Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024.pdf
Tekst van het document
Januari 2021
BELEIDSPLAN SCHULDHULPVERLENING Tijdig, Treffend met Toewijding en Trots
Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................... 5 1
INLEIDING............................................................................................................................... 9 1.1 Leeswijzer....................................................................................................................... 9
2
WAT HEBBEN WE GEDAAN?................................................................................................. 11 2.1 Preventie....................................................................................................................... 11 2.2 Vroegsignalering........................................................................................................... 11 2.3 Schuldhulpverlening..................................................................................................... 12 2.4 Samenwerking.............................................................................................................. 15
3
WAAR MOETEN WE REKENING MEE HOUDEN?.................................................................. 17 3.1 Wetswijziging Schuldhulpverlening. ............................................................................ 17 3.2 Wetswijziging Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Ags)............................... 17 3.3 Wet vereenvoudiging beslag vrije voet (Wvbvv)............................................................ 17 3.4 Nieuwe Wet Inburgering............................................................................................... 18 3.5 Integraal beleid............................................................................................................. 18
3.5.1 Visie Sociaal Domein........................................................................................... 18
3.5.2 Toegang Sociaal Domein..................................................................................... 18
4
WAT KOMT ER OP ONS AF?. ................................................................................................. 21 4.1 Omvang problematiek. ................................................................................................. 21
4.1.1 Geregistreerde schulden..................................................................................... 21
4.1.2 Onzichtbare schulden.......................................................................................... 22
4.1.3 Vroegsignalering betalingsachterstanden.......................................................... 22
4.2 Coronacrisis.................................................................................................................. 22
4.2.1 Wijziging populatie als gevolg van Covid-19....................................................... 22
4.3 Impact........................................................................................................................... 23 4.4 Risicogroep. .................................................................................................................. 24 4.5 Armoede en schulden................................................................................................... 24 5
WAT WE WILLEN BEREIKEN EN WAT WORDT DE STAD ER BETER VAN?. ......................... 27 5.1 Visie ............................................................................................................................. 27 5.2 Missie............................................................................................................................ 27 5.3 Ambitie voor de komende jaren.................................................................................... 27 5.4 Doelen........................................................................................................................... 29
6
WAT GAAN WE DOEN?. ......................................................................................................... 31 6.1 We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)........................................................................ 33
6.2 We dragen bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid (preventie)............. 33 6.3 We helpen bij het voorkomen van (het verergeren van de) schulden of het maken
van nieuwe schulden (preventie).................................................................................. 34
6.4 We bereiken meer inwoners met beginnende betaalproblemen (vroegsignalering)......................................................................................................... 37 6.5 We bieden passende hulp en ondersteuning bij het beheersbaar maken en
oplossen van schulden (curatieve schuldhulpverlening)............................................. 39
6.6 Beleidsregels Schuldhulpverlening. ............................................................................ 41 6.7 Verordening................................................................................................................... 41 6.8 Uitvoeringsplan............................................................................................................. 41 6.9 Monitoren & Meetbaar.................................................................................................. 43 6.10 Evaluatie en actualisatie............................................................................................... 43 7
WAT MAG HET KOSTEN?....................................................................................................... 45 7.1 Beleidswijzigingen........................................................................................................ 45
7.1.1 Vroegsignalering. ................................................................................................ 45
7.1.2 Aanbestedingen en inkooptrajecten. .................................................................. 45
7.1.3 Onderzoek, kennisdeling en productontwikkeling. ............................................ 45
7.1.4 Stijging hulpvragen i.v.m. coronacriris............................................................... 45
7.1.5 Extra middelen coronacrisis. .............................................................................. 45
7.2 Prognose....................................................................................................................... 45
7.2.1 Begroting 2021. ................................................................................................... 46
8
BRONNENLIJST.................................................................................................................... 49
9
BIJLAGEN 37 Bijlage I
Evaluatie beleidsplan 2017.................................................................................. 51
9.1
Inloopspreekuur Burgeradviseurs en Budgetcoaches....................................... 53
9.2
Inloopspreekuur Budget Advies Centrum (BAC)................................................ 53
9.3
Online contact via www.schuldendebaas.nl. ...................................................... 54
9.4
155 Help een bedrijf, hulploket voor zelfstandige ondernemers....................... 54
9.5
Financiën............................................................................................................. 54
Bijlage II Taakomschrijving Vrij toegankelijke voorzieningen............................................ 55 Bijlage III Processchema Vroegsignalering. ....................................................................... 57 Bijlage IV Instrumenten en producten schuldhulpverlening.............................................. 58 Bijlage V Processchema NVVK........................................................................................... 62
Kijk goed hoe lang je financiële polsstok is en hoe hoog je ermee kunt springen.
Beleidsplan behorende bij raadsnota zaaknummer 267978 Sociaal Domein Beleid Ontwerp: Studio TokTok
Voorwoord De meeste mensen hebben schulden. Als je een hypotheek hebt afgesloten of je hebt een auto of een wasmachine op krediet gekocht, dan heb je een schuld. De meeste mensen kunnen die kredieten gelukkig ook met rente terug betalen. Het probleem ontstaat als dat, om wat voor
n
reden dan ook, niet meer lukt. Dan wordt die schuld problematisch. Mensen met problematische schulden, praten daar liever niet over. Dat is heel begrijpelijk. Niemand is er trots op dat de rekeningen zich opstapelen en dat je ze niet kunt betalen. Maar daar ligt ook meteen de valkuil. Als je er met niemand over praat, als je het probleem in je eentje probeert op te lossen, lukt dat niet altijd. Dan kan het probleem zo groot worden dat het onoplosbaar lijkt. In Nederland heeft één op de vijf gezinnen te maken met een flinke schuld die voor problemen zorgt en er is geen reden om aan te nemen dat het in Oosterhout anders is. Het gemiddelde bedrag van die schuld ligt rond de veertigduizend euro. Je zult maar een gezin draaiende moeten houden met op de achtergrond een schuldenlast van tienduizenden euro’s. De oorzaken waardoor schulden ontstaan zijn net zo divers als het leven zelf. Soms valt er ineens een deel van het inkomen weg. Mensen verliezen hun baan, zelfstandige ondernemers zitten ineens met minder opdrachten. Maar ook andere ‘live events’ zoals een echtscheiding of de geboorte van een kind kunnen een trigger zijn, die tot geldproblemen leidt. Door de coronacrisis wordt het er allemaal nog veel ingewikkelder op. We hebben in Oosterhout een goed werkend systeem van schuldhulpverlening.
Er zijn veel gedreven medewerkers van de gemeente en de maatschappelijke partners in touw om mensen met geldzorgen te ondersteunen. Ze doen meer dan de wet- en regelgeving van ze vraagt. Ze willen er zijn voor onze kwetsbare inwoners en ze leveren voor zover mogelijk maatwerk. Maar het kan altijd beter. We kunnen nog sneller, in een nog vroeger stadium, het ontstaan van problematische schulden onderkennen. We hebben daar partijen als woningcorporaties en water- en energieleveranciers voor nodig, want daar ontstaan vaak de eerste betalingsachterstanden. Daar kunnen we problemen al vroeg signaleren. Als wethouder vind ik het belangrijk dat we ons best doen om nog eerder klaar te staan. Het woordje ‘tijdig’ in de aanpak vind ik essentieel. Eigenlijk moeten we er met z’n allen voor zorgen dat schulden nooit problematisch kunnen worden. Daarom wordt in deze nieuwe nota Schuldhulpverlening veel nadruk gelegd op preventie. ‘Inwoners worden geadviseerd om het voor hen hoogst haalbare niveau van financiële redbaarheid te bereiken’, staat er mooi omschreven. Ik zeg het graag in m’n eigen woorden. Ik geef aan iedere Oosterhouter het advies: kijk goed hoe lang je financiële polsstok is en hoe hoog je ermee kunt springen. En mocht je toch onverhoopt de lat raken, dan kan de gemeente zorgen voor een niet al te harde landing. Marcel Willemsen Wethouder
5
Tijdig, treffend, met toewijding en trots
Lijst met afkortingen Ags
Adviesrecht gemeenten bij beschermings-
SZW
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
bewind problematische schulden
Tozo
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig
Awb
Algemene wet bestuursrecht
CAK
Centraal Administratie Kantoor
CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
CPB
Centraal Planbureau
CIA
Corona Impact Analyse
Wgs
Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening
CJIB
Centraal Justitieel Incassobureau
Wskd
Wet Stroomlijning keten voor derdenbeslag
DUO
Dienst Uitvoering Onderwijs
Wsnp
Wet schuldsanering natuurlijke personen
IMK
Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf
Wvbvv Wet vereenvoudiging beslagvrije voet
NVVK
Branchevereniging voor schuldhulpverlening, sociaal bankieren en bewindvoering
ondernemers UWV
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
VNG
Vereniging Nederlandse Gemeenten
n
1
2
3
4
5
6
7
1
Inleiding Voor u ligt het beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-
De ondertitel van dit plan is “Tijdig, Treffend met
2024. Met dit beleidsplan willen we laten zien wat onze
Toewijding en Trots.” Met tijdig bedoelen we dat we in een
ambities zijn en vanuit welke waarden we deze willen
zo vroeg mogelijk stadium hulpverlening willen bieden
realiseren. Dat doen we in een wereld die behoorlijk is
en met treffend bedoelen we doeltreffend en doelmatig.
veranderd en waarin de financiële mogelijkheden steeds
Uiteraard hebben wij als gemeente een wettelijke taak,
minder lijken te worden. We vinden het belangrijk dat
maar onze drijfveer gaat verder dan het voldoen aan
iedereen naar vermogen mee kan doen maar financiële
de wet- en regelgeving. Met gedreven en gemotiveerde
stress verlamt mensen en is bepalend voor welzijn en
collega’s en maatschappelijke partners zetten wij ons in
welbevinden van onze inwoners. Daarom bieden we op
voor de meest kwetsbare inwoners met geldzorgen. We
een praktische manier passende hulp als er financiële
bieden daar waar mogelijk maatwerk en ons handelen
problemen zijn.
is erop gericht dat we er willen zijn voor onze kwetsbare inwoners.
In 2017 heeft de gemeenteraad het beleidsplan voor schuldhulpverlening “Samen verder” vastgesteld. Uit de
Naast het herijken van onze eigen gemeentelijke visie en
verschillende gesprekken met onze maatschappelijke
ambitie anticiperen we op vernieuwde wetgevingen. Het
partners blijkt dat de kaders zoals genoemd in het
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021 is opgesteld met
beleidsplan 2017 een goede basis vormen.
inbreng van onze lokale samenwerkingspartners op het gebied van schuldhulpverlening en volgt het Beleidsplan
We hebben afgelopen jaren geïnvesteerd in een drempelloze toegang en efficiënte samenwerking met
2017-2020 “Samen verder” op.
onze maatschappelijke partners zodat onze inwoners
1.1 Leeswijzer
snel de deskundige hulp krijgen die nodig is. Dit
In dit beleidsplan beschrijven we in hoofdstuk 2 de
heeft geresulteerd in laagdrempelige en regelarme
huidige situatie en lichten we kort toe wat er tot nu toe
voorzieningen. Hierop blijven we de komende periode op
gedaan is. In hoofdstuk 3 beschrijven we de kaders van
inzetten.
de wet en regelging. In hoofdstuk 4 is de omvang van de problematiek beschreven en in hoofdstuk 5 lichten we
Er zijn echter ook verbeterpunten en nieuwe
onze visie en missie toe, dit is de kern van ons beleid. In
aandachtspunten. Komende beleidsperiode willen we een
hoofdstuk 6 beschrijven we aan de hand van vijf doelen wat
verdere kwaliteitsslag maken. We willen inwoners met
we gaan doen en wordt het perspectief voor de komende
financiële problemen eerder bereiken om hen te helpen
vier jaar geschetst. In hoofdstuk 7 worden de financiële
zelf (weer) regie te voeren en we willen betekenisvolle
cijfers toegelicht. Namen en beschrijvingen van de
hulpverlening bieden.
probleemsituaties die gebruikt zijn in de tekstblokken zijn fictief.
Daarnaast is nog onduidelijk welke negatieve gevolgen de huidige coronacrisis zal hebben voor de lokale economie en onze inwoners. We leven in een nieuwe werkelijkheid waarbij een aantal inwoners, al dan niet tijdelijk, een belangrijk deel van hun inkomen heeft verloren. We verwachten dan ook een toename aan hulpvragen op het gebied schuldhulpverlening.
9
1
2
3
4
5
6
7
2
Wat hebben we gedaan? Terugblik Beleidsplan 2017-2020 Het beleidsplan “Schuldhulpverlening 2017-2020 Samen
en particuliere initiatieven die te maken hebben met men-
verder..” stond in het teken van samenwerking en een
sen met financiële vraagstukken (schulden en/of armoe-
brede laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening.
de). Met een gezamenlijk doel: bestrijding van schulden en
De gemeente is verantwoordelijk voor de schuldhulpver-
armoede.
lening aan de inwoners. De verplichting om inwoners met
In de afgelopen vier jaar is het pact zeven keer bijeen
(problematische) schulden te helpen, is vastgelegd in de
gekomen en is er aandacht besteed aan het belang van
Wgs. Schuldhulpverlening bestaat uit diverse onderdelen,
vroegtijdig signaleren van financiële problemen en het
zoals preventie, vroegsignalering, curatieve schuldhulp-
actief doorverwijzen. De discussies die binnen dit platform
verlening 1 en nazorg.
zijn gevoerd, zijn belangrijke input geweest in het ontwikkelen van dit beleidsplan.
In bijlage 1 vindt u een toelichting onderbouwd met cijfers.
2.1 Preventie
Wegnemen van barrières Om inwoners in een vroeger stadium ertoe te bewegen
In het kader van “Jong geleerd…” heeft gemeente Ooster-
hulp te zoeken, zijn zij regelmatig geïnformeerd via com-
hout scholen gestimuleerd om in het onderwijsprogramma
municatiecampagnes. Via huisbladen en digitale kanalen
ruimte te bieden voor financiële educatie. Jaarlijks wordt
zijn inwoners gewezen op onze diensten van schuldhulp-
er op het Effent tijdens de projectweek Werk & Wonen
verlening. Er is een beeldmerk ontwikkeld en er zijn flyers
aan de hand van een interactief toneelstuk een workshop
gemaakt die door onze maatschappelijke partners worden
gegeven. Het is niet bekend hoeveel leerlingen hieraan hebben deelgenomen. Voor kwetsbare jongeren zijn er praktijkgerichte individuele trainingen, hier heeft tot nu toe een tiental jongeren aan deelgenomen. Aanbod cursussen en trainingen Binnen Oosterhout konden inwoners deelnemen aan de cursus ‘Uitkomen met je inkomen’. Deze cursus is bedoeld voor inwoners die problemen ervaren met het regelen en ordenen van de eigen financiën en is gericht op het vergro-
uitgedeeld bij bijvoorbeeld huisbezoeken. De communica-
ten van de financiële zelfredzaamheid. Afhankelijk van de
tie heeft een positieve insteek waarmee we proberen het
vraag zijn er jaarlijks 4 tot 6 cursussen gegeven. Gemid-
taboe van schaamte en ontkenning te doorbreken.
deld hebben er 10 deelnemers per cursus deelgenomen. De cursus werd zeer goed beoordeeld door de deelnemers
2.2 Vroegsignalering
(Surplus jaarverslag 2019, 2019).
Vroegsignalering van betalingsachterstanden en tijdige verwijzing naar de hulpverlening is van belang. Door
Goed informeerde partners
“vroeg te signaleren’ kan er in de meeste gevallen laag-
Het Samenwerkingspact Oosterhout vormt een belangrijk
drempelige en lichtere ondersteuning door de budget-
netwerk voor het delen van informatie. Het Samenwer-
coaches van Surplus worden geboden. Hiermee wordt
kingspact Oosterhout bestaat uit organisaties, stichtingen
voorkomen dat inwoners een beroep moeten doen op
1 Van curatieve schuldhulpverlening is sprake als inwoners hulp vanuit een professionele organisatie ontvangen om hun schulden op te lossen. Mensen doen dan daadwerkelijk een beroep op de gemeentelijke schuldhulpverlening.
11
duurdere vormen van hulpverlening. Met Thuisvester hebben we afspraken gemaakt over het tijdig signaleren van schulden, zij benaderen actief huurders met beginnende betaalproblemen. Zij helpen hen in het treffen van een betalingsregeling en waar nodig helpen zij hen om in contact te komen met de vrijwillige budgetcoaches van Surplus of medewerkers van de Kredietbank Nederland. Maandelijks vindt er afstemming plaats met Surplus, Thuisvester, Kredietbank Nederland en de gemeente, tijdens dit overleg staat het thema vroegsignalering centraal. Daarnaast ontvangen wij regelmatig van Brabant Water en energieleveranciers lijstwerk van inwoners die vanwege wanbetaling mogelijk worden afgesloten van hun nutsvoorzieningen. Wij informeren deze inwoners over onze hulpverlening. Vorig jaar zijn 35 “wanbetalers” uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek met een medewerker van het Budget Advies Centrum. Pilot Van beschermingsbewind naar financieel
n
Meneer Klaasen viel met een zucht neer op de stoel in de spreekkamer. “Ik ben blij met uw uitnodiging, ik wist echt niet wat ik moest doen.” Meneer Klaasen had al geruime tijd moeite om de rekeningen van de nutsbedrijven te betalen. Van Brabant Water hadden wij een signaal ontvangen dat meneer Klaasen een betalingsachterstand had. Naar aanleiding van dit signaal hebben wij de heer Klaasen uitgenodigd voor het spreekuur van het Budget Advies Centrum. Tijdens dit gesprek gaf meneer Klaasen aan dat hij heel bezorgd was over zijn situatie. Meneer Klaasen heeft samen met een medewerker van het Budget Advies Centrum gekeken wat speelt er en hoe het kon worden opgelost.
redzaamheid Plinkr is een sociale organisatie en zet zich in voor financiële hulpverleners. Plinkr heeft in 2020 een app ontwikkeld met als doel mensen uit beschermingsbewind te laten uitstromen. Om te testen of deze app effectief ingezet kan worden zijn zij gestart met een pilot. Wij zijn samen met Tilburg, Nuenen, Son en Breugel één van de gemeente die deelneemt aan deze pilot. Binnen de pilot worden inwoners die onder bewind staan met behulp van
In het gesprek bleek dat meneer Klaasen onverwacht voor uitgaven stond die hij niet had verwacht. Samen de medewerker van het Budget Advies Centrum zijn er inmiddels betalingsregelingen getroffen, over een maand of 6 zijn alle betalingsachterstanden afgelost.
een app (Plinkr Hub) voorbereid om weer op eigen benen te staan. In een periode van zes maanden werken deelnemers aan de competenties van financiële redzaamheid van het Nibud, onder begeleiding van een financiële coach.
helpen. Omdat wij gebruik maken van de diensten van
Met behulp van speciale screeningsinstrumenten wordt
Kredietbank Nederland zijn wij één van de 70 gemeenten
de voortgang van het traject gemeten en kan na de zes
die via hen mee doen aan dit collectief.
maanden op goed onderbouwde wijze worden vastgesteld of het bewind kan worden beëindigd. Binnen Oosterhout
2.3 Schuldhulpverlening
zijn tot nu toe twee deelnemers hiervoor aangemeld. De
Wanneer de preventieve activiteiten niet voldoende hebben
pilot wordt in 2021 geëvalueerd.
bijgedragen aan het voorkomen van schulden moet er een schuldhulpverleningstraject worden ingezet. Binnen
Collectief schuldregelen
het brede pakket van schuldhulpverlening hebben wij
“Collectief schuldregelen” is onder andere een initiatief
onderscheid gemaakt tussen de algemene voorzieningen2
van Kredietbank Nederland. Bij het collectief regelen van
schuldhulpverlening en de specialistische instrumenten
schulden hebben de aangesloten partijen (schuldeisers)
en producten schuldhulpverlening (specialistische schuld-
afgesproken dat ze een voorstel tot het afbetalen van de
hulpverlening).
schuld ongezien accepteren. Zo hoeft niet elke schuldeiser zich apart te bemoeien met het dossier van een schulde-
Aan de hand van de ernst van de schuld kan hulp geboden
naar.
worden via de algemene voorzieningen of via specialisti-
Door deze manier van werken kunnen mensen sneller
sche schuldverlening of een combinatie van beide.
hun schuld afbetalen en kunnen gemeenten meer mensen
12
2 Vanaf 2020 hanteren we de term Vrij toegankelijke voorziening.
1
2
3
4
5
6
7
Algemene voorzieningen/Vrij toegankelijke
Specialistische Schuldhulpverlening
voorzieningen
Afgelopen jaren heeft Oosterhout de specialistische
De vrij toegankelijke voorzieningen schuldhulpverlening
beroepsmatige inzet schuldhulpverlening uitbesteed aan
zijn die voorzieningen waarvan elke inwoner in de stad ge-
Kredietbank Nederland. Het contract met Kredietbank
bruik kan maken. Hiervoor gelden geen beperkende voor-
Nederland eindigt op 30 juni 2021. Kredietbank Nederland
waarden. De dienstverlening binnen de inloopspreekuren
verzorgt onder andere de dienstverlening binnen het Bud-
van de burgeradviseurs, het Budget Advies Centrum en de
get Advies Centrum, voert de intakegesprekken en treedt
digitale inloop via www.schuldendebaas.nl en www.155.
als bemiddelaar op tussen schuldenaar en schuldeisers in
nl 3 zijn vormen van algemene voorzieningen schuldhulp-
minnelijke regelingen.
verlening. De budgetteringscursussen ‘Uitkomen met je inkomen’ en ‘Grip op je knip’ en de persoonlijke coaching trajecten van de vrijwillige budgetcoaches van Surplus vormen nog enkele vormen van algemene voorzieningen.
3 Voorheen www.155helpeenbedrijf.nl
13
EEN INWONER VOLGT ONDERSTAAND SCHEMA:
14
Figuur 1 Schema schuldhulpverlenging Bron: (Gemeente Oosterhout, 2017)
1
2
3
4
5
6
7
2.4 Samenwerking De specialistische schuldhulpverlening is uitbesteed aan
en weten wat er speelt in wijken en achter de voordeuren.
Kredietbank Nederland, maar wij werken bij de bestrijding
De organisaties brengen de gemeentelijke regelingen
van schulden ook samen met maatschappelijke partners
onder de aandacht van hun doelgroep en dragen zo bij aan
en particuliere initiatieven. Het gaat hierbij om stichtingen
een vergroting van het bereik ervan. Oosterhout kent een
en fondsen zonder winstoogmerk, met een belangrijke rol
rijk verenigingsleven en grote betrokkenheid van inwoners,
voor vrijwilligers. Met sommige partners hebben we een
onderstaande lijst is dan ook niet uitputtend.
subsidierelatie, andere partijen dekken de kosten uit eigen middelen. De partners richten zich op het vergroten van maatschappelijke participatie of het oplossen van acute noden of schulden. Ze vormen de oren en ogen van de stad
MAATSCHAPPELIJKE PARTNER
AANBOD
Aimée (Administratie en Advies)
Praktijkgerichte individuele training voor kwetsbare jongeren.
Samenwerkingspact Armoede &
Kennisdeling, informatieoverdracht en inzicht in dienstverlening.
Schulden
Het biedt een platform om gezamenlijk acties op te zetten.
Stichting Leergeld West-Brabant Oost
Biedt kansen aan kinderen in de leeftijd van 4 tot 18 jaar om te kunnen deelnemen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten.
Stichting Goederenbank de Baronie
Ondersteuning van inwoners door ze tijdelijk te voorzien van voedselpakketten.
Surplus
Bieden van laagdrempelige hulp en ondersteuning.
Theek 5
Bieden van hulp en ondersteuning bij lees-, reken- en digitale vaardigheden.
Thuisvester
Thuisvester is een woningcorporatie en draagt bij aan een leefbare omgeving zodat bewoners actief kunnen deelnemen aan de samenleving.
Stichting Help ons Helpen
Kringloopwinkel speciaal voor mensen met een zeer laag inkomen.
Oecumenische Werkgroep Armoede
Mensen die in armoede verkeren met raad en daad helpen en
Oosterhout
werken aan de bewustwording over wat armoede is door het geven van informatie en voorlichting.
15
Gemeenten moeten voorzien in een aanbod van schuldhulpverlening.
1
2
3
4
5
6
7
3
Waar moeten we rekening mee houden? Kaders en ontwikkelingen
Veel Nederlanders hebben problematische schulden en al
corporaties, zorgverzekeraars en water- en energieleve-
jaren proberen regering, gemeenten en andere betrokken
ranciers. In hoofdstuk 6.6 staat beschreven op welke wijze
partijen de knelpunten in de schuldhulpverlening aan
vroegsignalering wordt vormgegeven. Ook geeft deze wet
te pakken. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
richtlijnen voor doorlooptijden en beschikkingen. In para-
(Wgs) schrijft voor dat gemeenten moeten voorzien in een
graaf 6.7.6 staat beschreven welke doorlooptijden worden
aanbod van schuldhulpverlening. De Wgs is een kaderwet.
gehanteerd. Dit is tevens vastgelegd in de verordening.
Gemeenten zijn vrij om te bepalen hoe ze de schuldhulpsprake moet zijn van integrale schuldhulpverlening. Sinds
3.2 Wetswijziging Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Ags)
de invoering van de wet in 2012 duurt het nog altijd jaren
Het wetsvoorstel Adviesrecht voor gemeenten bij schul-
voordat mensen met schulden de stap naar hulpverlening
denbewind regelt dat gemeenten drie maanden nadat
durven te zetten. Daarom is de wens ontstaan om een
schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen advise-
aantal wetswijzigingen door te voeren zodat inwoners
ren of een inwoner het beste kan worden geholpen door
sneller geholpen worden.
voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van
verlening organiseren. Wel schrijft de wet voor dat er
gemeentelijke ondersteuning. Verder regelt het wetsIn 2018 heeft de staatssecretaris van Sociale Zaken en
voorstel dat schuldenbewind niet meer voor onbepaalde
Werkgelegenheid (SZW) het Actieplan Brede schulden-
tijd mag worden ingesteld. Wij hebben schriftelijk aan de
aanpak gepresenteerd. In het Actieplan Brede Schulden-
rechtbank kenbaar gemaakt dat wij gebruik willen maken
aanpak staan maatregelen die het kabinet neemt om het
van de mogelijkheid advies uit te brengen wanneer een
aantal mensen met problematische schulden terug te
inwoner bewindvoering op grond van problematische
dringen en mensen met schulden beter te helpen en wie
schulden aanvraagt.
daarbij betrokken zijn. Het actieplan Brede schuldenaanpak (Brief Brede schul-
3.3 Wet vereenvoudiging beslag vrije voet (Wvbvv)
denaanpak, 2020) vermeldt drie uitgangspunten:
De beslagvrije voet is het deel van de inkomsten waarop de schuldeiser in feite geen beslag kan leggen. Dit is zo
• Problematische schulden voorkomen: preventie en vroegsignalering.
geregeld in de wet, omdat iedereen recht heeft op een bepaald minimuminkomen. Van deze beslagvrije voet
• Ontzorgen en ondersteunen.
moet iemand zijn vaste lasten betalen en voorzien in zijn
• Zorgvuldige en maatschappelijke verantwoorde incasso
levensonderhoud. De berekening wordt nu eenvoudiger en ook hoeven schuldenaren niet zelf meer inzage te geven in
De meeste wetswijzigingen en maatregelen in dit hoofd-
onder andere huur- en zorgkosten. Bij het vaststellen van
stuk zijn een uitvloeisel van het actieplan.
de beslagvrije voet moeten gemeenten als beslagleggende
3.1 Wetswijziging Schuldhulpverlening
partij gebruik maken van een landelijke rekentool zodat de berekening eenduidig wordt uitgevoerd. Wij maken gebruik
Op 1 januari 2021 is de wijziging Wgs in werking getreden.
van deze rekentool. Binnen de gemeente Oosterhout werd
Deze wetswijziging geeft de grondslag om vroegsignale-
al gehoor gegeven aan het verzoek van de staatssecretaris
ring op te pakken en signalen uit te wisselen met woning-
om bij de verrekening van schulden met de bijstandsnorm
17
al vooruit te lopen op de wet door uit te gaan van een be-
3.5.1 Visie Sociaal Domein
slagvrije voet van minimaal 95% van de bijstandsnorm.
De Visie Sociaal Domein (in ontwikkeling) dient als kapstok
3.4 Nieuwe Wet Inburgering
voor de diverse beleids- en uitvoeringsnota’s rond het sociaal domein, dit geldt ook voor deze beleidsnota. Binnen de
Met de komst van de Nieuwe Wet Inburgering krijgen
Visie Sociaal Domein (Gemeente Oosterhout, 2020) staan
gemeenten op basis van de Participatiewet de taak om
verbondenheid en samenredzaamheid centraal, omdat wij
alle (bijstandsgerechtigde) asielstatushouders verplicht
het belangrijk vinden dat inwoners
gedurende een periode van zes maanden te ontzorgen. In het nog nieuw op te nemen artikel 56a Participatiewet worden inburgeringsplichtigen met recht op bijstand die een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd hebben, verplicht ‘ontzorgd’. De invoering van de wet is uitgesteld tot tenminste januari 2022. In samenwerking met de Dongemond gemeenten zijn we gestart met de pilot Ontzorgen
• zich fysiek, mentaal en emotioneel gezond voelen (positieve gezondheid) • met het heft in eigen handen vorm kunnen geven aan hun leven (eigen regie) • sociaal en betrokken zijn en een bijdrage willen leveren in de gemeenschap
en vooruitlopend op deze wetswijziging starten we op een gefaseerde wijze met ontzorgen van asielzoekers. In paragraaf 6.2 leest u hier meer over.
3.5 Integraal beleid Een belangrijk uitgangspunt van de Wgs is dat de hulp-
Bij deze visie horen de volgende uitgangspunten:
verlening een integraal karakter heeft. Dit betekent dat er niet alleen aandacht is voor het oplossen van de financiële
•
Eigen kracht, maar met oog voor cognitieve vaardigheden en mentale belasting
problemen, maar ook voor psychosociale problemen of problemen rond de woonsituatie, gezondheid, verslaving of de gezinssituatie. Actieve deelname van onze inwoners
•
Hulp uit eigen netwerk en directe omge-
aan de samenleving is een breed gedragen ambitie, wij
ving maar met aandacht voor de collectieve
willen dat onze inwoners kunnen meedoen in de samenle-
opdracht voor het versterken van de sociale
ving. Schuldenproblematiek is één van de belemmeringen
basis
die onze inwoners ervaren bij het meedoen. Integrale schuldhulpverlening richt zich op het wegnemen van deze
•
Betekenisvol meedoen in de samenleving en
belemmering. Daarvoor is het nodig om naast de schul-
de toegevoegde waarde van de te zetten stap-
den zelf ook de oorzaken van schulden aan te pakken.
pen op de participatieladder verkennen
Deze oorzaken kunnen bijvoorbeeld te maken hebben met werkloosheid, psychische problemen of verslaving. Juist
•
Proactief, waarbij we erop af gaan als we zien
die complexiteit van oorzaak en gevolg, en de toenemende
of signalen ontvangen dat er onder de opper-
omvang van het probleem vereisen een aanpak op meer-
vlak meer aan de hand is.
dere terreinen, waarbij samenwerking tussen verschillende instellingen met gebruik making van verschillende
•
Vroegtijdig en preventief, om te voorkomen
instrumenten in diverse wetten (Jeugdwet, Wmo, Partici-
dat problemen ontstaan, groter worden of
patiewet). Een integrale aanpak dus, waarbij partijen uit
escaleren.
verschillende disciplines met elkaar samenwerken. Door het integrale karakter heeft het beleid schuldhulpverle-
18
•
Integraal, waarbij we in de samenwerking
ning veel raakvlakken met andere beleidsterreinen zoals
effectief te werk gaan om de inwoner snel de
minima, participatie, re-integratie, welzijn, gezondheid en
beste combinatie van ondersteuning en hulp
wijkgericht werken.
te bieden.
1
3.5.2 Toegang Sociaal Domein Onderdeel van de Visie Sociaal Domein is de Toegang Sociaal Domein. Hierin wordt beschreven hoe inwoners hun weg vinden naar een passende vorm van ondersteuning: • De vrij toegankelijke voorzieningen voor een (lichte) vorm van ondersteuning, belegd bij meerdere samenwerkingspartners; • De gemeentelijke toegang, waar de inwoner bij één integraal punt op alle leefdomeinen een vraag kan stellen, welke na triage over gaat naar informatieverstrekking, advies, en/of verwijzing naar een (niet) vrij toegankelijke voorziening. Naast de uitgangspunten van de Brede aanpak en Visie Sociaal Domein worden ook deze uitgangspunten gehandhaafd binnen het beleid.
2
3
4
5
6
7
foto G.Lanting
1
2
3
4
5
6
7
4
Wat komt er op ons af? Ontwikkelingen en situatieschets Nederland bevindt zich in een uitzonderlijke situatie door
4.1.1 Geregistreerde schulden
de uitbraak van het coronavirus. Die raakt niet alleen
In 2018 had 8,3% van de Nederlandse huishoudens te
onze gezondheid, ook de economische gevolgen zijn
maken met geregistreerde schulden (CBS, 2018). In Oos-
groot. Mensen kunnen door de crisis acuut in financiële
terhout lag dat percentage iets lager, namelijk 8% (1960
problemen raken. Ook op de langere termijn kunnen de
inwoners). Het aantal aanmeldingen voor specialistische
economische effecten merkbaar zijn en invloed hebben op
schuldhulpverlening in Oosterhout laat ten opzichte van
de schuldenproblematiek. Veel mensen zijn ondanks de
2016 een daling zien.
overheidsmaatregelen economisch hard geraakt door de coronacrisis. De NVVK verwacht dat meer ondernemers en werknemers die te maken hebben met een plotselinge daling van het (gezins)inkomen en in de problemen komen zich gaan melden met een hulpvraag. Het gaat dan vooral om jongeren, zelfstandigen en flexwerkers. Daarmee is de verwachting dat het aantal hulpvragen zal stijgen. Uit cijfers blijkt dat bijna 1 op de 5 Nederlanders risicovolle schulden of problematische schulden heeft. Dit zijn 1,4 miljoen huishoudens, waarvan er zo’n 1,2 miljoen niet in beeld zijn bij de gemeente (Divosa, 2020). Risicovolle schulden komen voor wanneer een inwoner een of meerdere rekeningen niet op tijd betaalt, rood staat of een creditcard schuld heeft. Problematische schulden komen voor wanneer een inwoner schulden heeft aan een bedrijf of de overheid en deze niet meer betaald kunnen worden en niet op eigen kracht binnen 36 maanden afgelost worden. In het laatste geval, kunnen inwoners een beroep doen op gemeentelijke specialistische schuldhulpverlening.
4.1 Omvang problematiek In totaal heeft bijna één op de vijf Nederlandse huishoudens een risico op problematische schulden, problematische schulden of zit in een schuldhulpverleningstraject (Westhof, Ruig, & Kerckhaert, 2015). De schuld van mensen in de schuldhulpverlening is gemiddeld ongeveer
Figuur 2
40.000 euro (CBS, 2018).
Aandeel particuliere huishoudens met geregistreerde problematische schulden 2018 overgenomen van (CBS, 2018)
21
De belastingdienst is één van de meest voorkomende
water en de zorgverzekering door aan de gemeenten. Voor
schuldeisers in Nederland. De cijfers van de belasting-
Oosterhout is er een prognose gemaakt van het aantal
dienst geven daarom ook een indicatie van de schulden-
te verwachten meldingen per maand (Inforing vroegsig-
problematiek in Oosterhout. Deze cijfers (CBS dashbord
nalering, 2020). In het gunstigste scenario zijn dat 352
Belastingschuld, 2020) laten zien dat er in 2018 12,5%
meldingen per maand en in het ongunstigste scenario
(5570) van de inwoners in Oosterhout een schuld hebben
zijn dat er gemiddeld 611 (zie figuur 3). De verwachting
bij de Belastingdienst.
is dat meerdere huishoudens betalingsachterstanden bij verschillende leveranciers hebben daarom zal het aantal
4.1.2 Onzichtbare schulden
huishoudens met betalingsachterstanden lager zijn.
1,2 miljoen huishoudens behoren tot de onzichtbare schuldenaren (CBS, 2018). Onzichtbare schulden zijn schulden
4.2 Coronacrisis
waarvan omvang en aard voor de buitenwereld (nog) niet
Landelijk (Divosa, 2020) zien we dat er – net als in Ooster-
herkenbaar of zichtbaar zijn. Bijvoorbeeld omdat de kre-
hout - sinds de start van de coronacrisis minder aanmel-
dietregistratie geen goed beeld heeft van de totale schuld
dingen zijn voor schuldhulpverlening. Volgens deskundi-
bij verschillende schuldeisers of omdat de schuldenaar
gen is dit de stilte voor de storm. Mensen krijgen nu vaak
nog niet bekend is bij de schuldhulpverlening. Sinds 2009
nog uitstel van betaling, maken gebruik van de tijdelijke
blijkt dat er meer huishoudens zijn met problematische
maatregelen of teren in op reserves. Veel mensen zijn
schulden die geen gebruik maken van formele schuld-
hun baan kwijtgeraakt of hebben te maken met teruglo-
hulpverlening.
pende inkomsten. Onderzoekers (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020) verwachten in het ongunstigste scenario een
Omdat er sprake is van niet geregistreerde schulden
verdubbeling van het aantal huishoudens met (problemati-
en onzichtbare schulden weten we niet precies hoeveel
sche) schulden en in het gunstigste geval een stijging van
inwoners van Oosterhout risicovolle of problematische
10%-20%.
schulden hebben. Als we de landelijke cijfers van 1 op 5 door vertalen naar Oosterhout komt dat neer op 4000 tot
4.2.1 Wijziging populatie als gevolg van Covid-19
5000 huishoudens.
Onderzoekers (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020) ver-
5
wachten dat als gevolg van de coronamaatregelen de 4.1.3 Vroegsignalering betalingsachterstanden
populatie huishoudens met schulden gedeeltelijk zal
Vanaf 1 januari 2021 geven leveranciers zorgelijke be-
veranderen. Afbeelding 2 geeft weer welke verschuiving
talingsachterstanden op vaste lasten als huur, energie,
men verwacht.
4
3 2
1
Huurwoningen
Inwoners
Huishoudens
8039
55.147
24.584
Prognose aantal signalen betalingsachterstand per maand in Oosterhout DE
Groep
22
E LT
AX
I
Minimaal
Gemiddeld
Maximaal
Zorgverzekeraars
116
160
199
Waterbedrijven
25
57
143
Woningcorporaties
33
84
133
Energieleveranciers
9
15
37
Totaal
182
315
511
Totaal (tijdens corona)
352
481
611
Figuur 3 Prognose aantal signalen betalingsachterstanden per maand. (Bron: Inforing vroegsignalering, 2020)
1
2
3
4
5
6
Huidige schuldhulpaanvragers NL
Impact Covid-19
heeft een minumumloon of ^ 65% lager, en 52% is afhankelijk van
• Al bekende kwetsbare groepen zullen extra worden geraakt en verder in financiële problemen raken
7
een uitkering
W 71% is alleenstaand m 89% heeft geen eigen huis valt onder een ‘bijzondere A 64% doelgroep’ zoals licht verstandelijke beperking, laaggeletterd, of GGZ-problematiek
• Relatief gezien veel ZZP’ers zullen worden geraakt; een gemengde groep met lager en hoger opgeleiden • Relatief gezien veel flexwerkers, 35-minners en schoolverlaters zullen worden geraakt; en deze groep kan in mindere mate terugvallen op WW-rechten • Een groep 55-plussers zal erbij komen die na ontslag moeite heeft om opnieuw aan een baan te komen • Tot slot bestaat er een risico dat relatief zelfredzame mensen bij langdurige schuldproblematiek meer kenmerken van de huidige populatie gaan vertonen
* Ook tijdens de vorige crisis tussen 2009 en 2013 veranderde de samenstelling van huishoudens met risico op problematische schuld, namelijk: hoger inkomen, meer huiseigenaren en meer jongeren. Bronnen: Ministerie van Sociale Zaken;CBS; Gemeente Amsterdam; NVVK; Deloitte analyse
Afbeelding 2 Wijziging samenstelling populatie huishoudens met schulden als gevolg van Covid-19. (Overgenomen van Deloitte en Schuldenlab NL, 2020)
4.3 Impact De impact van het hebben van problematische schulden is
Als schuldeiser krijg je maar een deel van de kosten ver-
groot. Schulden vormen niet alleen een probleem voor de
goed of soms helemaal niet. In veel gevallen moeten er ex-
schuldenaar, maar ook voor zijn omgeving, de schuldeiser
tra kosten gemaakt worden om het geld voor de geleverde
en de maatschappij (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020).
diensten alsnog te krijgen.
Het hebben van (problematische) schulden is van invloed
Uit de peiling onder werkgevers van het Nibud (Schonewil-
op het gedrag en gezondheid van de schuldenaar. Als
le & Schors, 2017) blijkt dat dat 57% van de onderzochte
gevolg van stress die schulden met zich meebrengt kan
werkgevers personeel met schulden als een groot risico
het zijn dat men (tijdelijk) niet goed functioneert met als
zien voor de organisatie (afbeelding 4). De kosten zitten
gevolg dat men daardoor ondoordacht handelt (Jungmann
vooral in het verwerken van het loonbeslag, (ziekte)ver-
& Madern, 2017). De stress en het persoonlijke leed neemt
zuim en productiviteitsverlies. Daarnaast kan het bedrijf
naar mate de problemen verergeren toe (afbeelding 3,
meer risico lopen vanwege diefstal, fraude en het feit dat
Deloitte en Schuldenlab NL, 2020).
personeel met geldproblemen vatbaarder is voor omkoping en chantage.
Afbeelding 3 Afbeelding Gradaties in schuldenproblematiek overgenomen van (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020)
23
4.4 Risicogroep Uit onderzoek (Madern, 2015) blijkt dat sommige doelgroepen een grotere kans hebben op een ernstige schuldsituatie. Het profiel van de gemiddelde schuldenaar komt grotendeels overeen met het gros van de ‘klanten’ van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dat zijn alleenstaande mannen tussen de 26 en 45 jaar, vaak zonder werk, lager opgeleid en laaggeletterd (afbeelding 5, NVVK, 2018).
4.5 Armoede en schulden Schulden en armoede zijn vaak aan elkaar gerelateerd maar inwoners met een laag inkomen hoeven niet per se schulden te hebben. Deze groep wordt veelal aangeduid als de groep inwoners met een kans op schulden. Het is bekend dat armoede vaak niet alleen een financieel probleem is, maar een complex geheel aan problemen vormt. Het heeft invloed op gezondheid, maar ook op werken,
Eén werknemer met financiële problemen kost een werkgever
X
€ 13.000 per jaar
Kosten zijn opgebouwd uit:
s 20% i 7 dagen [ 3 uur
Productiviteitsafname
extra ziekteverzuim
verwerken loonbeslag
wonen, sociale vaardigheden en meer. Deze problemen kunnen elkaar versterken en zorgen voor een kloof met de rest van de samenleving. Ons minimabeleid (Gemeente
Afbeelding 4 Gevolgen werkgever (overgeno-
Oosterhout, 2016) is erop gericht de spiraal van armoede
men van Nibud, 2017)
te voorkomen of te doorbreken en hiermee de financiële zelfredzaamheid te versterken.
LAAGGELETTERD TUSSEN 26 - 45 JAAR
27%
ZONDER WERK
19%
18%
LAAG OPGELEID
VERSTANDELIJKE BEPERKING
Afbeelding 5 Profiel van de schuldenaar (overgenomen van NVVK, 2018)
24
GGZ PROBLEMATIEK
1
2
3
4
5
6
7
1
2
3
4
5
6
7
5
Wat we willen bereiken en wat wordt de stad er beter van? Visie, missie, ambities en doelen We vinden het belangrijk dat inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Om volwaardig te kun-
ervaren worden voorkomen of beperkt.
nen deelnemen, is het cruciaal dat de basisvoorzieningen
5.2 Missie
op orde zijn. Er moet rust en zekerheid zijn op het gebied
Inwoners die problemen ervaren in het gezond houden van
van wonen, de toelevering van energie en de toegang tot
de persoonlijke financiële situatie krijgen ondersteuning
zorg via passende zorgverzekering.
zodat zij op het hoogst haalbare niveau van (financiële) zelfredzaamheid volwaardig kunnen (blijven) deelnemen
Primair zijn inwoners zelf verantwoordelijk voor een
aan de samenleving.
gezonde financiële huishouding en het zeker stellen van de basisvoorzieningen. Hij of zij doet dit waar mogelijk op
We bieden ondersteuning op het financiële vlak aan die-
eigen kracht of met behulp van het eigen netwerk. Met
genen die zonder ondersteuning in de schulden dreigen
activiteiten in de preventieve sfeer creëren we bewustwor-
te geraken, hun schuldensituatie niet kunnen oplossen
ding voor het belang van gezond financieel gedrag. In het
of waarbij de kans groot is dat zonder ondersteuning de
geval dat een inwoner toch de controle over zijn of haar
schuldensituatie zal verslechteren.
financiën verliest of dreigt te verliezen, dan is er ondersteuning mogelijk vanuit de schuldhulpverlening zoals
De aanpak schuldhulpverlening kent een integraal ka-
omschreven in dit plan.
rakter. Dit betekent dat er niet alleen aandacht is voor
5.1 Visie Schuldhulpverlening is beschikbaar en toegankelijk voor alle inwoners van Oosterhout en zoveel mogelijk gericht
de financiële problemen, maar ook voor psychosociale problemen.
5.3 Ambitie voor de komende jaren
op preventie en het ervaren van financiële rust zodat de
Tijdig
participatie aan de samenleving bevorderd wordt. Hiermee
Door schulden vroegtijdig aan te pakken, proberen we te
bedoelen we onder andere het hebben en behouden van
voorkomen dat schulden problematisch worden en indirect
een baan, deelnemen aan activiteiten gericht op persoon-
willen we hiermee het aantal aanmeldingen voor speci-
lijke ontwikkeling en het participeren in sociale activiteiten
alistische schuldhulpverlening laten dalen. Onder vroeg-
bijvoorbeeld in familiekring, met vrienden en kennissen.
tijdig verstaan wij het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met beginnende betalingspro-
Schuldhulpverlening is meer dan het ondersteunen bij het
blemen.
oplossen van (problematische) schulden met als doel een financiële stabiele situatie te creëren. Schuldhulpverlening
Voordat mensen met schulden hulp vragen is de gemid-
houdt ook in dat inwoners worden geadviseerd of worden
delde schuld opgelopen tot meer dan € 39.000 en zijn er
(bij)geschoold om het voor hen hoogst haalbare niveau van
gemiddeld 13 schuldeisers (NVVK, 2019). Zo’n schuld is
financiële zelfredzaamheid te bereiken. Schuldhulpverle-
dus gedurende een langere periode opgebouwd. Wanneer
ning richt zich daarom ook op het voorkomen van schul-
vroegtijdig gesignaleerd kan worden dat iemand een beta-
den, door bijvoorbeeld voorlichting. Het tijdig signaleren
lingsachterstand oploopt zijn er meer mogelijkheden om
van (problematische) schulden is van essentieel belang
hulp te bieden.
want hierdoor kunnen de negatieve gevolgen die inwoners
27
Treffend
stellingen met bijbehorende resultaten benoemd waardoor
Treffend staat voor passend en doeltreffend. Met passend
we beter kunnen monitoren of ons beleid bijdraagt aan het
bedoelen we dat de hulpverlener steeds met de hulpvra-
terugdringen van de schulden.
ger kijkt naar de individuele omstandigheden en zij samen zoeken naar een passende vorm van ondersteuning. We bieden daar waar mogelijk maatwerk en ons handelen is erop gericht dat we er willen zijn voor onze kwetsbare inwoners. Een goede samenwerking tussen gemeente en de maatschappelijke partners is van belang bij het sneller signaleren van (problematische) schulden. Met een goede samenwerking wordt ook bedoeld dat de maatschappelijke hulpverleners eenvoudig en snel kunnen doorverwijzen en dat zij goed op de hoogte zijn van de dienstverlening. Daarnaast is het van belang zichtbaar te zijn voor de inwoners, dit kan bijvoorbeeld door meer proactieve hulpverlening en zichtbaar te zijn in de wijken. Ook beschikt niet iedereen over dezelfde vaardigheden en
Toewijding & Trots
daarom is het van belang dat er duidelijke, eenvoudige en
Uiteraard hebben wij als gemeente een wettelijke taak,
begrijpbare informatie wordt verstrekt. Regels versim-
maar onze drijfveer gaat verder dan het voldoen aan de
pelen en één vind- en verwijsplek kunnen daarbij helpen.
wet- en regelgeving. Met gedreven en gemotiveerde col-
Naast taalvaardigheden, is ook educatie met betrekking tot
lega’s en maatschappelijke partners zetten wij ons in voor
het beheren van financiën van belang.
de meest kwetsbare inwoners met geldzorgen.
Het bieden van de juiste dienstverlening zorgt er nog niet
Mensen in armoede of met schulden schakelen vaak pas
voor dat schuldenaren ook de weg weten te vinden en
laat hulpverlening in, zij durven vaak niet om hulp te vra-
gebruik maken van deze dienstverlening. Een belangrij-
gen. Er hangt een negatief imago rondom schulden. Het
ke verklaring hiervoor is het improductieve gedrag van
taboe van het hebben van schulden moet worden doorbro-
mensen met schulden. Ze komen in een dynamiek terecht
ken. Beeldvorming dat het iedereen kan overkomen en dat
van bij de dag leven, die hen gijzelt (Jungmann & Madern,
je niet alleen staat kunnen daarbij helpen. De rol van de
2017). We kunnen niet van alle mensen met financiële
hulpverlener is daarbij ook erg belangrijk, een positieve
problemen verwachten dat ze zich actief melden, zij heb-
gelijkwaardige benadering helpt het taboe te doorbre-
ben een duwtje in de rug, of tijdelijke ondersteuning nodig
ken. Samen de uitdaging aangaan om de problemen op
waarbij ze even ontzorgd worden.
te lossen, luisteren, acteren zonder een oordeel en per individu bepalen wat wél haalbaar is helpen het taboe te
Met doeltreffend doelen we op de effecten van ons beleid,
doorbreken.
we willen weten of we het goed doen en/of we het juiste doen. We sturen meer op resultaten, daarom zijn er doel-
‘Zelfstandig waar het kan en ondersteunen waar het moet.’ 28
1
2
3
4
5
6
7
5.4 Doelen Aan de hand van 5 doelen beschrijven we hoe we de komende jaren onze ambitie met betrekking tot schuldhulpverlening willen gaan realiseren.
Onze doelen zijn:
1
Inwoners zijn geïnformeerd over het belang van een gezonde financiële situatie. (preventie)
2
Preventie en vroegsignalering dragen bij aan het voorkomen van grotere of nieuwe schulden en daarmee samenhangende maatschappelijke problemen. (preventie en vroegsignalering)
3
Met voorlichting en educatie dragen wij bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid. (preventie)
4
We proberen vroegtijdig in contact komen met inwoners met beginnende betaalproblemen hiermee voorkomen we dat er (problematische) schulden ontstaan of dat de problemen verergeren. (vroegsignalering)
5
Door de inzet van (curatieve) schuldhulpverlening zijn schulden beheersbaar of opgelost. (curatieve schuldhulpverlening)
29
1
2
3
4
5
6
7
6
Wat gaan we doen? Voorgenomen acties
In het vorig hoofdstuk zijn onze ambities en doelen beschreven. En in dit hoofdstuk is op hoofdlijnen beschreven met welke activiteiten wij de komende jaren deze ambities en doelen willen gaan realiseren. De activiteiten worden in een uitvoeringsplan nader uitgewerkt in tijd en proces.
Wat gaan we doen? We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)
We helpen bij het voorkomen van (het verergeren van de) schulden of het voorkomen van het maken van nieuwe schulden. (preventie)
We dragen bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid. (preventie)
We bereiken meer inwoners met beginnende betaalproblemen. (vroegsignalering)
We bieden hulp en ondersteuning bij het beheersbaar maken en oplossen van schulden. (curatieve schuldhulpverlening)
We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)
31
De activiteiten zijn ingedeeld onder Preventie, Vroegsignalering en Curatieve schuldhulpverlening . Hiermee maken we globaal inzichtelijk binnen welk proces en bereik van doelgroep de activiteiten effect hebben. Preventie is gericht op een bredere doelgroep en curatieve schuldhulpverlening betreft een individueel traject.
PREVENTIE
VROEGSIGNALERING
CURATIEVE SCHULDHULPVERLENING
Preventie maakt deel uit van de
Met vroegsignalering willen we
Als er ondanks de inzet van vroeg-
integrale aanpak bij schulden. In
meer inwoners met beginnende
signalering en preventieactivitei-
eerste instantie proberen we te
betaalproblemen benaderen en
ten toch problematische schulden
voorkomen dat er problematische
hulp bieden. Er hoeft niet altijd
ontstaan dan gaan we voor inte-
schulden ontstaan. Hierbij gaat
iets aan de hand te zijn, maar we
graal sluitende schuldhulpverle-
het zowel om het voorkomen van
bekijken samen met de inwoner
ning. Wij investeren in en integrale
financiële problemen alsook het
hoe we het beste kunnen onder-
aanpak waarbij wordt gewerkt het
voorkomen van de escalatie van
steunen, als dat nodig is. Juist
duurzaam oplossen van financiële
problemen.
om te voorkomen dat schulden
problemen met als resultaat een
toenemen en een groter probleem
schuldenvrije toekomst voor onze
vormen.
inwoners bewerkstelligen en de
“Schuldpreventie is een pakket van maatregelen, activiteiten en
kans op recidive verkleinen.
voorzieningen die er op gericht zijn dat mensen financieel vaardig worden en zich zo gedragen dat zij hun financiën op orde houden.”
CURATIE Groep die zelf aanklopt bij de gemeente
VROEGSIGNALERING Groep die zelf nog niet bedacht heeft dat ze naar de gemeente kan voor hulp.
PREVENTIE DOOR VOORLICHTING Groep die een verhoogd risico loopt, met name bij life events zoals kinderen krijgen, werkloosheid, scheiden etc.
32
Figuur 4 Positionering preventie, vroegsignalering en curatieve schuldhulpverlening. Bron: (Vroegsignalering, 2020)
1
6.1 We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)
2
3
4
5
6
7
met vragen. Meer maatschappelijke partners verwijzen naar passende (schuld)hulpverlening. • Inwoners zijn 12x per jaar geïnformeerd via media-
Bij life events informeren wij onze inwoners proactief. Diverse life events, zoals scheiden of baanverlies, hebben
kanalen. • 80% van de inwoners die een beroep doet op de
grote impact op de financiële situatie van een inwoner.
Participatiewet is geïnformeerd over de gevolgen
➔ We informeren inwoners over de mogelijke financiële
• Er is minimaal jaarlijks een bijeenkomst met het
gevolgen van deze life events. Met onze hulpverleners en
thema schuldhulpverlening voor hulpverleners
maatschappelijke partners maken we afspraken hoe we
georganiseerd.
van een inkomensdaling.
inwoners in een vroeg stadium wijzen op de gevolgen van deze life events. Hulpverleners hebben ook oog voor de financiële situatie. Maatschappelijke partners zijn van groot belang in het kader van het signaleren van financiële problemen en het
• Het aantal doorverwijzingen via maatschappelijke partners neemt toe.
6.2 We dragen bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid (preventie)
doorverwijzen van inwoners naar schuldhulpverlening. Om doorverwijzing door maatschappelijke partners mogelijk
We geven voorlichting aan jongeren en financiële educatie
te maken, is het noodzakelijk dat zij goed op de hoogte zijn
op middelbare scholen.
van de dienstverlening die in Oosterhout geboden wordt op
Het is belangrijk voor kinderen en jongeren om te leren
dit gebied.
omgaan met geld. De jongeren staan aan de vooravond van volwassenheid en kijken hier vaak reikhalzend naar
➔ We informeren daarom regelmatig de betrokken maat-
uit, zonder daarbij volledig stil te staan bij de (financiële)
schappelijke partners en hulpverleners en faciliteren daar
verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken. Financi-
waar nodig trainingen voor professionals.
ële educatie heeft vaak al een plek binnen het onderwijs, bijvoorbeeld door deelname aan ‘De week van het geld’.
We communiceren met een positieve insteek. Uit het onderzoek van Keizer, 2016 blijkt dat mensen met
➔ Waar nodig sluiten we hier op aan en waar aandacht
financiële problemen in actie komen als ze een dringende
voor financiële educatie nog ontbreekt, zorgen we voor ver-
noodzaak ervaren of als ze door iemand in de omgeving
binding met de bestaande initiatieven. Daarnaast onder-
worden aangemoedigd om toch echt hulp te zoeken. In de
zoeken we in overleg met onze maatschappelijke partners,
communicatiecampagne willen we hier op inspelen alsook
collega’s of we financiële educatie een structurele duurza-
op de mechanismen van schaamte en ontkenning.
me plek binnen het onderwijsprogramma kunnen geven.
➔ De communicatiecampagne wordt zo breed mogelijk
We bieden budgetteringscursussen aan gericht op finan-
opgezet, waarbij we gebruik maken van online en offline
ciële zelfredzaamheid.
communicatiemiddelen (Weekblad, Facebookberichten,
De budgetteringscursussen zijn een waardevolle laag-
flyers, abri’s / straatreclame, et cetera). De boodschap
drempelige voorziening van waaruit een belangrijke pre-
heeft een positieve insteek.
ventieve werking gaat. Met de handvatten uit de cursus (en het eraan gekoppelde traject met een budgetcoach) kunnen inwoners aan de slag om het ontstaan van schulden te
RESULTAAT
voorkomen, te voorkomen dat schulden groter worden en te werken aan het oplossen van schulden.
Meer inwoners zijn bewust van de risico’s van een ongezonde financiële situatie. Inwoners zijn beter
➔ Jaarlijks bieden wij budgetteringscursussen aan. Het
voorbereid op mogelijke financiële tegenslagen. Ze
streven is te komen tot een aanbod van cursussen dat
weten wat ze kunnen doen als er geldzorgen zijn en
voldoet aan de behoefte (zowel in frequentie, inhoud als
weten wanneer ze aan de bel moeten trekken voor
doelgroep) en we richten ons daarbij op beproefde cursus-
hulp en ze zijn op de hoogte waar ze terecht kunnen
sen en trainingen met een grote opkomst en meerwaarde.
33
Met ingang van de nieuwe Wet Inburgering worden
RESULTAAT
nieuwkomers de eerste 6 maanden financieel ontzorgd (wettelijke taak).
Meer inwoners zijn financieel redzaam. Meer inwo-
Om er voor te zorgen dat inburgeraars snel en volwaardig
ners hebben een gezonde financiële situatie. Hier-
mee kunnen doen worden zij na aankomst in de gemeente
mee dragen we bij aan het voorkomen van grotere
de eerste 6 maanden financieel ontzorgd. Dit is een van de
of nieuwe schulden en daarmee samenhangende
nieuwe wettelijke taken van het nieuwe inburgeringsstel-
maatschappelijke problemen. Meer inwoners die mee
sel. De verplichting bestaat uit het betalen van de huur,
kunnen doen met de maatschappij en sociale activitei-
de rekeningen voor gas, water en stroom en de verplichte
ten. Het aantal activiteiten en bereik van de doelgroep
zorgverzekering. Daarnaast is het van belang dat de inbur-
zijn gebaseerd op ervaringscijfers van voorgaande
geraar in deze periode (financieel) zelfredzaam wordt.
jaren.
➔ Het werken aan financiële zelfredzaamheid is onder-
• Alle volwassen statushouders zijn met invoering van
deel van het proces van financieel ontzorgen. Met onze
de nieuwe Wet Inburgering de eerste 6 maanden na
maatschappelijke partners maken we afspraken hoe we
registratie in de gemeente financieel ontzorgd.
dit gaan doen.
• Gedurende het eerste jaar zijn alle volwassen statushouders financieel zelfredzaam.
We willen meer grip krijgen op de in- en uitstroom van het aantal inwoners dat onder schuldenbewind staat. De kosten voor beschermingsbewind worden voor inwoners met een laag inkomen vergoed via de Bijzondere
• Jaarlijks zijn minimaal 100 jongeren bereikt met diverse activiteiten. • Jaarlijks zijn minimaal 40 volwassenen bereikt met budgetteringscursussen.
Bijstand. Mocht een inwoner problematische schulden
• Met 60% van bewindvoerders waarvan de kosten
hebben, dan ontvangt de bewindvoerder een verhoogd
beschermingsbewind voor inwoners met een laag
tarief. In lijn van de landelijke trend, zijn ook in Ooster-
inkomen worden vergoed via de Bijzondere Bijstand
hout de kosten voor beschermingsbewind de afgelopen
zijn gesprekken gevoerd.
jaar gestegen. We weten dat beschermingsbewind soms noodzakelijk is. Inwoners zijn dan vanwege hun lichamelijke of geestelijke toestand niet in staat om zelf de financiën te beheren.
• Er is onderzocht welke mogelijkheden er zijn om beter op de toe- en uitstroom van bewindvoering te sturen. • De onderzoeksresultaten van de pilots “Ontzorgen” en “ Van beschermingsbewind..” zijn beschikbaar.
➔ Om meer grip te krijgen op de inen uitstroom van schuldenbewind, gaan we in gesprek met bewindvoerders. Met hen bespreken we hoe we digitale middelen (zoals Mesis of de Hub ) ingezet kunnen worden bij het bevor4