Eindrapportage rekenkameronderzoek Wegbeheer en -onderhoud Oosterhout.pdf

-

Zoals eerder aangegeven bij de bevindingen van norm zeven, is de gehanteerde beleidsmatige en technische systematiek die ten grondslag ligt aan het JOR voor veel raadsleden niet duidelijk. Zij ervaren het JOR als een black box, waarin gehanteerde criteria en afwegingen niet goed herleidbaar zijn. Zij zouden beter geïnformeerd willen worden over de afwegingen die ambtelijk en bestuurlijk worden gemaakt bij de totstandkoming van het JOR.

3.3.2 Systematiek en uitvoeringsaspecten De tweede onderzoekvraag voor dit onderdeel heeft betrekking op een aantal uitvoeringsaspecten 23

die samenhangen met planning, systematiek, integraliteit, duurzaamheid, samenwerking met de provincie en de relatie met de inwoners. Aan deze uitvoeringsaspecten zijn weer normen verbonden. a.

Uitvoering conform planning en systematiek

12. Het wegonderhoud wordt jaarlijks volgens planning en op basis van de vastgestelde systematiek uitgevoerd.

De gemeente Oosterhout voert het wegonderhoud uit conform het JOR. Voor de uitvoering van klein onderhoud is een raamovereenkomst afgesloten. Het werk bestaat onder meer uit het verwijderen en aanbrengen van elementenverhardingen en kantopsluitingen. De digitale systemen voor het beheer van de openbare ruimte (BOR) en de dashboards geven richting aan de uitvoering van de werkzaamheden zoals in de planning opgenomen. Op deze wijze worden ook de inspecties uitgevoerd conform de afgesproken systematiek. Een groot deel van deze inspecties wordt uitbesteed aan een onafhankelijk inspectiebureau. Wat de gevolgen zijn van het doorschuiven van onderhoud en vervanging van een bepaalde weg wordt volgens raadsleden door de gemeentelijke organisatie niet transparant in beeld gebracht. Wanneer hier door raadsleden vragen over worden gesteld, worden door de organisatie antwoorden gegeven als “heeft geen impact op”. Dit leidt bij raadsleden af en toe tot onbegrip. Wanneer onderbesteding in het voorgenomen programma wordt voorzien (als dat zo is, tegen het einde van het begrotingsjaar), worden eventueel nieuwe werkzaamheden uitgevoerd die anders in een volgend begrotingsjaar geprogrammeerd zouden zijn. Uitgangspunt is dat deze extra werkzaamheden passen binnen het algemene doel van het realiseren van het gewenste kwaliteitsniveau van het areaal.

Zelf doen of uitbesteden? De gemeente Oosterhout heeft de beschikking over eigen projectleiders, directievoerders, toezichthouders en enkele stratenmakers. Dit werkt naar volle tevredenheid van de gemeentelijke organisatie. Voor dagelijks onderhoud zijn er raamovereenkomsten met derden. De grotere werken en onderhoudsprojecten worden in de markt gezet en daar kunnen partijen op inschrijven. Op basis van de aanbestedingsregels worden de opdrachten gegund, waarbij prijs, kwaliteit en proces belangrijke gunningscriteria zijn. In zijn algemeenheid kunnen werkzaamheden in grote pakketten (innovatieve aanbestedingen) of in kleine pakketten worden aanbesteed (traditionele aanbesteding), of in eigen beheer worden uitgevoerd. De gemeente Oosterhout kiest voor grotendeels aanbesteden, waarbij voor een deel eigen expertise in huis is om de uitvoering goed te volgen. Welke aanbestedingsvorm vanuit het oogpunt van doelmatigheid de voorkeur verdient, blijkt niet in zijn algemeenheid te zeggen. Zo kan in de ene gemeente sprake zijn van doelmatig wegbeheer bij een traditioneel aanbestedingsbeleid, terwijl een andere gemeente doelmatig opereert door het wegbeheer innovatief uit te besteden. De keuzes die gemeenten hierin maken worden vooral beïnvloed door verschillen in de lokale opgaven. Dat maakt het dus onmogelijk om algemene uitspraken te doen over de meest doelmatige aanpak van wegbeheer.

Om hier meer zicht op te krijgen is nader onderzoek nodig, gericht op de samenhang tussen doelmatigheid (de organisatie van de bedrijfsvoering) en de lokale omstandigheden die daaraan ten grondslag liggen. Om doelmatigheidswinst te realiseren ligt het voor de hand juist in dit soort kennis te investeren. Met het oog op een komende evaluatie van het wegonderhoud zou het voor de gemeente Oosterhout ook een goed moment zijn om te bezien welke werkzaamheden taken zij zelf uitvoert en welke worden uitbesteed. 24

Bevinding norm: -

De vastgestelde systematiek voor het wegonderhoud wordt in de praktijk gebracht. Wegeninspecties worden periodiek uitgevoerd, waarbij digitale systemen voor het beheer van de openbare ruimte en dashboards hulpmiddelen zijn.

-

Het wegonderhoud wordt volgens de planning uitgevoerd. Het jaarprogramma is daarin leidend.

-

Tussentijds vinden er wel -veelal om moverende redenen- wijzigingen plaats. De effecten van deze wijzigingen op de totale planning en uitvoering zijn voor de raad niet altijd duidelijk.

-

De gemeente besteedt het overgrote deel van het wegonderhoud uit. Wel heeft zij de beschikking over een aantal deskundigen die expertise hebben op het terrein van besteksvoorbereiding, inspecties en directievoering. Verder heeft de gemeente enkele stratenmakers in dienst. b.

Integrale uitvoering

13. Onderhoudsprojecten in de openbare ruimte worden zoveel mogelijk integraal uitgevoerd. Tot de introductie van de zogeheten PRIO-variant werd in de Jaarprogramma’s Openbare Ruimte de werkwijze gehanteerd dat gelijk met de renovaties zo veel mogelijk overige verbeteringen werden aangebracht (reconstructie). Door renovatie en reconstructie te combineren worden immers kosten beperkt (werk met werk maken). Ook na de introductie van de PRIO-variant blijft het uitgangspunt integraal werken en werk met werk maken waar dat mogelijk is. Een belangrijke randvoorwaarde is wel dat er voldoende financiële ruimte is: het koppelen van renovatie en reconstructie lijdt enerzijds tot meerwerk, maar anderzijds ook tot efficiency. Als voorbeelden van een integrale aanpak noemen we de projecten in Oosteind, Donkerbuurt en Hemelbuurt. Bevinding norm: -

Waar mogelijk worden projecten en reguliere onderhoudswerkzaamheden integraal uitgevoerd. De beschikbaarheid van voldoende financiële ruimte is daarbij wel bepalend. Hoe deze afwegingen en keuzes precies worden gemaakt is niet kenbaar uit de documenten. c.

Duurzaamheid

14. De gemeente hanteert duurzaamheid als beleidsuitgangspunt en criterium bij het wegbeheer en onderhoud; kansen op dit gebied worden voldoende benut.

Voor wegonderhoud is niet op expliciete wijze duurzaamheidsbeleid geformuleerd. Er is de laatste periode wel gemeentebreed in toenemende mate aandacht voor duurzaamheid, wat ook doorwerkt in wegonderhoud. Er is in 2019 een ambitiedocument duurzaamheid, inclusief een uitvoeringsagenda vastgesteld. In dit kader zijn ook nieuwe medewerkers aangetrokken. We noemen daarnaast de volgende voorbeelden en ontwikkelingen: -

Oosterhout ontwikkelt duurzaamheidsvisies in relatie tot de energietransitie 25

-

Oosterhout kent duurzaam inkoopbeleid en bij aanbestedingen is er meer aandacht voor duurzaamheid

In het wegonderhoud zie je wel een spanningsveld ontstaan: toepassing van duurzame materialen hoeft in tijd niet altijd duurzaam te zijn. Als voorbeeld wordt door de gemeentelijke organisatie het gebruik van ‘stil asfalt’ genoemd dat sneller aan vervanging toe is dan de klassieke asfalttoepassingen. Oosterhout zoekt nog naar een manier om het wegbeheer duurzamer in te richten, zonder veel extra kosten. Bevinding norm: -

In de gemeente Oosterhout is zowel beleidsmatig als bij de uitvoering van projecten in toenemende mate aandacht voor duurzaamheid. d.

Samenwerking met de Provincie

15. De afstemming en samenwerking met de provincie over wegonderhoud van op elkaar aansluitende lokale en provinciale wegen voldoet. De gemeente werkt bij het wegonderhoud regelmatig samen met de provincie en ook met Rijkswaterstaat. Deze samenwerking vindt plaats in projectvorm om zowel de doelstellingen en opgaven van provincie als gemeente op elkaar af te stemmen en effectief te combineren. We noemen de volgende voorbeelden: -

Project N 629, 1e fase Vijf Eijkenweg Fietssnelweg Breda-Tilburg Project N282

Bij genoemde projecten is er altijd één hoofdopdrachtgever, die het gehele project aanstuurt. De gemeente participeert vaak voor een deel in een groter project. De gemeente kijkt bij een dergelijk project mee met de relevante stukken, geeft input en controleert de uitvoering van het deelproject; Voldoet het aan de randvoorwaarden van de gemeente? Als er aspecten zijn die belangrijk zijn voor de gemeente wordt dit ingebracht in de (deel)projectgroepen. Per samenwerkingsproject wordt met de betrokken overheden een samenwerkingsovereenkomst opgesteld waarin de vorm van samenwerking wordt vastgelegd en afspraken worden gemaakt over wie doet wat. Tevens worden financiële afspraken vastgelegd. Bevinding norm: -

De afstemming en samenwerking met de provincie -en ook met Rijkswaterstaat- over wegonderhoud verloopt goed. Dit zien we terug bij een aantal concrete projecten. Per samenwerkingsproject wordt een samenwerkingsovereenkomst opgesteld met nadere afspraken over de wijze van samenwerking en worden financiële afspraken gemaakt. De gemeente monitort de uitvoering en kan bijsturen.

e. Relatie met de inwoners 16. Inwoners hebben invloed op het beleid, programmering en uitvoering van het wegonderhoud De gemeente Oosterhout doet steeds meer ‘samen met de stad’. Van ‘buiten naar binnen’ is het 26

credo. Er wordt geluisterd naar initiatieven van bewoners en per 1 oktober 2020 zijn drie wijkmakelaars aangesteld en is een verdeling van wijkmakelaars en wijkwethouders toegepast. Dankzij deze werkwijze hebben bewoners ook meer invloed op met name de uitvoering van het wegonderhoud. Via bewonersavonden kunnen ideeën worden ingebracht over het wegonderhoud en kleinschalige reconstructies. Om deze initiatieven te stimuleren zijn er stimuleringsbudgetten beschikbaar. Inwoners doen ook meldingen over het gewenste onderhoud. De gemeente kan dit vervolgens meewegen in de uitvoering van het jaarprogramma. Op welke wijze en in welke mate de wensen van inwoners wordt meegewogen is niet altijd duidelijk. Bovenstaande werkwijzen sluit goed aan op de PRIO-aanpak die de gemeente Oosterhout al vanaf 2011 hanteert. Samen met buurten wordt bepaald welke onderhoudswerkzaamheden in de openbare ruimte prioriteit verdient. Klachten en meldingen Oosterhout heeft een meldingensysteem waar alle -dus niet alleen met betrekking tot het wegonderhoud- klachten en meldingen via de frontoffice binnenkomen. Vervolgens kunnen de meldingen en klachten gefilterd worden naar wegonderhoud, groen, wateroverlast, etc. Alle klachten en meldingen over straten worden verwerkt in het beheersysteem openbare ruimte (BOR).

Op basis van het aantal klachten en meldingen - naast inspecties - kan de onderhoudsurgentie worden aangepast. De gemeente heeft drie zogeheten objectbeheerders: groen, grijs (wegen) en water. Deze beheerders zitten soms een paar keer per week bij elkaar waarbij de binnengekomen klachten en meldingen worden doorgenomen. Klachten en meldingen worden in het beheersysteem ingevoerd en vervolgacties worden bepaald. De objectbeheerders monitoren ook of er structurele klachten binnenkomen. Ter illustratie schetsen we de volgende werkwijze: Als er een klacht is over water dat blijft staan in de straat, krijgt iemand bij de gemeentewerf een signaal om en stratenmaker in te schakelen. De objectbeheerder beziet zelf of de klacht is afgehandeld en bezoekt de buurt. Met klein onderhoud worden zoveel mogelijk meldingen en klachten behandeld. Op het moment dat dat niet meer lukt zal op basis van nadere prioritering groter onderhoud worden uitgevoerd. Klachten, meldingen en de analyse daarvan, hebben doorwerking in de urgentiebepaling. Daarnaast kan er ook de bestuurlijke of politieke wens zijn om een bepaald gebied of straat aan te pakken. Bevinding norm: -

Inwoners worden in toenemende mate betrokken bij de planning van het wegonderhoud. Dit heeft ook te maken met de recente kanteling van de organisatie; er wordt meer gewerkt ‘van buiten naar binnen’. Het houden van bewonersavonden, stimuleringsbudgetten en het gaan werken met wijkmakelaars onderstrepen dit.

-

De gemeente Oosterhout kent een klachten- en meldingensysteem, waarvan het wegonderhoud onderdeel uitmaakt. Via vaste werkwijzen, waarbij de objectbeheerders een belangrijke rol spelen, vindt de afhandeling van klachten en meldingen plaats.

3.4

Een vergelijking met andere gemeenten

Voor dit rekenkameronderzoek is de situatie van Oosterhout vergeleken met een selectie van andere vergelijkbare gemeenten in de Antea Group Benchmark Beheer Openbare Ruimte. De 27

Benchmark BOR omvat prestaties van gemeenten op het gebied van beheer en onderhoud van de fysieke assets in de leefomgeving: wegen, civiele kunstwerken, openbare verlichting, verkeerslichten, groen, schoon, spelen, meubilair, riolering en dergelijke. Beleid en ambities Veel gemeenten kiezen er voor om hun beleidskaders regelmatig te evalueren en waar nodig te actualiseren. Een periode van 4 jaar is daarbij gebruikelijk. Hiermee zijn de kaders actueel en kunnen heldere procesafspraken worden gemaakt over de wijze waarop de raad haar kaderstellende en controlerende taak uitvoert. Het valt dan op dat in Oosterhout de beleidsstukken (beoogde kwaliteitsambitie en financiële kaders), die de basis vormen voor het wegbeheer op dit moment, aanzienlijk ouder zijn dan die van de meeste andere gemeenten. Het beleidskader van de gemeente Oosterhout is vastgesteld in 2011. Vervolgens is in 2015 het Meerjarenperspectief Openbare Ruimte 2016-2026 vastgesteld, waarin een doorkijk is opgenomen van de onderhoudsstrategie voor de periode 2016-2026. Omdat de beleidsmatige- en financiële kaders van Oosterhout in diverse documenten en op verschillende momenten in de tijd zijn vastgelegd en eenduidig inzicht in de basisgegevens van het wegbeheer ontbreekt, is het in het kader van voorliggend onderzoek lastig om een goede vergelijking te maken met andere gemeenten.

Een van de belangrijkste opgaven voor de (weg)beheerder is het voorkomen van kapitaalvernietiging. Een beheerplan kan daarbij helpen om de arealen, ambities, aanpak, strategie, uitgangspunten en de benodigde budgetten eenduidig vast te leggen. Ruim 80% van de benchmark gemeenten heeft daarom een sectoraal beheerplan voor wegen. Oosterhout heeft geen sectoraal wegbeheerplan. Het op peil houden van de beeldkwaliteit is een van de belangrijkste opgaven voor de openbare ruimte zo geven gemeenten in de benchmark aan. We constateren dat in Oosterhout voor het wegbeheer de CROW-systematiek wordt gevolgd, evenals landelijk bij vele andere gemeenten. Als uitgangspunt van het onderhoud wordt in Oosterhout niveau B gehanteerd. Landelijk gezien streeft 75% van de ondervraagde gemeenten eveneens een niveau B na voor de woonwijken. Ongeveer 20% hanteert een lagere C ambitie in de woonwijken. Veruit de meeste gemeenten werken met een gedifferentieerde kwaliteit voor verschillende functionele gebieden: centra, hoofdwegen, wonen, bedrijven en dergelijke. Oosterhout hanteert een afwijkende methodiek met een specifieke aanpak voor de PRIO-wijken. In tegenstelling tot Oosterhout leggen steeds meer gemeenten de relatie tussen wegbeheer en de maatschappelijke opgaven die in de openbare ruimte samenkomen.

Diverse gemeente kiezen er nu voor om een Integraal Beheer Kader op te stellen voor alle objecten in de openbare ruimte. Hierbij is het belangrijk dat niet alleen de openbare ruimte van vandaag en morgen worden onderhouden, maar wordt ook nagedacht over de openbare ruimte van overmorgen en daarna. In de nabije toekomst spelen opgaven als vervanging van verouderde wijken en fysieke assets, klimaatadaptatie (droogte en hitte), energietransitie in de gebouwde omgeving, circulariteit, plagen door monocultuur en dergelijke. In het Integrale Beheer Kader vindt een vertaling plaats van de bestuurlijke ambities en maatschappelijke opgaven als duurzaamheid, klimaatadaptatie, vervangingsopgave en dergelijke naar de concrete wegbeheeropgaven. Vervolgens geven zogenaamde ‘assetsheets’ per object (dús ook voor wegen) nader inzicht in de aard, omvang en kwaliteit van het areaal, de beheerstrategie met levensduren en doorrekening van de benodigde middelen voor onderhoud nu en investeringen voor vervanging. Areaal Op het moment van uitvoering van deze bondige benchmark hebben wij niet de beschikking over detailgegevens van de gemeente Oosterhout over de aard, omvang en kwaliteit van het aanwezige areaal aan verhardingen. Daardoor kan geen nauwkeurige vergelijking worden gemaakt met het 28

wegenareaal en budgetten van andere gemeenten in de Benchmark BOR. Navraag leert dat gedetailleerde gegevens over het areaal wel beschikbaar zijn bij de gemeente Oosterhout en voor een deel zijn nagezonden. Voor een eventuele uitgebreide benchmark zouden deze gegevens gebruikt kunnen worden. Voor dit onderzoek leiden de meer gedetailleerdere areaal gegevens niet tot andere conclusies en aanbevelingen. Op basis van open data zijn een aantal indicatieve vergelijkingen gemaakt van de relatieve positie van Oosterhout ten opzichte van andere gemeenten in de grootteklasse van 20 tot 100.000 inwoners in de regio’s Brabant en Noord/Midden Limburg. In onderstaande grafieken is Oosterhout oranje gemarkeerd. Op basis van een analyse -gebaseerd op de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT)- van het areaal verhardingen concluderen we dat Oosterhout duidelijk minder oppervlakte verharding per inwoner heeft dan gemiddeld in de regio. Oosterhout heeft relatief veel wegen binnen de bebouwde kom, meer dan gemiddeld en duidelijk minder wegen buiten de kom (per inwoner) dan de meeste andere gemeenten in de regio.

Budget verkeer & vervoer Ruim 10% van de gemeentebegrotingen wordt jaarlijks besteed aan de openbare ruimte. Landelijk gaat het in 2020 om ruim € 5,9 miljard euro. Dit omvat alle lasten voor aanleg, onderhoud, vervanging, apparaatskosten, kapitaallasten van investeringen, beleidsvorming en dergelijke op de gemeentebegroting voor verkeer en vervoer (51%), groen en recreatie (25%) en riolering (24%). Voor wegen is taakveld 2.1 Verkeer & Vervoer van belang. Uit onderstaande tabel blijkt dat voor Oosterhout het totale budget voor het taakveld Verkeer en Vervoer in de begroting 2020 met € 121 per inwoner wat lager dan het gemiddelde (€ 127 per inwoner) van een grote groep gemeenten (20 tot 100.000 inwoners) in de ruime regio. Dit taakveld omvat naast de budgetten voor wegen, straten & pleinen, óók de budgetten voor civiele kunstwerken, openbare verlichting en verkeerslichten, bebording & bewegwijzering, gladheidsbestrijding, straatreiniging, verkeersbeleid, etc.

29

Budget onderhoud en vervanging Zoomen we in op het beschikbare budget voor wegen dan zijn de budgetten voor onderhoud en vervangingsinvesteringen van belang. In de Benchmark BOR zijn gedetailleerde gegevens opgenomen van gemeenten met betrekking tot deze budgetten. Idealiter vergelijken we het budget per m² verharding, aangezien de omvang en kwaliteit van het areaal sterk bepalend zijn voor het benodigde budget van onderhoud en vervanging. Omdat Oosterhout onvoldoende inzicht heeft in de omvang van het areaal kan alleen een vergelijking gemaakt worden voor het budget per inwoner. Het onderhoudsbudget ligt voor Oosterhout met € 28 per inwoner duidelijk lager dan de € 35 per inwoner als gemiddelde van deze landelijke benchmark. Noot: deze vergelijking betreft een andere selectie van gemeenten dan in de overige grafieken. Oosterhout gaat uit van integrale investeringen voor de openbare ruimte en heeft geen inzicht gegeven in de specifieke investeringen voor vervanging van wegen. Derhalve kan hiervoor geen vergelijk worden gemaakt met andere gemeenten.

30

Gemeenten staan voor een grote vervangingsopgave van de wijken en assets, in combinatie met nieuwe opgaven voor de openbare ruimte zoals energietransitie, verduurzaming en klimaatadaptie. De uitdaging is om deze grote opgaven te realiseren met steeds minder middelen. We constateren dat de rioolvervangingen steeds minder vaak als motor voor grootschalige ingrepen in de openbare ruimte werken. Levensduren worden opgerekt en door relining is het steeds minder vaak nodig om de straat op te breken. Dit werkt kostenbesparend, maar betekent wel dat de (weg)beheerder over een goede disciplinaire meerjarenplanning moet beschikken, met voldoende middelen om de grote opgaven van de komende jaren het hoofd te bieden. Samenvattend In tegenstelling tot de gemeente Oosterhout kiezen veel gemeenten ervoor om hun beleidskaders regelmatig te evalueren en waar nodig te actualiseren. Een periode van 4 jaar is daarbij gebruikelijk. Steeds meer gemeenten -dit is niet het geval bij de gemeente Oosterhout- leggen de relatie tussen wegbeheer en de maatschappelijke opgaven die in de openbare ruimte samenkomen. Deze gemeenten kiezen er vervolgens voor om een Integraal Beheer Kader op te stellen voor alle objecten in de openbare ruimte.

Een analyse op basis van de Basisregistratie Grootschalige Topografie laat zien dat het areaal verhardingen in Oosterhout minder oppervlakte verharding per inwoner heeft dan gemiddeld in de regio. Het totale budget van de gemeente Oosterhout voor het taakveld Verkeer en Vervoer in de begroting 2020 is met € 121 per inwoner lager dan het gemiddelde (€ 127 per inwoner) van een grote groep gemeenten (20 tot 100.000 inwoners) in de regio. Het onderhoudsbudget ligt voor de gemeente Oosterhout met € 28 per inwoner lager dan de € 35 per inwoner als gemiddelde van de landelijke benchmark. Tenslotte merken we op dat een uitgebreidere benchmark een beter inzicht geeft in waar de gemeente Oosterhout nu precies staat met betrekking tot ambities, arealen, levensduren, beheer, onderhoud en vervangingsinvesteringen voor de assets in de leefomgeving.

31

4.

Conclusies en aanbevelingen

In dit hoofdstuk vatten we de belangrijkste onderzoeksresultaten samen in de vorm van conclusies. Vervolgens doen we naar aanleiding van die conclusies een aantal aanbevelingen voor de toekomst.

4.1

Conclusies

Beleidskader -

Het beleid voor wegonderhoud is gedateerd en versnipperd over verschillende documenten. Hierdoor ontbreekt de samenhang en is het beleid voor wegonderhoud onvoldoende transparant en ontoegankelijk. Een helder door de gemeenteraad vastgesteld kader voor wegonderhoud ontbreekt hierdoor. Dit vormt tevens een belemmering om de kaderstellende en controlerende rol in voldoende mate uit te oefenen.

-

De gemeente Oosterhoud kent niet -zoals veel gemeenten in Nederland- een beleidscyclus van vier jaar, waarbij een zogeheten wegenbeheersplan op basis van de laatste inzichten wordt geactualiseerd. Er is geen eenduidig en actueel inzicht in de ambities, strategie en aanpak van het wegbeheer en de benodigde kosten voor onderhoud en vervanging.

-

De financiële kaders en de beschikbare middelen voor het uitvoeren van wegonderhoud zijn af te leiden uit de programmabegrotingen en de meerjarenperspectieven. Het detailniveau van de financiële kaders is grofmazig en daardoor zijn de uitvoeringswerkzaamheden die achter de budgetten zitten, onvoldoende kenbaar. De relatie tussen de financiële kaders en het daarmee kunnen voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau van het wegonderhoud komt tevens onvoldoende in de rapportages naar voren.

Kaderstelling -

De beleids- en financiële kaders zijn door de raad vastgesteld en de middelen zijn door besluitvorming beschikbaar gesteld. De documenten uit de P&C-cyclus bieden inzicht in de voortgang of afwijkingen van gepland wegonderhoud. Deze afwijkingen hebben veelal betrekking op grote projecten. Op het budget voor regulier onderhoud zijn geen afwijkingen geconstateerd.

-

Uit de diverse documenten is onvoldoende herleidbaar of het gewenste kwaliteitsniveau voor het areaal bereikt is en of dit op goed op peil blijft. Het is niet eenduidig vast te stellen of er een kloof is tussen feitelijke en gewenste situatie, met andere woorden of er sprake is (geweest) van achterstallig onderhoud (in bepaalde delen van het areaal).

-

In geval van voorziene afwijkingen of wijzigingen met betrekking tot de beschikbare middelen voor wegonderhoud worden college en raad tijdig geïnformeerd en vindt agendering plaats voor de raadsvergaderingen. Veelal doet zich dit voor bij grotere projecten en wordt aan de raad om aanvullende dekking gevraagd. Deze dekking kan gerealiseerd worden door te schuiven met projecten binnen het JOR (soms kan een project later worden opgestart of heeft een project vertraging opgelopen) of door gebruik te maken van de algemene reserves. Deze keuzes worden in overleg met de raad gemaakt. 32

Systematiek en uitvoeringsaspecten -

Oosterhout werkt met een Jaarprogramma Openbare Ruimte (JOR) dat een periode beslaat van bijna twee jaar. Het JOR komt op basis van een beleidsmatige en technische systematiek tot stand. Deze systematiek is voor raadsleden niet duidelijk. Zij ervaren het JOR als een black box, waarin gehanteerde criteria en afwegingen niet goed herleidbaar zijn. Het overzicht van de gehanteerde systematiek voor wegbeheer en -onderhoud ontbreekt. Er is verschil in beleving en kennisniveau op ambtelijk, bestuurlijk en politiek niveau.

-

De systematiek voor het wegonderhoud, zoals beschreven in het JOR, wordt in de praktijk gebracht. Wegeninspecties worden periodiek uitgevoerd, waarbij een digitaal systeem voor het beheer van de openbare ruimte (BOR) en dashboards goede ondersteunende instrumenten zijn. Waar mogelijk worden projecten en reguliere onderhoudswerkzaamheden integraal uitgevoerd. Werk met werk maken vormt hierbij een uitgangspunt.

-

Inwoners worden in toenemende mate betrokken bij de planning van het wegonderhoud. Dit sluit ook aan op de PRIO-aanpak, hetgeen inhoudt dat samen met de inwoners prioriteiten worden bepaald bij het onderhoud van de openbare ruimte. Er wordt door de gemeentelijke organisatie sinds kort gewerkt volgens het principe ‘van buiten naar binnen’. Het houden van bewonersavonden en het werken met wijkmakelaars onderstrepen dit. Daarnaast is er een digitaal systeem voor klachten en meldingen die betrekking hebben op de openbare ruimte, waaronder wegen. Klachten, meldingen en de analyse daarvan, hebben doorwerking in de urgentiebepaling bij het wegonderhoud.

-

De gemeente Oosterhout hanteert voor al het onderhoud aan de wegen al bijna tien jaar het zogeheten niveau B, het basisniveau volgens de systematiek van CROW. Volgens de geïnterviewden voldoen de middelen (nog net) om aan dit kwaliteitsniveau te voldoen. In de beschikbare rapportages en documenten kan niet goed worden opgemaakt of het gemiddelde kwaliteitsniveau B feitelijk wordt gehaald. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat de gemeentelijke organisatie geen verslag doet aan de raad indien de resultaten van de jaarlijkse onafhankelijke inspecties aantonen dat aan het gewenste kwaliteitsniveau wordt voldaan. Sinds 2020 is er € 300.000 minder te besteden aan het onderhoud van de hoofdwegenstructuur. De ambitie blijft onverminderd om het kwaliteitsniveau B te continueren. Op basis van de huidige informatie kan nog niet worden beoordeeld wat de concrete impact is van deze bezuiniging en wat dit betekent voor het beoogde kwaliteitsniveau. De effecten van deze maatregelen op de onderhoudstoestand van de wegen worden gemonitord, maar zijn pas na verloop van tijd zichtbaar. Uit de benchmark blijkt dat Oosterhout relatief weinig budget per inwoner heeft voor het onderhoud van het areaal. Een vergelijking van de vervangingsinvesteringen kan niet worden gemaakt op basis van de aangeleverde gegevens.

33

Algeheel oordeel Doelmatigheid De gemeente Oosterhout heeft de kwaliteitsniveaus van het wegbeheer en -onderhoud vastgesteld. Om aan deze kwaliteitsniveaus te voldoen zijn er meerjarige financiële middelen aan gekoppeld; Jaarlijks wordt het onderhoud gepland en uitgevoerd op basis van een vastgestelde systematiek en conform het beschikbare budget. Het JOR, het beheersysteem openbare ruimte, dashboards en visuele inspecties vormen de belangrijkste instrumenten om invulling te geven aan het wegbeheer en -onderhoud. Tot zover kan gesteld worden dat sprake is van een doelmatige werkwijze. Het beleidskader voor wegonderhoud is echter gedateerd en te versnipperd over verschillende documenten vastgesteld. Het gevolg daarvan is dat de samenhang ontbreekt en voor de raad het beleidskader niet goed kenbaar is en daarmee niet doelmatig. Bovendien beperkt dit de raad in haar kaderstellende en controlerende rol. Daarnaast is op basis van de beschikbare documenten en de interviews niet vast te stellen op welke wijze de urgentie voor wegonderhoud wordt bepaald en de uitvoeringsplanning tot stand komt. De transparantie ontbreekt en zit daarmee een doelmatige werkwijze in de weg. Doeltreffendheid In feite hangt de doeltreffendheid af van hoe het wegenareaal er bij ligt, ten opzichte van het gewenste niveau.

Is er bijvoorbeeld sprake van achterstallig onderhoud? Uit onze bevindingen, die gebaseerd zijn op documenten en interviews, is het aannemelijk dat de gemeente Oosterhout in staat is om (net) aan het gewenste kwaliteitsniveau te voldoen. Echter, een door de gemeentelijke organisatie opgestelde transparante onderbouwing voor het (blijven) behalen van deze doelstelling, ontbreekt. Ten gevolge van de laatste bezuinigingen, die zijn ingegaan op 1 januari 2020, is het niet duidelijk of het jaarlijkse budget toereikend is om het beoogde kwaliteitsniveau in stand te houden of te bereiken. De doeltreffendheid van het beleid is aan het verbrokkelen.

4.2 -

Aanbevelingen Evalueer en actualiseer het huidige beleids- en beheerkader voor het wegbeheer en onderhoud, inclusief de PRIO-aanpak. De basis van het beleid van wegenonderhoud dateert uit 2011 en is vervolgens door de jaren verspreid in verschillende documenten aangevuld, zoals in het Meerjarenperspectief Openbare Ruimte 2016-2026. Herziening van beleid is op zijn plaats en biedt de gelegenheid om -in samenspraak met de raad- een inzichtelijk, geïntegreerd en samenhangend beleids- en beheerkader op te stellen. Te overwegen valt om de evaluatie en actualisatie van het beleids- en beheerkader te richten op het beheer van de gehele openbare ruimte en een koppeling te leggen met de huidige maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid, circulariteit en participatie. Eveneens kan worden bezien welke werkzaamheden de gemeente Oosterhout zelf (blijft) uitvoeren en welke worden uitbesteed.

-

Bij de evaluatie en actualisatie van het beleids- en beheerkader kan de uitvoering van een (integrale) benchmark van meerwaarde zijn. Door niet alleen te kijken naar het wegbeheer en -onderhoud maar ook naar het beheer van de gehele openbare ruimte, ontstaat bij de gemeente Oosterhout inzicht in het beheer, onderhoud, levensduren en vervangingsinvesteringen van alle kapitaalgoederen. Vervolgens kunnen toekomstige ambities worden bepaald, waarbij ook aansluiting kan worden gezocht bij de Toekomstvisie Oosterhout 34

2030. -

Stel op basis van het wegenareaal en op basis van heldere criteria vast welk budget benodigd is om de wegen veilig en langdurig in stand te houden, zowel qua onderhoudsbudget als vervangingsinvesteringen. Maak inzichtelijk of het kwaliteitsniveau B wel of niet wordt gehaald en rapporteer over de resultaten van de jaarlijks uitgevoerde onafhankelijke inspecties.

-

Bied de raad via informatiesessies inzicht in het beleidskader en systematiek van het wegbeheer en -onderhoud. Hoe ziet het proces eruit? Welke kwaliteitscriteria worden toegepast? Hoe komt het JOR tot stand en welke afwegingen spelen hierbij een rol? Wat is de impact van keuzes en het stellen van prioriteiten? Hoe werken de wensen van inwoners op de planning en uitvoering door? Op deze wijze ontstaat transparantie in het wegbeheer en wegonderhoud. De gemeentelijke organisatie heeft in oktober jongstleden tijdens een digitale informatiebijeenkomst met de raad aangekondigd voor het wegbeheer en -onderhoud te gaan werken met een nieuwe uitvoeringsplanning en een duidelijke urgentiebepaling. Zij komt hiermee onder meer tegemoet aan de wensen van de raad. Het is aan te bevelen om met de raad deze nieuwe werkwijzen te delen en inhoudelijk af te stemmen.

-

Al met al vraagt de totale systematiek voor het bepalen van de onderhoudsstaat van het wegenareaal om meer toegankelijke en transparante werkprocessen die voor alle stakeholders goed te volgen zijn. Deze en voorgaande aanbevelingen kunnen daar een belangrijke bijdrage aan leveren.

35

5.

Reactie college op conceptrapport

Op 20 november 2020 heeft de Rekenkamer het conceptrapport aangeboden voor bestuurlijk hoor en wederhoor. Het college heeft hierop gereageerd bij brief van 14 december 2020. De inhoud van deze brief is onderstaand integraal verwoord. Geachte heer Clayden, In de vergadering van 14 december 2020 is het concept-rapport “ Rekenkameronderzoek wegenbeheer- en onderhoud d.d. 20 november 2020” voorgelegd aan het college met het verzoek om in het kader van bestuurlijke hoor en wederhoor richting de Rekenkamer te reageren. Het college heeft met belangstelling kennis genomen van de conclusies en aanbevelingen van de Rekenkamer en gaat in 2021 aan de slag gaat met de volgende verbeterpunten: 1. Actualiseren beleid We gaan het actuele beleid voor onderhoud openbare ruimte dat nu terug te vinden is in diverse beleidsnota’s evalueren en actualiseren in één overzichtelijke beleidsnota (1e en 2e kwartaal 2021). Waar mogelijk zal hierbij een koppeling worden gemaakt met opgaven op het vlak van klimaatadaptatie, duurzaamheid etc. Hierbij zullen we eveneens het afwegingskader inzichtelijk maken (hoe prioriteren we de diverse projecten). 2. Meerjarenplanning We gaan een Meerjarenplanning (doorkijk) opstellen, zodat de raad inzicht heeft in wat er voor de komende jaren op de rol staat. 3. Informeren raad We gaan deze nieuwe werkwijze delen met de gemeenteraad en inhoudelijk afstemmen.

Over de voortgang van het meerjarig cyclisch onderhoud wordt de raad via de planning en controlecyclus geïnformeerd. Daarnaast zullen we in aanloop naar de behandeling van de begroting elk jaar de raad via een informatiebijeenkomst informeren over de voortgang en programmering van het meerjarig cyclisch onderhoud. 4. Financiën Uit de benchmark van de Rekenkamer blijkt dat Oosterhout relatief weinig budget per inwoner heeft voor het onderhoud van het areaal. Onderzocht moet worden welk budget benodigd is om de wegen veilig en langdurig in stand te houden, zowel qua onderhoudsbudget als vervangingsinvesteringen om het kwaliteitsniveau B te kunnen blijven behalen. Verder wordt onderzocht of extra financiële middelen van het Rijk voor klimaatadaptatie ingezet kunnen worden ten behoeve van onderhoud openbare ruimte.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders gemeente Oosterhout, De gemeentesecretaris,

de burgemeester,

mr. P.J. de Ridder

M. Buijs 36

6.

Nawoord

Met belangstelling heeft de Rekenkamer kennis genomen van de bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders, d.d. 14 december 2020. In de bestuurlijke reactie is te lezen dat het college de bevindingen en aanbevelingen herkent en in 2021 aan de slag wil gaan met een aantal verbeterpunten. Onder meer geeft het college aan het beleid te willen actualiseren in één overzichtelijke beleidsnota. Dat sluit aan bij de aanbeveling om een inzichtelijk, samenhangend beleids- en beheerkader op te stellen voor wegbeheer en -onderhoud, in samenspraak met de gemeenteraad. Verder is de Rekenkamer content met de toezegging van het college dat zij in aanloop naar de behandeling van de begroting elk jaar de raad via een informatiebijeenkomst zal informeren over de voortgang en programmering van het meerjarig cyclisch onderhoud. De Rekenkamer wenst het college veel succes met het oppakken van de verbeterpunten.

37

7.

Bijlagen

Bijlage 1

Analyse- en normenkader

Bijlage 2

Schema proces wegbeheer en wegonderhoud

Bijlage 3

Onderdelen uit programmabegrotingen

Bijlage 4

Index aangeleverde stukken voor rekenkameronderzoek

38

Bijlage 1: Analyse- en normenkader

1.

Wat zijn de inhoudelijke en financiële kaders voor het wegonderhoud?

-

Het wegonderhoud voldoet aan de wettelijke verplichtingen van de wegbeheerder Het is helder welk beleidskader de gemeente hanteert voor het beheer en onderhoud van haar wegen De meerjarige financiële systematiek voor het beheer en onderhoud van wegen is helder en vastgelegd in beleid en programma’s

-

2.

Zijn de kaders vastgesteld door de raad?

-

De gemeenteraad heeft het beleidskader en het financiële kader voor het beheer en onderhoud van wegen vastgesteld De raad heeft het (gedifferentieerde) kwaliteitsniveau van het wegenareaal vastgesteld Het vastgestelde meerjarige budget is voldoende om het gewenste kwaliteitsniveau te behalen; De laatste bezuinigingen hebben een beperkte invloed op het gewenste kwaliteitsniveau.

-

3.

Wordt er afgeweken van deze kaders? En zo ja, op welke wijze wordt daar mee omgegaan?

-

De gemeenteraad wordt periodiek geïnformeerd over de voortgang van het wegonderhoud en over afwijkingen van en wijzigingen op het beleidskader en het financiële kader.

4.

Welke systematiek wordt gehanteerd bij het wegonderhoud?

-

Het beleidskader omvat een adequaat en actueel meerjarenplan voor het beheer en onderhoud van wegen De gemeente werkt met een jaarplanning voor het uitvoeren van wegonderhoud (groot onderhoud, klein onderhoud en vervanging) die gebaseerd is op de actuele staat van het wegenareaal Het meerjarenplan is vastgesteld door raad en college en is vertaald in de begroting De gemeente hanteert een erkende en heldere systematiek voor het bepalen van de onderhoudsstaat van het wegenareaal

-

-

5.

Op welke wijze is er aandacht voor bepaalde uitvoeringsaspecten?

-

Het wegonderhoud wordt jaarlijks volgens planning en op basis van de vastgestelde systematiek uitgevoerd Onderhoudsprojecten in de openbare ruimte worden zoveel mogelijk integraal uitgevoerd; De gehanteerde werkwijzen bij het project “Priowijken” sluiten hier voldoende op aan De gemeente hanteert duurzaamheid als beleidsuitgangspunt en criterium bij het wegbeheer en -onderhoud; kansen op dit gebied worden voldoende benut De afstemming en samenwerking met de provincie bij onderhoud/beheer van op elkaar aansluitende lokale en provinciale wegen voldoet.

-

-

Inwoners hebben invloed op het beleid, programmering en uitvoering van het wegonderhoud.

39

Bijlage 2: Schema proces wegbeheer en wegonderhoud

40

Bijlage 3: Onderdelen uit programmabegrotingen A. Beleidsterrein openbare ruimte (programmabegroting 2019)

De projecten binnen Openbare Ruimte worden gebaseerd op het JOR 2019 en betreffen hoofdzakelijk: • Reconstructie en functieverandering de Heuvel; • Reconstructie fiets-as Burgemeester Holtroplaan en Slotlaan (inclusief parkeerterrein Zuiderhout); • Renovatie tunnelbak Bovensteweg; • Reconstructie Bonvensteweg-Ekelstraat; • Aanpassingen Slotlaan; • Verbetermaatregel Weststad 2; • Programma wegen buitengebied; • Bewonersinitiatieven ter verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte in de binnenstad; • Programma openbare verlichting. B. Overzicht investeringen openbare ruimte (programmabegroting 2020)

41

C. Onderhoud wegen (programmabegroting 2020, pg 125, 126) Wegen Verharde rijbanen Fietspaden Andere verharde oppervlakken zoals pleinen, bushavens, voetpaden etc. Begroting onderhoud 2020

361 km¹ 104 km¹ 394.841 m² € 1.543.559*

* alleen de onderhoudslasten exclusief de belastingen, verzekeringen, kapitaallasten, energiekosten en opbrengsten meegenomen als lasten.

Doelstelling Een duurzame ontwikkeling en instandhouding van wegen, paden en pleinen voor een veilige en comfortabele bereikbaarheid van woningen en voorzieningen. Beleidskader • Gemeente Oosterhout streeft een duurzame ontwikkeling en instandhouding van wegen en paden na, zodat een veilige en comfortabele bereikbaarheid van woningen en voorzieningen wordt gegarandeerd, die bijdraagt aan een aantrekkelijke en functionele leefomgeving. • De marges voor beleid op dit product worden bepaald door de volgende nota’s, wetten en regelingen: • Beheerplan Wegen; • Gladheidbestrijdingsplan; • Kwaliteitsvisie Openbare Ruimte • Prioriteit voor de Renovatie van de Inrichting van de Openbare ruimte in de directe • woonomgeving (PRIO). Financiële consequenties beleidskader Op basis van de vastgestelde schadebeelden en de kennis en ervaring van de beheerder zijn de noodzakelijke groot onderhoudsmaatregelen gepland. Deze planning is zoveel mogelijk afgestemd op het groot onderhoud aan de onderliggende rioleringen, aanpassingen aan de inrichting in het kader van bijvoorbeeld Verkeersveiligheid en het beschikbare budget. Aanvullend op het groot onderhoud heeft de gemeente waar nodig tussentijds kleine herstelwerkzaamheden uitgevoerd, zoals het verhelpen van plaatselijke verzakkingen en problemen met wortelopdruk. Dit is zoveel mogelijk gedaan door de eigen gemeentelijke onderhoudsploeg.

Uitvoering van de werkzaamheden heeft plaats gevonden op basis van inspecties, eigen waarnemingen en meldingen van burgers. Er zijn maar net voldoende middelen beschikbaar voor het realiseren van een zeer sober onderhoudsregime. Gemiddeld is een kwaliteitsniveau B bereikt. De onderhoudsinzet is overwegend in integrale projecten uitgevoerd, waarbij naast verbetering van de functionaliteit ook inspanningen worden gepleegd met het oog op de klimaat-adaptatie. Eén van de resultaten uit de inventarisatie van de Zero Based Budgetting 2020 is het korten van € 300.000 op het jaarlijkse budget voor onderhoud aan wegen. Deze korting zal effect hebben op de onderhoudstoestand van de wegen. Om te voorkomen dat de kwaliteit van de woonbuurten te veel wordt aangetast, blijven wegen en straten in woonbuurten bij deze operatie buiten schot

42

Stand van zaken Bij het opstellen van het JOR 2019 bleek dat er meer projecten en opgaven waren dan financiën en capaciteit. En dat prioritering nauwelijks mogelijk was, omdat het knelpunt vooral bij de langlopende ruimtelijke projecten zat. In het voorjaar van 2019 heeft het college besloten om de projecten te verdelen over twee jaar. Dit is uitgewerkt in de begrotingen 2019 en 2020. Bij de verdere uitwerking hiervan (verdeling over 2 jaar) bleek dat door verschuivingen van de voortgang van diverse projecten als gevolg van bijvoorbeeld procedures en besluitvorming er uiteindelijk toch twee volledige jaarplannen gerealiseerd moeten worden in 2019 en 2020.

43

Bijlage 4: Index aangeleverde stukken voor rekenkameronderzoek Index stukken rekenkamer Proces onderhoud wegen

I:\SAMENWERKING\STO en BCA PenC\JOR\Rekenkamer proces onderhoud wegen

Begrotingen • Gemeente Oosterhout - Programmabegroting 2016.pdf blz 60-74; blz 109; blz 165 • Gemeente Oosterhout - Programmabegroting 2017.pdf blz 57-70; blz 104; blz 166 • Gemeente Oosterhout - Programmabegroting 2018.pdf blz 73-94; blz 131; blz 190 • Gemeente Oosterhout - Programmabegroting 2019.pdf blz 64-78; blz 112; blz 177 • Gemeente Oosterhout - Programmabegroting 2020.pdf blz 68-87; blz 123; blz 193 Beleid JOR • 2018-11 Raamovereenkomst Klein Onderhoud Wegen.pdf • evaluatie prio.PDF • IO15056371 brf aan raad meerjarenperspectief openbare ruimte.pdf • PRIO-rapport evaluatie aangepast nav collegebehandeling.pdf • schema proces JOR.pdf • Mobiliteitsvisie “Oosterhout, Vooruit”, 21 mei 2019 Collegebesluiten JOR • aanbieding JOR2016.pdf • aanbieding JOR2017.pdf • aanbieding JOR2018.pdf Dashboards • 20151218 check JOR16 collegenota BI.0150522 na aftrek containers.xlsx • 20170410 voortgang JOR2016.xlsx • 20180109 JOR2017 voortgang jaarrekening.xlsx • 20180423 JOR2018 restantkredieten 2015-2017.xlsx • 20190304 JOR2018 jaarrekening 2018.xlsx • 20190320 analyse JOR2018 Jaarrekening 2018.xlsx • 20190917 JOR19 voortgang.xlsx • rapportage JOR19.xlsx • uitleg budgetbewaking dashboard 2016.pptx Eerste Corap • Boekwerk 1e corap 2016.pdf blz 12-14 • Boekwerk 1e corap 2017.pdf blz 14-16 • Boekwerk 1e corap 2018.pdf blz 13-15 • Boekwerk 1e corap 2019.pdf blz 14-16 Jaarrekeningen •

Gemeente Oosterhout - Jaarstukken 2016.pdf blz 65-80; blz 115; blz 191-195 • Gemeente Oosterhout - Jaarstukken 2017.pdf blz 65-78; blz 112; blz 189-192 • Gemeente Oosterhout - Jaarstukken 2018.pdf blz 71-89; blz 123; blz 205-208 44

Meerjarenperspectief • Collegenota.pdf • Rapport meerjarenperspectief.pdf Perspectiefnota’s • perspectiefnota 2016 definitief.pdf • perspectiefnota 2017 definitief.pdf • perspectiefnota 2018 definitief.pdf • perspectiefnota 2019 zie zero based discussie PRIO • • •

Amendement.pdf Rapportage Prioriteit voor de renovatie van de inrichting van de openbare ruimte in de directe woonomgeving’ 2011 Nota voor de raad + besluit.pdf

Raadsnota • BI.0150214 - Raadsnota perspectiefnota 2016.pdf • BI.0160235 - Raadsnota perspectiefnota 2017.pdf • BI.0170216 - Raadsnota perspectiefnota 2018.pdf • Raadsvoorstel programmabegroting 2016 BI.0150432.pdf • Raadsvoorstel programmabegroting 2017 BI.0160454.pdf • Raadsvoorstel programmabegroting 2018 BI.0170467.pdf • Raadsvoorstel programmabegroting 2019 BI.0180400.pdf • Raadsvoorstel programmabegroting 2020 ZN192939.pdf Tweede Corap • Boekwerk 2e corap 2016.pdf blz 17-24 • Boekwerk 2e corap 2017.pdf blz 15-18 • Boekwerk 2e corap 2018.pdf blz 18-21 • Boekwerk 2e corap 2019.pdf blz 19-22

Zero based discussie, vertaald in PPN2020. Dit is verwerkt in de begroting 2020 NB: al deze formats zijn besproken met de raad dmv informatieavonden (raadsleden konden hierover vragen stellen). • P51101 Beheer en onderhoud openbare verlichting (STO).docx • P51102 Beleid en beheer wegen (STO) .docx • P51104 Gladheidbestrijding (SenS).docx • P51109 Onderhoud civieltechnische kunstwerken (STO) .docx • P51110A Onderhoud wegen STO (STO) .docx • P51110B Onderhoud wegen SenS (SenS) .docx • P51201 Beleid en beheer openbaar groen (STO) .docx • P51202 Beleid en beheer speel en recreatievoorzieningen (STO).docx • P51207 Onderhoud fiets en wandelpaden (STO) .docx • P51208 Onderhoud openbaar groen (SenS)def .docx • P51209 Onderhoud speel en recreatievoorzieningen (SenS)def .docx • P51211A Reconstructies en inboet groen (STO) .docx • P51211B Reconstructies en inboet groen (SenS) .docx • P52101 Beleid verkeer en maatregelen (STO).docx • P52103A Uitvoering verkeersmaatregelen STO (STO).docx • P52103B Uitvoering verkeersmaatregelen SenS (SenS) .docx • P52202A Openbaar vervoer STO (STO).docx • perspectiefnota 2020 definitief.pdf • Presentatie raad 14 mei 2019 - PPN 2020 - JR 2018 - 1e corap 2019.pdf

45

Meerjarig cyclisch onderhoud openbare ruimte – raadsinformatieavond 13 oktober 2020 (nagezonden) Aaanvullende gegevens areaal (nagezonden)

46