie is inmiddels weer opgepakt (de prioritering bevindt zich in de afrondende fase). Op basis van de concept prioriteitenlijst die er nu ligt, is de inschatting dat er de komende jaren structureel extra financiële middelen benodigd zijn. De exacte omvang hiervan zal in de loop van dit jaar duidelijk worden.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

23

Dat er behoefte is aan (aanzienlijke) extra financiële middelen heeft een aantal redenen:  huidige investeringsbudgetten zijn beperkt. Binnen de huidige budgetten kunnen op beperkte schaal verbeteringen worden doorgevoerd bij onderhoudsprojecten. Een deel van de huidige budgetten is bovendien gereserveerd voor buurtinitiatieven. De keuze voor de inzet van deze middelen ligt niet primair bij de gemeente en deze worden niet alleen ingezet voor verkeersmaatregelen.  er staan al diverse grootschalige infrastructurele projecten op de projectenlijst. De financiële omvang van deze projecten overstijgt het (jaarlijkse) totaal budget voor onderhoud en verkeersmaatregelen openbare ruimte.  de uitvoeringsagenda is een dynamisch projectenlijst. Aannemelijk is dat daar de komende jaren nog een aantal grote projecten bij gaat komen. Bij de uitvoering van een deel van deze projecten trekken we ook op met andere partijen die mede het tijdstip van uitvoering bepalen.  minder mogelijkheden voor cofinanciering. Tot en met 2019 kon voor lokale projecten (zoals de inrichting van 30 km/zones en verbetering van fietsvoorzieningen) veelal worden aangeklopt bij de provincie voor cofinanciering.

Echter in 2020 heeft de provincie tot een aanpassing van haar bijdrageregeling besloten, waardoor hoofdzakelijk nog projecten die een groter, regionaal doel dienen (zoals bv snelfietsroutes en bepaalde openbaar vervoer maatregelen) voor een bijdrage in aanmerking komen  er spelen diverse nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Los van de geconstateerde knelpunten vanuit de mobiliteitsvisie kan het ook vanuit ruimtelijke ontwikkelingen wenselijk zijn dat geïnvesteerd wordt in de omliggende infrastructuur. Bij de verdere concretisering van de uitvoeringsagenda, in de loop van dit jaar, zal duidelijk worden wat de financiële behoefte is en in welke mate extra financiële middelen benodigd zijn. N282 / snelfietsroute (€ 250.000) In 2020 zijn de JOR-projecten "aansluiting Baarschotsestraat/N282" en "snelfietsroute Tilburg-Breda" aan elkaar gekoppeld. Er zijn twee varianten uitgewerkt, waarvan de berekende lasten zijn afgezet tegenover de beschikbare dekking. Beide varianten sluiten met een negatief resultaat. In 2021 worden de lasten nader uitgewerkt en een variant gekozen. Er zal echter een aanvullend bedrag van ongeveer € 250.000 benodigd zijn. Maaibeleid (beleid kruidachtige beplanting) Wij willen dat de openbare ruimte in Oosterhout gevarieerd en aantrekkelijk is, ruimte biedt voor allerlei functies en activiteiten van bewoners, maar ook ruimte biedt aan natuur.

Wij willen dat onze bewoners die ruimte waarderen. En we willen de afname van de biodiversiteit stoppen of zelfs keren. Met de inrichting en het beheer van de openbare ruimte is een positieve bijdrage te leveren aan behoud en mogelijk zelfs versterking van de biodiversiteit. Op 7 januari 2021 is de nota ‘beheer kruidachtige beplating’ vastgesteld door de raad. Hiermee heeft u beleidsambities en verbetermaatregelen vastgesteld voor het beheer van kruidachtige beplanting. Enerzijds wordt hiervoor het jaarlijks investeringsplafond met € 108.000 opgehoogd vooral om ecologische structuren te versterken en om in de directe woonomgeving, samen met bewoners, aantrekkelijke bloemrijke hotspots in te richten. De jaarlijkse onderhoudskosten worden met € 60.000 opgehoogd. Machinale straatreiniging (€ 139.000) Met name in het groeiseizoen is de onkruiddruk en -beleving in Oosterhout groter. De intentie is daarom om een compacte veegmachine aan te schaffen die dagelijks in te zetten is in het centrum en Zuiderhout/Arkendonk. Alsook de doorsteekjes/paadjes waar de reguliere veegmachines niet kunnen komen en het onkruid vrij spel heeft en handmatige inzet nodig is. Onze grote veegmachines kunnen zich dan focussen op het vegen/borstelen van de wijken waardoor de onkruiddruk- en beleving zou moeten dalen.

Naast de aanschaf van de veegmachine zelf is 1 fte extra benodigd voor de bemensing hiervan. Een deel van de kosten van de straatreiniging worden via de riool- en de afvalstoffenheffing verhaald. MEK Het MEK bestaat in 2022 30 jaar. Bij de bouw van het MEK in 1992 was het een vooruitstrevend gebouw op het gebied van duurzaamheid.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

24

Inmiddels zijn er op dit gebied veel ontwikkelingen geweest en is het gebouw van het MEK wat gedateerd. Daarnaast kan ook de milieu- en duurzaamheidseducatie, dat onderdeel uitmaakt van de subsidieopdracht aan het MEK, een impuls gebruiken. In 2021 zal er een advies worden uitgewerkt over de toekomst van Duurzaamheid bij het MEK. Hierin wordt richting gegeven met betrekking tot onderwerpen als educatie duurzaamheid en duurzame energietransitie. Na afronding van dit advies zal een aanvullend onderzoek worden uitgevoerd naar de gebouw-technische consequenties. Op basis van de uitkomsten van onder andere deze rapportages zal de gemeenteraad nog dit jaar een besluit nemen over de toekomst van het MEK, waarin jeugd en jongeren naast kinderboerderij en horeca ook terecht kunnen voor educatie op het gebied van duurzaamheid en duurzame energie.

Wat gaat dat extra kosten? (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Omschrijving Opgave duurzaamheid Opgave klimaatadaptatie Mobiliteit N282 / snelfietsroute Maaibeleid Machinale straatreiniging Totaal

Gemeente Oosterhout

Eenmalig

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

3.000 250 3.250

100 75 61 139 375

100 75 69 139 383

100 77 139 316

100 -

Perspectiefnota 2022

85 139 324

25

6.5.

Wonen

Opgave strategische woningbouw In de periode 2015 t/m 2020 is Oosterhout gegroeid van 54000 inwoners naar 57000 inwoners. Een groei van 6 %. De oplevering van 1350 nieuwe woningen heeft daar aan bijgedragen (gemiddeld 225 woningen per jaar). In de vastgestelde woningbouwstrategie neemt de gemeente zich voor het bouwtempo te verhogen naar minimaal 300 woningen per jaar. Nieuwbouw is gewenst voor de lokale arbeidsmarkt, het draagvlak voor diverse voorzieningen, het opvangen van de gezinsverdunning en als tegenwicht tegen de vergrijzing. Er is een grote vraag naar betaalbare koop- en huurwoningen. Ook in Oosterhout rijzen de vraagprijzen de pan uit en komt de betaalbaarheid verder onder druk. Op termijn kan het antwoord hierop alleen zijn het aanbod te verhogen in de juiste categorieën. Dat betekent dus het plannen van dit soort woningen in het grondgebonden type. In harde bestemmingsplannen zijn nog ongeveer 1300 woningen voorzien in de komende periode tot 2030. Daarboven op wordt er gewerkt aan plannen die voorzien in ongeveer 750 woningen waarvan verwacht wordt dat het bestemmingsplan binnen 1-3 jaar kan worden vastgesteld. In de initiatief fase zijn nog eens plannen voor ongeveer 700 woningen. Deze productie is geheel binnenstedelijk en bevat grosso modo 65% appartementen en 35% grondgebonden woningen.

Om aan de behoefte aan extra grondgebonden woningen te voldoen wordt momenteel onderzoek gedaan naar een nieuw bouwlocatie buiten stedelijk gebied. In de loop van 2020 kunnen hiervoor de eerste stappen in besluitvorming worden genomen. Waar nodig zal de gemeente hierin actieve grondpolitiek toepassen. Implementatie omgevingswet Naar verwachting zal de omgevingswet per 1-1-2022 inwerkingtreden. Op dat moment moeten de medewerkers en ICT-systemen klaar zijn om te kunnen werken onder de Omgevingswet. Medewerkers moeten worden opgeleid, ICT-systemen worden vervangen. Daarnaast mogen er na inwerkingtreding van de Omgevingswet geen bestemmingsplannen, maar sec omgevingsplannen in procedure worden gebracht. Hiertoe is het noodzaak om voor de inwerkingtreding van de wet een handboek Omgevingsplan te hebben en alle bestemmingsplannen, die de basis zijn voor het Omgevingsplan, zijn geactualiseerd. Ook zal in het kader van de dienstverlening aanpassingen moeten worden gedaan aan bijvoorbeeld de vraag-antwoord-combinaties van het Klant Contactcentrum. Momenteel is de verwachting dat de implementatie van de omgevingswet kan plaatsvinden binnen de kaders van het reeds beschikbaar gestelde krediet.

Coördinator kabel en leidingen (€ 44.000) Door diverse ontwikkelingen (aanleg van glasvezel, de versnelling van de woningbouw en de energietransitie) heeft de gemeente de komende jaren veel extra werk op het gebied van kabels en leidingen. Zo zal er een flinke toename zijn van het aantal aanvragen vergunningen en meldingen, zullen er buiten meer werkzaamheden worden uitgevoerd waar toezicht op nodig is en zal er actiever bekeken moeten worden hoe de activiteiten van onze stakeholders beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Dit betekent dat er behoefte is aan meer regie en coördinatie. Een coördinator Kabels & Leidingen (0,6 fte, schaal 9) is essentieel om deze extra werkzaamheden goed uit te voeren. Aangezien er reeds een stevige taakstelling aan te behalen inkomsten ligt, is deze formatie-uitbreiding niet uit extra inkomsten te bekostigen. Groenonderhoud (€ 80.000) Het groenonderhoud wordt overwegend verzorgd door MidZuid. Specifieke kennis over groenonderhoud ontbreekt vrijwel geheel. Dat heeft een nivellerend gevolg voor de samenstelling en uitstraling van het openbaar groen. Te vaak bleek de afgelopen jaren nieuw aangebrachte beplanting daardoor te mislukken. Daarom is het eerste jaar onderhoud na aanleg ondergebracht bij een reguliere groenaannemer met vakinhoudelijke kennis. De kosten daarvan (€80.000/jaar) drukken echter op het aanlegbudget.

De financiële ruimte is daardoor onvoldoende om aan de reguliere sobere vervangingsopgave te voldoen.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

26

Bijdrage bijzondere kosten monumentale bomen (€ 10.000) Uit het budget groen worden ook de gemeentelijke bijdragen aan bijzondere kosten aan particuliere monumentale bomen bekostigd. Die kosten nemen de laatste jaren toe omdat dat bomenbestand steeds ouder wordt en daarom ook meer gebreken gaat vertonen. Het benodigde extra budget wordt geschat op € 10.000. Arkendonk (€ 1.000.000) In juni 2020 is de visie Arkendonk door de gemeenteraad vastgesteld. Vervolgens is met de uitwerking van de visie verder gegaan. Dit heeft geresulteerd in een voortgangsnota visie Arkendonk die op 19 januari jl. is besproken in het college. De bedoeling is dat de plannen uit deze nota verder uitgewerkt gaan worden samen met omwonenden, belanghebbenden, (zorg) ondernemers, onroerend goed eigenaren etc. Dit moet gaan resulteren in ontwikkelenveloppen voor “de Strip” en “het Blok”, zodat deze in de markt gezet kunnen gaan worden. Deze enveloppen dienen voor de zomervakantie klaar te zijn, zodat na de zomer een definitief besluit genomen kan worden door het college en de gemeenteraad. Dan is ook de financiële impact helder. Door het college is al wel besloten dat de sporthal voorlopig blijft op de huidige locatie in de huidige vorm en het voormalig zwembad wordt gesloopt. Verder is besloten dat het activiteitencentrum Arkendonk verplaatst wordt naar “de Strip” in het gebied.

Het voorgestelde scenario (waarbij het activiteitencentrum in de Strip gaat komen en de sporthal in huidige vorm blijft) gaat naar verwachting ca. 4 miljoen euro kosten. Daar staat een opbrengst vanuit woningbouw van ca. 3 miljoen euro tegenover. Commissie ruimtelijk kwaliteit (€ 4.500) Onder de Omgevingswet moeten gemeenten een gemeentelijke adviescommissie instellen voor de omgevingskwaliteit. De bestaande commissies voor ruimtelijke kwaliteit, welstand en monumenten komen niet meer terug in het nieuwe stelsel. Alle gemeenten met rijksmonumenten zijn verplicht om een adviescommissie in te stellen die minimaal over de rijksmonumenten adviseert, met uitzondering van archeologische monumenten. Op jaarbasis kost dit € 5.000 meer. Wat gaat dat extra kosten? (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Omschrijving Coördinator kabels & leidingen Groenonderhoud Monumentale bomen Arkendonk Commissie Ruimtelijke kwaliteit Totaal

Gemeente Oosterhout

Eenmalig

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

1.000 1.000

44 80 10 5 139

44 80 10 5 139

44 80 10 5 139

44 80 10 5 139

Perspectiefnota 2022

27

6.6.

Veiligheid

Aanpak illegaal wonen (€200.000) In 2018 is gestart met de aanpak van illegale bewoning op recreatieparken. Er werd een integraal beeld gevormd van recreatiepark ‘de Eekhoorn' in de gemeente Oosterhout. Handelingsperspectieven en een interventiestrategie werden aangeboden waar nodig, met als doel het borgen van de toeristische en economische functie voor nu en in de toekomst. Het project blijkt echter veel groter dan aanvankelijk ingeschat. Verschillende afdelingen zoals veiligheid, RO, wonen, sociaal domein en burgerzaken zijn inmiddels betrokken en er blijkt veel meer werk verzet te moeten worden om de werkelijke problematiek te kunnen oplossen. Om dit in beweging te krijgen zal hiervoor de komende jaren aandacht moeten zijn voor deze doelgroep. Dit betekent meer en intensiever contact met parkeigenaren, recreanten en personen die wonen op de parken. Daarnaast zal er veel contact met partners als de woningbouwvereniging, GGD, wijkagent, Boa en collega’s toerisme moeten zijn en blijven om dit voor elkaar te krijgen. Integrale veiligheid Momenteel wordt er gewerkt aan een uitvoeringsprogramma integrale veiligheid 2022. In dit programma wordt wederom gewerkt met de vijf hoofdthema’s veilige woon- en leefomgeving, jeugd en veiligheid, bedrijvigheid en veiligheid, integriteit en veiligheid en fysieke veiligheid.

Vanuit de ambitie van het Uitvoeringsplan 2019-2020 richten we ons in 2021 ook meer op het kunnen duiden van problemen, onder andere door slimmer gebruik te gaan maken van data. In 2022 gaan we hier de eerste resultaten van zien en gerichte acties uitvoeren. In de wijken en buurten zijn probleemconcentraties inzichtelijk geworden en bieden ons inzicht in waar, wanneer en waarop de focus moet liggen. We monitoren bijvoorbeeld trends in jeugdoverlast en vuurwerkoverlast. Waar we ons binnen het thema bedrijvigheid en veiligheid in 2021 met name richten op Weststad en ook hier het versterken van duiding van problemen, gaan we deze duiding ook breder toepassen op andere industrieterreinen en mogelijk winkelcentra. Daarnaast gaan we meer aandacht besteden aan de veiligheidssituatie op recreatieparken. Op het gebied van integriteit en veiligheid willen we in 2022 onze aandacht op cybercrime gaan vergroten. Voor het thema fysieke veiligheid gaan we oa. met onze partners onderzoeken waar we meer kunnen gaan doen op het onderwerp zelfredzaamheid van onze inwoners. Wat gaat dat extra kosten? (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Omschrijving Aanpak illegaal wonen Totaal

Gemeente Oosterhout

Eenmalig

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

200 200

-

-

-

-

Perspectiefnota 2022

28

6.7.

Meer voor elkaar

Opgave wijkgericht werken Oosterhouters weten zelf heel goed wat ze kunnen doen om hun buurt, wijk of straat te verbeteren. Om daarop in te spelen, is de rol van de gemeente aan het veranderen. De gemeente is niet altijd meer de opdrachtgever of de partij die het initiatief neemt. Soms is dat een groep inwoners of een projectontwikkelaar. Daarom zijn we vanaf 1 oktober 2020 gestart met wijkgericht werken. In de eerste fase is er heel veel kennisgemaakt met de verschillende actoren, variërend van buurtbewoners tot GGD, GGZ, Thuisvester, Politie, Surplus, BPO en vele anderen. Vanzelfsprekend waren hier regelmatig vakcollega’s bij om uit te leggen of te luisteren naar de wensen. Een onderdeel uit de werkzaamheden zijn de bewonersinitiatieven. Verschillende initiatieven van de bewoners die (samen met andere bewoners, soms partners en de gemeente) een mooi initiatief in hun buurt realiseren. Initiatieven die leiden tot verbinding, successen (groot en klein) die een belangrijke basis leggen voor samenwerking. Zo lopen er op het moment van schrijven ruim 50 nieuwe initiatieven. Sommige nog helemaal in de beginfase en andere bijna afgerond. Variërend van verschillende groene initiatieven (Oosterhout Bloeit) tot hondenspeelplaatsen, Kwiek/beweeg-routes, gezamenlijke aanpak voortuinen en Social Sofa’s. Prachtig om te zien hoe de samenwerking ontstaat.

Zowel onze inwoners, partners maar ook de collega’s ervaren een positief effect van deze samenwerking. Aandachtspunt voor de komende periode is de balans tussen initiatieven en de andere werkzaamheden van de organisatie en het creëren van (financiële) ruimte om in te spelen op initiatieven vanuit de volledige organisatie. Op twee plaatsen in Oosterhout zijn we met bijzondere aandacht aan de slag. Zo is Dorpsplatform Dorst druk bezig om (met goede ondersteuning van de wijkmakelaar) een visie Dorst 2030 op te stellen en wordt er in Oosterheide met diverse partijen samengewerkt aan de realisatie van een multifunctioneel veld. Een open proces (oa locatie nog te bepalen) dat in samenspraak met jongeren, inwoners (ook de ‘onbekende’) en professionals tot een realisatie gaat komen. En ook in Den Hout is Dorpsbelang aan de slag gegaan met het opstellen/actualiseren van de dorpsvisie, dit wordt ondersteund in het proces om de inwoners te betrekken. Het dorp houdt zelf regie op het proces van realisatie tot het politieke proces. Een interessante ontwikkeling waarbij we samen gaan ervaren wat wijkgericht werken kan doen met besluitvorming. Voldoende uitdaging om in 2022 mee door te gaan. Dienstverlening Vanuit de gemeentelijke organisatie is een nieuw gemeentebreed dienstverleningsconcept ontwikkeld.

Voor de ondersteuning en het mede (door)ontwikkelen van dit concept is tot op heden niet voorzien in capaciteit. Gebleken is inmiddels dat centrale ondersteuning nodig is om de gewenste slag te maken. Voor de jaren 2022 en 2023 is hiervoor een 0,5fte schaal 11(€ 46.000) voorzien. Daarnaast is een uitvoeringsbudget (ad € 50.000) benodigd zodat ook initiatieven waarbij niet direct in de teambegrotingen en budgetten is voorzien ten uitvoer kunnen worden gelegd. Slotjesveld (maatschap functie) (€ 1.500.000) Het besluit van de gemeenteraad van 31 maart jl. om het gemeentehuis in Arendshof 2 te realiseren, geeft aanleiding om het stedenbouwkundig plan voor de herontwikkeling van het Slotjesveld te herijken. Het besluit levert nieuwe vertrekpunten op. Zo komt er nu geen prominent pand in het midden van de drie blokken en kan het bestaande gemeentehuis eerst gesloopt worden voor er nieuw gebouwd wordt. Dat geeft net wat meer ruimte om de nieuwe bebouwing (en benodigde ondergrondse infrastructuur) in te passen. Er wordt een grondexploitatie opgezet voor de gehele gebiedsontwikkeling. De gebiedsontwikkeling kent forse kosten door de complexe ondergrondse infra die verlegd moet worden maar kent ook een gunstigere opbrengstenkant nu er meer ruimte is voor wonen.

In de nieuwe grondexploitatie zal rekening gehouden moeten worden met de bouw van nieuwe voorzieningen zoals een gymzaal en/of een activiteitencentrum. Er zijn nu nog geen middelen gereserveerd voor deze voorzieningen. Hierom stelt het college voor een

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

29

reservering van € 1,5 miljoen te maken uit het rekeningresultaat 2020 ter dekking van (een deel) van de kosten voor maatschappelijke functies bij de herontwikkeling van het Slotjesveld. Gemeentehuis Op 30 maart 2021 heeft de gemeenteraad besloten om het stadhuis te gaan realiseren in Arendshof 2. Op basis van een aantal scenariostudies en technische onderzoeken is het (zo goed als) haalbaar om het vastgestelde Programma van Eisen voor de nieuwbouw van het gemeentehuis te realiseren in Arendshof 2. Ook financieel is deze optie haalbaar. Door realisatie van het gemeentehuis in Arendshof 2 kunnen, naast de woningen op het Arendsplein, ook extra woningen op het Slotjesveld gerealiseerd worden en kan de financieel zware opgave voor realisatie van parkeerplaatsen voor het gemeentehuis op het Slotjesveld, vervallen. Het gemeentehuis zal daarnaast, midden in de stad en midden in de samenleving, een positieve impact hebben op de levendigheid van de binnenstad, los van de vermindering van de hoeveelheid winkelvloeroppervlakte. Op basis van het bestaande Programma van Eisen en de daaropvolgende scenariostudies voor realisatie van het gemeentehuis in Arendshof 2, is een kostenraming opgesteld. Met het eerder vaststellen van het PvE zijn eisen vastgesteld, maar zijn nog geen (ontwerp) oplossingen bepaald.

De kostenraming is derhalve gebaseerd op voor deze fase reële aannamen, inclusief de nodige reserveringen voor programma- en bestekwijzigingen. De investeringskosten worden op dit moment geschat op ca. 25,7 miljoen euro excl. btw voor het realiseren van het nieuwe gemeentehuis, inclusief sloop en bouwrijp maken van het gedeelte ten behoeve van woningbouw op het Arendsplein, maar exclusief de inbrengwaarde van Arendshof 2. Nadere uitwerking vindt plaats in de ontwerpfase. Kredietvotering voor de realisatie zal aan u worden voorgelegd voor start van de bouw. Samenwerking SRBT (€ 35.000) In 2020 is een eerste start gemaakt van de versterking van de samenwerking binnen de Stedelijke Regio Breda-Tilburg. Dit onder andere met het oog op het te sluiten verstedelijkingsakkoord met het rijk, waarin afspraken worden gemaakt over ontwikkelingen op het gebied van woningbouw, economie, mobiliteit en landschap. Hiermee wordt verder invulling gegeven aan de ook door het college gedeelde ambitie om werk te maken van een tweede “sociaal-economisch motorblok” in de Brabant, naast Brainport Eindhoven. De kosten van deze ontwikkeling (onderzoek, projectorganisatie en vooral geen zwaar opgetuigde organisatie) zijn tot op heden betaald door de centrumgemeenten Breda en Tilburg.

Nu de samenwerking steeds meer vorm krijgt, ligt het voor de hand dat ook de andere zeventien gemeenten in het gebied hun (financiële) verantwoordelijkheid nemen. Kijkend naar de bijdrage van beide centrumsteden, zou dat voor Oosterhout neerkomen op een bedrag van circa 35.000 euro. Wat gaat dat extra kosten? Omschrijving

Eenmalig

(bedragen * € 1.000, - = voordeel) Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Dienstverlening Slotjesveld Samenwerking SRBT Totaal

1.500 1.500

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

96 35 131

96 35 131

35 35

35 35

30

6.8.

Gemeentelijke organisatie

Privacy officer (€ 82.000) Na vier jaar Avg mogen we stellen, dat de privacywetgeving complex en intensief is en dat het goed borgen van de Avg in de organisatie veel meer inzet kost, dan vooraf gedacht was. Hier loopt niet alleen de gemeente Oosterhout tegenaan, dit komt ook naar voren uit onderzoeken verricht door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de VNG. Als gemeente hebben we absoluut al flinke stappen gezet om te groeien op de volwassenheidsladder van privacy. Echter om aantoonbaar in control te zijn (en te blijven) is een goede inbedding van privacytaken binnen de teams noodzakelijk en daar ontbreekt het nu nog aan. Uit verschillende onderzoeken, zoals die van de AP (Autoriteit Persoonsgegevens) en de VNG, komt naar voren dat een privacy organisatie met een FG (Functionaris Gegevensbescherming), een PO (Privacy Officer) en privacy ambassadeurs (bij ons de privacybeheerder), het meest effectief en efficiënt is. Deze PO missen we echter nog in onze organisatie. Hiervoor is 1,0 FTE schaal 10 benodigd. Centrale ontsluiting geodata (€ 110.000) Met de centrale ontsluiting van geodata ontstaat een plek waarin publieke en private partijen data en informatie delen, om in de informatiebehoefte van alle betrokken partijen te voorzien. In dit dashboard wordt open source data gecombineerd die vandaag de dag beschikbaar is.

Dit geeft een mooie opening voor een gesprek met de stad. Gemeenschappelijke regelingen (€ 102.000) Uit de kaderbrieven van de verschillende gemeenschappelijke regelingen blijkt een kosten voor de verschillende regelingen in 2022 zullen stijgen met totaal € 102.000. Asbestinventarisatie gemeentelijke gebouwen (€ 30.000) Met ingang van 2027 is het wettelijk verplicht dat alle daken op openbare gebouwen die in contact staan met de buitenlucht gesaneerd moeten worden. Het is wenselijk dat wij alle asbest in onze gebouwen in kaart hebben, zodat we bij ver/nieuwbouw van ons Vastgoed niet voor verrassingen komen te staan. Toegankelijkheid gemeentelijke gebouwen (€ 15.000) In samenwerking met KOO & Ongehinderd stelt de gemeente een inventarisatie op van de uit te voeren acties in het kader van de toegankelijkheid van de gemeentelijke gebouwen en de daaraan gekoppelde financiële lasten. Oosterhout ontwikkelt Vanaf januari 2020 is de organisatie in de nieuwe structuur en manier van werken, aan de slag gegaan, gebaseerd op de uitgangspunten van de nieuwe organisatievisie. 2020 was bedoeld als experimenteerperiode, om te zien of deze manier van werken uitpakte zoals verwacht. In 2020 en 2021 is in een aangepaste (veelal online) vorm geïnvesteerd in teamen managementontwikkeling. Deze trajecten geven beweging aan de ‘zachte’ kant van de organisatieontwikkeling.

Zo is aan elk team een externe team coach toegewezen om de teams bij deze verandering te ondersteunen, is het leiderschapstraject gestart en zijn er opleidingen gevolgd. Alle geplande activiteiten zijn van start gegaan maar vanwege Corona soms wel op een later tijdstip en in een digitale vorm. Verwacht wordt dat we de structuur kunnen “vastklikken” per 1 juli 2021. In 2022 is de nieuwe organisatiestructuur inmiddels een feit, maar zullen we door blijven ontwikkelen en beweging blijven geven aan de ‘zachte’ kant van de organisatieontwikkeling. Teamleiders zullen hierbij verantwoordelijk zijn om samen met hun team verder handen en voeten te geven aan zelforganisatie en deze verder te ontwikkelen, belangrijk thema voor deze doorontwikkeling is persoonlijk leiderschap op alle niveaus in de organisatie. Ook de doorontwikkeling naar een lerende organisatie en ruimte voor de professional zijn thema’s waar volop in 2022 wordt ingezet. Er komt een ruim aanbod van (digitale) opleidingen, leerlabs en dialoogsessies om deze ontwikkelingen te ondersteunen, zowel binnen de teams/opgaves als organisatiebreed wordt hierop ingezet via het online leerplatform.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

31

Ook leiderschapsontwikkeling en teamontwikkeling blijft in 2022 een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast zal in 2022 de verdere uitwerking worden gedaan van het meerjarig Strategisch HR-plan dat in het najaar van 2021 wordt vastgesteld. De thema’s die dan voor 2022 in de prioriteitsafweging zijn benoemd, worden in 2022 verder uitgewerkt en opgepakt. De ontwikkeling van onze organisatie is continu en zal dus ook in 2022 op alle fronten worden voortgezet. Wat gaat dat extra kosten? (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Omschrijving Privacy officer Centrale ontsluiting geodata Gemeenschappelijke regelingen Asbestinventarisatie gebouwen Toegankelijkheid gebouwen Totaal

Gemeente Oosterhout

Eenmalig

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

-

82 110 102 30 15 339

82 81 102 15 280

82 81 102 15 280

82 81

Perspectiefnota 2022

102 15 280

32

7. Op weg naar programmabegroting 2022-2024 In dit hoofdstuk wordt het totaaloverzicht naar aanleiding van het nieuw beleid en de dekkingsmaatregelen en de ontwikkelingen in de financiële positie in beeld gebracht. Dit alles levert samengevat het onderstaande beeld op: Bedragen * 1.000 Exploitatie Hfst EenBegroting Begroting Begroting Begroting ( - = voordeel , + = nadeel) malig 2022 2023 2024 2025 Saldo begroting 2022 2 -216 599 2.359 1.769 Uitgangspunten 2021 3 245 -580 -580 -580 Coronakosten 4 Prioriteiten 2022 500 Zorg & Welzijn 6.1 1.000 500 500 Arbeidsmarkt, Economie & Onderwijs Sport & Cultuur Klimaat & Mobiliteit Wonen Veiligheid Meer voor elkaar Gemeentelijke organisatie Nieuw meerjarenbeeld

6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8

1.500 200 3.250 1.000 200 1.500 7.650

75 375 139 131

50 383 139 131

50 316 139 35

339 2.050 nadeel

280 1.464 nadeel

280 3.061 nadeel

50 324 139 35 280 2.479 nadeel

Voor een onderbouwing van het bovenstaande verwijzen we u naar respectievelijk de hoofstukken 2 t/m 6 van deze nota. Bovenstaand overzicht betekent qua jaarlijkse exploitatie dat het meerjarenperspectief er op dit moment bijzonder negatief uitziet met een negatief saldo van ruim € 2 miljoen in 2022, welke oploopt tot bijna € 2,5 miljoen in 2025. Het bedrag aan eenmalige investeringen is afkomstig uit de resultaatbestemming 2020, welke middels de nota saldobestemming 2020 in de vrije reserve is gestort. We stellen voor om de dekking van deze eenmalige bedragen in de onderstaande reserves op te nemen:

Omschrijving IHP onderwijs Galvanitas Mobiliteit N282 / snelfietsroute Aanpak illegaal wonen Arkendonk Slotjesveld (maatschappelijke functies) TOTAAL

Investering eenmalig 1.500 200 3.000 250 200 1.000 1.500 7.650

(Bedragen * € 1.000) Reserve Vrije reserve Vrije reserve Reserve infrastructurele werken Reserve infrastructurele werken Vrije reserve Vrije reserve Vrije reserve

Zero Based Budgetting (ZBB) Er is momenteel nog sprake van grote onzekerheid over de gelden die wij als gemeente vanuit het Rijk kunnen verwachten de komende jaren. Zoals eerder omschreven is er vanuit gemeenten een behoorlijke (financiële) claim bij het Rijk weggelegd. Indien het Rijk niet met voldoende geld over de brug komt, zullen er alsnog keuzes gemaakt moeten worden tussen de in deze perspectiefnota opgenomen nieuw beleid en de mogelijkheden die ons nog

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

33

resteren vanuit de Zero Based Budgetting (ZBB). Vanwege de onzekerheid in de financiële situatie maakt het college op dit moment nog geen keuzes hierin. De ZBB-formats verstrekken wij, vooruitlopend op de eventuele keuzes, alvast aan de gemeenteraad. Zo kunt u hier tijdig kennis van nemen en de mogelijkheden die hier nog inzitten op hun merites beoordelen en betrekken bij de voorbereiding op de behandeling van de begroting 2022 aanstaande november. Wij zullen de actuele financiële situatie blijven monitoren en op basis hiervan eventuele keuzes aan de gemeenteraad voorleggen. Uitwerking naar de begroting In deze nota worden de kaders geschetst voor de komende vier jaar. Deze nota hoeft, anders dan de begroting, meerjarig in financiële zin (nog) niet sluitend te zijn. Wel dient er uiteraard een reëel inhoudelijk kader en financieel perspectief te worden vastgesteld op basis waarvan het college in het najaar een sluitende begroting kan presenteren. Het college is na vaststelling van deze nota aan zet om deze kaders te realiseren richting de begroting 2022 en de meerjarenbegroting 2023-2025. Gezien het (negatieve) financiële vertrekpunt van de begroting 2022 en de aanwezige stevige ambities, is het duidelijk dat er nog een forse klus ligt om te komen tot een structureel sluitende begroting.

Hierbij wordt aangetekend dat momenteel ook nog geen zicht op de noodzakelijke actualisaties voor de begroting 2022. Actualiseringen zijn aanpassingen aan de begroting als gevolg van veranderingen in aantallen, waardoor het beroep op regelingen autonoom wijzigt, of contractueel c.q. wettelijk onvermijdelijke mutaties in lasten en/of baten. Momenteel is nog geen inschatting gemaakt van deze actualiseringen, maar hier zal in de uitwerking richting de begroting 2022 wel rekening mee moeten worden gehouden. Er zal ook nog kritisch gekeken moeten worden naar de verschillende geplande investeringen die ten laste komen van de reserves. De periode tot aan de begroting gebruikt het college om antwoorden te krijgen op onder andere de volgende vragen, zodat we de geschetste kaders nader kunnen invullen:  Zijn de geplande investeringen, hun bedragen en de termijn nog realistisch?  Welke keuzes kunnen er gemaakt worden binnen de beleidsvoornemens?  Welke ombuigingen zijn er te formuleren, onder andere vanuit de Zero Based Budgetting-operatie?

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

34

Bijlage 1 Uitkomsten financiële stresstest Voor gemeenten is een eigen stresstest ontwikkeld. Deze stresstest geeft door middel van indicatoren inzicht in de financiële status en weerbaarheid. De meerwaarde van de test zit vooral ook in het periodiek invullen van de stresstest, zodat op alle indicatoren een trend zichtbaar wordt en geanalyseerd kan worden.

Kengetallen BBV Het BBV schrijft voor dat in de begroting een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen wordt opgenomen om de financiële positie van de gemeente inzichtelijker te maken. De kengetallen en de bijbehorende beoordelingen zijn onderstaand opgenomen. Schuldratio (1.1) De schuldratio wordt berekend door het vreemd vermogen te delen door het begrotingstotaal. Deze ratio kent de afgelopen jaren een dalend verloop. In de VNG-publicatie ‘Houdbare overheidsfinanciën’ is aangegeven dat een schuldratio lager dan 100% van het begrotingstotaal als ‘normaal’ kan worden beschouwd. Boven de 100% is voorzichtigheid geboden. De gemeente Oosterhout zit hier beduidend onder en deze reeks heeft de afgelopen jaren ook een dalende lijn laten zien, wat betekent dat wij ten opzichte van de omvang van onze begroting, minder schulden hebben gekregen. Schuldratio  * € 1 miljoen A. Vaste schulden

JR 2016

JR 2017

JR 2018

JR 2019

JR 2020

96,1

79,8

72,4

76,0

70,7

B. Vlottende schulden

8,2

8,5

21,9

16,0

26,9

C. Overlopende passiva

10,5

9,8

12,5

9,0

13,0

D. Financiële vaste activa

20,0

19,8

18,2

18,5

20,5

D. Financiële vaste activa m.u.v. kapitaalverstrekkingen

18,0

17,7

17,9

18,2

18,0

E. Kortlopende uitzettingen

14,4

12,3

11,7

12,4

12,7

F. Liquide middelen

0,5

1,0

4,7

0,4

1,2

G. Overlopende activa

11,6

10,1

11,2

12,3

14,5

H. Saldo baten

168,9

153,4

155,0

157,4

172,0

Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H * 100%

40,4%

35,8%

39,6%

36,5%

35,9%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor kapitaalverstrekkingen

41,6%

37,2%

39,7%

36,7%

37,3%

Solvabiliteitsratio (1.2) De solvabiliteitsratio wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Dit geeft de mate aan waarmee het bezit van de gemeente is gefinancierd met eigen vermogen. In de VNG-publicatie ‘Houdbare gemeentefinanciën’ is aangegeven dat wanneer een solvabiliteitsratio tussen 30 en 80% ligt wordt dit als normaal beschouwd. Bij een ratio onder de 30% is voorzichtigheid geboden. Deze ratio is in Oosterhout de afgelopen jaren redelijk stabiel gebleven. JR 2016

JR 2017

JR 2018

JR 2019

JR 2020

A. Eigen vermogen

154.581

153.127

146.640

146.936

154.975

B. Passiva (balanstotaal)

270.067

252.002

255.560

250.716

270.790

Solvabiliteitsratio (Bedragen * € 1.000)

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

35

(A/B)*100%

57,2%

60,8%

57,4%

58,6%

57,2%

Structurele exploitatieruimte (1.3) De structurele exploitatieruimte is een maatstaf voor het verschil tussen structurele baten en lasten met inachtneming de dotaties aan de reserves. Dit kengetal geeft aan hoeveel structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Er is geen norm aanwezig voor het niveau van dit kengetal, echter een negatieve exploitatieruimte is een slechte ontwikkeling. Met ingang van 2017 is hier een negatief kengetal zichtbaar. Dit wordt met name veroorzaakt door de tekorten in het sociaal domein. Omdat een negatief kengetal betekent dat we structureel meer geld uitgeven dan er binnenkomt, dient dit kengetal gekeerd te worden. Indicator

JR 2016

JR 2017

JR 2018

JR 2019

JR 2020

A. Structurele lasten

158.515

157.674

153.624

154.082

153.496

B. Structurele baten

166.100

151.866

149.273

150.016

152.621

C. Structurele toevoegingen aan reserves

1.746

668

618

587

569

D. Structurele onttrekkingen aan reserves

4.624

3.173

3.351

2.956

2.786

168.901

154.849

155.031

157.424

172.036

6,2%

-4,2%

-1,0%

-1,4%

0,8%

E. Totale baten Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/(E))x100%

Grondexploitatie (1.4) Het kengetal grondexploitatie geeft informatie over de boekwaarde van de GREX in verhouding tot de totale gemeentelijke inkomsten. Er is geen norm voor de hoogte van deze ratio. Hoe lager dit ratio hoe minder de relevantie van negatieve waardeontwikkeling van de GREX voor de begroting en daarmee een lager risico voor de gemeente. Dit kengetal was de afgelopen jaren vrij hoog voor Oosterhout in vergelijking met andere gemeenten. Dit kengetal kent een dalende trend die samenhangt met de toegenomen grondverkopen de afgelopen jaren. Kengetal grondexploitatie (in%) A. Niet in exploitatie genomen bouwgronden B. Bouwgronden in exploitatie C. Totale baten (excl. mutaties reserves) Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

JR 2016

JR 2017

JR 2018

JR 2019

JR 2020

0

0

0

0

0

32.900 168.901

28.833 154.849

19.580 155.033

15.362 157.423

14.627 172.036

19,5%

18,6%

12,6%

9,8%

8,5%

Belastingcapaciteit (1.5) De belastingcapaciteit geeft de gemiddelde lasten uit hoofde van OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing weer ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Hier is geen norm voor. Een ratio van minder dan 100% betekent dat de lasten lager zijn dan landelijk gemiddeld. Hoewel dit kengetal is gedaald de afgelopen periode, is deze in de begroting 2019 weer gestegen, wat samenhangt met het kostendekkend tarief voor de afvalstoffenheffing.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

36

Gemeentelijke belastingcapaciteit (in %) A. OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde B. Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde C. Afvalstoffenheffing voor een gezin D. Eventuele heffingskorting voor een gezin E. Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D) F. Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin in T-1 Belastingcapaciteit (E/F) x 100%

JR 2016

JR 2017

JR 2018

JR 2019

JR 2020

250,37

252,87

248,87

264,50

276,74

234,00

204,00

204,00

210,00

197,00

194,00

192,00

199,00

217,00

252,00

-

-

-

-

-

678,37

648,87

651,87

691,50

725,94

716,00 94,7%

723,00 89,7%

723,00 90,1%

711,00 97,2%

740,00 98,1%

Conclusie financiële kengetallen Op gebied van vrijwel alle kengetallen scoort Oosterhout goed. Er bestaat echter wel zorg over het kengetal structurele exploitatieruimte. Hier is zichtbaar dat dit percentage een dalend verloop kent, hetgeen betekent dat er steeds minder ‘vrije’ ruimte binnen de begroting aanwezig is. Vanaf 2017 is dit kengetal zelfs negatief geworden. Dit is voornamelijk te verklaren door de tekorten op gebied van jeugd en WMO in die jaren; een deel van deze kosten is structureel en werkt ook door naar komende jaren. Het is zaak om deze ontwikkeling te kenteren.

Schuldpositie, vreemd vermogen Netto schuld / exploitatie (2.1) De schuld als aandeel van de exploitatie geeft een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. De VNG geeft aan dat bij een score van meer dan 90% voorzichtigheid is geboden. Een score van minder dan 50% is gunstig. Oosterhout scoort 43,1%. Voor dit kengetal geldt een licht andere definitie dan de in de kengetallen BBV opgenomen netto schuldquote, vandaar dat de uitkomst licht verschilt. Netto schuld / exploitatie

2016

2017

2018

2019

2020

Netto schuld Exploitatie Score

96.119 172.519 55,7%

79.764 168.781 47,3%

72.406 171.875 42,1%

76.044 167.716 45,3%

70.679 163.997 43,1%

Schuldevolutie (2.2) De schuldevolutie geeft aan in welke mate de schuld per inwoner in een jaar is toegenomen of afgenomen. Een afname van 10% of meer wordt beschouwd als gezond en een toename van 10% of meer als ongezond. In Oosterhout neemt de schuld tussen 2019 en 2020 met 7,1% af. Dit is een neutrale score. Aangetrokken geldleningen (*€ 1.000) Oosterhout Mutatie t.o.v. voorgaande jaar

Gemeente Oosterhout

2016

2017

2018

2019

2020

96.119 +1,7%

79.764 -17%

72.406 -9,2%

76.044 +5,0%

70.679 -7,1%

Perspectiefnota 2022

37

Netto rentelasten / exploitatie (2.3) Deze indicator geeft aan welk deel van de exploitatie gebonden is door het betalen van rente (aan banken). De indicator hangt heel sterk samen met de netto schuld / exploitatie (1.2). Hierop scoort Oosterhout voldoende. Netto schuld / exploitatie (* € 1.000) Rentekosten Exploitatie Score

2016

2017

2018

2019

2020

1.624 172.519 0,94%

1.530 168.781 0,91%

1.408 171.875 0,82%

1.082 167.716 0,65%

1.049 163.997 0,64%

Reservepositie, eigen vermogen Ratio weerstandsvermogen (3.1) Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is om de nadelige gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat het beleid moet worden gewijzigd. Het geeft inzicht in de robuustheid van de financiële positie van de gemeente. De minimale benodigde weerstandratio is sinds 2012 bepaald op 1,5. De afgelopen jaren zien we deze ratio terugzakken. Dit wordt met name veroorzaakt door de afname van de ‘vrij’ beschikbare reserves. Daarnaast zien we in 2019 een stijging van het risicoprofiel; dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de ingeschatte impact van de Coronacrisis op de gemeentelijke financiën. De weerstandsratio zit per saldo nog steeds boven de vastgestelde 1,5 en scoort daarmee voldoende. Weerstandsratio 2016 2017 2018 2019 2020 (bedragen * € 1.000) Netto weerstandsvermogen 38.733 41.200 30.759 28.278 25.773 Risicoprofiel 16.135 16.992 15.597 18.455 16.397 Weerstandsratio 2,4 2,4 1,9 1,5 1,6 Mogelijkheden om beschikbare weerstandscapaciteit te verbeteren (3.2) De algemene reserve, het ‘vrije’ gedeelte van de vrije reserve en de ABR vormen ons directe weerstandsvermogen, bedoeld om risico’s af te dekken. Deze kunnen echter maar één keer (incidenteel) ingezet worden. Daarnaast is sprake van indirect weerstandsvermogen (de post onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit).

Deze kunnen worden gebruikt om de weerstandscapaciteit te verbeteren. Deze kunnen een structureel effect hebben. De gemeente heeft deze mogelijkheden waardoor de score goed is. Weerstandscapaciteit (bedragen * € 1.000) Direct – incidenteel Indirect - structureel Weerstandscapaciteit

2016

2017

2018

2019

2020

34.642 4.091 38.733

36.812 4.388 41.200

26.099 4.660 30.759

23.471 4.807 28.278

21.599 4.174 25.773

Mutaties reserves (3.3) Het BBV omschrijft reserves als vermogensbestanddelen die behoren tot het eigen vermogen en die bedrijfseconomisch gezien vrij zijn te besteden. De gemeente beschikt over algemene reserves (bedoeld als buffer voor het opvangen van financiële tegenvallers) en bestemmingsreserves (vooraf gedefinieerd doel). Hoewel de gemeente er niet is om onbeperkt geld op te potten, dient de omvang van de reserves (met name de algemene reserve) wel op voldoende peil te blijven om tegenvallers op te kunnen vangen. Uit onderstaand overzicht is duidelijk zichtbaar dat jaarlijks meer onttrokken wordt aan de reserves dan dat er wordt toegevoegd. Doordat er tot en met 2016 positieve rekeningresultaten zijn gehaald (die weer aan de reserve worden toegevoegd), is de reserve is die periode gegroeid. In 2017 en 2018 zien we

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

38

hier een kentering in, die veroorzaakt wordt door de tekorten op het sociaal domein. Dankzij het positief rekeningresultaat vanuit de jaarrekening 2019 en 2020, zien we de reserve licht groeien. In meerjarenperspectief zien we de reserves weer dalen. Dit heeft te maken met de ambities van Oosterhout om te investeren in de stad en het geld niet nodeloos op te potten. Hierdoor beoordelen we Oosterhout als neutraal. Mutatie reserves Vermeerdering Vermindering Saldo Resultaat JR Mutatie reserves

Rek 2016 9.595 10.867 -1.272 7.249 5.977

Rek 2017 10.382 13.116 -2.734 -816 -3.600

Rek 2018 12.854 15.739 -2.885 -153 -3.038

Rek 2019 10.590 13.766 -3.176 3.473 297

Rek 2020 10.356 9.815 541 9.040 9.581

Begr 2021 9.683 18.648 -8.965 0 -8.965

Begr 2022 3.733 8.182 -4.449 -928 -5.377

Oosterhout kent een aantal soorten reserves, te weten: - Algemene reserves: algemene reserve, financieringsreserve en de vrije reserve; - Reserve investeringsprojecten (ter dekking van kapitaallasten investeringen uit reserves); - Reserves grondexploitatie: Algemene bedrijfsreserve en de reserve infrastructurele werken; - Bestemmingsreserves (overige reserves). Kijken we naar deze verschillende soorten reserves, dan krijgen we het volgende beeld:

Hieruit wordt zichtbaar dat de totale omvang van de reserves de afgelopen jaren vrijwel gelijk is gebleven. Het is echter wel zo, dat er niet meer vrij beschikt kan worden over een groot deel van deze reserves vanwege de onderliggende plannen die hiervoor aanwezig zijn.

Grondexploitatie Afhankelijkheid grondexploitatie voor sluitende begroting (4.1) Zodra in de meerjarenbegroting rekening wordt gehouden met winsten vanuit de grondexploitaties bestaat er een bepaalde druk op de exploitaties om deze winsten daadwerkelijk te realiseren. Geen realisatie betekent immers een direct dekkingsprobleem in de begroting. Lagere grondverkopen hebben dan direct effect op de reguliere exploitatie. In

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

39

de meerjarenbegroting van onze gemeente zijn dergelijke winsten niet ingeboekt in de exploitatie. Ook wordt bij het bepalen van het weerstandsvermogen geen rekening meer gehouden met de winstpotentie op de grondexploitatie. Er is dus geen afhankelijkheid meer. Winstverwachting grondexploitaties (4.2) Op het moment dat er positieve resultaten uit de grondexploitaties worden gerealiseerd heeft de gemeente middelen die kunnen worden ingezet of gespaard voor moeilijke tijden. De meerjarige winstverwachting van de grondexploitaties is opgenomen in de paragraaf grondbeleid in de jaarrekening 2020. Bij onderstaande cijfers wordt opgemerkt dat dit de winstverwachtingen op basis van de jaarrekeningen zijn. Op het moment dat er daadwerkelijk winst genomen is, is de winstverwachting het jaar erop uiteraard lager. Met ingang van 2017 is de Zwaaikom opgenomen in dit overzicht, welke een negatieve winstverwachting heeft. Dit heeft nadrukkelijk effect in onderstaand overzicht. Overigens is voor Zwaaikom reeds een verliesvoorziening getroffen van € 4 miljoen. Ten opzichte van 2019 stijgt de winstverwachting. Dit heeft te maken met het openen van Everdenberg Oost. In deze winstverwachting zitten natuurlijk risico’s, zoals risico’s wanneer de resultaten later in de toekomst worden gerealiseerd. Meerjarige winstverwachting grondexploitaties (bedragen * € 1.000) Winstverwachting per jaareinde

2016

2017

2018

11.889

4.563

2.945

2019

-497

2020

3.347

Algemene reserves grondbedrijf en risicoreserve Grondbedrijf versus risico's (4.3) De Algemene reserve van het Grondbedrijf (ABR), het niet-geclaimde deel van de bestemmingsreserve infrastructurele werken en eventueel getroffen verliesvoorzieningen zijn reserves om risico's van het Grondbedrijf op te vangen. Deze reserves moeten zodanig zijn dat de risico's kunnen worden opgevangen. In Oosterhout zijn de reserves en de voorziening grondbedrijf die bij deze indicator meetellen € 13,9 miljoen, terwijl de risico's op bijna € 3,3 miljoen worden ingeschat. Hierdoor wordt op deze indicator een voldoende gescoord. Weerstandscapaciteit (bedragen * € 1.000) Risico’s grondexploitaties Weerstandsvermogen grondbedrijf Weerstandscapaciteit grondbedrijf

2016

2017

2018

2019

2020

6.350 17.563 2,8

6.870 19.637 2,9

5.180 13.997 2,7

3.910 14.005 3,6

3.280 13.905 4,2

Toekomstig nog te realiseren baten en lasten in relatie tot de BIE (Balanspost: bouwgronden in exploitatie) (4.4) Dit kengetal geeft aan wat de gemeenten nog aan lasten en baten moet realiseren bij de actuele boekwaarde van de BIE (Bouwgronden In Exploitatie). Als dit te hoog is dan is dan zegt dat iets over de nog te verrichten inspanningen. Als de geraamde baten en lasten samen drie keer groter zijn dan de huidige boekwaarde dan is de score onvoldoende. Daarnaast zijn er twee grondexploitaties (Zwaaikom en Everdenberg Oost) welke nog aan de start van hun ontwikkeling staan. Te realiseren baten en lasten i.r.t. de waarde van de grondexploitaties (bedragen * € 1.000) Waarde grondexploitaties (excl NIEGG) Te realiseren lasten Te realiseren baten

Gemeente Oosterhout

2016

2017

2018

2019

2020

32.900

28.833

19.580

15.362

14.652

29.862 74.651

27.913 61.309

27.774 50.300

23.844 38.709

18.215 36.204

Perspectiefnota 2022

40

Factor

3,2

3,1

3,9

4,1

3,7

Uitstaande leningen, garantstellingen en waarborgen Zekerheden leningen, garantstellingen en waarborgen (5.1) Een gemeente loopt mogelijk risico's bij het uitzetten van leningen, het geven van garanties of waarborgen. Het risico vermindert als zekerheden zijn gesteld, zoals het 1e recht van hypotheek, een bankgarantie of als een lening uitstaat bij partijen met minimaal een AA-rating qua kredietwaardigheid. Op 31 december 2020 is de totale omvang van de gewaarborgde geldleningen € 395,8 miljoen en van de garantstellingen € 8,5 miljoen. De gewaarborgde geldleningen verlopen allemaal via de WSW. Hier staan veelal vastgoedportefeuilles tegenover. In Oosterhout bedraagt het gewogen percentage zekerheden voor leningen en garantstellingen daarom 98% en scoort daarmee voldoende.

Meerjarig onderhoud kapitaalgoederen Toereikende onderhoudsbudgetten (6.1) De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud van de kapitaalgoederen binnen haar gemeentegrenzen. Veelal betreft dit kapitaalgoederen in de openbare ruimte zoals wegen, groen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken. De kapitaalgoederen worden gemiddeld met een 7,4 gewaardeerd. Deze waardering is de afgelopen jaren gestaag gestegen (op een schaal van 1 tot 10, een ruime voldoende dus). Gemeentelijke indicatoren  Burgerindicatoren Waarderen onderhoud groen in de woonbuurt Waardering onderhoud wegen en fietspaden in de woonbuurt Waardering straatverlichting in de woonbuurt

Score 2016 6,2

Score 2017 6,2

Score 2018 6,6

Score 2019 6,6

Score 2020 7,0

6,1

6,0

7,0

7,1

7,4

7,5

7,6

7,7

7,8

7,9

Lokale lastendruk Lokale lastendruk (7.1) De lokale lastendruk is de druk van de lasten van rioolheffing, afvalstoffenheffing en OZB. Het gemiddelde van Nederland is in 2020 € 777 (COELO – Atlas lokale lasten 2020). Binnen een afwijking van 5% van dit gemiddelde is de score voldoende, daarbuiten goed (- 5%) of onvoldoende (+ 5%). Oosterhout heeft een berekende lastendruk van € 724,80 (begroting 2021) en scoort daarmee goed. Lokale lastendruk 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Gemiddelde Nederland (T-1) 716 723 723 711 740 777 Oosterhout 678 649 652 692 707 725 94,7% 89,7% 90,2% 97,2% 95,5% 93,3% Onbenutte belastingcapaciteit OZB (7.2) Landelijk mag de OZB opbrengst jaarlijks voor alle gemeenten gezamenlijk maar een beperkte stijging laten zien. De macronorm die hier eerder voor gehanteerd kon worden, bestaat inmiddels niet meer, waardoor het lastig is om deze indicator te scoren. In 2020 bedraagt de gemiddelde stijging van de OZB voor woningen 4,9%. Oosterhout heeft in 2020 de OZB-tarieven trendmatig verhoogd met 1,4%. Ten opzichte van dit gemiddelde zit dus theoretisch nog onbenutte belastingcapaciteit. Oosterhout kent echter in absolute zin een vrij gemiddeld OZB-tarief voor woningen. Inkomstenderving OZB door leegstand niet-woningen (7.3) Leegstand kost de gemeente geld. Er bestaat een directe relatie tussen de opbrengst OZB gebruikers niet-woningen en leegstand.

Verder wordt bij de korting die gemeenten krijgen in

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

41

de algemene uitkering geen rekening gehouden met eventuele leegstand. Gemeenten worden gekort op basis van de WOZ-waarde van de panden. Natuurlijk bestaat er ook een indirecte relatie met derving inkomsten rioolheffing. In de bepaling van deze tarieven wordt in bepaalde mate rekening gehouden met leegstand. Indien deze leegstand in werkelijkheid lager is dan waar rekening mee is gehouden in de berekening van de tarieven, is er geen sprake van inkomstenderving. In de jaren 2015 t/m 2017 was de werkelijke leegstand hoger dan waar rekening mee was gehouden. Vanaf 2018 is de totale opbrengst wel gehaald en hiermee scoort Oosterhout volgens de norm een voldoende. OZB gebruikers niet-woningen (Bedragen * € 1.000) Begrootte opbrengst Werkelijke opbrengst Realisatiepercentage

2016

2017

2018

2019

2020

2.144 2.134 99,5%

2.164 1.951 90,2%

2.164 2.205 101,9%

2.214 2.263 102,2%

2.245 2.429 108,1%

Kostendekkendheid leges (7.4) Deze indicator geeft aan in hoeverre de lasten worden gedekt door de baten. Bepaalde leges mogen maximaal 100% kostendekkend zijn (de baten mogen de lasten niet overstijgen). Als de kostendekkendheid lager is, is er mogelijk ruimte om meer baten te realiseren. Bij het bepalen van de extra ruimte dient rekening gehouden te worden met wettelijk vastgestelde maximumtarieven van de producten. Het totaal van onze legesverordening van Oosterhout komt lager uit, maar we zien wel jaarlijks schommelingen in de totale kosten en opbrengsten. Echter er resteert hier nog wel ruimte. Ten opzichte van de totale baten in de begroting is dit een relatief klein bedrag en daarmee scoort Oosterhout neutraal.

Financieel evenwicht Ombuigingen (8.1) Op dit moment (meetmoment begroting 2021) is slechts nog sprake van een openstaande ombuiging binnen het PBS van € 165.000. De score laat zien dat we hierop positief scoren; de totale omvang van de nog openstaande taakstelling (€ 165.000) is lager dan 1% van de totale begroting. Verhouding structurele lasten en structurele baten (8.2) Structurele lasten moeten worden afgedekt door structurele baten. Andersom mogen incidentele lasten worden afgedekt door incidentele baten. De indicator voor de structurele exploitatieruimte is in 2017 voor het eerst in lange tijd onder de 100% gedaald. Dit wordt veroorzaakt door de tekorten binnen het sociaal domein. In 2020 is deze indicator positief gescoord. De jaren erna wordt deze weer negatief. Dit wordt veroorzaakt door de oplopende kosten binnen het sociaal domein. Indien deze gerealiseerd worden, komt deze verhouding weer rond 100% te liggen. Vooralsnog wordt deze indicator daarom neutraal gescoord. Verhouding structurele lasten en baten Oosterhout

2017

2018

2019

2020

2021

2022

95,8%

99,0%

98,6%

100,8%

100%

99,4%

Sluitende begroting (8.3) De meerjarenbegroting 2021-2024 is voor het eerste jaar (2021) sluitend. In meerjarenperspectief is sprake van een (oplopend) tekort. Afhankelijkheid van inkomsten vanuit het Rijk (8.4)

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

42

Bij de inkomsten is vooral de vraag hoe afhankelijk Oosterhout is van het Rijk. Of negatief geformuleerd de gevoeligheid voor Rijksbezuinigingen. Hoe hoger de afhankelijkheid van het Rijk, hoe minder flexibel de begroting van de gemeente is. De inkomsten vanuit het Rijk zijn grofweg te verdelen in de Algemene Uitkering en specifieke uitkeringen. De gemeente Oosterhout is voor meer dan de helft van haar inkomsten afhankelijk van het Rijk. Dit is sinds 2015 (met de komst van de decentralisaties) verder toegenomen. Iets minder dan de helft van de gemeentelijke inkomsten is dus afkomstig uit eigen heffingen en andere partijen. Een norm hiervoor is niet aanwezig, maar zoals blijkt uit de tekst onder de onderstaande tabel is de hoogte van de Algemene Uitkering per inwoner voor Oosterhout lager dan gemiddeld. Hieruit mogen we opmaken dat Oosterhout ook hierin relatief beter scoort dan andere gemeenten. Gemeente Oosterhout (bedragen * 1.000) % AU van totale baten % specifieke uitkeringen van totale baten % Rijksuitkeringen van totale baten Totale baten

Jaarrekening 2018 € 76.765 44,9% € 17.202 10,1% € 93.967 55,0% € 170.772

Jaarrekening 2019 € 82.824 48,4% € 17.261 10,1% € 100.085 58,4% € 171.189

Jaarrekening 2020 € 89.575 49,5% € 26.360 14,6% € 115.935 64,1% € 180.890

In 2020 ontving een Nederlandse gemeente gemiddeld € 1.648 aan algemene uitkering per inwoner. Het hoogste bedrag dat werd uitgekeerd was € 3.694 in Schiermonnikoog. Het laagste bedrag was € 998 in Bloemendaal. De gemeente Oosterhout ontving in 2020 € 1.605 per inwoner. Dat is lager dan het landelijk gemiddelde. Dat is regulier voor gemeenten van onze grootte. Grote gemeenten en gemeenten in het noorden van het land ontvangen meer dan het landelijke gemiddelde, vooral door hun zwakkere sociale structuur.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

43

Bijlage 2 Formats Zero Based Budgetting

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

44