Beleidsplan schuldhulpverlening

langen over alle sectoren heen. We geven voorlichting aan jongeren en financiële educatie

PREVENTIE DOOR VOORLICHTING Groep die een verhoogd risico loopt, met name bij life events zoals kinderen krijgen, werkloosheid, scheiden etc.

We communiceren met een positieve insteek.

op middelbare scholen.

Uit het onderzoek van Keizer, 2016 blijkt dat mensen met

Het is belangrijk voor kinderen en jongeren om te leren

financiële problemen in actie komen als ze een dringende

omgaan met geld. De jongeren staan aan de vooravond

noodzaak ervaren of als ze door iemand in de omgeving

van volwassenheid en kijken hier vaak reikhalzend naar

worden aangemoedigd om toch echt hulp te zoeken. In de

uit, zonder daarbij volledig stil te staan bij de (financiële)

communicatiecampagne willen we hier op inspelen alsook

verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken. Financi-

op de mechanismen van schaamte en ontkenning.

ële educatie heeft vaak al een plek binnen het onderwijs, bijvoorbeeld door deelname aan ‘De week van het geld’.

32

Figuur 4 Positionering preventie, vroegsignalering en curatieve schuldhulpverlening. Bron: (Vroegsignalering, 2020)

33

1

➔ Waar nodig sluiten we hierop aan en waar aandacht

hebben, dan ontvangt de bewindvoerder een verhoogd

voor financiële educatie nog ontbreekt, zorgen we voor

tarief. In lijn met de landelijke trend, zijn ook in Ooster-

verbinding met de bestaande initiatieven. Daarnaast

hout de kosten voor beschermingsbewind de afgelopen

onderzoeken we in overleg met onze maatschappelijke

jaar gestegen. We weten dat beschermingsbewind soms

partners, collega’s of we financiële educatie een structure-

noodzakelijk is. Inwoners zijn dan vanwege hun lichamelij-

le duurzame plek binnen het onderwijsprogramma kunnen

ke of geestelijke toestand niet in staat om zelf de financiën

geven.

te beheren.

We bieden budgetteringscursussen aan gericht op finan-

➔ Om meer grip te krijgen op de in­en uitstroom van

ciële zelfredzaamheid.

schuldenbewind, gaan we in gesprek met bewindvoerders.

De budgetteringscursussen zijn een waardevolle laag-

Met hen bespreken we hoe we digitale middelen (zoals

drempelige voorziening van waaruit een belangrijke pre-

Mesis 4 of de Hub 5) ingezet kunnen worden bij het bevor-

ventieve werking gaat. Met de handvatten uit de cursus (en

deren van de uitstroom. De onderzoeksresultaten van de

het eraan gekoppelde traject met een budgetcoach) kun-

pilot “Van beschermingsbewind naar financieel redzaam-

nen inwoners aan de slag om het ontstaan van schulden te

heid” worden hierin meegenomen. Daarnaast maken we

voorkomen, te voorkomen dat schulden groter worden en

gebruik van het adviesrecht.

te werken aan het oplossen van schulden.

RESULTAAT

➔ Jaarlijks bieden wij budgetteringscursussen aan. Het streven is te komen tot een aanbod van cursussen dat

Meer inwoners zijn financieel redzaam. Meer inwoners

voldoet aan de behoefte (zowel in frequentie, inhoud als

hebben een gezonde financiële situatie. Hiermee dra-

doelgroep) en we richten ons daarbij op beproefde cursus-

gen we bij aan het voorkomen van grotere of nieuwe

sen en trainingen met een grote opkomst en meerwaarde.

schulden en daarmee samenhangende maatschappelijke problemen. Meer inwoners die mee kunnen doen

Met ingang van de nieuwe Wet Inburgering worden

met de maatschappij en sociale activiteiten. Het aantal

nieuwkomers de eerste 6 maanden financieel ontzorgd

activiteiten en bereik van de doelgroep zijn gebaseerd

(wettelijke taak).

op ervaringscijfers van voorgaande jaren.

Om er voor te zorgen dat inburgeraars snel en volwaardig mee kunnen doen worden zij na aankomst in de gemeente

• Alle volwassen statushouders zijn met invoering van

de eerste 6 maanden financieel ontzorgd. Dit is een van de

de nieuwe Wet Inburgering de eerste 6 maanden na

nieuwe wettelijke taken van het nieuwe inburgeringsstel-

registratie in de gemeente financieel ontzorgd.

sel. De verplichting bestaat uit het betalen van de huur,

• Gedurende het eerste jaar zijn alle volwassen sta-

de rekeningen voor gas, water en stroom en de verplichte zorgverzekering. Daarnaast is het van belang dat de inburgeraar in deze periode (financieel) zelfredzaam wordt.

tushouders financieel zelfredzaam. • Jaarlijks zijn minimaal 100 jongeren bereikt met diverse activiteiten. • Jaarlijks zijn minimaal 40 volwassenen bereikt met

➔ Het werken aan financiële zelfredzaamheid is onderdeel van het proces van financieel ontzorgen. Met onze

budgetteringscursussen. • Met 60% van bewindvoerders waarvan de kosten

maatschappelijke partners maken we afspraken hoe we dit

beschermingsbewind voor inwoners met een laag

gaan doen.

inkomen worden vergoed via de Bijzondere Bijstand zijn gesprekken gevoerd.

We willen meer grip krijgen op de in- en uitstroom van het aantal inwoners dat onder schuldenbewind staat. De kosten voor beschermingsbewind worden voor inwo-

34

• Er is onderzocht welke mogelijkheden er zijn om beter op de toe- en uitstroom van bewindvoering te sturen.

ners met een laag inkomen vergoed via de Bijzondere

• De onderzoeksresultaten van de pilots “Ontzorgen”

Bijstand. Mocht een inwoner problematische schulden

en “ Van beschermingsbewind..” zijn beschikbaar.

4 Mesis is een screeningsinstrument in de vorm van een vragenlijst en is wetenschappelijk onderbouwd en gevalideerd en biedt inzicht in: gedrag, motivatie, vaardigheden en leerbaarheid. 5 De Hub is ontwikkeld voor mensen die onder beschermingsbewind staan, maar klaar zijn om uit te stromen. Met de Hub leren ze in een traject van zes maanden om financieel weer op eigen benen te staan.

n

Meneer en Mevrouw Martens hebben bij de zorgverzekeraar een betalingsachterstand van €330. Ook is de afrekening van €240 van de energieleverancier blijven liggen. Bij het waterbedrijf staat van een eerdere periode ook nog een bedrag open van €212. De heer Martens is voor zijn werk afhankelijk van zijn auto. De auto moest vorige maand bij een Apk controle gerepareerd worden en de rekening liep behoorlijk in de papieren. Omdat de familie Martens de rekening van de autoreparatie heeft betaald zijn andere rekeningen blijven liggen. Als een inwoner van Oosterhout bij een vaste lasten partner een betalingsachterstand heeft dan ontvangen wij een signaal. De vaste lasten partners hebben dan eerst zelf een incassotraject doorlopen, als er geen betaalafspraak is gemaakt voor deze achterstand wordt er een bericht doorgestuurd naar de gemeente. In dit voorbeeld ontvangen wij een bericht van de zorgverzekeraar, de energieleverancier en het waterbedrijf. De familie Martens heeft dus in totaal een achterstand van €782 bij drie verschillende signaalpartners. Dit noemen we een meervoudig signaal1.

2

3

4

5

6

7

VASTE LASTENPARTNERS ZORG

ENERGIE

WATER

WONEN

De medewerker van het gemeentelijke sociaal team beoordeelt de melding. Aan de hand van de hoogte van het bedrag en het aantal signaalpartners bepaalt hij op welke wijze de melding opgevolgd wordt. De medewerker maakt een keuze uit:

m

Huisbezoek

I U

Telefoon

Email

r Sms

Brief

In dit voorbeeld ontvangt de familie Martens een brief met het bericht dat een hulpverlener binnen een week op huisbezoek komt. De hulpverlener gaat op huisbezoek en biedt hulp aan. Accepteert de familie Martens hulp, dan wordt er samen een plan gemaakt.

1 Meervoudig signaal: meerdere betalingsachterstanden bij meerdere vaste lasten partners. Enkelvoudig signaal: een betalingsachterstand bij een vaste lasten partner.

1

2

3

4

5

6

6.3 We helpen bij het voorkomen van (het verergeren van de) schulden of het maken van nieuwe schulden (preventie)

welke wijken en op welke wijze we schuldpreventie effec-

Via vrij toegankelijke voorzieningen bieden we ondersteu-

We gebruiken in onze informatievoorziening met betrek-

ning.

king tot schuldhulpverlening begrijpelijke taal.

Inwoners met geldzorgen kunnen gebruik maken van

Het is van belang dat inwoners goed geïnformeerd worden

laagdrempelige vrij toegankelijke voorzieningen/hulp en

over de mogelijkheden van schuldhulpverlening. In een

ondersteuning van de dienstverlening binnen de inloop-

situatie waarin de hulpvrager problemen heeft met lezen

spreekuren van de burgeradviseurs, het Budget Advies

en rekenen, zijn de uitdagingen voor het voeren van een

Centrum en de digitale inloop via www.schuldendebaas.nl

gezonde financiële huishouding vele malen groter dan

en www.155.nl. De vrij toegankelijke voorzieningen schuld-

voor mensen die wel over deze vaardigheden beschikken.

hulpverlening zijn die voorzieningen waarvan elke inwo-

Het is daarom belangrijk dat er duidelijke, eenvoudige en

ner in de stad gebruik kan maken. Hiervoor gelden geen

begrijpelijke informatie wordt verstrekt. Regels versim-

Er zijn meer inwoners die, eventueel met tijdelijke

hulp vanuit de gemeente. De uitvoering van dit proces is

beperkende voorwaarden. Een inwoner met geldzorgen

pelen en één vind- en verwijsplek kunnen daarbij helpen.

hulp, zelfstandig een gezonde financiële huishouding

belegd binnen het gemeentelijke sociaal team. In bijlage

kiest zelf de voorziening die het beste past en het meest

Ook de hulp en ondersteuning van een budgetcoach van

kunnen voeren.

3 wordt via een schema het proces van de registratie en

veilig voelt. Deze ondersteuning is vraag- en doelgericht.

Surplus is voor deze hulpvragers vaak van groot belang.

➔ Met de maatschappelijke partners onderzoeken we in tief en efficiënt in kunnen zetten.

Figuur 5 Voorbeeld proces vroegsignalering en gegevens

RESULTAAT

die kunnen wijzen op schuldproblemen, doet de gemeente een aanbod waarin wordt gewezen op mogelijkheden voor

matching van de signalen weergegeven. • De toegang en regelingen zijn laagdrempelig, uitno-

In bijlage 2 is de taakomschrijving van de vrij toegankelijke voorzieningen per organisatie beschreven.

7

➔ Onze informatievoorziening over schuldhulpverlening wordt waar nodig aangepast in begrijpelijke taal.

digend en vindbaar. • De schaamte en het taboe rondom schulden zijn

➔ Elk signaal wordt opgevolgd met het aanbod voor hulp. Afhankelijk van de hoeveelheid en type meldingen en de

➔ De online dienstverlening zien we als aanvulling op de

Daarnaast brengen wij regelmatig bij onze partners het

bestaande face-to-face dienstverlening en zal niet dienen

belang van het gebruik van begrijpelijke taal voor onze

• De inwoners zijn ondersteund.

opvolgen. Als een inwoner het aanbod van hulp accepteert

ter vervanging hiervan. Bovendien kan in de praktijk,

inwoners onder de aandacht.

• Er is onderzocht welke mogelijke instrumenten

dan vindt er binnen vier weken na het ontvangen signaal

afhankelijk van de behoefte en omstandigheden, gekozen

Om de zelfredzaamheid van deze groep te vergroten,

wij effectief kunnen inzetten voor de kwetsbare

een gesprek plaats. Onze manier van werken stemmen

worden voor gemengde dienstverlening, dat wil zeggen

zoeken we de samenwerking met de bestaande initiatieven

doelgroep.

we af met de vaste lasten aanbieders en onze maatschap-

face-to-face contacten in combinatie met online dienst-

van bijvoorbeeld het Taalhuis van Theek 5.

• Er is een spreekuur voor ondernemers.

pelijke partners. De komende periode wordt het proces

verlening en contacten. Voor elke hulpvrager zal worden

Budgetcoaches helpen hulpvragers rekeningen en brieven

• De informatievoorziening van de gemeente over

uitgewerkt en aan de hand van de bevindingen bijgestuurd.

gekeken wat de optimale combinatie is.

van schuldeisers beter te begrijpen, inkomensvoorzienin-

schuldhulpverlening is beschikbaar in begrijpelijke

Inwoners worden ondersteund door een vrijwilliger of pro-

gen aan te vragen en de financiële administratie op orde te

taal met pictogrammen.

fessional, zodat zwaardere problemen voorkomen kunnen

brengen.

worden.

verkleind.

• De maatschappelijke partners zijn geïnformeerd over het belang van het gebruik van begrijpelijke taal.

hoogte van de achterstand bepalen wij hoe we de signalen

We maken afspraken met vaste lasten partners. Als gevolg van de wetswijziging Schuldhulpverlening moeten er tussen gemeenten en de vaste lasten partners

De vrijwilliger/professional en de inwoner hebben samen

We onderzoeken de mogelijkheden voor het preventief

afspraken worden gemaakt over de wijze van gegevens-

een resultaat voor ogen wat binnen een vooraf vastgestel-

financieel ontzorgen van de kwetsbare doelgroep.

aanlevering. De NVVK heeft met woningcorporaties,

de (realistische) periode bereikt beoogd te worden.

Samen met onze collega’s en maatschappelijke partners onderzoeken we hoe onze dienstverlening nog beter kan

We zijn zichtbaar, benaderbaar en herkenbaar in de

bijdragen aan het financieel ontzorgen. Hierbij richten wij

(kwetsbare) wijken.

ons ook specifiek op de dienstverlening voor zelfstandig

Wijkgericht werken heeft als doel om de dienstverlening

ondernemers.

lokaal en in samenhang te organiseren. Een stevige socia-

6.4 We bereiken meer inwoners met beginnende betaalproblemen (vroegsignalering)

energie- en drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars een convenant afgesloten. In het convenant is vastgelegd dat betalingsachterstanden van hun klanten vroegtijdig en op dezelfde manier worden gemeld aan gemeenten. Gemeen-

We volgen meldingen van betalingsachterstanden van

ten krijgen daarmee mensen met financiële problemen

onze signaalpartners op.

sneller in beeld en kunnen hulpverlening inzetten om problematische schulden te voorkomen.

le basis in combinatie met voorzieningen en ondersteuning

➔ We onderzoeken of de inzet van alternatieve hulpmid-

Gemeenten moeten vanaf 1 januari 2021 voor de uitvoering

die hierop aansluiten, moet resulteren in veerkrachtige

delen of instrumenten daar aan kunnen bijdragen. We

van de nieuwe wettelijke taak op het gebied van vroegsig-

inwoners die zo veel mogelijk met het heft in eigen handen

gaan bijvoorbeeld onderzoeken of het “Huishoudboekje6”

nalering afspraken maken met de schuldeisers van vaste

➔ Wij zijn eind 2020 bij dit convenant aangesloten. Met

om kunnen gaan met de uitdagingen en tegenslagen die

kan bijdragen aan het preventief ontzorgen van de kwets-

lasten over de opvolging van de signalen die gemeenten

de vaste lasten partners zijn afspraken gemaakt.

horen bij het leven. Inwoners vinden makkelijker in hun

bare doelgroep.

ontvangen. Gemeenten zijn verplicht de signalen binnen

eigen buurt of wijk oplossingen voor behoeften, problemen

vier weken op te volgen. Een belangrijk kenmerk van

of beperkingen die zij in het dagelijks leven ervaren (Visie

vroegsignalering is een proactieve aanpak richting inwo-

Wijkgericht werken, 2020).

ners. Inwoners hebben in deze fase vaak nog geen hulpvraag, maar worden wel benaderd om te voorkomen dat er problematische schulden ontstaan. Bij een signaal van

36

6 “Huishoudboekje” is de naam van een app die ontwikkeld is voor mensen die moeite hebben met financieel rondkomen of schuldrisico lopen. De gemeente ontvangt het inkomen en betaalt de vaste lasten. Deelnemers kunnen dat inzien en krijgen leefgeld.

schuldeisers dat er sprake is van betalingsachterstanden

37

1

2

3

4

5

6

7

Een inwoner meldt zich bij specialistische schuldhulpverlening:

HOE GAAT DAT IN PRAKTIJK? Zie bijlage IV: procesbeschrijving

Eerst zal de schuldhulpverlener proberen een oplossing te zoeken met de schuldeisers: dit heet het minnelijke traject.

Het minnelijk traject is een vrijwillige schuldregeling en bestaat uit fases:

1. Intakefase

2. Stabilisatiefase

3. Schuldregeling

Een inwoner meldt zich met een hulpvraag. Tijdens een intake wordt de hulpvraag en probleemsituatie in kaart gebracht. In de intake toetst de schuldhulpverlener ook de zelfredzaamheid. Op basis hiervan maakt de schuldhulpverlener een plan van aanpak. Afhankelijk van de mate van zelfredzaamheid kan er eventueel ondersteuning geboden worden, zoals budgetbeheer. In deze eerste fase zoekt de schuldhulpverlener meestal nog geen contact met de schuldeisers.

In deze fase brengt de inwoner samen met de schuldhulpverlener, alles op orde om de kans van slagen in het minnelijke traject te vergroten. Eventueel kan een budgetcoach hierbij helpen.

In deze fase neemt de schuldhulpverlener contact op met de schuldeisers. Ook doet hij een betalingsvoorstel. Gaan alle schuldeisers akkoord met het betalingsvoorstel dan wordt het restant van de schulden kwijtgescholden. Het streven is om de schulden in die periode volledig af te lossen.

Schuldeisers gaan akkoord:

Als alle schuldeisers akkoord gaan met het voorstel is de minnelijke schuldregeling een feit. Deze kent twee vormen: een schuldbemiddeling of een schuldsanering/ saneringskrediet. Beide vormen worden geregistreerd bij BKR. Bij een schuldbemiddeling worden maandelijks alle inkomsten boven het vrij te laten bedrag gereserveerd. Alle schuldeisers krijgen elk jaar een bedrag uitgekeerd. Bij een schuldsanering verstrekt een gemeentelijke kredietbank een saneringskrediet. De schuldeisers krijgen ineens het bedrag uitgekeerd waar ze mee akkoord zijn gegaan. In 36 maanden moet het bedrag worden betaald aan de gemeentelijke kredietbank. Het percentage dat aan de schuldeisers is aangeboden ligt vast.

Om in aanmerking te komen voor een schuldregeling, moet de schuldenaar voldoen aan een aantal voorwaarden: • geen nieuwe schulden maken en de vaste lasten op tijd betalen. • onderteken van een schuldregelingsovereenkomst. • de maximale afloscapaciteit moet ingezet worden voor de aflossing van de schulden. • de afloscapaciteit

Schuldeisers gaan niet akkoord:

Gaan de schuldeisers niet akkoord met het betalingsvoorstel dan kan een dwangakkoord1 of een voorlopige voorziening of een moratorium2 worden aangevraagd. Ook een schuldenaar kan worden doorverwezen naar het wettelijke traject, WSNP. De schuldenaar moet over het algemeen eerst een minnelijk traject hebben doorlopen voordat de WSNP aangevraagd kan worden.

RESULTAAT Meer inwoners zijn eerder in beeld bij de hulpverle-

6.5 We bieden passende hulp en ondersteuning bij het beheersbaar maken en oplossen van schulden (curatieve schuldhulpverlening)

ning en daardoor kunnen meer inwoners met beginnende betaalproblemen geholpen worden met behulp

We bieden specialistische instrumenten en producten

van vrij toegankelijke voorzieningen in plaats van spe-

schuldhulpverlening

cialistische hulp. Hierdoor daalt de gemiddelde schuld

De gemeente heeft de specialistische beroepsmatige inzet

van inwoners die zich voor een intake professionele

schuldhulpverlening uitbesteed aan Kredietbank Neder-

schuldhulpverlening melden. De inwoners die zich

land. Omdat het contract met Kredietbank Nederland dit

in 2019 bij de gemeente Oosterhout hebben gemeld,

jaar eindigt en het daarom onzeker is of zij uitvoerende

hebben gemiddeld een schuld van € 45.100 en hebben

blijft spreken we hierna over hulpverlener. De hulpverle-

gemiddeld 12 schuldeisers.

ner verzorgt onder andere de dienstverlening binnen een informatieloket voor inwoners, voert de intakegesprek-

In 2021 starten we met een nulmeting, omdat vanaf

ken en treedt als bemiddelaar op tussen schuldenaar en

2021 alle betalingsmeldingen worden geregistreerd.

schuldeisers in minnelijke regelingen.

Aan de resultaten zijn daarom nog geen cijfers gekoppeld.

➔ Het contract met Kredietbank Nederland loopt in

• We bereiken meer mensen met vroegsignalering.

juni 2022 af. Komende periode starten we met aanbeste-

• Meer mensen accepteren hulp in het kader van

dingstraject die wordt opgevolgd door een inkooptraject. Voorafgaand wordt er een programma van eisen opge-

vroegsignalering. • We realiseren een daling van het aantal zorgverzekerden in de Regeling wanbetalers . 7

• Alle signalen zijn binnen de gestelde termijn opgevolgd.

steld. De afgelopen jaren is gewerkt met één aanbieder, het aanbestedingstraject is voor ons een moment om te bezien of er met meerdere aanbieders aan specialistische schuldhulpverlening invulling gegeven kan worden.

• We informeren werkgevers over ons (preventieve) hulpaanbod.

38

1 Dwangakkoord: is eenvoudige procedure bij de rechtbank. Een schuldenaar kan een dwangakkoord verzoeken als één (of een aantal) schuldeiser(s) zonder goede reden weigert in te stemmen met de minnelijke schuldregeling via de gemeente of kredietbank. 2 Moratorium: het recht waarbij het crediteuren voor een bepaalde tijd onmogelijk wordt gemaakt om, ten behoeve van de betaling van schulden, zich te verhalen op het vermogen van de debiteur.

7 De Regeling wanbetalers maakt onderdeel uit van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en is bedoeld om het aantal onverzekerden in Nederland terug te dringen. Verzekerden met een premieschuld blijven door deze regeling verzekerd voor medische zorg. Verzekerden vallen onder de regeling wanbetalers als zij meer dan zes maanden de premie van hun zorgverzekering niet betalen.

39

1

3

4

5

6

7

Via een intakegesprek brengen we de hulpvraag en pro-

digen 2004 (Bbz 2004) of via de specialistische hulpver-

het traject die ondersteuning te bieden die nodig is. Ze

verhoogt de gemeente de afloscapaciteit van de schulde-

blemen in kaart.

lening. Als gevolg van de coronacrisis zullen de gevolgen

helpen hierbij de focus te verleggen naar de lange termijn.

naar met € 1.000. De schuldeisers ontvangen dan tot een

Indien een hulpvrager gebruik wil maken van het specia-

voor ondernemers in meerdere sectoren, zoals de horeca,

We screenen op lees-, reken en digitale vaardigheden en

maximum van € 1.000 meer terug. Voor de schuldenaar

listische aanbod schuldhulpverlening, dan nodigt de hulp-

evenementenbranche en de reiswereld financieel merk-

begeleiden hulpvragers door naar de juiste hulp bij het

verandert er niets, die betaalt de maandelijkse aflossing

verlener de hulpvrager uit voor een intakegesprek. Het

baar zijn.

ontwikkelen van deze vaardigheden.

voor het krediet.

doel van de intakefase is het vaststellen van het probleem

Er is nauwe samenwerking met andere maatschappelijke

van de klant. In deze fase vindt onderzoek plaats naar de

➔ Na de intake is een plan van aanpak opgesteld waarin

partners. Er is aandacht voor de gezinssituatie, met name

Ook willen we mensen met problematische schulden

hulpvraag, de schulden en de onderliggende problema-

afspraken zijn vastgelegd. Beide ondertekenen het plan

als er minderjarige kinderen betrokken zijn.

sneller helpen en hen ook weer sneller uit een schuld-

tiek. De hulpvrager moet ten behoeve van het onderzoek

als zij instemmen met de inhoud. Het plan van aanpak is

veel gegevens aanleveren over bijvoorbeeld inkomsten,

een afspraak tussen hulpvrager en de hulpverlener. In het

Inzet van saneringskredieten en verkorten van sanering-

jaar, we streven ernaar dit te verkorten naar twee jaar.

uitgaven, vermogen en de actuele stand van alle schulden.

plan van aanpak staan alle verschillende componenten van

straject.

Na die twee jaar scheldt de gemeente de dan resterende

Er wordt gedurende de intakefase gewerkt met het scree-

de maatwerkoplossing vermeld.

Er zijn twee vormen van schuldregelingen waarbij de

schuld kwijt. Het resterende bedrag betaalt de gemeente

ningsinstrument Mesis 8. Mesis vertaalt alle antwoorden

Om ervoor te zorgen dat we als gemeente inspelen op de

schulden gesaneerd worden: via bemiddeling of via

uit aan de schuldeisers.

naar een klantprofiel. Dit klantprofiel geeft inzicht in de

gevolgen van de coronacrisis onderzoeken we hoe onze

een saneringskrediet. Bij saneringskredieten krijgen

motivatie, de vaardigheden en het gedrag van de klant (het

dienstverlening beter aansluit bij de hulpvraag van onder-

de schuldeisers eenzelfde deel van de vordering als bij

➔ De borgstelling van saneringskredieten kan afgekocht

willen, kunnen en handelen).

nemers met financiële problemen.

schuldbemiddeling, alleen krijgen ze hun deel vooraf en

worden door deelname aan een garantie of waarborg-

niet achteraf. Het restant van de vorderingen wordt net

fonds. Voor deelname betaalt de gemeente eenmalig een

saneringstraject krijgen. Een saneringstraject duurt drie

➔ Er wordt gekeken naar oorzaken van financiële proble-

We hanteren een integraal sluitende aanpak om uitval en

zoals bij schuldbemiddeling kwijtgescholden en de vor-

bedrag per inwoner. Deze werkwijze zorgt voor tijdswinst

men, persoonlijke omstandigheden, achterliggende pro-

terugval te voorkomen.

dering op de schuldenaar komt daarmee te vervallen. De

in het traject en voorkomt administratieve lasten. Wanneer

blematiek, flankerende hulp die eventueel (in het verleden)

Een integraal sluitende aanpak betekent in de praktijk dat

schuldenaar heeft vanaf dat moment nog maar een schuld

een saneringskrediet oninbaar blijkt wordt het restant van

al is ingezet en de motivatie van de hulpvrager om mee te

(schuld)hulpverleners in het veld inzetten op het actief

die bovendien aanzienlijk lager is dan zijn vorige schulden.

het saneringskrediet ten laste van het fonds gebracht.

werken aan een oplossing van het probleem. De aanvraag

aanbieden van voorzieningen, waarbij de krachten van

Een groot deel is immers al kwijtgescholden. Vanaf dat

Door deel te nemen aan het fonds verwachten we jaarlijks

wordt in deze fase ook getoetst aan de gemeentelijke

de verschillende soorten voorzieningen zo veel mogelijk

moment lost de schuldenaar drie jaar lang maandelijks af

meer saneringskredieten te kunnen verstrekken. We stre-

beleidsregels schuldhulpverlening. De hulpvrager beant-

worden gebundeld. Veel mensen zullen schuldhulpverle-

op deze ene schuld.

ven naar een 60 saneringskredieten per jaar.

woordt online vragen en doet de vaardigheidstest. Aan het

ningstrajecten niet zonder hulp en aanmoediging kunnen

einde van de intakefase is duidelijk of en welk (maatwerk)

doorlopen. Dit betekent dat we actief de hulp aanbieden

Voordelen saneringskredieten:

fecten zijn van het ‘opplussen’ van de afloscapaciteit van

traject kan worden geboden aan de hulpvrager.

van de vrijwillige budgetcoaches van Surplus om in het

• Eén schuldeiser dus overzichtelijk

schuldenaren. Bij 10 trajecten wordt de afloscapaciteit van

➔ Aan de hand van een pilot onderzoeken wat de ef-

gehele proces (van aanmelding tot en met bijvoorbeeld het

• Minder stress voor de schuldenaar

de schuldenaar met € 1.000 verhoogd.

We bieden passende hulp.

doorlopen van de minnelijke of wettelijke regeling) te on-

• Minder administratieve verplichtingen (wijzigingen

➔ We willen door kwijtschelding van de schulden de sa-

Om de juiste instrumenten en producten in te kunnen

dersteunen. Budgetcoaches kunnen vanuit hun expertise

zetten, is het cruciaal dat de hulpverlener de individuele

en ervaring allerlei vormen van praktische ondersteuning

situatie goed in beeld krijgt. Zoals eerder is aangegeven,

bieden op het sociaaljuridische vlak. Ze staan naast de

kan een maatwerkoplossing een combinatie zijn van ver-

hulpvrager en moedigen hem of haar aan steeds de nodige

schillende componenten uit het dienstverleningspakket.

stappen te blijven zetten. Integraal betekent ook dat de

Het kan hierbij gaan om een combinatie van een aantal vrij

hulpverlener checkt hoe gezinssituatie van de hulpvrager

Het verstrekken van saneringskredieten is een snelle

tingen genoemd en de afspraken die zijn vastgelegd in het

toegankelijke voorzieningen en een aantal specialistische

is en/of er andere gezinsleden, met name minderjarige

manier van schulden regelen, het biedt rust en overzicht

Plan van Aanpak. Zodra het traject goed loopt, scheldt de

instrumenten en producten. In bijlage 4 staan alle voorzie-

kinderen, zijn die hulp nodig hebben. Is er een hulpvraag

voor mensen met schulden en het is aantrekkelijk voor

gemeente tot vast bepaald maximum bedrag van het sane-

ningen binnen de schuldhulpverlening (zowel de vrij toe-

dan wordt een passende oplossing gezocht.

schuldeisers omdat ze het dossier snel kunnen sluiten.

ringskrediet kwijt. Door deze aanpak duren schuldtrajec-

We streven er naar om meer schuldsaneringskredieten te

ten korter, waardoor er meer inwoners geholpen kunnen

gankelijke als specialistisch) opgesomd, waarbij verdere

40

2

doorgeven) • Schuldeisers krijgen direct hun deel in plaats van na 3 jaar • Schuldenaar profiteert van eventuele inkomensstijging

neringsperiode van het schuldtraject inkorten. Indien aan verzoeker een saneringskrediet is verstrekt, kan de schuldenaar een verzoek doen tot gedeeltelijke kwijtschelding van dat krediet. De kwijtschelding kan worden verleend indien de verzoeker zich heeft gehouden aan de verplich-

toelichting wordt gegeven op instrumenten en producten

➔ We managen de verwachtingen binnen schuldhulp-

kunnen verstrekken. Dit willen we onder andere bereiken

worden en er meer tijd is voor nazorg. Het maximale kwijt

als informatie en advies, verschillende gradaties van bud-

verleningstrajecten. Bij het eerste contact met de hulp-

door het verlenen van een borgstelling.

te schelden bedrag en de voorwaarden worden uitgewerkt

get- en inkomensbeheer, budgetcoaching, beschermings-

verlener wordt het aanbod voor ondersteuning al gedaan.

bewind, de minnelijke en de wettelijke regeling, et cetera.

Met toestemming van de hulpvrager worden naam en

Daarnaast willen we onderzoeken wat de effecten zijn van

en worden vastgelegd in de beleidsregels.

contactgegevens doorgegeven aan Surplus, zodat een bud-

het verhogen van de afloscapaciteit van de de schuldena-

We bieden nazorg om terugval te voorkomen.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor schuldhulpverlening

getcoach een afspraak kan maken voor een kennismaking

ren. Met deze opplusvariant wordt beoogd schuldeisers

Na beëindiging van de dienstverlening neemt de hulp-

aan al hun inwoners, dus ook aan zelfstandige onderne-

(vaak bij de hulpvrager thuis).

over de streep te trekken mee te werken aan een sane-

verlener binnen een maand het initiatief tot één of meer

mers. Ondernemers met schulden worden geholpen met

De medewerkers van de hulpverlener en de budgetcoa-

ringskrediettraject. Schuldeisers die twijfelen of niet mee

(telefonische) contactmomenten. We willen niet dat er

de regelingen van het Besluit bijstandverlening zelfstan-

ches van Surplus werken samen om de klant gedurende

willen werken aan een saneringskrediet kunnen wellicht

opnieuw schulden ontstaan als de financiële problemen zijn

met dit aanbod alsnog overgehaald worden om mee te

opgelost. Daarom houden we nadat de schuldhulpverlening

werken aan een saneringskrediettraject. Bij deze variant

is afgerond de vinger aan de pols.

8 Mesis is een wetenschappelijk gefundeerd en door het Nibud gevalideerd instrument dat bestaat uit een online vragenlijst en een vaardigheidstest met onder meer lees- en rekentesten.

41

1

➔ We beoordelen bij elke klant die uitstroomt of bijvoorbeeld een (schuld)hulpverlener of vrijwilliger de klant nog

2

3

4

5

6

• De inwoner heeft vertrouwen dat zijn probleem wordt opgelost.

enige tijd moet ondersteunen. Daarnaast wordt met elke

• De hulp is best passend.

klant direct na uitstroom contact opgenomen. We onder-

• Hulpvragers met minderjarige kinderen zijn

zoeken of en hoe het nazorgtraject kan worden verbeterd.

7

geïnformeerd over het hulpaanbod en worden indien nodig geholpen met het aanvragen de kindvoorzieningen.

RESULTAAT

• Klanttevredenheid gemiddeld van specialistische hulpverlening is minimaal een 7.

De schuld is binnen de gestelde termijn beheersbaar of opgelost. De hulpvrager is na het doorlopen

• De pilot “Opplusvariant” is uitgevoerd en geëvalueerd.

van het schuldhulpverleningstraject schuldenvrij of de schuld is gestabiliseerd en/of beheersbaar. Er is nazorg geboden. De hulp is positief beoordeeld door

6.6 Beleidsregels Schuldhulpverlening

de hulpvrager.

In 2016 zijn voor het laatst beleidsregels opgesteld. Met beleidsregels kan de gemeente volgens de Wgs bepaal-

• De intake, het eerste gesprek waarin de schriftelijke of mondelinge hulpvraag wordt vastgesteld, vindt

nadrukkelijk geen mogelijkheid voor categoriale uitsluiting

plaats binnen vier weken nadat:

van bepaalde groepen. Dit betekent dat ongeacht eventu-

- een inwoner zich tot het college wendt voor

n

Susan is er na haar scheiding alleen voor komen te staan. Met haar zorg voor 4 tieners en parttime werk kon ze niet meer alle rekeningen betalen. Toen Susan het gasfornuis moest gebruiken om haar woning te verwarmen was voor haar de maat vol. Van haar vriendin hoorde ze dat ze op donderdagavond zonder afspraak op het spreekuur van het Budget Advies Centrum terecht kan. Na haar werk besluit Susan naar het spreekuur te gaan. Ze ziet er erg tegenop. Op het spreekuur treft ze echter een hele vriendelijke dame. Susan is erg opgelucht, ze had verwacht dat haar situatie misschien wel veroordeeld zou worden, maar niets was minder waar.

42

de uitsluitingsgronden formuleren. De Wgs biedt echter

schuldhulpverlening; of

ele beleidsregels iedere aanvraag individueel beoordeeld moet worden (Baan, Louwes en Oostveen, 2016).

- het college een signaal in het kader van vroegsignalering heeft ontvangen en de

In de gemeentelijke beleidsregels schuldhulpverlening is

inwoner het aanbod heeft geaccepteerd.

aangegeven in welke gevallen een aanvraag tot specialisti-

• Na het eerste gesprek wordt binnen maximaal 6

sche schuldhulpverlening kan worden afgewezen, bijvoor-

weken een beschikking afgegeven een inhoudende:

Wat Susan niet wist is dat er twee vormen zijn van schuldregelingen: via bemiddeling of via een saneringskrediet. Bij een schuldsanering verstrekt de hulpverlenende instantie een krediet. Dit houdt in dat de hulpverlenende instantie het aangeboden bedrag in één keer uitbetaalt aan de schuldeisers. Susan betaalt het bedrag in 36 maanden terug aan de hulpverlenende instantie. Omdat Susan bij 10 verschillende schuldeisers schulden heeft, lijkt het Susan fijn om gebruik te maken van een saneringskrediet. Het zou een boel stress voorkomen, omdat er dan maar één schuldeiser is. Samen met hulpverlener bekijkt Susan of ze in aanmerking komt voor een saneringskrediet.

beeld in het geval van verwijtbare recidive. De beleidsre-

- het plan van aanpak; of

gels dragen bij aan de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid

- een weigering tot schuldhulpverlening.

van inwoners. Het is echter nadrukkelijk niet de bedoeling

• Indien er sprake is van een bedreigende situatie

dat de regels individuele beoordeling overbodig maken en

vindt binnen drie werkdagen het eerste gesprek

dat door de beleidsregels drempels worden opgeworpen

plaats waarin de hulpvraag wordt vastgesteld. On-

voor de toegang tot de brede dienstverlening op het gebied

der bedreigende situatie wordt verstaan gedwongen

van financiële zelfredzaamheid. De beleidsregels zullen na

woningontruiming, beëindiging van de levering van

vaststelling van het beleidsplan worden geactualiseerd.

gas, elektriciteit, stadsverwarming of water of opzegging dan wel ontbinding van de zorgverzekering. • De inwoner is geïnformeerd over het verloop van

6.7 Verordening De Wgs verplicht gemeenten om een, bij verordening te

het traject en weet vooraf waar hij aan toe is. Hij

bepalen termijn, op te nemen waarbinnen de gemeente na

heeft inzicht in het aantal weken tussen het eerste

het eerste gesprek over de hulpvraag moet besluiten of ie-

gesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld en

mand voor schuldhulpverlening in aanmerking komt. Deze

het bereiken van het resultaat.

termijn mag volgens artikel 4a, derde lid, van de wet niet

• Het aantal verstrekte saneringskredieten neemt toe. We streven naar 60 kredieten per jaar.

langer zijn dan acht weken. Dit is gelijk aan de maximale redelijke termijn die in artikel 4:13, tweede lid, van de

• Het wordt voor inwoners van Oosterhout mogelijk

Algemene wet bestuursrecht wordt gesteld. De maximale

om een kwijtscheldingsverzoek voor schuldsane-

termijn waarbinnen wij een beslissing nemen of een inwo-

ring in te dienen, de voorwaarden voor deelnamen

ner is aanmerking komt voor schuldhulpverlening is acht

worden uitgewerkt en vastgesteld.

zes weken. Uiteraard is het streven altijd om een inwoner

• De hulpverlening heeft bijgedragen aan een passende oplossing.

zo snel als mogelijk uitsluitsel te geven over het wel of niet toe kunnen laten tot de schuldhulpverlening.

• Inwoners vertrouwen hulpverlening en voelen zich gehoord, geholpen en ondersteund.

43

6.8 Uitvoeringsplan

6.10 Evaluatie en actualisatie

Samen met onze maatschappelijke partners beschrijven

Aan de hand van een jaarlijkse evaluatie volgt een over-

we de voorgenomen acties die bijdragen aan onze ambities

zichtelijke stand van de schuldhulpverlening. We geven

en verzamelen dit in een uitvoeringsplan. We beschrijven

inzicht in de voortgang van de uitvoering en doelrealisatie

de activiteiten die we komende jaren zullen oppakken, en

om waar nodig te kunnen bijsturen. In relatie tot schuld-

spelen ook in op de lokale, regionale en nationale ontwik-

hulpverlening zijn in 2021 veel nieuwe wetten geïntro-

kelingen. Dit uitvoeringsplan is een dynamisch document.

duceerd. De nieuwe wetgeving brengt nieuwe taken met

Niet alle activiteiten zullen tegelijkertijd starten, in het uit-

zich mee. Komend jaar houden we scherp in de gaten of

voeringsplan dat volgt op het beleidsplan schuldhulpverle-

de taken binnen de gestelde formatie effectief en efficiënt

ning 2021 werken wij de activiteiten verder uit in de tijd.

uitgevoerd kunnen worden. Indien nodig actualiseren we

6.9 Monitoren & Meetbaar Als gemeente willen we weten of we de dingen goed doen en/of we de goede dingen doen. Daarom is het belangrijk om te monitoren hoe we ervoor staan. Uit de evaluatie van het beleidsplan is naar voren gekomen dat het huidige meetsysteem niet overal voldoende houvast geeft om te sturen op resultaten. Hierdoor is het lastig om te meten of we onze resultaten effectief en efficiënt hebben bereikt. Om de cijfers te duiden en zinnige uitspraken over de effectiviteit en efficiency van ons beleid te kunnen doen gaan we onze registratie­en meetsystematiek verbeteren. Daarnaast zijn er nieuwe resultaten benoemd die nog niet eerder gekwalificeerd zijn daarom starten we in 2021 bij diverse resultaten met een nulmeting. Met de uitvoering maken we duidelijke afspraken over vastlegging in systemen, zodat data goed te gebruiken en eenduidig zijn. In samenwerking met verschillende afdelingen en partners wordt afgestemd welke databronnen worden gebruikt. Het monitoren en verzamelen van gegevens wordt beperkt tot wat we echt nodig hebben om de gestelde doelen te meten. De verzamelde data worden gebruikt om dashboards te maken. Deze geven inzicht in de voortgang op de verschillende doelen. Deze dashboards zijn voor medewerkers van de gemeente toegankelijk, zodat iedereen dezelfde data gebruikt en dezelfde cijfers rondgaan binnen de gemeente.

Aan de hand van de inzichten kan, waar nodig, bijgestuurd worden. Ook registreren we anonieme gegevens die nodig zijn voor de benchmark Armoede & Schulden van Divosa. Deze gegevens komen ook terug in de managementrapportages.

44

conform artikel 2 lid 2 van de Wgs dit plan.

1

2

3

4

5

6

7

7

Wat mag het kosten? Financiën en begroting

Gemeenten ontvangen van het rijk via het gemeente-

opvolgen van de signalen en de administratieve last komen

fonds middelen voor het sociaal domein. Hieruit wordt de

neer op een totaal van € 85.000.

schuldhulpverlening gedekt. 7.1.2 Aanbestedingen en inkooptrajecten De kosten van de gemeentelijke schuldhulpverlening heb-

Het contract met KBNL loopt in juni 2022 af. Komende

ben zich in afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

periode starten we met aanbestedingstraject die in wordt opgevolgd door een inkooptraject. Het opstellen van een programma van eisen, selectie en implementatie zijn onderdeel van deze trajecten. Bij de aanbesteding en het

500.000

dewerkers, gegevensbeheer en beleidsadviseurs worden

€ 282.000

geraadpleegd.

€ 253.000

100.000

€ 359.000

€ 457.000

re de inkoopadviseur, teamleider uitvoering, kwaliteitsme-

€ 347.000

200.000

€ 396.000

300.000

€ 453.000

opstellen van de programma van eisen zullen onder ande400.000

7.1.3 Onderzoek, kennisdeling en productontwikkeling Onderdeel van het nieuwe beleid is het behouden van de regie op het gehele proces van schuldhulpverlening. Onderzocht wordt welke uitbreiding van informatie hiervoor nodig is en of de huidige informatiesystemen voldoen. Om

0

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

te kunnen investeren in nieuwe producten en/of diensten zijn er extra middelen nodig. Ook wordt er geïnvesteerd in

Figuur 6 Gemeentelijke uitgaven Schuldhulpverlening 2013-

deskundigheidsbevordering van hulpverleners.

2019

7.1 Beleidswijzigingen

7.1.4 Stijging hulpvragen i.v.m. coronacriris Onderzoekers verwachten in het slechtste scenario bijna

Een aantal elementen uit voorliggend plan zal extra kosten

een verdubbeling van het aantal huishoudens met (proble-

met zich meebrengen.

matische) schulden en in het gunstigste geval een stijging met 10%-20%. Vanwege de gevolgen van de coronacrisis

7.1.1 Vroegsignalering

krijgen de gemeenten extra middelen van het Rijk. Oos-

De aanschaf en onderhoud van het regiesysteem brengen

terhout ontvangt van het rijk voor de periode 2021-2022

kosten met zich mee. Het registreren, matchen en opvol-

circa € 85.000 specifiek voor schuldenbeleid. Deze extra

gen van de signalen heeft ook effect op de bedrijfsvoering,

rijksmiddelen zijn niet structureel en vooral bedoeld om

de kosten nemen hierdoor toe. Opvolgen van de signalen

de verwachte stijging van het aantal aanmeldingen voor

is een wettelijke taak, er zijn geen middelen vrij gemaakt

schuldhulpverlening op te vangen.

door het Rijk. De kosten voor het Registratie- en Informa-

foto G.Lanting

tiesysteem bedragen jaarlijks € 13.000. Voor het opvolgen

7.2 Prognose

van de signalen en de administratie is extra capaciteit no-

Voor 2021 zijn de kosten voor schuldhulpverlening begroot

dig, hierbij gaan we uit van 1fte. De intensiteit, frequentie

op € 360.000. Met de extra middelen € 85.000 van het

en type contact, herhaalbezoeken, etc. bepalen de hoogte

Rijk denken we de extra toestroom van hulpvragen op te

van het budget. Extra middelen die nodig zijn voor het

kunnen vangen en daarmee verwachten we dat de kosten

47

1

binnen de begroting vallen. De verwachting is dat dit be-

7.2.1 Begroting 2021

drag voor de daaropvolgende jaren niet toereikend is. De middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld als ge-

In de huidige begroting is voor 2022 een bedrag van

volg van de coronamaatregelen zijn eenmalig. Daarnaast

€ 343.000 en vanaf 2023 ev. een bedrag van € 328.000 op-

hebben wij met de komst van de Wgs er nieuwe taken bij

genomen. Intensivering op gebied van preventie en curatie

gekregen, hier staan geen extra middelen vanuit het Rijk

en de extra taken met betrekking tot vroegsignalering

tegenover. Een deel van de uitvoering van deze taken van-

hebben als gevolg dat er een actualisatie van de begroting

gen we binnen bestaande formatie op.

nodig is. Uitgaande van het voorkeursscenario 2 moet de begroting voor de komende jaren vastgesteld worden op

Om vroegsignalering echter effectief in te zetten is uit-

€ 587.000. De meerjarenraming zal naar boven moeten

breiding van de formatie wenselijk. Aan de hand van de

worden bijgesteld.

bevindingen van het eerste kwartaal 2021 gaan we ervan uit dat er 1fte nodig zal zijn. Er zal op basis van deze bevin-

In onderstaand overzicht schetsen we de verwachtingen

dingen eventueel een begrotingswijziging volgen.

met betrekking tot de opbouw van de kosten schuldhulpverlening.

Daarnaast bevinden wij ons in een financiële onzekere tijd. Als het slechtste scenario een feit wordt waarbij men JA AR

2022

2023

202 4

regeling. Het is niet mogelijk om tegen het einde van het

Begroot

€ 343.000

€ 328.000

€ 328.000

jaar schuldenaars te weigeren omdat het budget op is. Dit

Scenario II

noodzaakt ons om zorgvuldig om te gaan met de beschik-

extra middelen

€ 244.000

€ 259.000

€ 259.000

Totaal meer-

€ 587.000

€ 587.000

€ 587.000

uitgaat van een verdubbeling zal het budget niet toereikend zijn. De schuldhulpverlening is een open einde

bare budgetten en dat betekent wellicht dat we prioriteiten moeten aanpassen. Kosten deelname Garantiefonds KBNL

jarenraming

Als het fonds leeg is, wordt er om een nieuwe bijdrage gevraagd. De kans hierop is zeer klein, omdat dit in de afgelopen 25 jaar niet is voorgekomen. Bij deelname aan het Garantiefonds worden de kosten betaald uit de middelen van 2021. Kosten Pilot Opplusvariant De kosten voor de pilot met 10 trajecten bedragen € 12.000, deze kosten worden betaald uit de middelen van 2021.

Begroting kosten schuldhulpverlening 2022-2024

48

Curatieve schuldhulpverlening (KBNL)

€ 385.000

Preventie

€ 107.000

Vroegsignalering

€ 85.000

Doorontwikkeling

€ 10.000

TOTAAL

€ 587.000

2

3

4

5

6

7

BRONNENLIJST Brede Schuldenaanpak Stimulanz. (2020, 11 1). Opgehaald

NVVK. (2018). Jaarverslag Toelichting cijfers 2018. Utrecht:

van Brede Schuldenaanpak: https://www.stimulansz.nl/

NVVK.

handige-samenvatting-brede-schuldenaanpak/

NVVK. (2019). Jaarverslag Toelichting cijfers 2019. Utrecht:

Brief Brede schuldenaanpak. (2020, 11 2). Opgehaald van

NVVK.

Rijksoverheid: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/

NVVK. (2020). Gedragscode Schuldhulpverlening. Utrecht:

kamerstukken/2020/06/15/voortgangsbrief-aanpak-schul-

Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren.

den

Ponds, R., van Ham, M., & Marlet, G. (2015). Verschillen, on-

CBS. (2018). Schuldenproblematiek in beeld 2015-2018.

gelijkheid en segregatie. Utrecht: Atlas voor Gemeenten.

Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek.

Schonewille, G., & Schors, A. (2017). Personeel met

CBS dashbord Belastingschuld. (2020, 11 2). Opgehaald van

schulden. Opgehaald van Personeel met schulden Nibud:

Dashbord Betalingsachterstand: https://dashboards.cbs.

https://www.nibud.nl/beroepsmatig/personeel-schul-

nl/v2/SZW_Betalingsachterstanden/

den-2017/

Deloitte en Schuldenlab NL. (2020). Covid-19 en schulden-

Surplus jaarverslag 2019. (2019). Surplus Jaarverslag 2019.

problematiek Nederland. Amsterdam: Deloitte.

Oosterhout: Surplus.

Divosa. (2020, 10 29). Monitor Schuldhulpverlening in

Vroegsignalering. (2020, 12 1). Opgehaald van Vroegsigna-

coronatijd: eerste half jaar in beeld. Opgehaald van

lering: https://vroegsignaleringshv.nl/wat-is-vroegsignale-

Divosa.nl/nieuws/monitor: https://www.divosa.nl/

ring/positionering-vroegsignalering/

nieuws/monitor-schuldhulpverlening-coronatijd-eer-

Westhof, F., Ruig, L., & Kerckhaert, A. (2015). Huishoudens

ste-half-jaar-beeld#:~:text=Begin%20april%20startte%20

in de rode cijfers, Over Schulden van Nederlandse huis-

Divosa%20samen,hebben%20om%20hulp%20te%20bie-

houdens en preventiemogelijkheden. Zoetermeer: Buro

den.

Eigen.

Gemeente Oosterhout. (2016). Minimabeleid 2016 en verder. Oosterhout: Gemeente Oosterhout. Gemeente Oosterhout. (2017). Beleidsplan Schuldhulpverlening Eerst Samen. Oosterhout: Gemeente Oosterhout. Gemeente Oosterhout. (2019). Ontwikkelagenda Gezondheid. Oosterhout: Gemeente Oosterhout. Gemeente Oosterhout. (2020). Visie op Welzijnswerk. Oosterhout: Gemeente Oosterhout. Gemeente Oosterhout. (2020). Visie Sociaal Domein. Oosterhout: Gemeente Oosterhout. Gemeente Oosterhout. (2020). Visie Wijkgericht werken. Oosterhout: Gemeente Oosterhout. Inforing vroegsignalering. (2020, 12 1). Opgehaald van Data vroegsignalering: https://www.vroegsignalering.nl/nl/data?uuid=92217b2c-b8a9-4b7a-9c5c-0d6bde118fc2 Jungmann, N., & Madern, T. (2017). Basisboek aanpak Schulden. Houten: Noordhoff Uitgevers Groningen. Keizer. (2016). Afgelost=opgelost. Hoe verlagen we de drempel tot het zoeken van contact. Groningen: KBNL, Syncasso, Rijksuniversiteit Groningen, Minsterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Madern, T. E. (2015). Op weg naar een schuldenvrij leven. Leiden: Universiteit Leiden. Nibud. (2017). www.nibud.nl. Opgehaald van Schulden op de werkvloer: https://www.nibud.nl/beroepsmatig/aanpak-financiele-problemen-bij-werknemers/

51

BIJLAGE I

Evaluatie beleidsplan 2017 Specialistische schuldhulpverlening (curatieve schuldhulpverlening) Op het moment dat er sprake is van problematische schulden, wordt er een intake met een medewerker van de Kredietbank Nederland gepland. Samen met de inwoner worden de schulden inzichtelijk gemaakt en gezocht naar de best passende oplossing. De afspraken worden vastgelegd in een plan van aanpak. Cijfers De inwoners die zich in 2019 bij de gemeente Oosterhout hebben gemeld, hebben gemiddeld een schuld van € 45.100 en 12 schuldeisers. Landelijk (NVVK, 2019) ligt het gemiddelde bedrag lager namelijk op € 39.029 en 13 schuldeisers. In 2019 zijn er 256 aanmeldgesprekken gevoerd met Kredietbank Nederland. Dat waren er minder dan in de voorgaande jaren. Het gemiddelde lag op zo’n 300 per jaar. Er is een daling in het aantal klanten dat succesvol uitstroomt. Het aantal saneringskredieten dat is verstrekt lag in 2019 lager dan voorgaande jaren. Jaarlijks worden zo’n 20 saneringskredieten afgesloten. In vier jaar tijd zijn zo’n 260 inwoners succesvol uitgestroomd.

SCHULDHULPVERLENING

400 300 200 100

INGEDIEND

WSNP AANVRAAG

BEHEER

VASTE LASTEN

BUDGETBEHEER

UITKOMST

TRAJECT (SR TOT

MINNELIJK

SCHULD-

BEMIDDELING

KREDIET

SANERINGS-

UITGESTROOMD

KLANTEN

SUCCESVOL

VERLENING

SCHULDHULP-

0

2016

399

76

83

60

56

1

44

68

2017

371

81

103

70

42

6

42

54

2018

288

49

101

57

47

5

39

23

2019

256

56

85

57

34

7

40

28

Tabel 1 Cijfers Schuldhulpverlening Kredietbank Nederland Oosterhout

53

De indicatoren op kwaliteit

In de periode 2018 -2020 zijn er twee schriftelijke klachten via het directiesecretariaat van Kredietbank Nederland

In de kwalitatieve evaluatie van de beroepsmatige specialistische schuldhulpverlening kijken we naar de volgende indica-

binnengekomen, de Kredietbank heeft dit aan ons gemeld. Beide klachten zijn ongegrond verklaard. Er is ook een klacht

toren: wachttijd, doorlooptijd, succesvolle uitstroom aanvragen schuldregeling en klanttevredenheid.

mondeling bij de gemeente gemeld. De klachten zijn naar tevredenheid afgehandeld.

Wachttijd

Kwaliteitscontrole

In artikel 4 lid 1 van de Wgs staat omschreven dat de wachttijd de periode betreft die verstrijkt tussen de datum dat een

Jaarlijks vindt er een kwaliteitscontrole plaats. De kwaliteitscontrole is voornamelijk toegespitst op het proces, de docu-

persoon zich wendt tot de gemeente met een hulpvraag tot de datum van het eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt

menten en de tijdslijn. De resultaten van de controle worden besproken en daar waar nodig wordt het proces bijgestuurd.

vastgesteld. In Oosterhout hebben we het Budget Advies Centrum ingericht met vrije inloopspreekuren. Inwoners kunnen zich met een hulpvraag melden bij het Budget Advies Centrum. Hiervoor hoeven zij vooraf geen afspraak te maken. Ook

9.1

hoeven zij nog niet alle papieren op orde te hebben. In het eerste gesprek tijdens het inloopspreekuur wordt wel meteen

Voor vragen op het gebied van sociale zekerheid, toeslagen / belastingen, persoonlijke financiën of consumentenzaken

Inloopspreekuur Burgeradviseurs en Budgetcoaches

een globale inschatting gemaakt van de problematiek en de hulpvraag. Door deze werkwijze beperken we de wachttijd

konden inwoners terecht bij de vrijwillige burgeradviseurs van Surplus. Via onder andere het inloopspreekuur van de

tot het minimum. Echter, het is van belang dat de snelheid na dit eerste gesprek erin blijft zitten. In de praktijk zien we

burgeradviseurs, de budgetteringscursussen of via een directe aanmelding komen inwoners met geldzorgen bij een

nog wel dat het proces tot het komen tot een aanvraag en een intake meer tijd in beslag kan nemen. Dit is te verklaren

vrijwillige budgetcoach van Surplus. In minder dan de helft van de gevallen ging de budgetcoach op huisbezoek om na

doordat het verzamelen van informatie langer duurt, omdat de klant de administratie niet op orde heeft.

te gaan wat de precieze hulpvraag is van een inwoner. Het traject met de budgetcoach kent verschillende sporen en kan zich in verschillende fases van het schuldhulpverleningsproces positioneren. In sommige gevallen kan de budgetcoach

In crisissituaties zoals omschreven in artikel 4 lid 2 van de Wgs worden bij een melding bij het Budget Advies Centrum

zelf, samen met de inwoner, aan de slag zonder dat verdere inzet van specialistische instrumenten of producten schuld-

zo snel mogelijk en in ieder geval binnen de wettelijke termijn van drie werkdagen de nodige acties ondernomen door

hulpverlening nodig is. De bereikte resultaten van deze dienstverlening zijn niet beschreven of vastgelegd. Het aantal

de Kredietbank. Vanuit het Budget Advies Centrum wordt direct gebeld met de schuldeisende instantie, waarna er een

bezoekers is wel geregistreerd.

spoedintake voor de schuldregeling wordt ingepland. Het aantal crisismeldingen is laag, afsluiting van energie en ontruimingen komen niet tot nauwelijks voor.

Cijfers Tot en met 2019 (Surplus jaarverslag 2019, 2019) is er een toename van het aantal bezoekers aan het spreekuur. In 2020

Doorlooptijd

is het aantal bezoekers aanzienlijk lager i.v.m. de sluiting van de activiteitencentra door de coronamaatregelen. Het ge-

De doorlooptijd is de periode die verstrijkt tussen het intakegesprek en het moment waarop het resultaat van de aan-

middeld aantal afgehandelde hulpvragen van de afgelopen jaren ligt rond de 3000, waarvan in 40% tot 50% huisbezoeken

vraag schuldregeling is bereikt. Het resultaat is bijvoorbeeld bereikt bij het opstarten van een schuldregeling of als een adviesgesprek heeft plaatsgevonden op basis waarvan de schuldenaar de situatie zelf kan oplossen. De doorlooptijd kan gezien worden als de periode waarin de Kredietbank Nederland samen met de hulpvrager werkt aan het zoeken van een oplossing. In deze periode vindt inventarisatie plaats van inkomsten, uitgaven, vermogen en schulden, wordt de aflossingscapaciteit berekend en wordt indien mogelijk schuldeisers een voorstel gedaan voor een schuldregeling over een periode van 36 maanden. De Wgs schrijft geen doorlooptijd voor. Wel is in artikel 4 lid 3 geregeld dat de hulpvrager globaal inzicht krijgt in de verwachte doorlooptijd. De branchevereniging NVVK hanteert de volgende richtlijnen voor de doorlooptijden van de verschillende fases in het proces: • intakefase -> 90 dagen • stabilisatiefase -> 120 dagen • fase tot stand brengen schuldregeling -> 120 dagen Succesvolle uitstroom aanvragen schuldregeling Bij succesvolle uitstroom aanvragen schuldregelingen gaat het om die aanvragen schuldhulpverlening waarbij ge-

54

tracht wordt te komen tot in eerste instantie een minnelijke regeling of als dat mislukt te komen tot een afgifte van een

zijn afgelegd. Ongeveer 33% van de vragen is gerelateerd aan financiën of schulden.

Wsnp-verklaring, zodat de hulpvrager via die weg wordt geholpen.

Figuur 7 Type vragen inloopspreekuur van 2019 Burgeradviseurs Bron: (Surplus jaarverslag 2019, 2019)

Klanttevredenheid

9.2

De Kredietbank Nederland heeft een klanttevredenheidsonderzoek laten uitvoeren door een onafhankelijk onderzoeks-

Voor vragen op het gebied van de persoonlijke financiën konden inwoners ook zonder afspraak terecht bij het Budget

bureau. Het gemiddelde rapportcijfer dat de respondenten in Oosterhout geven voor de totale dienstverlening van de Kre-

Advies Centrum. Het BAC is er niet alleen voor inwoners met grote financiële problemen en schulden maar ook voor

dietbank Nederland is gestegen van een 6,4 naar een 7,6. Een aandachtspunt bij de onderzoeken is wel dat een relatief

inwoners die op zoek zijn naar ondersteuning om zo schulden te voorkomen. Om meer bezoekers te trekken zijn er

klein aantal respondenten uit de gemeente Oosterhout heeft deelgenomen. Hierdoor is het beeld niet geheel representa-

spreekuren gehouden in de avonduren en kon men ook terecht bij het inloopspreekuur van het BAC bij Theek5.

tief voor de gehele populatie van Oosterhout.

Inloopspreekuur Budget Advies Centrum (BAC)

55

Cijfers Het aantal bezoekers van het inloopspreekuur van het Budget Advies Centrum laat de afgelopen jaren een dalende trend zien. In 2016 kwamen er 400 bezoekers en in 2019 waren dat er 280. Het inloopspreekuur in de avond wordt goed bezocht, het aantal bezoekers van de inloopspreekuren bij Theek5 nam gedurende de afgelopen jaren terug. De exacte cijfers hiervan zijn niet bekend.

9.3

BIJLAGE II

Taakomschrijving Vrij toegankelijke voorzieningen Inloopspreekuur burgeradviseurs Surplus

Online contact via www.schuldendebaas.nl

Voor vragen op het gebied van sociale zekerheid (wetten, regelingen en voorzieningen), toeslagen / belastingen, per-

Met www.schuldendebaas.nl is een stap naar online schuldhulpverlening gemaakt met als doel een nieuwe / grotere

soonlijke financiën of consumentenzaken kunnen inwoners terecht bij de vrijwillige burgeradviseurs van Surplus. Voor

doelgroep te bereiken. www.schuldendebaas.nl is een landelijk platform. Er is geen registratie van het aantal hulpvra-

inwoners met geldzorgen en financiële problemen staat een team gespecialiseerde burgeradviseurs klaar: de budget-

gers per gemeente bijgehouden daarom is niet met zekerheid aan te tonen dat er een nieuwe doelgroep bereikt is.

coaches. Veelal door middel van een huisbezoek gaan ze na wat de (financiële) situatie is van de hulpvrager. De vrijwillige

9.4

budgetcoaches kunnen hulp en ondersteuning bieden op onder andere de volgende gebieden:

155 Help een bedrijf, hulploket voor zelfstandige ondernemers

Naast de dienstverlening vanuit het Budget Advies Centrum en de Bbz kunnen zelfstandig ondernemers ook gebruik ma-

• ordenen van post en administratie;

ken van de laagdrempelige voorziening ‘155 help een bedrijf’. Via 155 kunnen ondernemers gemakkelijk via de website of

• overzicht maken van inkomsten en uitgaven;

telefonisch gratis hulp en advies vragen.

• kosten besparing (bijvoorbeeld door het overstappen naar goedkopere energieleverancier, opzeggen abonnementen of

Cijfers

• toeslagen en (voorlopige) aanslagen Belastingdienst;

De afgelopen jaren zien we het aantal online hulpvragen via 155 help een bedrijf toenemen. In 2016 zijn er 6 hulpvragen

• aanvragen inkomensvoorzieningen waar recht op zou zijn (bijvoorbeeld de voorzieningen in het kader van het gemeen-

het schrappen van dubbele verzekeringen;

binnengekomen en in 2019 waren dat er 54. In 2020 zijn er aanzienlijk meer hulpvragen binnengekomen, dit is te verklaren doordat veel ondernemers bij de start van de coronacrisis informatie hebben ingewonnen over de steunmaatregelen.

9.5

telijke minimabeleid); • ondersteuning bij het inschakelen van flankerende hulpverlening (bijvoorbeeld maatschappelijk werk of het team Sociaal Domein Uitvoering);

Financiën

• aanmaken en gebruiken van DigiD; • treffen van betalingsregelingen;

2016

2017

2018

2019

Budgetadvies/Schuldhulpverlening

€ 316.000

€ 332.000

€ 225.000

€ 245.000

Budgetcoaches

€ 38.000

€ 38.000

€ 38.000

€ 38.000

Cursussen en preventie

€ 18.000

€ 27.000

€ 27.000

€ 27.000

Huur kantoorruimte Midzuid

€ 9.200

€ 9.200

€ 9.300

€ 9.500

Huur ruimte Theek 5

€ 2.800

€ 2.800

€ 2.800

€ 2.800

€ 384.000

€ 409.000

€ 302.100

€ 322.300

TOTAAL

• schuldhulpverlening.

Inloopspreekuur Budget Advies Centrum Voor vragen op het gebied van de persoonlijke financiën kunnen inwoners ook zonder afspraak terecht bij het Budget Advies Centrum. Het Advies Centrum is er niet alleen voor inwoners met grote financiële problemen en schulden, maar ook voor inwoners die juist problemen voor willen zijn en op zoek zijn naar ondersteuning om zo schulden te voorkomen. Het Budget Advies Centrum is er voor inwoners die: • te maken krijgen met een inkomensachteruitgang (ontslag, pensionering, et cetera); • hulp nodig hebben bij het doen van een inkomstencheck om na te gaan of gebruik wordt gemaakt van alle inkomensvoorzieningen waar ze recht op hebben (o.a. de voorzieningen uit het gemeentelijke minimabeleid);

De afgelopen jaren zien we dat sinds de mogelijkheid dat burgers met problematische schulden worden toegelaten tot

• zorgen hebben over groeiende betalingsachterstanden;

beschermingsbewind de kosten voor bewindvoering binnen de bijzondere bijstand oplopen. De vergoeding voor de kosten

• vragen hebben over brieven van incassobureaus of deurwaarders;

van bewindvoering via de bijzondere bijstand zijn sinds 2016 gestegen van € 330.000 naar € 409.000.

• willen weten of de beslagvrije voet wel goed berekend is door deurwaarders; • hulp nodig hebben bij het invullen van de vragenlijst bepaling beslagvrije voet van de deurwaarder;

2016 Kosten bewindvoering verstrekt via Bijzonder bijstand

€ 330.000

2017 € 376.000

2018 € 366.000

2019 € 409.000

• hulp nodig hebben bij het invullen van het formulier verzoek berekening van de beslagvrije voet van de Belastingdienst; • schulden hebben die ze niet meer kunnen aflossen.

Online contact via www.schuldendebaas.nl Met www.schuldendebaas.nl zetten we de stap naar online schuldhulpverlening. Hiermee kan een nieuwe / grotere doelgroep worden bereikt. Inwoners kunnen in de anonimiteit achter de eigen pc zaken regelen, in hun eigen tijd waarbij ze zelf het tempo bepalen. Voordelen van www.schuldendebaas.nl zijn: • in eigen tijd en eigen tempo;

56

• meer anonimiteit;

57

• proces wordt in kleine stappen opgeknipt, klant hoeft niet verder te kijken dan één stap vooruit; • positieve bevestiging elke keer wanneer een stap is gezet / opdrachten zijn voltooid (volgens de methode van motiverende coaching); • de e-coach houdt contact met de klant over de voortgang in het proces / er blijft dus persoonlijke ondersteuning;