Perspectiefnota 2022 - Definitief

Perspectiefnota 2022

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................................... 2 1.

Inleiding en leeswijzer ........................................................................................................ 3

2.

Financieel perspectief ........................................................................................................ 6 2.1. Financiële positie gemeente Oosterhout ........................................................................ 6 2.2. Financiële stresstest gemeenten .................................................................................... 6 2.3.

3.

Uitgangspunt voor meerjarendoorkijk vanaf 2022 ..................................................... 8

Kaders en uitgangspunten begroting 2022-2025 ............................................................... 9 3.1.

Lokale uitgangspunten .............................................................................................. 9

3.2.

Landelijke uitgangspunten ....................................................................................... 11

4.

Financiële impact van Corona .......................................................................................... 14

5.

Nieuwe programma-indeling ............................................................................................ 15

6.

Topprioriteiten gemeente Oosterhout .............................................................................. 17

7.

6.1.

Zorg & Welzijn ......................................................................................................... 17

6.2.

Arbeidsmarkt, economie & Onderwijs ..................................................................... 19

6.3.

Sport & Cultuur ........................................................................................................ 21

6.4.

Klimaat & mobiliteit .................................................................................................. 23

6.5.

Wonen ..................................................................................................................... 26

6.6.

Veiligheid ................................................................................................................. 28

6.7.

Meer voor elkaar ...................................................................................................... 29

6.8.

Gemeentelijke organisatie ....................................................................................... 31

Op weg naar programmabegroting 2022-2024 ................................................................ 33

Bijlage 1 Uitkomsten financiële stresstest ............................................................................... 35 Bijlage 2 Formats Zero Based Budgetting ............................................................................... 44

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

2

1. Inleiding 1.1.

Over perspectief gesproken

Sinds dat wij in Oosterhout werken met een Perspectiefnota lijkt het onderdeel ‘perspectief’ vooral de betekenis te hebben van (financiële en inhoudelijke) doorkijk naar het volgend jaar. Daarbij horen vragen als: hoe gaan de gemeentelijke inkomsten en uitgaven zich ontwikkelen, welke verrassingen heeft de rijksoverheid voor ons in petto, hoe ver staat het met de uitvoering van ons bestuursakkoord en welke grote klussen hebben we nog te klaren in het jaar dat voor ons ligt. Een tamelijk bestuurlijk-technocratische benadering van het begrip ‘perspectief’, zou je dus kunnen stellen. Maar het woord ‘perspectief’ heeft ook een andere, een diepere waarde en een positieve weerklank. Dat is ‘perspectief’ in de zin van hoop, van betekenisgeving, van licht aan het einde van de tunnel. Het is vooral dat perspectief waaraan onze inwoners, onze ondernemers en onze verenigingen en instellingen behoefte hebben. Dat merken we iedere dag: in gesprekken die we dagelijks voeren in de wijken en in de kerkdorpen. We lezen het in krant en weekblad en op de sociale media. In deze bijzondere tijden, in de meest ingrijpende crisis sinds de Tweede Wereldoorlog zijn ook Oosterhouters op zoek naar houvast, op zoek naar nieuw perspectief. Veel meer ook dan in het verleden wordt daarbij – terecht – onze kant opgekeken.

In deze moeilijke tijden verwachten ook de Oosterhouters dat het gemeentebestuur dat perspectief biedt. Dat de gemeente voorbereid is op de ingrijpende keuzes die we de komende jaren gedwongen zijn te maken. En dat wij, samen met alle Oosterhouters, op zoek gaan naar antwoorden op de nieuwe uitdagingen en het verzilveren van de kansen die de huidige crisis biedt. Oosterhout gebruikt daarvoor het instrument van de Corona Impact Analyse; onze tweede analyse valt ook niet voor niets samen met deze Perspectiefnota. De aanbevelingen en suggesties die uit die analyse voortkomen, moeten hun doorwerking krijgen in ons beleid voor de komende jaren. Er is op dit moment nog veel onzeker. We weten nog niet welk effect de coronacrisis op de langere termijn precies zal hebben op de economie en samenleving. We weten ook niet met hoeveel aanvullende steunpakketten het Rijk nog komt. Het vergroten van inzicht is daarom van belang: inzicht in de effecten op de langere termijn, inzicht in mogelijke maatregelen en inzicht in de kosten. We hebben de extra middelen die tot nu toe door het Rijk beschikbaar zijn gesteld in beeld gebracht in de eerste concernrapportage over 2021. En met de Corona Impact Analyse 2 (CIA 2) beschikken we over een goede basis voor een herstelaanpak.

In het bestuursakkoord 2018-2022 ‘Samen op weg naar 2030’ en de toekomstvisie ‘Oosterhout 2030’ hebben we acht opgaven benoemd waaraan we periode prioriteit geven. Het college kiest ervoor om deze lijn door te zetten en te blijven investeren in Oosterhout. De ontwikkeling van onze stad en kerkdorpen is mede hierdoor zo op stoom gekomen, dat die ontwikkeling voor onze inwoners, bedrijven en verenigingen bijna vanzelfsprekend is geworden. We merken ook dat die expliciete keuze het voor bestuur en organisatie makkelijker maakt de focus te houden op datgene wat echt belangrijk is. En we zien dat ons uitgangspunt om daarin met de stad en de kerkdorpen op te trekken, bij steeds meer projecten en processen bijna een vanzelfsprekendheid is. Of het ook daadwerkelijk mogelijk is om al deze ambities in volle omvang te realiseren of dat dit nog om keuzes (en dus ombuigingen) gaat vragen, is vooral afhankelijk zijn van het rijk. De afgelopen tijd is er bij het kabinet volop aandacht gevraagd voor de financiële positie van gemeenten. We denken hierbij onder andere aan de herijking gemeentefonds, de toereikendheid van de middelen voor jeugdzorg, abonnementstarief Wmo, het terugdraaien van de opschalingskorting, de bekostiging van maatregelen rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid en over de kosten voor de invoering van de omgevingswet.

Op het moment van schrijven is er nog niet echt zicht op een nieuwe regering, laat staan dat we weten of het verhaal van de gemeenten ook daadwerkelijk in Den Haag gehoor gaat

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

3

krijgen. Die onzekerheid maakt het lastig om de financiële ruimte voor 2022 en de jaren erna te ramen. Enerzijds willen we ingrijpende ombuigingsmaatregelen op de korte termijn voorkomen, anderzijds willen we ook onverantwoorde risico’s op de lange termijn vermijden. Tegen deze achtergrond dient u dan ook de in deze perspectiefnota opgenomen ambities ook te lezen. Als blijkt dat de financiering vanuit het rijk voor de komende jaren tegenvalt, zal het alsnog noodzakelijk zijn om keuzes te maken in onze ambities in deze perspectiefnota en/of te kiezen voor ombuigingsmogelijkheden die nog uit de Zero Based Budgetting naar voren komen. Wat we in ieder geval wel weten – want dat beeld komt kraakhelder uit de Corona Impact Analyse naar voren – is dat we er als raad, college en organisatie niet alleen voor staan. De veerkracht van onze lokale samenleving is groot: Oosterhout laat zich niet makkelijk kisten. En de bereidheid van inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen om zich te blijven inzetten voor de toekomst van onze gemeente blijft onveranderd groot. Oosterhout, meer voor elkaar; hoeveel meer perspectief wil je nog hebben?

1.2.

Samenvattend financieel beeld

De afgelopen tijd is er bij het kabinet volop aandacht gevraagd voor de financiële positie van gemeenten. We denken hierbij aan de herijking gemeentefonds, de toereikendheid van de middelen voor jeugdzorg, abonnementstarief Wmo, het terugdraaien van de opschalingskorting, de bekostiging van maatregelen rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid, kosten voor de invoering van omgevingswet, etc, etc. Het is echter de vraag wat het nieuwe kabinet met deze punten gaat doen in het nieuwe bestuursakkoord. Vanwege al deze onzekerheden is het erg lastig om de financiële ruimte voor 2022 en de jaren erna te ramen. Enerzijds willen we ingrijpende ombuigingsmaatregelen op de korte termijn voorkomen, anderzijds willen we ook onverantwoorde risico’s op de lange termijn vermijden. Tegen deze achtergrond dient u dan ook de in deze perspectiefnota opgenomen ambities ook te lezen. Indien blijkt dat de financiering vanuit het Rijk voor de komende jaren tegen valt, zal het alsnog noodzakelijk zijn om keuzes te maken in de ambities in deze perspectiefnota en/of te kiezen voor ombuigingsmogelijkheden die nog uit de Zero Based Budgetting naar voren komen, om de structurele exploitatie van de gemeente in evenwicht te krijgen. Voor de gewenste eenmalige investeringen is een dekkingsplan gemaakt bestaande uit de voordelen vanuit de jaarrekening 2020.

Wanneer we de uitgangspunten en de ambities financieel gezien samenbrengen levert dit het onderstaande beeld op: Bedragen * 1.000 Exploitatie Hfst EenBegroting Begroting Begroting Begroting ( - = voordeel , + = nadeel) malig 2022 2023 2024 2025 Saldo begroting 2022 2 -216 599 2.359 1.769 Uitgangspunten 2021 3 245 -580 -580 -580 Coronakosten 4 Prioriteiten 2022 500 Zorg & Welzijn 6.1 1.000 500 500 Arbeidsmarkt, Economie & Onderwijs Sport & Cultuur Klimaat & Mobiliteit Wonen Veiligheid Meer voor elkaar Gemeentelijke organisatie Nieuw meerjarenbeeld

Gemeente Oosterhout

6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8

1.500 200 3.250 1.000 200 1.500 7.650

75 375 139 131

50 383 139 131

50 316 139 35

339 2.050 nadeel

280 1.464 nadeel

280 3.061 nadeel

Perspectiefnota 2022

50 324 139 35 280 2.479 nadeel

4

Voor een onderbouwing van het bovenstaande verwijzen we u naar respectievelijk de hoofstukken 2 t/m 6 van deze nota. Bovenstaand overzicht betekent qua jaarlijkse exploitatie dat het meerjarenperspectief er op dit moment bijzonder negatief uitziet met een negatief saldo van ruim € 2 miljoen in 2022. Gezien het (negatieve) financiële vertrekpunt van de begroting 2022 en de aanwezige stevige ambities, is het duidelijk dat er nog een forse klus ligt om te komen tot een structureel sluitende begroting. Het bedrag aan eenmalige investeringen is zoals gezegd afkomstig uit de resultaatbestemming 2020, welke middels de nota saldobestemming 2020 in de vrije reserve is gestort.

1.3.

Leeswijzer

Deze nota begint in hoofdstuk 2 met een schets van de financiële positie van de gemeente Oosterhout bij het opstellen van deze perspectiefnota. In hoofdstuk 3 worden de uitgangspunten voor de begroting 2022-2025 aangegeven. Dit bevat de verwachtingen met betrekking tot de loon- en prijsontwikkeling en de financiële uitgangspunten vanuit het bestuursakkoord. Daarnaast bevat dit hoofdstuk ook uitgangspunten vanuit een landelijke adviescommissie vanuit VNG en het Ministerie van Binnenlandse zaken, vanwege de onzekerheden over de gemeentelijke financiën zolang de formatie nog loopt. Hoofdstuk 4 gaat kort in op de verwachte effecten die de Coronacrisis heeft op de langere termijn. Dit onderwerp wordt verder uitgelicht in de CIA deel 2. Hoofdstuk 5 bevat een voorstel voor de nieuwe programma-indeling die we vanaf 2022 willen gaan hanteren. De gemeenteraad heeft bij de begrotingsbehandeling 2021 verzocht om te komen tot een nieuwe programma-indeling waarin de opgaven een nadrukkelijkere plaats krijgen. In hoofdstuk 6 geven we u een inkijk in de belangrijkste onderwerpen die wij nog in deze bestuursperiode willen oppakken. Enerzijds betreffen dit de belangrijkste speerpunten vanuit de opgaven en de toekomstvisie. Anderzijds ook (wettelijke) ontwikkelingen waar wij mee aan de slag zullen moeten en die extra capaciteit en/of geld gaan vragen.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

5

2. Financieel perspectief 2.1. Financiële positie gemeente Oosterhout De financiële positie van gemeenten is de afgelopen jaren verslechterd. In 2019 hebben de gemeenten gezamenlijk € 747 miljoen verlies geleden (het landelijke beeld over 2020 is momenteel nog niet bekend). Hoewel veel gemeenten wel een financiële buffer hebben opgebouwd in het verleden, raakt de rek er steeds meer uit. 79% van de Nederlandse gemeenten verwacht over 2021 een verlies te draaien, van bij elkaar € 1,3 miljard. Met name het sociaal domein blijkt hieraan debet te zijn. In 2020 hebben gemeenten, in Coronatijd, bewezen een belangrijke maatschappelijke motor te zijn. En hoewel gemeenten compensatie hiervoor hebben ontvangen van het Rijk, is het de vraag wat de lange termijn effecten van Corona zijn en wat de impact hiervan is op (financiële) toekomst van de gemeenten. De afgelopen tijd is er bij het kabinet volop aandacht gevraagd voor de financiële positie van gemeenten. We denken hierbij aan de herijking gemeentefonds, de toereikendheid van de middelen voor jeugdzorg, abonnementstarief Wmo, het terugdraaien van de opschalingskorting, de bekostiging van maatregelen rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid, kosten voor de invoering van omgevingswet, etc, etc. Het is echter de vraag wat het nieuwe kabinet met deze punten gaat doen in het nieuwe bestuursakkoord.

Vanwege al deze onzekerheden is het erg lastig om de financiële ruimte voor 2022 en de jaren erna te ramen. Enerzijds willen we ingrijpende ombuigingsmaatregelen op de korte termijn voorkomen, anderzijds willen we ook onverantwoorde risico’s op de lange termijn vermijden. Tegen deze achtergrond dient u dan ook de in deze perspectiefnota opgenomen ambities ook te lezen. Indien blijkt dat de financiering vanuit het Rijk voor de komende jaren tegen valt, zal het alsnog noodzakelijk zijn om keuzes te maken in de ambities in deze perspectiefnota en/of te kiezen voor ombuigingsmogelijkheden die nog uit de Zero Based Budgetting naar voren komen.

2.2. Financiële stresstest gemeenten Voor gemeenten is een eigen stresstest ontwikkeld. Deze stresstest geeft door middel van indicatoren inzicht in de financiële status en weerbaarheid. Bij de perspectiefnota 2020 hebben we deze stresstest voor de eerste keer voor Oosterhout ingevuld en toegevoegd. De meerwaarde van de test zit vooral ook in het periodiek invullen van de stresstest, zodat op alle indicatoren een trend zichtbaar wordt en geanalyseerd kan worden. Daarom hebben wij deze stresstest ook dit jaar weer uitgevoerd en hieronder toegevoegd. De uitkomst van de test staan in de vorm van een dashboard in onderstaande figuur. In bijlage 1 bij deze nota zijn de onderliggende cijfers bij deze scores en de ontwikkeling ten opzichte van voorgaande jaren opgenomen. Indicatorgroep

Indicator

Voldoende

Neutraal

Onvoldoende

1.

1.1. Schuldratio

< 50%

50% - 80%

> 100%

1.2. Solvabiliteitsratio

> 80%

30% - 80%

< 30%

1.3. Structurele

> 0%

0%

< 0%

-

-

-

Kengetallen BBV

exploitatieruimte 1.4. Grondexploitatie

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

6

1.5. Belastingcapaciteit

< 100%

100%

> 100%

2.1. Netto schuld /

< 90%

90% – 130%

> 130%

2.2. Schuldevolutie

> 5% afname

Min 5% tot plus 5%

> 5% toename

2.3. Netto rentelasten /

< 1% van de

1% tot 3%

> 3% van de

exploitatie

exploitatie

3. Reservepositie

3.1. Ratio

> 1,5

1,0 tot 1,5

< 1,0

(eigen vermogen)

weerstandsvermogen 3.2. Mogelijkheden om

Mogelijkheden om de

Mogelijkheden om

Mogelijkheden om de

weerstandscapaciteit te

ratio te verbeteren tot

de ratio te

ratio te verbeteren tot

> 1,5

verbeteren tot 1,0

< 1,0

2. Schuldpositie (vreemd vermogen)

exploitatie (netto schuldquote)

verbeteren

exploitatie

tot 1,5 3.3. Mutatie reserves 4. Grondexploitaties

4.1. Afhankelijkheid Grex

-

-

Niet afhankelijk

Wel afhankelijk

voor sluitende begroting Positieve

Geen positieve

Grex’en.

4.2. Winstverwachting

winstverwachting

winstverwachting

4.3. Algemene reserve

Reserve > risico’s

grondbedrijf

Reserves 95% -

Reserves < 95%

100% van de

risico’s

risico’s 4.4. Nog te realiseren

Baten en lasten / BIE

Waarde tussen 2

baten en lasten BIE

<2

en 3

>3

> 95% zekerheden

90% - 95%

< 90% zekerheden

5. Leningen,

5.1. Zekerheden leningen,

garantstellingen en

garantstellingen en

borgstellingen

borgstellingen

6. Meerjarig

6.1. Toereikendheid

onderhoud

budgetten

zekerheden Geen extra budget

0% < Extra

Extra benodigd

nodig

benodigd budget <

budget > 1%

kapitaalgoederen 7. Lokale lasten

Baten en lasten / BIE

7.1. Lokale lastendruk 7.2. Onbenutte belastingcapaciteit OZB

> 5% lager dan

1%

exploitatie

Gemiddelde

> 5% hoger dan

gemiddeld

lastendruk

gemiddeld

Onbenutte

Onbenutte

Geen onbenutte

belastingruimte >

belastingruimte >0

belastingdruk

0,25% exploitatie

en <0,25%

7.3. Derving OZB i.v.m.

Derving OZB < 1%

1% < Derving OZB

Derving OZB > 5%

leegstand

OZB Niet woningen

niet woningen <5%

OZB niet woningen

7.4. Kostendekkendheid

Extra ruimte > 1%

Extra ruimte tussen

Geen ruimte in

leges

exploitatietotaal

0% en 1% van

tarieven

exploitatie 8. Meerjarig

8.1. Ombuigingen /

< 1% van

1% tot 2%

> 2%

financieel evenwicht

taakstellingen

begrotingstotaal nog

begrotingstotaal

begrotingstotaal nog

in te vullen

nog in te vullen

in te vullen

8.2. Verhouding

> 100% structurele

98% tot 100%

< 98% structurele

structurele / incidentele

lasten afgedekt met

structurele lasten

lasten afgedekt met

baten en lasten

structurele baten

afgedekt met

structurele baten

structurele baten 8.3. Meerjarig sluitende

Alle jaren sluitend

1e of 4e jaar sluitend

-

-

begroting

1e of 4e jaar niet sluitend

8.4. Afhankelijkheid van

-

inkomsten van het Rijk

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

7

2.3. Uitgangspunt voor meerjarendoorkijk vanaf 2022 De begroting 2021 is het uitgangspunt voor het nieuw op te stellen financiële kader. Bij de begrotingsbehandeling 2021 zijn geen amendementen aangenomen die een direct financieel gevolg hebben voor de begroting 2021. De effecten van de septembercirculaire en de decembercirculaire 2020 waren echter nog niet verwerkt in de meerjarenbegroting 20212024. Middels de 1e corap 2021 zullen deze effecten verwerkt gaan worden en wordt het beeld als volgt:

Exploitatie

Begroting 2022

Lasten Baten Subtotaal programma’s Storting in reserves Onttrekking aan reserves Resultaat Effect septembercirculaire Effect decembercirculaire Uitgangspunt 2022 na circulaires

158.329 154.568 3.761 14.629 17.462 928 -113 145 960 nadeel

(bedragen * € 1.000, - = voordeel) Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025

159.311 154.331 4.980 955 4.315 1.620 658 9 2.287 nadeel

157.426 152.509 4.917 3.849 6.826 1.940 410 9 2.359 nadeel

157.426 152.509 4.917 3.849 6.826 1.940 -180 9 1.769 nadeel

In onze meerjarenbegroting 2021-2023 hadden we reeds rekening gehouden met hogere lasten voor het nieuwe gemeentehuis vanaf het jaar 2022. Gezien de nieuwe planvorming voor de realisatie van het gemeentehuis in Arendshof II, waarbij we voorlopig uitgaan van realisatie in 2023, zullen de lasten hiervoor niet eerder dan 2024 in de begroting terug te vinden zijn. Dit betekent dat de lasten in de jaarschijven 2022 en 2023 kunnen vrijvallen. (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Exploitatie

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Startspunt 2022 na circulaires Vrijval reservering gemeentehuis Startpunt programmabegroting 2022

960 -1.176 -216 voordeel

2.287 -1.728 599 nadeel

2.359 2.359 nadeel

1.769 1.769 nadeel

Dit betekent dat we het eerste begrotingsjaar (2022) in principe beginnen met een positief saldo van € 216.000. Meerjarig is nog sprake van een oplopend tekort.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

8

3. Kaders en uitgangspunten begroting 2022-2025 3.1.

Lokale uitgangspunten

Het huishoudboekje van de gemeente moet op orde zijn en met belastinggeld moet zuinig en zinnig worden omgegaan. Dat betekent dat de gemeentebegroting in evenwicht moet zijn. Het uitgangspunt is een degelijke en solide financieel beleid, simpel en overzichtelijk ingericht. Om dit te bereiken zijn in het bestuursakkoord ‘Samen op weg naar 2030’ zijn een aantal uitgangspunten geformuleerd. De (financieel) belangrijkste punten hieruit zijn: 1. Jaarlijkse begrotingen worden gepresenteerd in het perspectief van structureel sluitende meerjarenramingen. Tussentijdse beperkte, niet-structurele, tekorten zijn aanvaardbaar mits en voor zover deze kunnen worden gedekt uit reserves. Meerjarig dient dan echter sprake te zijn van een sluitende begroting. 2. Er is de komende vier jaar ruimte voor nieuwe initiatieven, met dien verstande dat dit budgettair neutraal gebeurt. Met andere woorden: nieuw voor oud is de leidraad. Uitgangspunt is dat daarbij in eerste instantie gezocht wordt binnen hetzelfde beleidsterrein. 3. In de begrotingen en meerjarenramingen wordt jaarlijks een realistische raming opgenomen voor “onvoorzien”. Hierbij wordt de structurele doorwerking niet automatisch vertaald, maar vormt deze onderdeel van de discussie over nieuw beleid bij de eerstkomende begroting. Voorstellen worden streng getoetst aan de criteria onvoorzienbaar, onuitstelbaar en onontkoombaar. 4.

Het structurele investeringsniveau was in principe gemaximeerd op € 5,2 miljoen, exclusief investeringen op het gebied van riolering en afvalverwijdering (deze investeringen worden afzonderlijk beschouwd en worden gedekt via een kostendekkend tarief) en het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Het investeringsniveau is exclusief specifieke investeringen ten laste van de vrije reserve. Het investeringsplan wordt jaarlijks opgesteld in de exclusief vorm van een uitvoeringsplanning, waarbij aangegeven wordt wanneer investeringen daadwerkelijk worden uitgevoerd. Aanvullend is in 2019 besloten om het investeringsplafond accommodaties te verhogen met € 30.000 vanwege duurzaamheidseisen en het investeringsplafond voor sport is verhoogd met € 147.000 vanwege het vervallen van de BTW aftrek op sport. Dit leidt tot een nieuw investeringsplafond van € 5.409.000. 5. Aan doelen waarvoor de gemeente van het rijk een doeluitkering ontvangt, wordt in beginsel niet meer uitgegeven dan het bedrag van de doeluitkering. Bezuinigingen vanuit het rijk zullen daarbij in principe niet gecompenseerd worden door de gemeente. Vanwege de bijzondere financiële situatie maken we hierbij een uitzondering voor de jeugdzorg. 6. De reserves van de gemeente Oosterhout vormen de eerste linie in het opvangen van onverwachte tegenvallers en risico’s.

In het kader van risicomanagement houden wij vast aan het eerder bepaalde uitgangspunt dat de weerstandsratio minimaal 1,5 moet bedragen. 7. Onroerend zaakbelasting (OZB). Als de verhoging van de onroerendzaakbelasting onontkoombaar blijkt, dan gebeurt dit met maximaal het inflatiepercentage. Op basis van de momenteel beschikbare cijfers (Middellange termijnverkenning 2022-2025 van het CPB) zal de inflatie voor 2022 naar verwachting 1,5% bedragen. Het college gaat er vooralsnog vanuit dat verhoging van de OZB met dit inflatiepercentage, gezien het meerjarenperspectief, noodzakelijk zal zijn. 8. Het algemene uitgangspunt is dat alle overige belastingen en heffingen in principe kostendekkend zijn. Naast bovengenoemde punten hanteert het college de volgende uitgangspunten voor het opstellen van de programmabegroting 2022-2025:

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

9

9. Reële ramingen. De kosten die in de begroting 2022-2025 worden opgenomen zijn gebaseerd op de in die jaren te verwachten lasten op basis van het vastgestelde beleid. 10. De meerjarenbegroting wordt opgesteld in constante prijzen. Dat wil zeggen dat de kosten- en opbrengsten de begroting voor de volgende jaren constant wordt gehouden en er dus geen rekening wordt gehouden met toekomstige inflatie. Dit geldt ook voor de baten uit de algemene uitkering en de belastingen. De inflatie wordt vertaald in een tweetal stelposten (loonontwikkeling en materiele prijsontwikkeling). 11. Loonontwikkeling. De salarislasten worden geraamd op basis van de toegestane formatie. De huidige cao liep van 1 januari 2020 tot 1 januari 2021. De coronauitbraak leidt tot minder nieuwe cao-akkoorden. De meeste cao-onderhandelingen zijn uitgesteld, omdat fysiek overleg niet mogelijk was en partijen zich moesten beraden op de sterk veranderde vooruitzichten. Voor enkele bestaande caoakkoorden is inmiddels de afgesproken loongroei uitgesteld of aangepast als gevolg van de minder optimistische vooruitzichten. Naar verwachting zal als gevolg van de onzekerheid en de oplopende werkloosheid een deel van de verlopen cao-akkoorden niet of zonder loonstijging worden afgesproken. Ook in de cao gemeenten zit nog weinig schot. Normaal gesproken wordt de loonvoet sector overheid gehanteerd als uitgangspunt.

Deze bedraagt voor 2022 1,50% (CEP maart 2021). Desalniettemin zullen we los van een eventuele loonsverhoging in ieder geval rekening moeten houden met stijgende kosten van sociale lasten. Deze stijging wordt momentele ingeschat op ongeveer 5%, wat neerkomt op een noodzakelijke stelpost van € 325.000. Wanneer er alsnog een nieuwe cao wordt gesloten, zullen de gestegen kosten alsnog in de begroting opgenomen worden, maar vooralsnog wordt er dus geen rekening gehouden met een index op de huidige cao. 12. Materiële prijsontwikkeling. Volgens het Centraal Economisch Plan 2021 (CEP) van maart 2021 van het CPB wordt de ontwikkeling van de prijs van de overheidsconsumptie, netto materieel (imoc) voor 2022 geraamd op 1,4%. Er wordt voor gekozen om op dit moment geen algemene stelpost prijscompensatie op te nemen voor 2022, maar daar waar noodzakelijk en onontkoombaar de prijsontwikkeling mee te nemen bij de actualisaties in de begroting 2022. 13. Indexering subsidies. Nadat een aantal jaren op rij geen indexatie op de subsidies was toegepast, is in de begroting 2021 een indexatie van 2,6% toegepast op de subsidies. Bij het bepalen van het uiteindelijke percentage vindt een weging plaats van waarbij de loonindex voor 70% meetelt en de materiële lastenstijging voor 30%. Voor 2022 komt dit neer op: 0,7 * 1,50% + 0,3 * 1,40% = 1,50%.

Indexering van subsidies zal in 2022 alleen plaatsvinden voor die subsidierelaties die te maken hebben met vaste personeelslasten. Hiermee hangt een kostenbeslag samen van zo’n € 100.000. De bovenstaande afspraken uit het bestuursakkoord vormen het vertrekpunt voor het budgettaire kader 2022-2025. Meerjarenperspectief (bedragen * € 1.000) Uitgangspunten bestuursakkoord Loonontwikkeling Materiele prijsontwikkeling 1,5% Subsidies 1,5% Onroerend Zaakbelasting 1,5% Totaal

Gemeente Oosterhout

2022

2023

2024

2025

325 0 100 -180 245 Nadeel

325 0 100 -180 245 Nadeel

325 0 100 -180 245 Nadeel

325 0 100 -180 245 Nadeel

Perspectiefnota 2022

10

3.2.

Landelijke uitgangspunten

Vanwege de onzekerheden rondom de formatie van het nieuwe kabinet en de uitkomsten hiervan voor gemeenten, hebben door een werkgroep van MinBzK, de VNG en gemeenten een set aan gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd, die gemeenten kunnen gebruiken om tot onderbouwde ramingen te komen voor de perspectiefnota 2022. De adviezen beogen om op een verantwoorde manier aannames te doen voor de perspectiefnota 2022, ondanks de grote mate van onzekerheid die blijft bestaan. Dit om enerzijds al te ingrijpende ombuigingen te voorkomen op korte termijn, en anderzijds te voorkomen dat er onverantwoorde risico’s op langere termijn ontstaan. Deze adviezen / uitgangspunten weerspiegelen niet wat gemeenten voor hun taakuitvoering extra nodig hebben om die taken goed uit te kunnen voeren. De adviezen zijn puur gericht op hoe je op een verantwoorde manier kan omgaan met de onzekerheden aan de batenkant. De adviezen zijn vanwege de grote onzekerheden juist behoedzaam. 14. Accres 2022. Het gemeentefonds is in deze kabinetsperiode gekoppeld aan de brede rijksuitgaven. Gemeenten willen deze brede koppeling ook in de volgende kabinetsperiode doorzetten. We weten ook dat de koppeling voor 2020 en 2021 is ‘uitgezet’ vanwege de coronacrisis. Dit heeft gezorgd voor meer stabiliteit in de inkomsten in die jaren.

Wat we niet weten is of en op welk niveau de accressen voor 2022 en verder dadelijk weer worden ‘gekoppeld’ en of dit nadelig of voordelig uitvalt ten opzichte van de bestaande ramingen. Door de fondsbeheerders van BZK zullen scenario’s voor het accres uitgewerkt gaan worden. Vooralsnog is het advies om de accresreeks uit de septembercirculaire 2020 aan te houden. Dit is in de financiële doorkijk van Oosterhout als zodanig verwerkt. 15. Herijking gemeentefonds. Het adviestraject over de herijking gestart. Eerst is het ROB om advies gevraagd, daarna zal de VNG om advies worden gevraagd. De ROB en VNG verwachten in mei haar advies te geven. Het ministerie heeft gelijktijdig indicatieve herverdeeleffecten per gemeente gepubliceerd. Deze herverdeeleffecten zullen ongetwijfeld veranderen maar geven wel richting of een gemeente een positief of een negatief effect kan verwachten. De ingangsdatum van de herijking is inmiddels verschoven naar 1 januari 2023. Het advies dat hierover gegeven wordt is om in principe nog geen herverdeeleffecten mee te nemen in de begroting 2022. Deze kunnen namelijk nog wijzigen en ook de totale omvang van het gemeentefonds kan nog veranderen. De gemeente Oosterhout heeft dit nog niet in het meerjarenbeeld verwerkt. 16. Loon- en prijsontwikkeling. Gemeenten hebben vaak hun eigen richtlijnen om de loon- en prijsontwikkeling te berekenen.

Geadviseerd wordt om de loon- en prijsontwikkeling van het Centraal Economisch Plan (CEP) van maart 2021 over te nemen. Oosterhout hanteert deze cijfers als uitgangspunt. Er worden echter afwijkende keuzes gemaakt in het toepassen hiervan (zie paragraaf 3.1). 17. Opschalingskorting. Wat we weten is dat de opschalingskorting is “ingeboekt” in de huidige accressen. Wat we niet weten is of een nieuw kabinet ingaat op de ‘vraag’ van gemeenten om de opschalingskorting (deels) te schrappen. Er moet vanaf 2022 nog € 675 miljoen van de opschalingskorting worden gerealiseerd. De oploop van de huidige opschalingskorting is voor de jaren 2020 en 2021 bevroren. Daarmee is het inboeken van € 160 miljoen van deze korting uitgesteld naar 2022. Het CPB gaat in zijn ramingen voor de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s uit van een maximale ombuiging op het gemeentefonds van € 0,5 miljard. Deze € 0,5 miljard is de optelsom van ombuigingen op het accres en generieke kortingen zoals de opschalingskorting. Geadviseerd wordt om de opschalingskorting conform de huidige

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

11

ramingen door te laten lopen tot het maximum is bereikt. Dit is in de cijfers van Oosterhout verwerkt. 18. Jeugdzorg. Tot en met 2022 is € 300 miljoen extra toegezegd door het Rijk. Op basis van een AEF-rapport heeft het Rijk inmiddels onderkent dat het landelijk tekort op jeugdzorg € 1,7 miljard bedraagt, en dat € 1,5 miljard hiervan niet beïnvloedbaar is door gemeenten binnen het huidige stelsel. Het advies hier is om vanaf 2023 structureel rekening te houden met de genoemde € 300 miljoen (ongeveer € 825.000 voor Oosterhout). Indien de gemeente verder wil gaan, dan kan in plaats daarvan rekening gehouden worden met maximaal 50% van € 1,5 miljard met ingang van 2022, waarbij er dan natuurlijk wel sprake dient te zijn van een daadwerkelijk vergelijkbaar tekort op jeugd. Dit zou voor Oosterhout neerkomen op ongeveer € 4 miljoen op jaarbasis. In de praktijk zal dit echter een mix zijn van hogere baten en lagere lasten, omdat er dan ook zal worden bijgestuurd op de instroom. Voorgesteld wordt om in Oosterhout voorlopig alleen rekening te houden met de voortzetting van de € 300 miljoen landelijk na 2022 (€ 825.000 voor Oosterhout). 19. Abonnementstarief. De monitor heeft aangetoond dat (in 2019) het financieel effect van het abonnementstarief veel groter is (€ 226 miljoen) dan is gecompenseerd door het Rijk (€ 145 miljoen).

Hoewel het Kabinet heeft aangegeven niet te willen compenseren, hebben veel partijen dit voornemen wel in hun verkiezingsprogramma gezet. Advies is echter om hiervoor nog niets extra’s te ramen. 20. Omgevingswet / WKB. Uitgangspunt blijft de ingangsdatum van 1-1-2022. Bekend is dat transitiekosten hoger zijn dan in 2016 aangenomen (tussen de 1,0 en 1,6 mld). Dit zijn kosten die ook al in 2020 en eerder gemaakt worden. Vooralsnog geen compensatie vanuit het Rijk. Het individuele beeld m.b.t. de structurele effecten is per gemeente mede afhankelijk van keuzes die gemeenten maken en zal dus door de gemeente zelf het beste beoordeeld kunnen worden. Advies is hier om alleen de incidentele kosten voor de omgevingswet op te nemen in de begroting en nog geen rekening te houden met de structurele effecten in afwachting van de uitkomsten van het artikel 2 -onderzoek dat opgestart is. Structurele effecten zijn o.a. te verwachten omdat de gemeente minder leges in rekening mag brengen, omdat de markt bepaalde werkzaamheden overneemt. Oosterhout heeft de structurele effecten hiervan nog niet meegenomen. 21. Klimaatakkoord. Voor 2022 zijn nog geen bedragen gereserveerd in de rijksbegroting. Er ligt het ROB advies voor bekostiging van € 450 in 2022. De definitieve toezegging hiervoor wordt vooralsnog doorgeschoven naar het volgende kabinet. Onzekerheden bestaan o.a.

of de wetgeving wel zover is dat uitvoering kan worden gegeven (één van de voorwaarden). Mogelijk kan nog niet gestart worden op het niveau van het artikel 2 onderzoek. Dit zou ook aanleiding kunnen zijn dat het Rijk minder geld beschikbaar stelt per 1-1-2022. Advies luidt om voor de begroting 2022 niet meer budget op te nemen voor de uitvoering dan de feitelijke bijdrage van het rijk. Als er toch politieke druk is om lasten op te nemen, dan zoveel mogelijk op basis van incidentele dekkingsmiddelen. Oosterhout heeft reeds kosten vanuit het klimaatakkoord opgenomen in de begroting. Voor 2022 worden aanvullende middelen voorgesteld (Zie paragraaf 6.4).

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

12

Samenvatting financieel uitgangspunt voor opstellen begroting 2022: (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Exploitatie Startpunt begroting 2022 (paragraaf 2.3) Uitgangspunten lokaal (paragraaf 4.1) Uitgangspunten landelijk (paragraaf 4.2) Uitgangspunt begroting 2022

Gemeente Oosterhout

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

-216 245 29 nadeel

599 245 -825 19 nadeel

2.359 245 -825 1.779 nadeel

1.769 245 -825 1.189 nadeel

Perspectiefnota 2022

13

4. Financiële impact van Corona Bij de vaststelling van de eerste Corona Impact Analyse, in juli 2020, hebben wij aangegeven op gezette tijden met de Oosterhoutse samenleving in gesprek te gaan over de gevolgen van de coronacrisis. Op basis van onze bevindingen stellen wij uw raad voor een aantal bestuurlijke prioriteiten te herbevestigen en te onderschrijven. Herbevestigen, omdat de prioriteiten die in 2020 belangrijk werden gevonden, nog steeds niets aan urgentie hebben verloren. De negen prioriteiten die wij in het raadsvoorstel van de CIA van juni 2020 hebben geformuleerd, staan wat ons betreft nog steeds overeind. Wij hebben, mede gezien de inbreng van onze maatschappelijke partners, besloten om nog een extra prioriteit toe te voegen, te weten “de inclusieve samenleving”. Voor een toelichting hierop en op de verdere de uitkomsten van de Corona Impact Analyse 2 verwijzen wij u naar dat voorstel. We rekenen erop dat het Rijk ook in 2022 met bepaalde vormen van extra Coronasteun over de brug zal komen, zodat wij de gevolgen van de Coronacrisis op langere termijn voor onze inwoners, ondernemers en organisaties aan kunnen pakken. Daarnaast stelt het college voor om voor het jaar 2022 aanvullend € 500.000 vanuit de Coronareserve te reserveren om de effecten van Corona op te kunnen vangen.

Op de langere termijn zien wij de volgende risico’s / ontwikkelingen: - Druk op sociaal domein en inkomensregelingen zal toenemen (uitgaven op sociaal domein, inkomensregelingen, welzijn en participatie); - De toekomst van lokale ondernemers en de aantrekkelijkheid van de binnenstad (inkomsten OZB, precario, parkeerinkomsten, toeristenbelasting); - Ook na de crisis blijven we meer thuiswerken (interne bedrijfsvoering gemeente – digitalisering en huisvesting).

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

14

5. Nieuwe programma-indeling Bij de behandeling van de begroting 2021 heeft de gemeenteraad verzocht om te komen tot een nieuwe programma-indeling die meer recht doet aan de positie van de opgaven binnen de gemeente Oosterhout. De gemeente is volledig vrij in het bepalen van de programma-indeling. Hierin zijn dan ook vele verschillende mogelijkheden. 1

Programma Zorg & Welzijn

Thema  Jeugd  Wmo  Sociaal beleid  Volksgezondheid  Beheer sociaal domein

2

Arbeidsmarkt, economie & onderwijs

 Arbeidsmarkt  Ruimte om te ondernemen  Onderwijs  Toerisme & recreatie  Evenementen

3

Sport & Cultuur

 Sport

 Cultuur

4

Klimaat & mobiliteit

 Duurzaam  Riolering  Afval  Verkeer & mobiliteit

5

Wonen

 Wonen

 Openbare ruimte 6

Veilige woonomgeving

 Veiligheid

7

Meer voor elkaar

 Wijkgericht werken  Dienstverlening  Stadhuis

Gemeente Oosterhout

Beleidsonderdelen  Jeugdwerk  Jeugzorg  Wmo  Inkomensregelingen  Sociale regelingen  Volksgezondheid  Opgave financiële beheersbaarheid SD  Beheerskosten sociaal domein  Opgave arbeidsmarkt & economie  Opgave bruisende binnenstad  Ondernemen  Onderwijsbeleid  Onderwijshuisvesting  Recreatie & toerisme  Kermissen, evenementen & stadspromotie  Stimulering  Sportparken  Sporthallen en gymzalen  Zwembad  Bibliotheek  Theater  Cultuuronderwijs  Overige podia  Media  Musea  Opgave duurzaamheid, klimaatadaptatie & circulariteit  Milieu  Riolering  Afvalverwijdering  Parkeren  Openbaar vervoer  Verkeer  Opgave strategische woningbouw  Volkshuisvesting  Ruimtelijke ordening  Grondexploitaties  Openbaar groen  Wegen, straten & pleinen  Integrale veiligheid  Toezicht & handhaving  Veiligheidsregio  Opgave wijkgericht werken  Dienstverlening  Opgave Stadhuis

Perspectiefnota 2022

15

 Regionale samenwerking  Relatie Burger & bestuur

8

Gemeentelijke organisatie

 Financieel solide

 Overhead  Reserves

 Regionale samenwerking  Raad  College  Opgave Strategie & externe oriëntatie  Toekomstvisie  Algemene baten & lasten  Belastingen & heffingen  Algemene uitkering  Onvoorzien  Gemeentelijke organisatie  Reserves

Nieuwe opzet programma’s Naast de nieuwe indeling van de programma’s is in dezelfde motie ook verzocht om ‘bij de opstelling van de begroting 2022 voor de planning- en controlcyclus een format toe te passen dat de raad in staat stelt bij zijn controlerende taak de focus te richten op de effecten van de kaders die de raad het college gesteld heeft’. De opbouw van de programma’s gebeurt langs de 3 W-vragen: Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat mag het kosten? De vraag om de focus te kunnen richten op de effecten van de kaders die de raad heeft gesteld interpreteren wij als een roep om meer en betere indicatoren. Tevens zijn wij als gemeente Oosterhout een SDG-gemeente. De SDG’s (Sustainable Development Goals of Duurzame Ontwikkelingsdoelen) zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De SDG’s zijn afgesproken door de landen die zijn aangesloten bij de Verenigde Naties (VN), waaronder Nederland. De doelen kwamen er op basis van wereldwijde inbreng van organisaties en individuen. De Duurzame Ontwikkelingsdoelen startten in 2015 en lopen nog tot 2030. Ze zijn een mondiaal kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. Het zijn de opvolgers van de Millenniumdoelen, die liepen van 2000 tot 2015. Achter de zeventien doelen zitten 169 targets. Die maken ze nog concreter.

Als gemeente zullen wij in onze P&C-cyclus bij onze doelstellingen gaan aangeven hoe deze doelstellingen bijdragen aan het behalen van één of meerdere van de gestelde SDG-doelstellingen. Met ingang van de begroting 2022 willen we de programma’s op de volgende manier, per doelstelling, gaan opbouwen: Wat willen we bereiken? Beschrijving van het doel van dit thema. Dit draagt bij aan SDG-doelstelling: SDG-doel benoemen dmv ‘tegel’. Hoe gaan we meten of dit doel bereiken? Beschrijving van indicator, bron en streefcijfers Wat gaan we ervoor doen? 1.1. Titel Toelichting op activiteit 1.2. Titel Toelichting op activiteit

Wanneer

Wat gaat dit kosten? Wat Toelichting Toelichting

€ €

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

2022

2023 € €

2024 € €

2025 € €

16

6. Topprioriteiten gemeente Oosterhout 6.1.

Zorg & Welzijn

Wmo – Hulp bij Huishouden (€ 1.500.000) De HbH is met ingang van 2018 weer volledig onder de Wmo komen te vallen. Na dat jaar is op 1 januari 2019 het abonnementstarief ingegaan waarbij een cliënt als bijdrage in de kosten voor zijn Wmo-voorziening(en) maximaal € 19,- per maand betaalt. Dit heeft geleid tot een extra stijging in het aantal cliënten HbH, zoals ook was verwacht, bovenop de stijging die er al is vanwege een vergrijzende en langer thuiswonende bevolking. Tot op heden heeft het Rijk nog geen extra middelen ter compensatie voor deze aan het abonnementstarief gekoppelde extra uitgaven toegezegd. Oosterhout vergrijst, net als de rest van Nederland. De vergrijzing is zichtbaar in de bevolkingsprognose. In 2021 heeft Oosterhout 9.167 inwoners van 70 jaar en ouder. In 2025 zijn dat er 10.105. Deze toename van 938 personen betekent een groei van 10%. Daarbij neemt de kans op een Wmo-voorziening toe met leeftijd. Hoe groot de kans is, verschilt per Wmo-voorziening. Bij de voorziening HbH neemt de kans met het ouder worden het sterkst toe. Op 60-jarige leeftijd is de kans tussen de 1 en 3%, bij 80 jaar al tussen de 6% (man) en 15% (vrouw) en onder de 95-jarigen heeft tussen de 14% (man) en 29% (vrouw) HbH. Als deze twee zaken worden gecombineerd, kan geconcludeerd worden dat er in de toekomst meer mensen zijn die HbH nodig hebben.

Op basis van het huidig aantal cliënten HbH (1.885) zullen dat er in 2025 ongeveer 2.073 zijn (gebaseerd op een toename van 10% 70plussers per vijf jaar). Dit is echter een onderschatting van het daadwerkelijke aantal mensen met HbH. Ook mensen onder de 70 jaar ontvangen immers HbH en daarbij houdt de bevolkingsprognose weinig tot geen rekening met het steeds ouder worden van de populatie, de neiging naar het langer thuis blijven wonen van ouderen, en het kleiner worden van de mantelzorgpopulatie wat allemaal direct van invloed kan zijn. De uitgaven HbH hebben de laatste jaren al een forse stijging laten zien. Jaar Uitgaven HbH Stijging in %

2018 € 3.726.610

2019 € 4.919.688 32%

2020 € 6.310.524 +28%

Het beschikbare budget 2021 en verder bedraagt echter net als in 2020 € 5.962.000. Deze aanhoudende autonome groei betekent dat er voor 2022 en verder € 1.500.000 extra nodig is om de HbH te bekostigen. Financiële beheersbaarheid sociaal domein (-/-€ 500.000) Als gevolg van de stijgende kosten is de opgave ‘financiële beheersbaarheid in het sociaal domein’ geformuleerd. Doel van deze opgave is het dempen en waar mogelijk terugdringen van de uitgaven binnen het sociaal domein. Door monitoring vanuit drie perspectieven (nietvrij toegankelijk, vrij toegankelijk en toegang) gaan we na of de druk op de niet-vrij toegankelijke voorzieningen daadwerkelijk afneemt. De afzonderlijke dashboards Jeugd, Wmo en Participatiewet geven inzicht in de (volume) ontwikkelingen van de niet vrij toegankelijke vormen van ondersteuning en hulp. We zetten het ontwikkelen van deze dashboards voort met als doel steeds beter de (volume) ontwikkelingen en trends te zien en deze ook beter te kunnen duiden. Ook willen we kijken waar het zinvol is om informatie van de verschillende dashboards samen te voegen tot één monitor sociaal domein. Als uitgangspunt hiervoor wordt genomen de informatiebehoefte vanuit de gemeenteraad. Daarnaast blijven we de verschillende dashboards ook gewoon door ontwikkelen en uitbreiden met nieuwe monitors die ons inzicht in de cliëntroutes vergroot.

De kunst zit er in om van een signaalfunctie door te ontwikkelen tot dashboards die ons helpen met het sturen. Dat vereist echter eerst kennis van de stuurknoppen: als we hieraan draaien, dan weten we dat deze uitkomsten gaan veranderen. In het sociaal domein is dat een uitdaging. Het is nog zoeken hoe de verschillende ingrediënten van een aanpak op elkaar inwerken. Daarvoor moeten we eerst nog veel leren. Tot slot willen we data die beschikbaar is ook nog gaan gebruiken om te kunnen voorspellen. Monitoring gaat normaal gesproken altijd over het (recente) verleden.

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

17

Maar kun je op basis van informatie uit verleden en andere kennis geen voorspellingen doen? Welke trends zien we en kunnen we die doortrekken? Het blijft niet alleen bij meten en analyseren. Voor zowel jeugd als Wmo zijn al eerder taakgroepen in het leven geroepen om de financiële gevolgen te beperken. Beide onderdelen (Taskforce Jeugd en Wmo Budget Neutraal) hebben uitgewerkte plannen die worden uitgevoerd om (financieel) om te buigen en het beroep op zorg te voorkomen of te verminderen. Zo loopt er een traject om een kwaliteitsslag te maken in de brede vraagverheldering, het eenduidig onderzoeken en in de onderbouwende rapportage. Het doel is dat de eigen kracht van de cliënt en diens huishouden wordt gestimuleerd en bevorderd. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door eerst een ergotherapeut in te zetten om iemand te leren bepaalde dingen zelf te kunnen (blijven) doen. Verder vindt er onderzoek plaats naar het omzetten van de was-verzorging vanuit de individuele voorziening HbH naar een algemene voorziening. Ook wordt de mogelijkheid van de inzet van robotstofzuigers bekeken om na te gaan of dit leidt tot voordelen bij cliënten, zorgaanbieders en de gemeente. Dit jaar al wordt geïnvesteerd in het indicatieproces HbH, waarbij we waar mogelijk strakker intensiever gaan sturen op (de ontwikkeling van) eigen kracht.

Eerste kwartaal 2021 is door een extern bureau onderzoek gedaan naar handelingsperspectieven om kosten te dempen binnen de HbH-ondersteuning. Investering in het indicatieproces is een van de belangrijkste aanbevelingen. Daarnaast gaan we één van de Een andere belangrijke aanbevelingen aanbeveling uit het onderzoek is naar handelingsperspectieven binnen de HbHondersteuning oppakken: een nieuw normenkader voor de indicering. Ook met deze aanbeveling gaan we aan de slag door nader te onderzoeken wat de potentie hiervan kan zijn. We gaan er in ieder geval vanuit dat we met deze maatregelen de kostenstijging kunnen dempen. Een eerste (voorzichtige) inschatting gaat uit van een demping ter hoogte van € 500.000 in 2022 en voor de jaren erna een kostendemping van € 1.000.000. Een eventuele aanpassing in het wettelijke abonnementstarief zou een aanvullend gunstig effect kunnen hebben. Wat gaat dat extra kosten? (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Omschrijving Wmo – Hulp bij Huishouden Wmo – kostenbesparing Totaal

Gemeente Oosterhout

Eenmalig

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

1.500 -500 1.000

1.500 -1.000 500

1.500 -1.000 500

1.500 -1.000

Perspectiefnota 2022

500

18

6.2.

Arbeidsmarkt, economie & Onderwijs

Opgave arbeidsmarkt & economie De ontwikkeling van de lokale economie en arbeidsmarkt staat niet op zichzelf. De omvang en het opleidingsniveau van de beroepsbevolking, een passend woningaanbod, de kwaliteit van de modaliteiten snelwegen/spoor/water/openbaar vervoer en het voorzieningenniveau op het gebied van leisure, winkelen, recreatie, onderwijs en zorg zijn factoren die van invloed zijn op het vestigings- en ondernemersklimaat. De gemeentelijke kijk op de economie en arbeidsmarkt dient derhalve veel breder te zijn dan arbeidsbemiddeling tussen werkgevers en werkzoekenden, het uitgeven van nieuw bedrijventerrein, het ondersteunen van bedrijfsinvesteringszones op bestaande bedrijventerreinen of het samenbrengen van onderwijs en bedrijfsleven in een hybride leeromgeving (zoals het recentelijk gestarte project met CURIO). Overigens niets ten nadele van deze voorbeelden, ze zijn zeer waardevol en binnen de gemeente kunnen in deze lijn vele voorbeelden worden gegeven waar nu aan gewerkt wordt. Maar in de kern zijn ze optimaliserend van karakter binnen de bestaande kaders en niet grensverleggend en gebaseerd op een fundamentele bezinning op regionale versterking en de toekomst. Ook moet het benaderen van deze beleidsterreinen gemeentegrens overschrijdend worden vormgegeven.

De lokale economie en de arbeidsmarkt zijn sterk verweven met een daily urban system binnen de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) en de assen RotterdamRuhrgebied en Rotterdam-Antwerpen. Dit alles is precies de reden waarom momenteel binnen de SRBT gewerkt wordt een nieuw, breed en innovatief economisch kader als onderdeel van de zogenaamde verstedelijkingsagenda. Dit nieuwe kader zal een voorname onderlegger worden van het nieuwe programma arbeidsmarkt en economie van de gemeente Oosterhout. Dat programma zal in het najaar worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Opgave bruisende Binnenstad De opgave Bruisende Binnenstad kent een brede insteek. Aan de ene kant ligt er de strategische opgave voor transitie van 15.000 - 19.000 m2 winkelvloeroppervlakte naar andere functies (onder andere wonen, groen, leisure, etc), terwijl aan de andere kant ook wordt ingezet op het kwalitatief op orde houden van de gehele Oosterhoutse binnenstad. De aanpak moet leiden tot het creëren van een levendige, maar vooral ook toekomstbestendige binnenstad. Arendsplein In het kader van de transitie in de binnenstad is de ontwikkeling van het Arendsplein (bankenplein) het verst gevorderd. Uitgaande van de vaststelling van het bestemmingsplan eind 2021, staat de realisatie van de eerste appartementen in 2022 gepland.

Arendshof 2 Met de aankoop van Arendshof 2 door de gemeente en het besluit tot huisvesten van het gemeentehuis in Arendshof 2 is een volgende enorme stap gezet in de transitie van het overschot aan winkeloppervlakte in de binnenstad. In 2021 zal voornamelijk inzet gepleegd worden op de verplaatsing van de diverse winkels uit Arendshof 2 naar andere geschikte locaties in de binnenstad. Een beweging die reeds in 2021 is ingezet. Tegengesteld aan de beweging om winkels uit Arendshof 2 te verplaatsen naar andere locaties, is de zorg om Arendshof 2 aantrekkelijk te blijven houden voor de binnenstad, ook daar waar steeds meer leegstand ontstaat. Ontwikkelvisie Arendshof De gemeente ziet het vitale belang in van een aantrekkelijke en levendige binnenstad. Het gemeentebestuur streeft dan ook samen met de ondernemers, eigenaren en bewoners naar een binnenstad waarin de functies winkelen, horeca, wonen, werken en recreëren in balans samenkomen met een sfeervolle en uitnodigende openbare ruimte. Een binnenstad die meer is dan enkel een plek om je aankopen te doen, maar het sociale middelpunt van de

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

19

gemeente. Met de transformatie van het Arendsplein en Arendshof 2 worden hierin al mooie stappen gezet. Een logische vervolgstap is een traject waarin we samen met de ondernemers en eigenaren van Arendshof 1 kijken naar de toekomst. Doel is om met elkaar ook dit overdekte winkelcentrum te transformeren naar een toekomstbestendig gebied waarin winkelen, wonen en recreëren in een hernieuwde balans samenkomen. In 2021 is samen met de belangrijkste stakeholders aangevangen met de ontwikkelvisie voor Arendshof. Het tempo van uitvoering hangt sterk af van de ontwikkeling de komende jaren rondom de groei van leegstand en de individuele belangen in het gebied. Kwaliteit kernwinkelgebied Naast de transitie zal de kwaliteit van de binnenstad van groot belang zijn om in te blijven investeren. Daarbij zal de binnenstad een verdere ontwikkeling moeten doormaken van een ‘place to buy’ naar een ‘place to be’. Dat vraagt om een lange termijnvisie met dito investeringen. Mede in relatie tot de klimaatdoelstellingen (hittestress) liggen hier kansen voor vergroening van de binnenstad. Ook de geveltuintjes dragen hieraan bij. Onderwijshuisvesting (IHP) Gemeente Oosterhout is verplicht een IHP op te stellen waarin we een doorkijk voor onderwijshuisvesting maken tot 2036.

Vooruitlopend daarop wordt, omwille van een acuut huisvestingsprobleem, reeds een start gemaakt met de aanpassing en uitbreiding van een aantal basisscholen. In Q2/Q3 2021 vindt uitbreiding plaats van de Marcoen met vier klaslokalen en een leerplein. Voorts vindt vervanging van twee noodlokalen en uitbreiding met één lokaal bij De Menorah (locatie Krijtenberg) plaats. Voor basisschool de Westhoek wordt met ingang van schooljaar ’21-‘22 het pand Ridderstraat 34 (gemeentelijk eigendom en deels reeds in gebruik als onderwijs locatie) volledig ingezet ten behoeve van onderwijshuisvesting voor De Westhoek. Hiervoor dient een verbouwing te worden uitgevoerd. Dit richt zich met name op de entree (eventueel verplaatsen), realiseren break-out ruimten, verduurzamingsmaatregelen, zonwering en enkele esthetische aanpassingen. Voor deze drie projecten is een investering geraamd van ca. € 1,5 milj. (Marcoen), € 900K (Menorah/Krijtenberg) en ca. € 700K (Westhoek), waarbij realisatie voor de start van het nieuwe schooljaar ‘21/’22 plaats moet hebben gevonden. Na realisatie wordt dit pand overgedragen aan het onderwijs. Aanvullend wordt voor De Menorah acht klaslokalen plus aanverwante onderwijsruimte ontwikkeld op de locatie van basisschool De Ontdekking.

Definitieve uitwerking van dit plan vind Q3/2021 plaats, waarin door middel van modulaire units een schoolgebouw wordt opgericht ter vervanging van de gehuurde locaties door De Menorah van GGZ (Griegstraat) en Thuisvester (Sweelinckstraat). Realisatie hiervan vindt uiterlijk Q1 2022 plaats. Vervolgens wordt een nieuwe school gebouwd voor en op de locatie van De Ontdekking, waarbij Menorah en De Ontdekking onder een dak worden ondergebracht op de locatie van de huidige Ontdekking (kosten ca. € 3 milj.). De modulaire units van De Menorah worden dan opnieuw ingezet voor permanente huisvesting. Aanvullend op de middelen die reeds in 20212022 zijn opgenomen in het IHP, wordt € 1,5 miljoen uitgetrokken voor bovenstaande ontwikkelingen. Wat gaat dat extra kosten? (bedragen * € 1.000, - = voordeel)

Omschrijving

Eenmalig

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

IHP onderwijs Totaal

1.500 1.500

75 75

-

-

-

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

20

6.3.

Sport & Cultuur

Galvanitas In de vergadering van 1 maart heeft de raad ingestemd met het structuurontwerp herontwikkeling Galvanitasfabriek d.d. 30 augustus 2020 (inclusief voorgestelde woningdifferentiatie, invulling leisure/cultuur en de verkeersonderzoeken) en met een investering van € 200.000 voor de tijdelijke invulling van de Cultuurplaats (placemaking). Het structuurontwerp is een belangrijke stap om te komen tot een herontwikkeling van het Galvanitasterrein, waarbij de karakteristieke hallen met een emotionele waarde voor Oosterhout behouden blijven en er zicht is op een voor Oosterhout nieuw en onderscheidend leisure- en woonconcept. Ambitie is om de fabrieksgebouwen te herbestemmen tot een combinatie van leisure/cultuur en wonen, waarbij appartementen op de bestaande bedrijfshallen worden gebouwd en deze hallen worden ingevuld met leisure/cultuur activiteiten. Voor wat betreft het woningbouwprogramma worden er circa 210 appartementen gerealiseerd voor een brede doelgroep, verdeeld over vijf woontorens waarvan vier bovenop de bestaande hallen en één op de naastgelegen grond (nu nog eigendom politie). Het bestaande kantoor wordt omgezet naar wonen. Circa 150 appartementen worden verkocht aan BPD Woningfonds t.b.v. (middeldure) huur en circa 40 appartementen worden aangeboden als koop (middelduur en duur). Er worden tot slot circa 20 appartementen gerealiseerd in de sociale huursector.

In 2021 worden de gemaakte afspraken voor deze totale herontwikkeling nog vastgelegd in een anterieure overeenkomst. Ook zal de bestemmingsplanprocedure worden opgestart en wordt een start gemaakt met de placemaking van de cultuurplaats. Planning is dat het bestemmingsplan in het vierde kwartaal van 2021 of eerste kwartaal van 2022 ter vaststelling aan de raad wordt voorgelegd. In het eerste kwartaal van 2021 kan vervolgens de omgevingsvergunning worden aangevraagd. Start bouw van de appartementen is gepland in Q3 van 2022 en de totale oplevering van het project in 2024. De tijdelijke cultuurplaats in de houthallen wordt momenteel ingericht en in afwachting van de coronamaatregelen zal in de loop van dit jaar de cultuurplaats operationeel worden. In de periode tot de definitieve realisatie van de cultuurplaats in de metaalhallen zal geëxperimenteerd worden met wat wel en niet werkt. De Cultuurplaats zal zich gaande weg moeten ontwikkelen tot een broeiende culturele hotspot, daarom is de invulling in de definitieve fase ook nog niet in beton gegoten. Zo is er ook nog de nodige flexibiliteit aanwezig om een eventuele alternatieve invulling van de cultuureducatie- en participatiefunctie (welke nog onderwerp van onderzoek is) ruimte te bieden. De Cultuurplaats vormt een belangrijke pijler in de voorgestelde herontwikkeling van de Galvanitasfabriek.

Een aanzienlijk deel van de metaalhallen zal conform het structuurontwerp namelijk deze functie gaan vervullen. Voor het realiseren van de definitieve invulling van de cultuurplaats zal nog een bedrag van € 200.000 aan de gemeente worden gevraagd. Daarnaast vraagt de ontwikkelaar aan de gemeente om voor een bedrag van € 50.000 per jaar ruimten te huren voor de eerste 5 jaar vanaf de realisatie van de definitieve Cultuurplaats in de metaalhallen. Als tegenprestatie krijgt de gemeente hiervoor beschikking over een aantal zogenoemde timeslots. Dit betekent dat de gemeente de beschikking krijgt over ruimtes binnen de Cultuurplaats die wij als gemeente naar eigen invulling kunnen gebruiken. Het gebruik van deze (repetitie)ruimtes kunnen wij als gemeente dan bijvoorbeeld inzetten als aanvulling op of deels ter vervanging van subsidies aan (culturele) organisaties en producties/projecten. Doorontwikkeling sportbedrijf / Toekomstvisie de Warande In de tweede helft van 2021 zal de gemeenteraad een de visie op het Sportcluster De Warande vaststellen. Hierin wordt uitgewerkt hoe we sportcluster De Warande nóg beter kunnen benutten. Hoe ziet de toekomst eruit voor de unieke aaneenschakeling van

Gemeente Oosterhout

Perspectiefnota 2022

21

sportaccommodaties met al zijn mensen, bedrijven en organisaties, midden in de bossen en met het recreatieoord in het centrum? In het visiedocument wordt de ontwikkelrichting van het sportcluster tot 2030 uitgestippeld, incl. een routekaart waarin de vervolgstappen zijn beschreven. De vraag welke financiële consequenties hiermee gepaard gaan is op dit moment nog niet te beantwoorden. Wat gaat dat extra kosten? Omschrijving Galvanitas Totaal

Gemeente Oosterhout

Eenmalig

Begroting 2022

200 200

-

Perspectiefnota 2022

(bedragen * € 1.000, - = voordeel) Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025

50 50

50 50

50 50

22

6.4.

Klimaat & mobiliteit

Opgave duurzaamheid De opgave Duurzaamheid wordt onderverdeeld in 3 dossiers: de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. Al deze dossiers zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord van eind 2019, waarin doelen voor 2030 en 2050 zijn vastgelegd. Energietransitie (€ 100.000) Voor de energietransitie wordt binnen de gemeente Oosterhout teruggegrepen op de Routekaart 2019-2022. Vastgelegd is dat Oosterhout in 2030 de beschikking moet hebben op 192 GWh duurzaam opgewekte energie en ook dat er 10% bespaard gaat worden op gebruik van aardgas bij woningen. In de Routekaart 2019-2022 zijn daarvoor projecten gedefinieerd, zoals Energiepark A59 en zonnepark Dorst. Maar ook Zon op Bedrijfsdaken, zon op gemeentelijk vastgoed, isolatie van huur- en koopwoningen (al dan niet met VvE’s) en energiemaatregelen bij bedrijven. Bij de isolatie acties werken we samen met onze vaste partners Oosterhout Nieuwe Energie en Thuisvester. Al deze projecten zijn in 2019 gestart en zullen ook in 2022 doorlopen, wetende dat er een wettelijke verplichting achter zit. Het meest in het oog lopend in 2022 zullen de Wijk Aanpak Plannen zijn, dit in het kader van de Transitie Visie Warmte. Hiervoor zal een forse, extra personele inzet nodig zijn, die hopelijk wordt gedekt door een uitkering van het Rijk.