Bijlage 2 - Ontwikkelagenda gezondheid
Tekst van het document
Ontwikkelagenda Gezondheid
OOSTERHOUT VITALE STAD (2019-2022)
Inhoudsopgave Leeswijzer. .................................................................................................................................... 5 HOOFDSTUK 1: GEZONDE AMBITIE.............................................................................................. 7 1.1 Visie op gezondheid: Positieve gezondheid. ..................................................................... 7 1.2. Bestuurlijke ambitie en doelstellingen. ......................................................................... 10 1.3 Kaders en uitgangspunten.............................................................................................. 10 HOOFDSTUK 2: GEZONDHEID IN OOSTERHOUT........................................................................ 13 2.1. Vertrekpunt. .................................................................................................................... 13 2.2. Terugblik op voorgaande nota ‘Verbinden en Verankeren’............................................. 14 HOOFDSTUK 3: SAMEN VOOR GEZONDHEID............................................................................. 19 3.1 Bewegen en gezond gewicht........................................................................................... 21 3.2 Alcohol en middelengebruik...........................................................................................
21 3.3 Naar een rookvrije generatie.......................................................................................... 22 3.4 Mentale veerkracht......................................................................................................... 22 3.5 Gezondheidsvaardigheden.............................................................................................. 23 3.6 Jeugdgezondheidszorg. .................................................................................................. 24 3.7 Gebiedsgericht. ............................................................................................................... 25 HOOFDSTUK 4: INNOVATIE IN NETWERKEN. ............................................................................ 27 4.1. Zorg en Welzijn................................................................................................................ 27 4.2 Samenwerking in netwerken.......................................................................................... 27 4.3. E-publieke gezondheid en innovatie............................................................................... 29 HOOFDSTUK 5: MONITOREN, TAKEN GGD EN FINANCIËN....................................................... 31 5.1. Monitoren van resultaat.................................................................................................. 31 5.2.
Taken GGD....................................................................................................................... 32 5.3. Financiën......................................................................................................................... 33 Bijlage I – Gezond in Oosterhout................................................................................................. 36 Bijlage II – Buurtenquête kwetsbare inwoners. ......................................................................... 38 Bijlage III - Terugblik................................................................................................................... 39
2
Leeswijzer Hoofdstuk 1 beschrijft visie en ambities van Oosterhout en het wettelijk kader publieke gezondheid. Om tot dit beleidsplan te komen is inzicht in de huidige gezondheidssituatie van Oosterhout van belang, dit is beschreven in hoofdstuk 2. Verder bevat hoofdstuk 2 een terugblik op de vorige beleidsperiode. De landelijke ontwikkelingen, analyse van de huidige gezondheidssituatie in Oosterhout door de GGD en de input van de professionals uit het maatschappelijk veld zijn de basis geweest voor het bepalen van de speerpunten / prioriteiten. Dit is beschreven in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 schetst een aantal bredere ontwikkelingen in het zorg en welzijnslandschap. Tot slot beschrijft hoofdstuk 5 het financiële kader waarbinnen we dit gezondheidsbeleid gaan uitvoeren. Plus de manier waarop we de voortgang monitoren. Voor preventie en handhaving van alcoholgebruik onder jongeren is gelijktijdig met dit plan een apart preventie- en handhavingsplan alcohol 2019-2022 uitgewerkt, volgens wettelijke eisen. De gemeente legt het preventie- en handhavingsplan en de ontwikkelagenda gezondheid beide voor aan de gemeenteraad voor een besluit. Hoe we van beleid naar uitvoering gaan werkt de gemeente samen met professionals en partners uit in de Werkagenda Gezondheid 2019-2022. Dit is een dynamisch document om alle betrokkenen te informeren over de voortgang van activiteiten.
De gemeente verbindt, stimuleert en bewaakt de voortgang van deze werkagenda.
5
HOOFDSTUK 1
Gezonde ambitie Gezondheid gaat steeds minder over ziekte en zorg, maar veel meer over gezond, gedrag, mens en maatschappij. Het gaat niet alleen om fysieke en mentale gesteldheid, maar ook om vitaliteit en welbevinden. En de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan. Gezondheid richt zich daarmee niet alleen op de eigen verantwoordelijkheid van inwoners, maar ook op de sociale en fysieke omgeving waarin we in Oosterhout leven.
Gezondheid wordt hierdoor niet een doel op zich, maar een waarde die belangrijk is om andere doelen te bereiken. Zoals
© Instute for Posive Health (iPH) | iph.nl |Gespreksinstrument 1.0
kunnen werken, leren en meedoen in de maatschappij. Dit betekent dat we in deze Ontwikkelagenda niet langer uitgaan van de klassieke definitie van gezondheid uit 1948, die nog steeds wordt gehanteerd door de World Health Organization (WHO). Volgens deze definitie is vrijwel Instute for Posive Health Instute for Posi |Gespreksinstrument 1.0 (iPH) | iph.nl |Gespreksinstrument 1.0 niemand gezond. Iedereen met een chronische© ziekte is ve Health (iPH)©| iph.nl
ongezond, evenals mensen met een beperking. Mensen worden steeds ouder en chronische ziektes nemen toe. Door op de traditionele manier naar gezondheid te blijven kijken worden veel mensen bestempeld als ziek, terwijl ze zichzelf wel gezond voelen.
Door de focus te leggen op al deze dimensies wordt de
kijk op gezondheid veel breder. Deze definitie van
gezondheid biedt meer kansen voor gemeentelijk beleid. Een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden, zoals centraal stond in
© Instute for Posive Health (iPH) | iph.nl |Gespreksinstrument 1.0 defiIn deze Ontwikkelagenda kiezen we voor de nieuwe
de oude definitie, daar heeft de gemeente weinig invloed
nitie van gezondheid, namelijk positieve gezondheid, zoals
op. Wanneer er breder gekeken wordt naar gezondheid
die door Machteld Huber is ontwikkeld. Dit sluit aan bij de
dan kan de gemeente op veel meer vlakken interventies
Ontwikkelagenda maatschappelijke ondersteuning (2017)
uitzetten, in samenwerking met diverse partners en met
en de Agenda van de toekomst GGD West-Brabant (2019).
een vertaling naar de leefomgeving. Het geeft de burger
© Instute for Posive Health (iPH) | iph.nl |Gespreksinstrument 1.0
1.1. Visie op gezondheid: Positieve gezondheid
zelf handvatten om aan de slag te gaan met de eigen gezondheid: het gaat om eigen kracht, veerkracht. Als we met de bril van positieve gezondheid kijken naar
6
‘Positieve gezondheid is je eigen regie kunnen voeren
Oosterhout zijn veel onderdelen van positieve gezondheid
en het vermogen om je aan te passen aan de fysieke,
verankerd in andere beleidsplannen. Denk aan het
emotionele en sociale uitdagingen van het leven.’
nemen van de eigen regie en samenredzaamheid, zoals
(Machteld Huber, 2012)
omschreven in de Ontwikkelagenda maatschappelijke
Huber beschrijft positieve gezondheid met zes dimensies.
ondersteuning. Of gezond en veilig opgroeien voor
Deze dimensies omvatten vrijwel alle facetten van het
jeugdigen, verankerd in het beleidsplan jeugd. Ook wordt
leven en zijn onderling verbonden.
de impact van problematische schulden op iemands gezondheid steeds duidelijker en leggen we de link met het beleidsplan schuldhulpverlening en het minimabeleid.
7
Leefomgeving
Positieve gezondheid helpt inwoners onder woorden te brengen welke factoren in de leefomgeving invloed hebben op hun gezondheid. Het werken vanuit deze factoren is
Daarnaast wil de wetgever met de nieuwe wet meer vertrouwen wegleggen bij de maatschappij. Meer vertrouwen en daarmee minder regels. Maar ook meer eigen verantwoordelijkheid en dus ook eerdere en betere betrokkenheid bij de visie-, beleid-, en planvorming.
belangrijk voor het ervaren van de gezondheid door een
Om hierop aan te sluiten zal dit gezondheidsbeleid
individu en legt de koppeling naar andere beleidsplannen,
gebiedsgerichter worden ingestoken. Ook betrekken
zoals onderwijs, groen en milieu, sport en bewegen,
we andere beleidsterreinen en ketenpartners bij de
mobiliteitsplan en recreatie (denk aan de Oosterhoutse
totstandkoming en uitvoering van het beleid.
pilot op recreatiepark ‘De Eekhoorn’ ). Door uit te gaan 1
van de zes domeinen van Positieve gezondheid ontstaat
Enkele andere voorbeelden:
een integrale verbinding tussen mens en de fysieke
Klimaatadaptatie - De inrichting van de leefomgeving
leefomgeving (zie afbeelding op de volgende pagina). Het
heeft een grote impact op iemands gezondheid en
model biedt ook handvatten om inwoners zelf factoren te
welbevinden. Onder meer in relatie tot klimaatadaptatie
laten herkennen die van invloed zijn op hun eigen situatie.
om wateroverlast, hitte en droogte het hoofd te kunnen
Tot slot helpt het denken vanuit positieve gezondheid
bieden liggen er kansen om samen op te trekken. De
bij het signaleren van knelpunten en kansen in de
urgentie om hiervan werk te maken geven ook een
leefomgeving om de gezondheid positief te beïnvloeden.
impuls aan een gezonde leefomgeving. Met (meer)
Omgevingswet
schaduwrijk groen, toegankelijk openbaar groen met rust- en ontmoetingsmogelijkheden en minder tegels
De Omgevingswet is een nieuwe wet die (naar
en andere verharding in de openbare ruimte. We moeten
verwachting) begin 2021 in werking treedt. De wet voorziet
daarnaast ook aan infectierisico’s denken die kunnen
in het bundelen van alle huidige regels ten aanzien van
ontstaan door duurzamer om te gaan met regen-, afval-
de fysieke leefomgeving op landelijk, provinciaal en
en oppervlaktewater. In de toekomst zullen we ons
gemeentelijk niveau. Met deze wet beoogt het Rijk een
steeds vaker moeten buigen over kansen en risico’s voor
meer integrale benadering van de fysieke leefomgeving.
de volksgezondheid. Dit als gevolg van aanpassingen
Dit uit zich onder andere door opname van het aspect
van de stedelijke leefomgeving aan de gevolgen van
Gespreksinstrument 1.0 in de Omgevingswet. De wet streeft naar een gezondheid
klimaatverandering.
veilige en gezonde fysieke leefomgeving. In het fysieke
Integrale veiligheid - In de nieuwe visie integrale veilig-
aanwezigheid van aantrekkelijke recreatieve fiets- en
domein is gezondheid al lang een belangrijk thema. Maar
heid wordt een sprong naar de voorkant gemaakt: zoeken
wandelroutes en de beschikbaarheid van goede stallings-
dan met name gericht op gezondheidsbescherming.
naar ruimte voor preventie. In de interactieve manier van
voorzieningen. Dit heeft een positief effect op de mate
Luchtkwaliteitsnormen, geluidsnormen, normen rondom
werken en de wens om beter te worden in het voorkomen
waarin mensen bewegen. Het stimuleren van het
bodemkwaliteit zijn allemaal ingegeven vanuit gezondheid
van veiligheidsproblemen ligt een nadrukkelijke kans om
fietsgebruik is één van de speerpunten van de nieuwe
en de bescherming daarvan, niet zozeer de bevordering.
samen op te trekken. Daar waar gezondheidspreventie
mobiliteitsvisie.
De nieuwe wet biedt mogelijkheden. Er is duidelijk
aangegeven dat gezondheid bij de integrale beoordeling betrokken moet worden, waarbij duidelijk is aangegeven dat ook de niet genormeerde gezondheidsaspecten meegenomen kunnen worden. Dat biedt dus
8
faalt, speelt niet alleen de gezondheid van een individuele inwoner een rol, maar kan dit ook leiden tot aanzienlijke
Wijkgericht werken - In de groeiende aandacht voor wijk-
maatschappelijke kosten. Dit geldt bijvoorbeeld voor de
gericht werken speelt de zelfredzaamheid en gezondheid
gevolgen van bovenmatig alcoholgebruik of een verslaving.
van inwoners een steeds grotere rol. Er is steeds meer verschil in leefstijl en gezondheid van inwoners in buur-
Mobiliteit - Meer aandacht voor het aspect gezondheid is
ten met een lagere of hogere sociaaleconomische status.
kansen voor het fysieke domein om bij te dragen aan
een trend die ook in de nieuwe mobiliteitsvisie ‘Oosterhout
Wijkgerichte informatie over gezondheid (bijvoorbeeld
de gezondheidsbevordering. Door bijvoorbeeld in een
Vooruit’ een plek heeft gekregen. Gezondheid vormt sa-
vanuit de Brabantse omgevingsscan) biedt de mogelijk-
Omgevingsvisie iets te zeggen over de hoeveelheid groen
men met duurzaamheid één van de vier pijlers. Enerzijds
heid om op basis van gezondheidssignalen met inwoners
in een buurt, de speelmogelijkheden, de mogelijkheden
gaat het daarbij om het belang van een gezonde woon- en
van specifieke wijken in gesprek te gaan. Ook biedt een
om elkaar te ontmoeten.
leefomgeving (luchtkwaliteit, geluid). Anderzijds gaat het
wijkgerichte aanpak de mogelijkheid om gezondheidsin-
om de mate waarin onze inwoners (voldoende) bewegen.
terventies gerichter in te zetten. Zo wordt in het wijkplan
Een bredere focus op (blijven) bewegen draagt bij aan de
Slotjes-Midden geconstateerd dat een concentratie van
vitaliteit van Oosterhout. Stimuleren van fietsen en lopen
ongezonde leefstijlen dreigt te ontstaan. Door gerichte
op de korte afstanden draagt hieraan bij. Onder andere
(wijk)inzet van interventies en programma’s als De Brede
door de inrichting van de openbare ruimte. Maar ook de
Buurt spelen we hier tijdig op in.
1 Het gemeentebestuur van Oosterhout wil dat verblijfstoerisme weer de focus van de recreatieparken in Oosterhout wordt. Om dit doel te bereiken is de gemeente Oosterhout samen met de parkeigenaren aan de slag om hun parken geschikter te maken voor de toeristische doelgroep. Toerisme en recreatie vormen immers een belangrijke inkomstenbron voor de bedrijven in Oosterhout. Recreatiepark de Eekhoorn is de eerste locatie waar deze aanpak wordt toegepast. De integrale aanpak richt zich ook op leefbaarheidsproblemen en gezondheidsvraagstukken.
9
1.2. Bestuurlijke ambitie en doelstellingen
1.3. Kaders en uitgangspunten De Wet publieke gezondheid
chronische ziekten te voorkomen door een integrale
Landelijke ontwikkelingen en lokale ambities bieden
heeft tot doel de gezondheid van burgers te beschermen,
aanpak in de omgeving waar mensen wonen, werken,
aanknopingspunten voor het lokaal beleid in Oosterhout.
leren en leven;
Voor het uitwerken van deze Ontwikkelagenda Gezondheid
Preventie een prominente plaats te geven in de
2019-2022 nemen we in de volgende hoofdstukken de
gezondheidszorg;
volgende uitgangspunten:
•
bewaken en bevorderen. Daarbij gaat het voor gemeenten vooral om:
De gemeente draagt bij aan het vermogen van mensen om
Universele preventie: collectieve preventie, die gericht is
met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven
op de gehele bevolking of groepen daaruit.
om te gaan. En om daarbij zoveel mogelijk de eigen regie
Selectieve preventie: preventie die gericht is op specifieke
te voeren. De primaire taak van de gemeente ligt dan ook
(risico)groepen.
• •
Gezondheidsbescherming op peil te houden en nieuwe bedreigingen het hoofd te bieden;
•
gezondheidsverschillen tussen laag- en
Inwoners zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid.
hoogopgeleiden.
De gemeente draagt bij aan het vermogen van
Stabiliseren of terugbrengen van
koord 2018-2022, p.19).
Wet publieke gezondheid en rol van de GGD
Oosterhout 2030 geeft een vooruitblik naar de toekomst
De Wpg schrijft voor dat gemeenten via een gemeen-
…en zes speerpunten: minder alcohol, minder roken,
uitdagingen in het leven om te gaan en om daarbij
van Oosterhout. Centraal staat dat Oosterhouters zo lang
schappelijke regeling zorg moeten dragen voor de instel-
minder depressie, minder diabetes, minder overgewicht
zoveel mogelijk de eigen regie te voeren. Vooral
mogelijk kunnen meedoen aan de samenleving. Dit kan
ling en instandhouding van een regionale gezondheids-
en meer bewegen. Het Rijk stelt dat met de inzet op deze
bij groepen die steun nodig hebben bij het kunnen
door hun eigen mentale, sociale en lichamelijke kracht
dienst (GGD). Het takenpakket van de GGD is regionaal
zes speerpunten de meeste gezondheidswinst te behalen
aangaan van die eigen verantwoordelijkheid;
optimaal te benutten. Uit deze ambities volgen een aantal
vormgegeven in de Gemeenschappelijke Regeling Openba-
is. Zelf geeft zij uitvoering aan het Nationale Preventieak-
doelstellingen waar deze ontwikkelagenda aan moet
re Gezondheidszorg (GROGZ). GGD West-Brabant vervult
koord, dat gericht is op roken, overgewicht en problema-
bijdragen:
de rol van regionale gezondheidsdienst voor de gemeente
tisch alcoholgebruik.
Oosterhout. In hoofdstuk vijf wordt nader ingegaan op
Doelstellingen waaraan deze ontwikkelagenda moet bijdragen Meer Oosterhouters maken gezonde keuzes in leefstijl en hebben voldoende vaardigheden voor gezond en actief leven; De buitenomgeving in Oosterhout nodigt uit tot spelen, sporten, bewegen, natuurbeleving en ontmoeten;
mensen om met fysieke, emotionele en sociale
de taken, onze opdracht en onze bijdrage aan de GGD
Gezondheidsverschillen
West-Brabant.
Landelijk zijn de gezondheidsachterstanden tussen hoger
Landelijke nota gezondheidsbeleid 2016-2019
De gemeente zet in op het leggen van
verbindingen tussen domeinen/sectoren rond gezondheid en het maken van afspraken over de bijdrage van verschillende beleidsterreinen, zoals jeugd, Wmo, onderwijs, sport en bewegen,
en lager opgeleiden en mensen met of zonder migra-
milieu, veiligheid, mobiliteit, werk © Instute for Posive Health (iPH) |groen iph.nlen|Gespreksinstrument 1.0
tie-achtergrond groot. Deze verschillen zijn in het afgelo-
en inkomen en recreatie. Het model positieve
pen decennium niet afgenomen (VTV, 2018). Zo overlijden
gezondheid legt daarvoor de basis;
Eens in de vier jaar brengt het RIVM een Volksgezondheid
laagopgeleiden gemiddeld 7 jaar eerder. Ook krijgen ze
Toekomst Verkenning (VTV) uit. Deze verkenning geeft een
18 jaar eerder gezondheidsklachten en hebben ze meer
beeld van de staat van de volksgezondheid en vormt de
kans op overgewicht en obesitas dan hoogopgeleiden in
We slaan een brug tussen zorg en welzijn. Uiteenlopende zorgorganisaties en
basis voor de landelijke nota gezondheidsbeleid. Hoofd-
Nederland.
maatschappelijke instellingen weten elkaar beter
boodschap van de VTV 2018 is dat het goed gaat met onze
te vinden en geven preventie een prominente plek
volksgezondheid. We worden steeds ouder, en de meeste
Naast de genoemde speerpunten uit het landelijk gezond-
in het totale zorg- en welzijnsaanbod. De gemeente
mensen voelen zich gezond en niet beperkt. Toch staan we
heidsbeleid en gezondheidsverschillen zijn er landelijk tal
maakt afspraken met hen over collectieve preventie.
voor een aantal grote opgaven:
van andere ontwikkelingen om rekening mee te houden,
Bruggen met andere, minder voor de hand liggende
Preventieve maatregelen richten zich niet alleen op individuele zorg, maar ook op wijkgerichte preventie, groepen mensen en het voorkomen van zorg;
•
De vergrijzing heeft grote impact op de samenleving;
waaronder:
organisaties (zoals op het gebied van cultuur en
•
Meer gezondheid maar ook meer ziekte;
•
natuur) en het bedrijfsleven worden onderzocht;
•
De druk op ons dagelijks leven neemt toe;
•
De invloed van leefstijl en leefomgeving op onze
We investeren in preventie en vroege signalering. Hiervoor ligt focus op het eerder, sneller en dichterbij aanbieden van preventieve maatregelen. En daarbij zeker investeren in de jeugd.
•
•
• •
De gemeente heeft de verantwoordelijkheid
Preventie-akkoord op het gebied van roken, alcohol en
om de gezondheid van mensen in de stad te beschermen, bevorderen en bewaken. Daarbij staat het welzijn en de kwaliteit
overgewicht;
van leven van de inwoners centraal;
zorg, van zorg naar welzijn en van behandelen naar
De zorguitgaven stijgen door demografie en technologie;
•
De verschuiving van specialistische naar generieke
© Instute for Posive Health (iPH) |voorkomen; iph.nl |Gespreksinstrument 1.0 Vaak opeenstapeling van gezondheids- én sociale problemen bij kwetsbare groepen;
•
De oproep aan gemeenten en zorgverzekeraars om meer samen te werken op het gebied van preventie;
•
gezondheid;
10
voor iedereen’ te bevorderen.
delijke voor de uitvoering hiervan. Publieke gezondheid
publieke gezondheid (Wpg). Gemeenten zijn verantwoor-
bij gezondheid op het gebied van preventie (Bestuursak-
landelijke VWS-doelen:
Het Nationale Sportakkoord ‘sport- en beweegplezier
Wat nemen we mee in de lokale ontwikkelagenda gezondheid?
Zorg voor de publieke gezondheid is vastgelegd in de Wet
belangrijkste ambities en doelstellingen in Oosterhout
punt dat inwoners in de eerste plaats zelf verantwoordelijk zijn voor hun gezondheid.
gezondheidsbeleid op hoofdlijnen te baseren op de
•
De gezondheid van mensen te bevorderen en
In het bestuursakkoord en de toekomstvisie 2030 zijn de verwoord. Voor gezondheid is het uitgangs-
Gemeenten worden geacht de lokale nota
De gecombineerde leefstijlinterventie (coaching
De veranderende rol van de ‘patiënt’/ burger/
gericht op voeding en beweging) die per 2019 in het
inwoner;
basispakket van de zorgverzekering komt en die in
Digitale ontwikkelingen kunnen inwoners helpen om een gezonde leefstijl
Alertheid op bekende én nieuwe risico’s is nodig.
samenhang met het sociaal domein uitgevoerd moet
aan te houden en de regie te voeren over de eigen
gaan worden;
gezondheid.
11
HOOFDSTUK 2:
Gezondheid in Oosterhout 2.1. Vertrekpunt
Er valt zeker nog gezondheidswinst te behalen. Dat is nodig om actief te kunnen (blijven) meedoen in de
Om de speerpunten van het gezondheidsbeleid te
samenleving. Die winst kan zitten in leefstijl, in de
bepalen, is het belangrijk inzicht te hebben in de
omgeving die beschermt en uitnodigt tot gezond leven, en
gezondheidssituatie in Oosterhout. Hoe gezond zijn de
in aandacht voor verschillen in gezondheid, tussen wijken
inwoners van de gemeente, welke thema’s vallen op en
en bevolkingsgroepen.
zijn er duidelijke verschillen tussen groepen of wijken?
Cijfers kunnen houvast geven voor lange termijn
De GGD voert elke vier jaar bij verschillende leeftijdsvan deze onderzoeken zijn per pijler van positieve
kritisch kijken naar ‘uitschieters’ in de monitorgegevens en deze als richting gebruiken voor de uitvoering. Net als signalen
gezondheid in beeld gebracht. Zij geven de huidige
van inwoners en professionals.
groepen gezondheidsonderzoeken uit. De resultaten
gezondheidssituatie van de inwoners van Oosterhout
veranderingen. Belangrijk is dat we
weer (zie bijlage I). De door de GGD verzamelde
Signalen van onze partners
gezondheidsinformatie geeft een goed beeld van de
Ook uit de signalen van onze maatschappelijke partners
gezondheid van de inwoners van Oosterhout en geeft
van de werkgroep Preventie2 komen belangrijke trends en
aanknopingspunten voor het nieuwe gezondheidsbeleid.
ontwikkelingen naar voren:
Voor meer cijfers verwijzen we naar de Brabantscan 1. Ook zijn er wijkprofielen toegevoegd (zie bijlage II), waarin de
Maar liefst 70% van de mensen met dementie
kwetsbaarheid van inwoners per wijk wordt weergegeven.
woont thuis en wil daar ook graag blijven wonen. We
We zijn gezonder en worden ouder
mensen met dementie zal stijgen naar 80%. Dit door de forse toename van het aantal
Oosterhout is wat betreft gezondheid een redelijk ‘gemiddelde gemeente’. Wat niet wil
verwachten dat het aantal thuiswonende
mensen met dementie en de veranderingen in ons
zeggen dat het niet belangrijk is om aandacht te geven
zorgstelsel. Ruim de helft (54%) van de mantelzorgers
aan thema’s zoals overgewicht, roken, alcoholgebruik en
van mensen met dementie is zwaar belast. 4% zelfs
stress. De meeste inwoners van Oosterhout voelen zich
overbelast. Dit vraagt een grotere verantwoordelijkheid
gezond. Sommige cijfers vallen op.
en belasting voor het sociale netwerk van mensen en
•
dalende trend in roken;
de samenleving van Oosterhout.
•
stijgende trend in ernstige eenzaamheid onder 65-plussers;
•
stijgende trend in het risico op een angststoornis of
Een aandachtspunt is de tijdsinvestering die het kost om gescheiden ouders in het belang
•
gevolgen van het (v)echtscheidingen;
van hun kinderen tot (goed) overleg te bewegen, zowel tijdens een scheiding, maar ook
•
stijgende trend in mantelzorg geven (en zich zwaar
vaak pas na een aantal jaren. Het gaat hierbij niet
belast voelen);
altijd om onwil, maar ook nogal eens om onvermogen
stijgende trend in bewegen door ouderen.
vanwege persoonlijkheidsproblematiek. Het kan nodig
depressie onder volwassenen,
•
zijn om de kinderen hierin te begeleiden en hen een stem te geven.
12
1 www.brabantscan.nl 2 De Werkgroep Preventie Oosterhout is een netwerkorganisatie voor de gemeente Oosterhout en bestaat uit vertegenwoordigers van: Theek5, Moove, H19, Zorroo, Thebe, Indigo, Impegno, Prisma, MidZuid, Ouderenplatform, Surplus Welzijn, MEE, GGD, Sociaal Wijkteam. Doel van de werkgroep is om mét elkaar, in samenhang, preventie op het vlak van welzijn, zorg en wonen op een goede manier vorm te geven voor en met de inwoners van Oosterhout.
13
Terugblik:
De lat die ouders leggen wordt steeds hoger. De verwachtingen zijn dan niet reëel. Zowel
Aandacht voor gezondheidsverschillen
Focuspunten 2014-2017
In lijn met landelijke ontwikkelingen vragen de partners
Om tot een evaluatie te kunnen komen houden we de
naar de zorg, als bijvoorbeeld naar het onderwijs.
aandacht voor groepen die (dreigen) af (te) haken en niet
inhoudelijke prioriteiten uit de nota ‘Verbinden en
Ouders eisen hulp of aandacht in situaties waar
meer mee kunnen komen in de samenleving. De relatie
Verankeren 2014-2017’ aan:
dat 15 jaar geleden ondenkbaar was. Dit is een
tussen gezondheid, opleiding en schulden/armoede lijkt
1. Meer bewegen en gezonder eten
Op het gebied van meer bewegen en gezonder eten is het percentage met overgewicht voor alle
maatschappelijk vraagstuk.
daarbij een grote rol te spelen.
2. Betere psychische gezondheid jeugd
leeftijdsgroepen gedaald/ gelijk gebleven. Een positieve
3. Participatie
ontwikkeling, maar die zien we niet terug in het aantal
4. Minder schadelijk alcohol- en drugsgebruik jeugd
inwoners dat de beweegnorm haalt of in de percentages
Op straat valt het op dat er steeds meer en
vaker gebruik wordt gemaakt van verschillende soorten drugs. Vooral wiet
Met zelfstandig wonen in ouderenzorg en GGZ is het aantal mensen in de wijk dat ondersteuning en/of
die dagelijks groente en fruit eten. Het percentage
zorg nodig heeft toegenomen. Dat geldt voor ouderen,
In bijlage III zijn per focuspunt de doelen benoemd
jongeren dat actief, beweegt of sport elke dag voor mi-
en hasj komt veel voor bij (soms al jonge) jongeren.
mensen met een handicap en mensen die willen
en maken we inzichtelijk of deze zijn behaald aan de
nimaal 1 uur (beweegnorm) laat vooral een flinke daling
Ook het gebruik van andere drugs als pillen lijkt
uitstromen uit voorzieningen als beschermd wonen of de
hand van de in 2014 geselecteerde indicatoren (bron:
zien (24 naar 15%); Het percentage ouderen dat voldoet
vaker te voor te komen bij jongeren als ze naar
maatschappelijke opvang. Met de vergrijzing zal bovendien
gezondheidsmonitoren GGD 2012-2016). Bijlage III
aan de beweegnorm is daarentegen toegenomen (van 71
festivals of evenementen gaan. Hiermee lijkt er
het aantal (kwetsbare) ouderen sterk toenemen. In de
bevat de percentages en scores per indicator.
naar 74%).
een omslag te zijn gemaakt van alcohol- naar
buurtenquête3 (bijlage II) zien we al een concentratie
drugsgebruik. Alcohol kopen in de winkel is niet
van kwetsbare inwoners in bepaalde wijken en deze
Betere psychische gezondheid jeugd laat
meer mogelijk, maar drugs kopen op straat lijkt in
ontwikkeling gaat, naar verwachting, voorlopig niet
een positieve ontwikkeling zien. Jongeren voelen zich
sommige gevallen geen probleem te zijn.
stagneren. Gebiedsgericht inzetten van interventies om
geestelijk iets beter en kunnen daardoor meedoen in de
gezondheidsverschillen tegen te gaan vraagt dan ook in de
samenleving. Dit zien we terug in een afname van het
komende periode nog nadrukkelijker aandacht.
pesten, een kleine toename in het percentage dat zich
Eenzaamheid komt voor in alle lagen van de bevolking. Er is meer risico op gevoelens van
psychisch gezond voelt en een afname van het aantal
eenzaamheid bij 75+ers, alleenstaanden, mensen
jongeren dat zegt problemen te hebben. Alleen het ziekte-/
met een lage opleiding en een laag inkomen,
schoolverzuim is niet gedaald, maar licht gestegen (zie
mensen met psychische kwetsbaarheid, en/ of
hieronder).
met een klein netwerk. In Oosterhout zijn er tal van mogelijkheden voor mensen om elkaar te
Voor het actief meedoen aan de samenleving
dat mensen ook ervoor kiezen om mee te gaan doen en de voordeur uitkomen?
minder positieve ontwikkelingen. Bij volwassenen en bij
van inwoners (participatie) zien we een aantal
ontmoeten. Maar hoe zorgen we er voor
ouderen is het percentage eenzaamheid gelijk gebleven en
Die stap is voor velen nog te groot.
de ernstige eenzaamheid onder ouderen zelfs gestegen. De sociale cohesie wordt door net iets meer dan de
Met de focus op zelfredzaamheid merken
helft van de volwassenen (inclusief ouderen) positief
we dat er ook een groep mensen is voor wie
beoordeeld. Hier is geen verandering in opgetreden. Het
verdere zelfredzaamheid niet haalbaar is. Het
percentage dat mantelzorg verricht is in de periode 2012-
gaat hierbij om bijvoorbeeld mensen met een
2016 wel flink toegenomen.
licht verstandelijke beperking, (sommige) GGZ problematiek, (alleenstaande) ouderen,
2.2. Terugblik op voorgaande nota ‘Verbinden en Verankeren’
mensen met verslavingsproblematiek, laaggeletterden, permanente bewoners van
recreatieterreinen. Deze groepen lopen
vast in de complexiteit van de participatiesamenleving. Zij kunnen het
Minder schadelijk alcohol- en drugsgebruik laat een tweeledig beeld zien. Het
Met de nota ‘Verbinden en Verankeren 2014-2017’ hebben
alcoholgebruik onder de 18 jaar is afgenomen en ook
we met een groot aantal maatschappelijke organisaties
het percentage ouders dat alcoholgebruik onder de 18
en disciplines integraal samengewerkt om gezondheid
jaar goed vindt is gedaald. Daar staat tegenover dat het
te verankeren in de Oosterhoutse samenleving. In 2017
overmatig gebruik alleen bij jongeren is gedaald, maar bij
tempo niet bijhouden, weten hun administratie niet
is door het college besloten het lopende beleidsplan te
volwassenen en ouderen gelijk is gebleven.
op orde te houden of kunnen niet goed overweg
verlengen. Nu is het tijd om de balans op te maken en te
met digitale dienstverlening. Vaak staat hun eigen
kijken wat dit heeft opgeleverd. In dit hoofdstuk worden de
Ziekteverzuim onder scholieren. De
netwerk hen hierin bij, maar dit lukt niet altijd.”
effecten van het beleid ‘Verbinden en Verankeren 2014-
verwachting is dat het ziekteverzuim verder zal stijgen
2017’ beschreven.
omdat vanuit leerplicht wordt ingezet om ook (geoorloofd) ziekteverzuim beter te gaan registreren en melden. Dat
14
gebeurt nu al in het voortgezet onderwijs en krijgt een 3 Zie voor de complete rapportage van de buurtenquête: https://www.oosterhout.nl/metamenu/over-de-gemeente/feiten-en-cijfers/onderzoek/buurtenquete/
vervolg in het basisonderwijs (M@ZL).
15
Voor het behalen van deze resultaten zijn (samen
gebied van veiligheid en voorlichting. Het doel van deze
Moove en de Brede buurt:
Het veranderende Nederlandse
met partners) in de periode 2014-2018 een reeks aan
bijeenkomsten was ouders bewuster te maken van hun rol
Met de Brede Regeling
zorglandschap roept ook
activiteiten uitgevoerd. In onderstaande overzicht een
in de vrije tijd van hun kind.
Combinatiefuncties kunnen
de vraag op hoe je de eigen
zowel combinatiefuncties voor
kracht van inwoners kunt
korte terugblik op enkele activiteiten uit de afgelopen jaren.
In 2017 is in samenwerking met
onderwijs, sport en cultuur worden ingezet als specifieke
versterken. Binnen de
Stichting Oosterhout Hartveilig een
combifuncties zoals de buurtsportcoaches die een
samenwerking Vitaal Oosterhout hebben we de afgelopen
Voor Gezonde School hebben 3 po scholen
volledig dekkend AED-netwerk in
verbinding leggen tussen sport- en beweegaanbieders,
jaren de projecten ANIMO en Vitale Data opgepakt.
en 1 vo school vignetten voeding en sport
de buitenruimte gerealiseerd. De
scholen, zorg- en welzijnsinstellingen en het bedrijfsleven.
Een samenwerkingsverband tussen Surplus Welzijn
en bewegen gehaald. Het vignet Gezonde
gemeente investeert hierin vanaf
Binnen het programma de Brede buurt zetten we sport-
Oosterhout, Amphia Ziekenhuis, Zorroo Huisartsengroep,
School is een kwaliteitskeurmerk voor
2012. De gemeente geeft hiermee een signaal, van
cultuur- en lees- en mediacoaches in op het versterken
GGD-West Brabant en Gemeente Oosterhout. Op basis
scholen die werken aan het verbeteren
belang voor zeer gewenst aanvullend particulier initiatief,
van de eigen mentale, sociale en lichamelijke kracht
van de gedeelde visie van positieve gezondheid pakken
van de gezondheid van leerlingen.
waarvan ook vele goede voorbeelden zijn. Het investeren
van bewoners opdat ze zo lang mogelijk zelfstandig mee
de deelnemers gezamenlijk gezondheidsuitdagingen
Na het behalen van minimaal één
in een volledige dekking en training blijft noodzakelijk
kunnen doen aan de samenleving. Met dit programma
op. Zo zijn er meer dan 100 mannen gestart met
themacertificaat mag de school zich gedurende drie jaar
gezien de stijging van het aantal oproepen. De Regionale
bieden we ondersteuning, educatie en activiteiten op het
kookclubs en is in de Sterrenbuurt een Veerkrachtdialoog
een Gezonde School noemen.
Ambulancezorg (RAV) ondersteunt de meerwaarde van een
gebied van Sport & Bewegen en Kunst & Cultuur in de
uitgevoerd. Er zijn werkgroepen aan de slag gegaan met
goed functionerend AED netwerk.
gemeente Oosterhout. Het programma richt zich op alle
leefbaarheidsaspecten en alle 90plus inwoners hebben
Oosterhouters, maar heeft een focus op de ‘kwetsbare’
een uitnodiging ontvangen voor een huisbezoek. Er is
Vanuit het landelijke pilotprogramma ‘De Gezonde Gemeente’ ontvingen
JOGG is een landelijk
doelgroepen zoals jeugd/jongeren, senioren, minima en
een videoplatform met 65 video’s voor mantelzorgers
ruim 10.000 inwoners van de wijk
programma gericht op
mensen met een functiebeperking.
gelanceerd en er is een nieuwe zorgweg voor lage
Dommelbergen van 25 jaar en
jeugd van 0 tot 19 jaar, hun
rugklachten ontwikkeld. Ten slotte wordt sociaal/medische
ouder een uitnodiging voor gratis
ouders of verzorgers en de omgeving. Dit programma
voorlichting aan statushouders samen uitgevoerd.
deelname aan de persoonlijke
streeft naar een samenleving waarin alle kinderen en
gezonidheidscheck (PGC). Na
jongeren wonen, leren, recreëren en werken in een
Als werkgever heeft de
het invullen van het online programma, ontvingen
gezonde omgeving. Met daarbij structureel aandacht
gemeente de erkenning ‘wij
deelnemers een persoonlijk Gezondheidsrapport. Als uit
voor een gezonde leefstijl en voor een gezond gewicht.
werken mantelzorgvriendelijk’
het Gezondheidsrapport bleek dat zij een verhoogd risico
Met advies, coaching en materiaal worden onder andere
van de stichting
hebben op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, ontvingen zij
initiatieven uit de gemeente met elkaar verbonden. Zo
Werk&Mantelzorg ontvangen.
een uitnodiging voor aanvullend onderzoek op bloeddruk,
komen intensieve publiek-private samenwerkingen tot
cholesterol en bloedsuiker. In totaal hebben 957 inwoners
stand die de omgeving van jongeren beetje bij beetje
thema werk en mantelzorg mooie stappen gezet met deze
een persoonlijke gezondheidscheck uitgevoerd en een
veranderen: de gezonde keus wordt weer normaal.
erkenning als bekroning. Als gemeente onderkennen
rapport ontvangen. Voor 260 is een vervolg afspraak
Oosterhout is sinds 2017 JOGG gemeente.
wij dat wij als werkgever oog moeten hebben voor de
De afgelopen jaren zijn op het
ingepland en er zijn 249 lab testen uitgevoerd. De pilot
mantelzorgtaken van onze medewerkers en helpen bij het
werd uitgevoerd door de Hartstichting, de gemeente
realiseren van een goede werk-mantelzorgbalans. Daar
Oosterhout, GGD West Brabant, Oosterhout in Beweging,
zijn we als werkgever erg trots op!
zorggroep Zorroo en het sociaal wijkteam. Uit onderzoek
Voor alcoholpreventie
naar de acceptatie van de check blijkt dat deelnemers en
is de afgelopen jaren
professionals overwegend positief zijn over (het gebruik
gewerkt met een
van) de PGC. Deelnemers geven aan (pogingen te doen) de
informatieflyer die alle middelbare scholen verspreiden
leefstijladviezen op te volgen.
onder hun leerlingen. Ook zijn er preventieve blaasacties en is er een alternatieve uitgaansmogelijkheid (KaaiKapot)
Het project Happy Ouders richtte
gecreëerd voor jongeren tijdens carnaval.
zich op het laten zien wat er in het uitgaansgebied gedaan wordt om het uitgaan voor jongeren prettig en veilig te maken. Daarbij waren verschillende partners betrokken zoals: politie, lokale
16
horeca, Novadic-Kentron, HALT, GGD en gemeente. Samen informeerden ze de ouders over wat er zowel binnen als buiten de horecagelegenheden gebeurde op het
17
HOOFDSTUK 3:
Samen voor gezondheid Het doel van deze ontwikkelagenda Gezondheid is de gezondheidssituatie van de inwoners van Oosterhout te verbeteren en de gezondheidsverschillen binnen de gemeente te verkleinen. We willen dit bereiken door onze inwoners te
stimuleren en te ondersteunen om zelf gezonde keuzes te maken. Dat doen wij door
Onze lokale aanpak richt zich op het behalen van
zoveel mogelijk gezondheidswinst op het gebied van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. We doen dit
met programma’s specifiek voor de jeugd (zoals JOGG en Gezonde School) en programma’s die gericht zijn op levensloop en ‘life events’, omdat is gebleken dat dit bepalende momenten zijn voor gezondheidsgedrag.
in te zetten op interventies om de vaardigheden en
Sleutel in de aanpak is een integrale benadering van de
weerbaarheid van inwoners te vergroten en door het
problematiek, met nauwe samenwerking van gemeente,
vergroten van het bewustzijn over wat zij zelf kunnen
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties én de
doen om hun gezondheid en die van kinderen te
mensen waar het om gaat. De focus ligt op het stimuleren
verbeteren en te behouden. Dit is maatwerk en vraagt een
van gedrag en de inrichting van de omgeving: hoe gaan we
samenhangende aanpak gericht op gezondheidspreventie
de gezonde keuze gemakkelijk en aantrekkelijk maken?
binnen de lokale context. Als gemeente zijn wij verbinder en maken deze aanpak met maatschappelijke partners
In het gezondheidsbeleid 2019-2022 kiezen we voor zeven
en inwoners op basis van de analyse van lokale
prioriteiten verdeeld over de thema’s gezonde leefstijl,
gezondheidsvraagstukken uit hoofdstuk twee.
meedoen en gezonde leefomgeving. De thema’s en
Gezonde leefstijl, meedoen en een gezonde leefomgeving
prioriteiten zijn onderling sterk verweven en beïnvloeden elkaar (net als de dimensies van positieve gezondheid). Het betreft:
Een gezond leefpatroon bestaat uit goed eten, bewegen en balans. Een juiste balans tussen werk, school, zorgtaken en ontspanning is essentieel voor de vitaliteit. Een gezonde leefstijl zorgt ervoor dat je als persoon goed in je vel komt te zitten, zowel geestelijk als lichamelijk en sociaal, en kan zelfs (chronische) ziektes helpen voorkomen. Leefstijlthema’s zijn: roken, overgewicht, bewegen, overmatig gebruik van alcohol en drugs en psychische problemen (depressie, eenzaamheid). Roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik veroorzaken grote problemen met gezondheid voor heel veel mensen. Jaarlijks sterven zo’n 20.000 Nederlanders door roken. Overgewicht staat met stip op twee als de belangrijkste oorzaak van bijvoorbeeld hart- en vaatziekten en zelfs 40% van alle gevallen van diabetes type 2. Alcohol veroorzaakt jaarlijks zo’n 3.000 gevallen
Gezonde leefstijl: 1. Bewegen en gezond gewicht 2. Alcohol- en middelengebruik 3. Rookvrije generatie 4. Mentale veerkracht Meedoen: 5. Gezondheidsvaardigheden 6. Jeugdgezondheidszorg Gezonde leefomgeving 7. Gebiedsgericht
van kanker en is de hofleverancier van de verslavingszorg. De urgentie is dus hoog. In het landelijk preventieakkoord
18
zijn afspraken gemaakt om deze cijfers naar beneden te
De prioriteiten zijn richtinggevend voor de komende
brengen. Als Oosterhout sluiten we aan op het nationaal
periode. Hiermee gaan we procesmatig samen met
preventieakkoord.
(lokale) professionals en inwoners aan de slag. Dit vraagt
19
een actieve ondersteunende en faciliterende rol van de
3.1 Bewegen en Gezond gewicht
3.2 Alcohol en middelengebruik
Urgentie
Urgentie
gemeente. Het betekent ruimte laten aan professionals en inwoners voor initiatieven. Een participatieve
aanpak vormt dan ook de rode draad in de uitwerking van alle zeven de prioriteiten.
Hoewel de overgewichtcijfers in Oosterhout vergelijkbaar
De laatste jaren hebben we een positieve verandering
Daar kunnen nieuwe acties uit voort komen waar ruimte
zijn met gemiddelden in West-Brabant en Nederland, loopt
in het drinkgedrag van jongeren gezien. De startleeftijd
voor blijft in de werkagenda Gezondheid. De werkagenda
ook de Oosterhoutse bevolking door overgewicht risico
van alcoholgebruik ging omhoog van het 12e levensjaar
Gezondheid bevat de uitwerking van deze acties. In die
op ongezondheid en ziekte en daarmee op verminderde
in 2003 naar 13,2 jaar in 20151 . Na een periode waarin
werkagenda Gezondheid 2019-2022 worden resultaten,
kansen voor deelname aan de samenleving. Overgewicht,
minder jongeren begonnen met drinken, is deze trend na
interventies, projecten en activiteiten gekoppeld aan
en vooral ernstig overgewicht (obesitas), hangen samen
2015 niet doorgezet. Er is dan ook nog steeds een grote
de bovenstaande speerpunten en geformuleerde
met chronische aandoeningen zoals diabetes mellitus
groep jongeren die voor hun 18e begint met drinken. Om
doelstellingen.
type 2, hart- en vaatziekten, een aantal soorten kanker en
verschillende redenen is alcoholgebruik voor jongeren ex-
aandoeningen aan het bewegingsstelsel. Kinderen met
tra riskant, zo kan het de ontwikkeling van hun hersenen
Schematisch zien de zeven prioriteiten binnen
overgewicht hebben een grote kans op diabetes type 2,
verstoren. De cijfers laten ook zien dat wanneer jongeren
het gezondheidsbeleid er als volgt uit:
verhoogde bloeddruk en hypercholesterolemie op latere
eenmaal gaan drinken ze onverminderd vaak grote hoe-
leeftijd. Obese kinderen hebben daarbij een vergrote kans
veelheden alcohol nuttigen. Problematisch alcoholgebruik
op hart- en vaatziekten met negatieve gevolgen voor de
leidt tot maatschappelijke kosten; het kan immers zorgen
rest van hun leven, maar ook voor de samenleving en de
voor o.a. productiviteitsverlies, vroegtijdig overlijden, ver-
zorgkosten. Naast medische gevolgen zorgt overgewicht
keersongevallen, ziekte en (drugs)verslaving (en dus ook
ook voor negatieve psychosociale gevolgen (denk aan pes-
zorgkosten), kosten voor politie en justitie en problemen in
ten, uitsluiting en laag zelfbeeld). Door omvang en impact
de persoonlijke levenssfeer. De schade komt daarmee niet
is overgewicht niet alleen een individueel risico, maar een
alleen voor rekening van het individu dat alcohol drinkt,
probleem voor de gehele maatschappij.
maar ook voor die van de rest van de samenleving. Part-
1. Bewegen en gezond gewicht 2. Alcohol en middelengebruik 3. Rookvrije generatie 4. Mentale veerkracht
G EZ O
L NDE LEEFSTIJ
5. Gezondheidsvaardigheden 6. Jeugdgezondheidszorg
M E E D OE N
GEZON
7. Gebiedsgericht
DE LEEFOMGEVING
Ambitie Doordat inwoners zelf de keuze (voor hun kinderen) maken om gezonder te eten en meer te bewegen stijgt het aantal Oosterhoutse inwoners op een gezond gewicht. Doelen •
Actief werken aan gezond eten en bewegen;
•
Structurele verbindingen zijn gelegd tussen preventie en zorg;
• In de volgende paragrafen geven we per prioriteit aan
•
Toename van het aandeel inwoners dat voldoet aan de norm voor verantwoord alcoholgebruik. Tegengaan toename en normalisering drugsgebruik..................... Doelen •
zelf in staat een gezonde keuze te maken/ gezond op
PO, VO scholen en sportverenigingen worden
te voeden;
schoolplein, sportaccommodatie en kantine een
•
Meer Oosterhoutse inwoners voldoen aan de
prioriteiten gekoppeld. Voor het alcohol- en middelen
Nederlandse beweegrichtlijn en meer Oosterhoutse
gebruik is deze uitwerking onderdeel van het preventie en
inwoners eten dagelijks fruit; •
Alcoholpreventie, regelgeving en handhaving worden in verbinding met elkaar uitgevoerd (zie Preventie en
gezonde omgeving te maken; •
Jongeren en hun ouders kennen de gevolgen van te
specifieke aandacht voor gezonde voeding; ondersteund en actief uitgedaagd om van school,
handhavingsplan alcohol.
Ambitie
vroeg (vóór 18 jaar) en te veel alcohol drinken en zijn
ambitie we samen met de samenleving hebben en Gezondheid zijn samen met partners activiteiten aan deze
middelen, waaronder lachgas, mogelijk toeneemt.
In Oosterhoutse sport- en beweegactiviteiten is
waar urgentie ligt. Ook brengen we in beeld welke welke doelen we ons hebben gesteld. In de werkagenda
ners zien signalen dat het gebruik van andere verdovende
handhavingsplan alcohol 2019-2022). •
Inwoners (ouders, jongeren en volwassenen) kennen de werking en de gevolgen van middelengebruik.
In aansluiting op de mobiliteitsvisie: inwoners meer gaan bewegen omdat ze vaker gaan fietsen
20
21 1
Peilstationsonderzoek Scholieren/Leefstijlmonitor, Trimbos-instituut i.s.m. RIVM, 2015.
3.3 Naar een rookvrije generatie
3.4 Mentale veerkracht
Urgentie
Urgentie
Iedere week opnieuw raken honderden kinderen in
De druk op ons dagelijkse leven neemt toe en de samen-
Nederland verslaafd aan roken. Ruim de helft van de rokers sterft aan de gevolgen ervan; elk jaar zo’n 20.000
3.5 Gezondheidsvaardigheden Doelen Voor kinderen en jongeren vormt normaliseren
Gemiddeld worden we steeds ouder en ons leven
leving krijgt hier op verschillende gebieden mee te maken.
en de-medicaliseren de basis. Daar waar extra
telt steeds meer gezonde jaren. Alleen is die goede
Toenemende druk kan leiden tot stress en daarmee
ondersteuning nodig is zetten we vanuit effectieve
gezondheid niet gelijk verdeeld over de Nederlandse
Nederlanders. Roken veroorzaakt ziekten als kanker, hart-
samenhangende gezondheidsproblemen. Jongeren en
interventies in op het vergroten van sociaal-
bevolking. Mensen met een lagere opleiding, leven
en vaatziekten, luchtwegziekten, diabetes, ontstekingen,
jongvolwassenen ervaren steeds meer prestatiedruk. Stu-
emotionele competenties van kinderen. En daarmee
gemiddeld 7 jaar korter dan mensen met een hoge
alzheimer, staar en blindheid. Om maar eens wat te
dentpsychologen en schoolmaatschappelijk werkers zien
op het vergroten van hun weerbaarheid en het
opleiding. Een hogere sociaaleconomische status betekent
noemen. Ook van meeroken kunnen mensen ernstig
steeds meer studenten met steeds ernstiger en
voorkomen van problemen als depressie, (game)
meer toegang tot middelen op bijna elk levensterrein: van
ziek worden en er zelfs aan doodgaan, tot wel enkele
complexere klachten, waardoor meer jongeren worden
verslaving, angst, agressie, probleemgedrag en beter
wonen werkomstandigheden tot gezondheidsinformatie en
duizenden per jaar. Ondanks deze harde feiten wordt het
doorverwezen naar de huisarts of geestelijke gezond-
kunnen omgaan met ADHD.
–gedrag, de zogenaamde sociale factoren.
nog steeds te normaal gevonden dat kinderen beginnen
heidszorg. Verder kan het gebruik van social media druk
met roken. En is het voor ouders moeilijk om hun kinderen
en stress veroorzaken. Dit leidt in sommige gevallen tot
gericht bij op het verminderen van armoede en
Sociaaleconomische gezondheidsverschillen ontstaan
tegen deze dodelijke verslaving te beschermen.
psychische problemen zoals depressies en slaapproble-
werkloosheid, meer bewegen, mantelzorgers
voor een belangrijk deel door risicofactoren die buiten
men. Ook op de arbeidsmarkt zijn er verschillende toe-
ondersteunen, het voorkomen van eenzaamheid en
het gezondheidsdomein liggen. Zoals minder gunstige
komstige ontwikkelingen die meer druk en stress kunnen
de inrichting van een buitenomgeving met groen en
werk- en woonomstandigheden. Ook in Oosterhout zijn
veroorzaken. Dit zijn bijvoorbeeld het doorzetten van de
mogelijkheden tot ontmoeting bij aan het voorkomen
er gezondheidsverschillen. Een aandachtspunt dat vraagt
24-uurseconomie, de flexibilisering van arbeidsrelaties
van stress (en depressie en angststoornissen).
om gerichte interventies op wijk- of buurtniveau voor het
2
Ambitie Rookvrij opgroeien willen wij vanzelfsprekend maken. Ieder kind dat geboren wordt, moet de kans krijgen om volledig rookvrij op te groeien. Dit kan in een rookvrije omgeving, zonder de verleiding van sigaretten en met goede voorbeelden om zich heen. Doelen
•
Urgentie
•
Voor (jong)volwassen en ouderen draagt het beleid
en de verdergaande digitalisering. Competenties om mee
vergroten van kansen voor deelname aan de samenleving.
te kunnen doen op de arbeidsmarkt veranderen en een
De gemeente stimuleert daarbij samenwerking voor en
leven lang leren wordt cruciaal. Sommige inwoners zullen
mét (groepen) kwetsbare inwoners op basis van positieve
moeite hebben om aan deze eisen te kunnen voldoen.
gezondheid voor een preventieve en samenhangende
Bij de groep mensen die werk, zorg voor de kinderen en
gezondheidsaanpak. Uitgangspunt daarbij is dat zoveel
mantelzorg moet combineren lijken veel drukverhogende
mogelijk inwoners moeten kunnen beschikken over
ontwikkelingen samen te komen. Daarnaast kunnen druk-
gezondheidsvaardigheden (‘vaardigheden om gezond te
te en geluidsoverlast in iemands omgeving zorgen voor
kunnen leven’).
stress en mentale vermoeidheid. •
•
•
We stimuleren en faciliteren maatschappelijke Een goede geestelijke gezondheid stelt mensen in staat
gezondheid van kinderen. Armoede beperkt de toegang
in het creëren van rookvrije zones. Te beginnen met
een fijn, gezond, zinvol, betrokken en productief leven te
van kinderen en hun opvoeders tot zorg, tot gezonde
plekken waar veel en vaak kinderen komen en geven
leiden. Mentale veerkracht biedt mensen de mogelijkheid
voeding, preventie- en andere activiteiten, zoals sport en
als gemeente het goede voorbeeld;
om te herstellen van bijvoorbeeld werkstress of tegenslag.
cultuur. Mentaal legt armoede beslag op de ‘bandbreedte’
Voorkomen dat jongeren beginnen met roken zodat
Ontwikkeling van mentale veerkracht vergroot het gevoel
van ouders. Andere zorgen of financiële problemen eisen
een rookvrije generatie ontstaat (inclusief een
van welbevinden en daarmee de geestelijke gezondheid.
aandacht op.
rookvrije zwangerschap);
Mentaal welbevinden is één van de pijlers van positieve
Aandacht voor individuele ondersteuning bij stoppen
gezondheid.
met roken programma’s vanuit het basispakket en daar waar mogelijk verbonden aan collectieve interventies.
22
2
We beseffen daarbij dat armoede impact heeft op de
partners (denk aan scholen, sportlocaties en zorg)
Rookvrijegeneratie: feiten en cijfers.
Ambitie Een Oosterhoutse samenleving waarin mensen open durven te zijn over psychische kwetsbaarheid en waar vertrouwde steun, een sociaal netwerk en passende zorg dichtbij én gemakkelijk te vinden zijn.
Ambitie Inwoners van Oosterhout weten hun weg te vinden wanneer zelf of in hun eigen netwerk niet de ondersteuning kunnen krijgen die ze nodig hebben. Inwoners begrijpen hoe ze gezondheidsinformatie kunnen toepassen om optimaal gebruiken te maken van ondersteuning en zorg. 23
3.6 Jeugdgezondheidszorg
3.7 Gebiedsgericht
Urgentie
Urgentie
Doelen •
•
•
Inzoomen op specifieke wijken en buurten met ge-
Voorkomen is beter dan genezen. Sterker nog, voorkomen
In de uitvoering van dit nieuwe gezondheidsbeleid
richte interventies die zich niet alleen richten op wat
dat problemen op jonge leeftijd ontstaan of verergeren,
speelt de leefomgeving een nadrukkelijkere rol.
inrichting wordt samengewerkt aan het voorkomen
niet goed gaat en te wijzen op wat fout is, maar door
betaalt zich op latere leeftijd dubbel en dwars terug.
Door de leefomgeving gezonder in te richten kunnen
van hittestress door in het kader van klimaatadaptatie
ook te kijken naar wat mensen vertrouwen geeft en
Letterlijk en figuurlijk. Als het gaat om investeringen in de
we gezondheidswinst boeken. De omgeving kan de
te werken aan een toegankelijke inrichting
sterk maakt. Door ze te steunen in waar ze al goed
jeugdgezondheidszorg (JGZ), blijkt uit recent onderzoek
gezondheid nadelig beïnvloeden: door onder andere
van openbaar groen en het vergroten van de
in zijn en te bezien hoe ze zichzelf en elkaar kunnen
van Actiz en GGD Nederland 3 tot zelfs 50 maal. Anders
geluidsoverlast, onveiligheid, isolement, armoede en
versterken in hun gezondheid.
gesteld: het op tijd voorkomen van bijvoorbeeld pesten,
hittestress. Maar kan de gezondheid ook bevorderen door
Versterken van verbindingen tussen gezondheid, ar-
depressie, grensoverschrijdend gedrag, overgewicht of
het onder andere stimuleren van wandelen en fietsgebruik
krijgen voor volksgezondheid een plek in de
moede en schuldenproblematiek omdat op dit terrein
verslaving bij jonge kinderen, is van invloed op hun kansen
in de directe woonomgeving, ontmoetingsplekken, natuur
Omgevingsvisie en de inrichting van de openbare
veel gezondheidswinst valt te behalen;
op de arbeidsmarkt en hun kwaliteit van leven op latere
en gezond winkelaanbod. Gezondheid in het ruimtelijke
Stimuleert samenwerking met (groepen) kwetsbare
leeftijd. Uit onderzoek blijkt ook dat een vroege diagnose
domein gaat dus over de leefomgeving en bestaat uit
inwoners op basis van positieve gezondheid om een
en behandeling een positief effect hebben op het verloop
gezondheidsbescherming én gezondheidsbevordering.
preventieve en samenhangende gezondheidsaanpak
gezondheidsproblemen.
3
te versterken; •
Doelen
Ambitie
Aandacht voor gezondheidsvaardigheden, inclusief laaggeletterdheid en vindbaarheid van de 0-lijn voor kwetsbare inwoners.
Het mag niet uitmaken wie je bent, waar je wieg staat, wat je bent en hoe je bent. Afkomst, opvoeding, onderwijs, werk en inkomen mogen niet bepalend zijn voor iemands kansen op een gezond leven. Doelen
•
Vanuit volksgezondheid, groen en ruimtelijke
mogelijkheden voor verkoeling in de openbare ruimte; •
Kansen en bedreigingen in de fysieke leefomgeving
ruimte bij (her)ontwikkellocaties; •
We stimuleren wandelen en fietsen door de inrichting van de woonomgeving.
In deze beleidsperiode vormt het positioneren en agenderen van gezondheid bij de verschillende beleidsvelden in het fysieke domein de prioriteit. Denk aan het aspect gezondheid agenderen in de op te stellen omgevingsvisie, onderdeel te laten uitmaken van inrichtingsplannen voor (her)ontwikkellocaties of bijvoorbeeld wandelen en fietsen stimuleren door de inrichting van de (directe) woonomgeving. Uitgangspunt zijn de ‘Kernwaarden gezonde leefomgeving’ van GGD GHOR Nederland. De Brabantse Omgevingsscan
•
•
•
De JGZ heeft alle kinderen in beeld en biedt hen en
vormt een praktisch instrument. Een belangrijke stap is
hun ouders preventieve zorg en ondersteuning aan om
de gebiedsgerichte vertaling van deze Omgevingsscan
gezondheidsproblemen te voorkomen;
naar de wijken in Oosterhout en in de nadere uitwerking
Het basispakket brengt de zorg voor alle kinderen
daarvan in gebieds-/themagerichte programma’s.
goed in beeld, maar de focus ligt expliciet op de zorg
Vervol-gens kunnen gesprekstarters per wijk de
voor de meest kwetsbare kinderen;
basis zijn om samen mét inwoners te werken aan een
De JGZ werkt aan preventie en gaat uit van eigen
gezonde omgeving gekoppeld aan de wijkplannen
kracht van jeugdigen, ouders en het sociale netwerk.
die worden opgesteld. Zoals bij het wijkplan Slotjes-
Op deze manier draagt de JGZ bij aan de beweging
Midden. De uitdaging voor het gezondheidsbeleid is om
binnen het jeugdbeleid naar minder snel medicalise-
ontwikkelingen en interventies gerichter in te zetten op
ren, meer ontzorgen en normaliseren.
de plekken daar waar de grootste gezondheidswinst kan worden behaald.
Ambitie Gebiedsgerichte aandacht voor de invloed van de omgeving op gezondheid in termen van gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering. 24
25 3
Meer opbrengsten voor de jeugd(gezondheidszorg) staan in het onderzoekrapport ‘Investeren in opvoeden en opgroeien loont!’.
HOOFDSTUK 4:
Innovatie in netwerken 4.1. Zorg en Welzijn
4.2. Samenwerking in netwerken
Preventie staat de afgelopen jaren volop in de
Werken aan het versterken van gezondheid en
belangstelling. Preventie is “in” en dat is begrijpelijk,
eigen kracht van inwoners vraagt een integrale en
want voorkomen is beter dan genezen. De toegenomen
samenhangende aanpak van zorg en ondersteuning.
verwachtingen voor preventie hangen samen met de
Dit stelt mensen in staat zo lang mogelijk in de eigen
nieuwe verantwoordelijkheden van gemeenten in het
omgeving te blijven wonen. In de Ontwikkelagenda
sociaal domein. Preventie wordt gezien als een hefboom
maatschappelijke ondersteuning wordt nader ingegaan
om de transformatie in het sociaal domein te realiseren.
op het lokaal intensiveren van de samenwerking met
Met termen als ‘investeren aan de voorkant’ zoeken
zorgverzekeraars en zorgaanbieders.
gemeenten naar manieren om die voorkant effectief en verantwoord in te richten. Het samenspel met eerste-
Verbonden in zorg
en tweedelijns zorg, zorgverzekeraars en de brede
Netwerken, innovaties, cliëntparticipatie en een goede
welzijnssector spelen een belangrijke rol.
afstemming van het zorgaanbod zijn essentieel om een optimale organisatie van zorg en welzijn te kunnen
Veel kennis en kunde van professionals is relatief ‘laat’
realiseren. Komende periode willen we naast de
bij mensen in beeld, namelijk als het vraagstuk een
intensivering met zorgaanbieders inzetten op verdere
serieus probleem is geworden en/of er een indicatie
afstemming en samenwerking tussen zorg en welzijn.
nodig is. Preventie is gebaat bij ‘zachte’
aansluitende netwerken die mensen kunnen toe leiden naar deze lokale voorziening, waarbij vanzelfsprekend instemming van
Hiervoor sluiten we aan bij het regionale initiatief Verbonden in Zorg. 20 Organisaties van huisartsen, ziekenhuizen, laboratoria, patiënten, verzekeraars, gemeenten, apothekers, GGZ, GGD en VVT-organisaties
betrokkenen voorwaarde is. Toeleiding kan plaatsvinden
vormen het samenwerkingsverband Verbonden in Zorg.
via brugfuncties als POH’ers en wijkverpleegkundigen,
Samen wordt gewerkt aan een regio, waarin mensen in
maar ook via leraren, buren, huismeesters of kaderleden
goede gezondheid met een hoge kwaliteit van leven zo
van (sport)verenigingen. Preventie vraagt dus om
lang mogelijk thuis kunnen wonen en leven.
samenwerking tussen het medische en het sociale domein. In het VNG essay ‘Tijdig en doordacht’ van Rienke
We doen dat door met elkaar de kwaliteit van zorg steeds
Janssens (2019) wordt hier dieper op ingegaan. Dit
beter te maken en we zorgen er samen ook voor dat
constateert dat beide domeinen steeds meer naar elkaar
de zorg betaalbaar blijft. Naast dit initiatief zetten we
toe groeien. Ook in dit essay (p. 11) ziet men heil in de
lokaal verder in op het afstemmen van programma’s,
positieve gezondheidsbenadering van Machteld Huber.
contracten en samenwerkingsverbanden op gebied van zorg en welzijn. Vanuit de zorgverzekeringswet investeren
In Oosterhout hebben we de afgelopen jaren veel
zorgverzekeraars steeds meer in preventie. Zo bieden
geïnvesteerd in samenwerking in netwerken, zoals
gecombineerde leefstijlinterventies, basis GGZ en stoppen-
de Werkgroep Preventie en Vitaal Oosterhout. Vanuit
met-roken programma’s ondersteuning voor individuele
omliggende gemeenten wordt hier geregeld met
inwoners. Lokaal werken we binnen de werkgroep
interesse naar geïnformeerd. We hebben in
26
Oosterhout een stevige basis en praktische schaal om met elkaar te werken aan vernieuwing dwars door nulde-, eerste- en tweedelijnszorg, welzijn, wonen, veiligheid en onderwijs heen. In de komende jaren bouwen we hier op voort.
preventie aan het integreren van preventieactiviteiten en dagen we deelnemende organisaties uit om samen met ons de ambities in dit gezondheidsbeleid te realiseren.