woonvisie 2023-2027

Ruimte voor groei Woonvisie 2023 - 2027

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

1

Foto: Dijkstraat Lichtenvoorde Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

2

Inhoudsopgave Voorwoord Voorwoord Bart Porskamp

5

Samenvatting

6

Ambitie 1: Meer woningen bouwen

6

Ambitie 2: Meer variatie in woningen

6

Ambitie 3: Duurzaamheid, natuur en klimaat

7

1. Achtergrond en kaders Bouwen voor de toekomst

Rente en huizenprijzen

9 9 9

Hogere kosten

9

Van nationaal via regionaal naar lokaal

9

Wonen in Oost Gelre

9

Naoberschap

10

De behoefte aan woningen is niet alleen groot, maar verandert ook

10

Samenstelling van de bevolking

10

Waar we onze plannen op baseren Nationale Woon- en Bouwagenda

13

Programma’s

14

Programma Woningbouw

14

Programma Betaalbaar wonen

14

Programma Een thuis voor iedereen

14

Programma Wonen en zorg

14

Programma Duurzaamheid

15

16

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Nationale prestatieafspraken Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030

16

Programmalijn 1: Vergroten woningvoorraad en versnelling productie.

16

Programmalijn 2: Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad.

16

Programmalijn 3: De Achterhoek, een plek voor iedereen.

17

Programmalijn 4: Wonen als integrale gebiedsopgave.

17

2. Onze woonvisie Ambitie 1 : Meer woningen bouwen

19 19

Wat willen we bereiken?

19

Wat gaan we daarvoor doen?

20

Wat vragen we van onze partners?

23

Ambitie 2: Meer variatie in woningen

25

Wat willen we bereiken?

26

Wat gaan we daarvoor doen?

27

Wat vragen we van onze partners?

28

Ambitie 3: Duurzaamheid, natuur en klimaat

30

Wat willen we bereiken?

30

Wat gaan we daarvoor doen?

31

Wat vragen we van onze partners?

32

3. Bijlagen Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

3

Foto: Welkoop Zieuwent Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

4

Voorwoord Voor u ligt de woonvisie van Oost Gelre: met een duidelijke streep onder het verleden en met ruimte voor groei. We gaan meer bouwen! Er zijn simpelweg te weinig woningen. Te weinig voor de starters die graag willen blijven. Te weinig passende woningen voor ouderen en die eigenlijk wel plaats willen maken voor jonge gezinnen. Te weinig ook voor mensen die van buiten onze regio hier komen werken of zich hier willen vestigen. En ook te weinig voor zogenaamde aandachtsgroepen, zoals statushouders, die hier hun bestaan opbouwen. Dat betekent op z’n Achterhoeks gezegd: D’ran! Meer woningen bouwen. Dit doel kunnen we niet vanuit het gemeentehuis realiseren. We hebben onze (bouw)partners daarbij hard nodig. Denk daarbij aan de rijksoverheid, de provincie en andere gemeenten in de regio. Zij staan aan de basis van wat er in deze woonvisie mogelijk is. Vanuit de rijksoverheid is de landelijke woondeal vastgesteld. Deze is vertaald in de regionale woonagenda. Hieruit is deze lokale woonvisie ontstaan in samenwerking met andere gemeenten in de regio. In deze woonvisie leest u hoe we in Oost Gelre de lokale uitdagingen op de woningmarkt oppakken. Deze woonvisie is een houvast voor onze bouwpartners. En dan heb ik het over de wooncorporaties, de projectontwikkelaars en de bouwbedrijven.

De voornaamste opdracht die we meegeven: zorg voor voldoende betaalbare koop- en huurwoningen én bouw voor de toekomst. Wie energiezuinig bouwt en rekening houdt met de natuur en het klimaat, kan bij ons slagen. Dat is wat we als gemeente willen. Zodat we nu én in de toekomst nog gezond en prettig kunnen leven in onze prachtige gemeente. Die verantwoordelijkheid zullen we met elkaar moeten dragen. Van visie tot oplevering. Bart Porskamp Wethouder gemeente Oost Gelre

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

5

Samenvatting In deze woonvisie vertellen we hoeveel woningen we in onze gemeente de komende jaren willen gaan bouwen, wat voor een soort woningen en waarom. We beseffen dat niet alles kan en mag. We hebben te maken met wetten, afspraken en ontwikkelingen op allerlei andere gebieden. De toekomst is niet helemaal te voorspellen, dus als het nodig is kunnen we bijsturen. Maar we gaan met veel energie aan de slag en geven volop ruimte voor groei! Ambitie 1: Meer woningen bouwen In onze gemeente zijn er te weinig woningen. Daarom willen we in negen jaar tijd 1.265 woningen bouwen die passen bij wat onze

Aantal nieuwe woningen per jaar 140

inwoners nodig hebben. Het gaat daarbij vooral om betaalbare 100

woningen in de grote, maar ook in de kleine kernen. Die woningen zijn bestemd voor de eigen inwoners, binnen- en buitenlandse arbeidskrachten en mensen die van buiten de regio hier komen

60

wonen. We hebben als regio Achterhoek met de rijksoverheid een afspraak gemaakt voor de jaren tot en met 2030. Onze gemeente gaat tenminste 895 woningen bouwen. Dat zijn er elk jaar bijna 100.

PERIODE 2016-2021

WOONDEAL 2022-2030

AMBITIE 2022-2030

Maar onze eigen ambitie ligt dus hoger: 140 woningen per jaar. Dat zijn er meer dan de 60 woningen die we gemiddeld in de afgelopen 6 jaar hebben gebouwd. Dus samen met onze partners gaan we op z’n Achterhoeks gezegd: D’ran! Ambitie 2: Meer variatie in woningen Zoveel mensen, zoveel wensen. Want waar ga je bouwen? In welke stijl, voor welke prijs? Hoe groot moet die woning zijn? En zijn er misschien nog bijzondere aanpassingen nodig? Voor onze gemeente is het vooral belangrijk dat we betaalbare woningen bouwen. Daarom is een derde van de woningen die we gaan bouwen bedoeld voor de sociale huur. Nog eens een derde bestaat uit betaalbare koopwoningen tot € 355.000. Verder hebben we aandacht voor woningen die vooral voor ouderen geschikt zijn. Denk daarbij aan huizen zonder drempels en trappen. Of aan het wonen in hofjes, zodat mensen elkaar gemakkelijk ontmoeten. En natuurlijk hebben we ook aandacht voor woningen voor mensen die zorg nodig hebben, zoals mensen met dementie. Tot slot is er veel vraag naar woningen voor één of twee personen. Is dat voor een korte periode, dan komt ‘flexwonen’ in beeld. Dat zijn kleine betaalbare woningen die op zichzelf staan, met een eigen keuken, badkamer en toilet. Ze worden vaak gebouwd in groepen. Ze zijn geschikt voor mensen die snel en tijdelijk een woonplek nodig hebben.

Maar ook voor mensen die voor langere tijd een woning zoeken, kan een klein formaat een oplossing zijn. Wat ons betreft bouwen we meer ‘small houses’ (van maximaal 70m2), boven- en benedenwoningen, kleinere appartementen en kleinere huizen met een tuintje, die geschikt zijn voor starters en ouderen.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

6

Ambitie 3: Duurzaamheid, natuur en klimaat We willen graag een ‘groene’ gemeente zijn. Dat betekent

Wat is natuurinclusief?

dat we het klimaat en de natuur om ons heen belangrijk

Bij natuurinclusief bouwen houden

vinden. We sluiten ons aan bij het advies van de Rijksoverheid. We vangen het te veel aan regenwater op om droogte te voorkomen. En als er te veel water is, zorgen we dat onze straten niet overstromen. In de zomer willen we

we rekening met de natuur om ons heen. Zowel de planten als de dieren. We letten daarbij op of het ontwerp van het gebouw dieren voldoende schuilplaatsen biedt en gelegenheid tot

de hitte beperken. Dat doen we door bijvoorbeeld tegels

het maken van nesten. Bouwbedrijven

te vervangen door gras of boomschors en meer bomen te

gebruiken zoveel mogelijk natuurlijke

planten. We willen meer struiken en bomen in de wijken. Dit zijn onderwerpen die we in 2023 aanpakken. Door huizen goed te isoleren, gebruiken we met z’n allen minder energie. We willen dat er minder CO2 vrijkomt en

materialen. Bij de inrichting van de omgeving kijken we wat er mogelijk is: groene daken, geveltuinen, planten en struiken. Dit alles zorgt voor een gezonde omgeving voor mens en dier.

gaan daarom over van aardgas naar elektriciteit. Daar moet je rekening mee houden bij het ontwerpen van nieuwe woningen. Dit geldt trouwens ook voor de bestaande huizen. We hebben daar kort geleden de Transitievisie Warmte voor geschreven. Daarin onderzoeken we hoe je zonder aardgas je huis kunt verwarmen. Dat kan bijvoorbeeld met warmtepompen, zonnepanelen of andere groene energie. Die ‘Transitievisie Warmte’ gaan we in 2023 uitvoeren voor de wijken Hooiland in Lichtenvoorde en Groenlo Noord-West. Daar doen de belangrijkste partners in mee, zoals de woningcorporaties, Agem, Liander en uiteraard de bewoners. In het totaal willen we 2.600 woningen verbeteren. Dat hebben we ook zo afgesproken in de regionale woonagenda. Dat doen we onder andere volgens de Baanbrekende Aanpak, waarbij we gebruik maken van de subsidies die er al zijn. Tot slot willen we bouwbedrijven aanmoedigen om biobased te bouwen. Daarbij maak je zoveel mogelijk gebruik van natuurlijke bouwmaterialen. Die blijken vaak bijzonder goed te isoleren. Het doel is dat we minder gebruik maken van aardolie en aardgas. Daardoor komt er minder CO2 in de atmosfeer. We hebben met Rijksoverheid afgesproken dat we zuinig omgaan met energie en grondstoffen. Zo staat het ook in de regionale woonagenda. In 2030 zal de zeker helft van de bouweconomie zich hieraan houden.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

7

Foto: Erve ‘t Loo Harreveld Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

8

1. Bouwen voor de toekomst De Deense natuurkundige Niels Bohr zei eens: ‘Voorspellen is moeilijk, vooral als het om de toekomst gaat.’ Dat is een waarheid als een koe. Want wie kon drie jaar terug voorspellen dat we te maken zouden krijgen met corona, een oorlog in Oekraïne en torenhoge inflatie? En dat we ook nog eens te maken zouden krijgen met een crisis op het gebied van wonen, stikstof, vluchtelingen, energie en personeel? Dit werkt allemaal door in wat we de ‘woningmarkt’ noemen. We bedoelen daarmee het aanbod van en de vraag naar van woonruimte. Het gaat daarbij om koophuizen en huurhuizen. Daarbij kijken wat er nú is, maar dus vooral wat we in de toekomst nodig hebben. Rente en huizenprijzen De rente was in het begin van 2022 nog nooit zo laag. Er werd niet genoeg gebouwd en de koopwoningen waren erg duur. Ook de huurprijzen op de vrije markt waren enorm hoog. In juli besluit de Europese bank voor het eerst in 11 jaar de rente te verhogen. Daardoor stijgen de hypotheekrentes. Samen met de hogere bouwkosten zorgt dit voor een kantelpunt op de woningmarkt. De verkoop van woningen neemt sterk af en de verkoopprijs stijgt minder snel. Het aantal woningen dat te koop staat groeit. In de drie maanden daarna daalt de gemiddelde verkoopprijs met 5,8%. Volgens de NVM is dit de snelste prijsdaling die ooit is gemeten.

Over het hele jaar gezien daalt de gemiddelde verkoopprijs met 6,4%. Hogere kosten Op 24 februari 2022 valt Rusland Oekraïne binnen. De energie wordt duurder, omdat Europa minder Russisch gas invoert. Er zijn te weinig vakmensen en materialen. Daardoor stijgen de bouwkosten voor nieuwe woningen. Bouwbedrijven krijgen ook nog eens te maken met hogere eisen voor nieuwbouw. En de inflatie bereikt in september 2022 een recordhoogte van 17,1%. Van nationaal via regionaal naar lokaal De overheid beseft dat er snel gebouwd moet worden. In maart 2022 komt de minister met de Nationale Woon- en Bouwagenda en het programma Woningbouw. Die sluiten goed aan bij de ontwikkelingen in de Achterhoek. De regiogemeenten zijn op dat moment al bezig met hun eigen Woonagenda. Zij zetten hun plannen op een rij en stemmen die onder andere af met de woningcorporaties. Daarna volgt het overleg met de provincie Gelderland. Op 8 maart 2023 hebben de gemeenten uiteindelijk de regionale woondeal getekend. In heel Gelderland worden tot en met 2030 zo’n 104.000 woningen gebouwd. Het aandeel van de Achterhoek: 8.390 woningen. Wonen in Oost Gelre De ‘Regionale Woonagenda 2023-2030’ heeft de titel ‘Goed wonen in een vitale regio’. Het omschrijft kort en krachtig de situatie in de Achterhoek op dit moment.

We hebben in onze regio veel variatie aan woningen en woonmilieus, landschappen met veel afwisseling en hechte gemeenschappen. Onze gemeente is veelzijdig en groen, staat er in de ontwerp- omgevingsvisie ‘Groen en verbonden Oost Gelre 2040’. De inwoner staat in verbinding met het landschap en met elkaar. Een plek waar je goed woont, werkt en je vrije tijd door kan brengen. Oost Gelre heeft twee grote kernen. Groenlo is de vestingstad met een rijk verleden. Lichtenvoorde heeft veel voorzieningen en heeft een wat dorpser karakter. Daarnaast zijn er zes kleine kernen: Zieuwent, Harreveld, Lievelde, Vragender, Mariënvelde en Zwolle. Tot slot heb je dan nog het buitengebied rondom al die kernen. In deze woonvisie kijken we wat deze kernen en het buitengebied bijzonder maakt en wat ze nodig hebben.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

9

Naoberschap Onze gemeente staat bekend om een bloeiend verenigingsleven, dat jong en oud verbindt. Het naoberschap is hiervoor belangrijk. Er is veel werk, vooral bij bedrijven die actief zijn in de industrie, het transport en de bouw. Maar ook innovatieve bedrijven dragen daar sterk aan bij. Na Doetinchem heeft Oost Gelre de meeste banen in de Achterhoek. Dat geldt voor de aantallen, maar ook in verhouding met ons inwonertal. Daarnaast is Oost Gelre bij uitstek een evenementengemeente. Denk daarbij aan de Zwarte Cross en de Slag om Grolle in Groenlo. Of aan het bloemencorso in Lichtenvoorde dat ook landelijk bekend is. Tot slot bepaalt ook het platteland voor een belangrijk deel het karakter van onze gemeente. Dit is belangrijk voor toerisme en de boerensector. Hier kun je wandelen, fietsen en van de natuur genieten. Al van vroeger uit zijn hier boerenbedrijven groot en sterk vertegenwoordigd. De behoefte aan woningen is niet alleen groot, maar verandert ook We staan in onze regio voor een paar behoorlijke uitdagingen. Het is niet alleen dat veel mensen op zoek zijn naar een woning, maar ook hun wensen veranderen. Bovendien willen veel mensen van buiten onze regio hier komen wonen, vaak vanwege hun werk. Soms is dat voor een korte tijd en dat zie je dan terug in hun woonwensen. Er wonen hier meer oude mensen dan jonge.

Als je het vergelijkt met de rest van Nederland, zie je hier minder gezinnen met jonge kinderen. En dat is nou net de groep die voor ons als gemeente en regio zo belangrijk is. De jonge gezinnen die hier al zijn, willen we ook graag hier houden. We helpen hen graag aan een eerste geschikte woning. Nu leven oudere bewoners nog vaak alleen of met z’n tweeën in een grote ééngezinswoning. Het zou mooi zijn als zij ‘doorstromen’ naar een woning die bij hen past. Op die manier komt er weer een woning vrij die geschikt is voor een jong gezin. Het blijkt dat 84% van de ouderen wel wil verhuizen naar een kleinere woning in de eigen kern. En 94% vindt het belangrijk dat hulpbehoevende mensen kunnen verhuizen naar woningen in de buurt van zorgvoorzieningen. Ten slotte ziet de grootste groep (80%) graag dat we ook in de kleine kernen woningen bouwen. Samenstelling van de bevolking Het aantal mensen dat in ons land geboren wordt en sterft is ongeveer gelijk. Toch komen er steeds meer mensen in Nederland. De laatste jaren zijn dat er elk jaar zo’n 100.000. Gemiddeld komen er dus 6,6 op de 1000 inwoners bij. Dat komt omdat er meer mensen naar Nederland komen, dan dat mensen naar het buitenland vertrekken. Ook in de Achterhoek neemt de bevolking toe, maar minder dan gemiddeld in Nederland. De laatste jaren ging het om 0,4 mensen per 1.000 inwoners.

Onze gemeente groeit ongeveer met 0,2 per 1.000. In Oost Gelre vergrijst de bevolking, alleen neemt het aandeel ouderen sneller toe gemiddeld in Nederland. Op dit moment is bijna de helft van onze inwoners ouder dan 50 jaar. Maar ook het aandeel jongeren neemt af (ontgroening). Het aandeel jonger dan 12 jaar is in de Achterhoek de laatste vijf jaar gedaald van 15% naar 11%. De daling was in de rest van Nederland kleiner. In Nederland komen er elk jaar ongeveer 60.000 huishoudens bij. Dat is een groei van ongeveer 0,9%. In de Achterhoek is dat gemiddeld zo’n 0,3% per jaar. Doetinchem groeit wat dat betreft in de regio het hardst (0,6%), gevolgd door Oost Gelre (0,4%). Voor een deel is dit te verklaren omdat steeds meer mensen alleen wonen. Je leest meer over de veranderingen van onze bevolkingsopbouw in de bijlage 1.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

10

Ontwikkeling leeftijdsopbouw bevolking, Regio Achterhoek en Nederland, 2007, 2012, 2017, 2022 Nederland

Achterhoek 100%

7%

8%

30%

33%

9%

90% 80% 70%

36%

7%

7%

8%

9%

27%

29%

31%

32%

36%

34%

32%

31%

8%

9%

9%

9%

7%

7%

7%

7%

11%

37%

60% 50%

34%

40% 30% 20% 10%

31%

28%

26%

7%

7%

8%

8%

7%

7%

8%

8%

15%

14%

12%

11%

14%

14%

13%

12%

2007

2012

2017

2022

2007

2012

2017

2022

0% 75 jaar of ouder

25 tot 50 jaar

12 tot 18 jaar

50 tot 75 jaar

18 tot 25 jaar

Jonger dan 12 jaar

Bron: CBS, 2022. Bewerking: Team Moventem

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

11

Foto: Hamalandschool Lichtenvoorde Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

12

Waar we onze plannen op baseren In het vorige hoofdstuk hebben we het gehad over de ontwikkelingen die van invloed zijn om de woningbehoefte. Maar je kunt niet zomaar klakkeloos huizen gaan bouwen. In Nederland gebeurt dat in goed overleg. Onze woonvisie sluit aan op het beleid van de Rijksoverheid en de Provincie Gelderland. Die hebben hun uitgangspunten en aanwijzingen omschreven in verschillende agenda’s. We zetten de belangrijkste op een rij.

Nationale Woon- en Bouwagenda In de Nationale Woon- en Bouwagenda (NWBA) brengt het ministerie brengt de oorzaken van de wooncrisis in beeld. De conclusie is dat de Rijksoverheid veel meer moet gaan sturen in de woningbouw. Als je het overlaat aan de bouwbedrijven en projectontwikkelaars, dan komt het niet van de grond, zo blijkt. En ook de provincies en de gemeenten kunnen samen het tekort aan woningen niet oplossen. Het rijk gaat nu bepalen dat we meer gaan bouwen en ook voor wie. Er moeten genoeg goede en betaalbare woningen komen. Daar moeten alle partijen aan meedoen: het Rijk, de andere overheden, corporaties, bouwbedrijven en architecten, stedenbouwkundigen, vastgoedontwikkelaars, investeerders en alle andere betrokkenen. Het belangrijkste is dat we 900.000 woningen bouwen

Wat is een sociale huurwoning? Een sociale huurwoning is een woning die wordt verhuurd aan huishoudens

van 2022 tot en met 2030. Twee op de drie woningen

met een laag inkomen. De huurprijs

moeten betaalbaar zijn. Daar spelen de wooncorporaties

van deze woningen is lager dan de

een belangrijke rol. De vraag is of zij 250.000 sociale

huurprijs van vrije sector woningen.

huurwoningen en 50.000 middenhuur (onder €1.000 per maand) kunnen bouwen.

De

woningen

zijn

eigendom

van

woningcorporaties en zijn bedoeld voor mensen die vanwege hun inkomen

Daarnaast mikken we op 300.000 betaalbare koopwoningen (onder €355.000), dan wel middenhuur door overige

of andere omstandigheden moeite hebben om een woning te vinden op de reguliere woningmarkt

partijen.

Verdeling 900.000 woningen naar segment

300.000 overig

250.000 sociale huur door corporaties

50.000 middenhuur door corporaties 300.000 middenhuur en betaalbare koop door marktpartijen Bron: BZK Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

13

Programma’s Als vervolg op deze Nationale Woon en Bouw Agenda zijn zes programma’s opgesteld. Programma Woningbouw Het ‘Programma Woningbouw’ gaat over hoe we de woningbouw van initiatief tot oplevering kunnen versnellen. Dat vraagt een sterke regie vanuit de overheid. Daarbij is aandacht voor het bouwen op grote locaties. De Rijksoverheid helpt regio’s – ook financieel - om deze bouwopdracht uit te werken in regionale woondeals. Programma Betaalbaar wonen In het ‘Programma Betaalbaar wonen’ kijken we naar de bestaande woningvoorraad. Door het tekort aan woningen zijn de prijzen heel hoog. De prijzen zullen dalen als we meer woningen gaan bouwen voor mensen met een middeninkomen. Dit programma wil ook voor de mensen met een laag inkomen minder woonlasten gaan betalen. Huurders en kopers moeten beter beschermd worden. Programma Een thuis voor iedereen Het ‘Programma Een thuis voor iedereen’ richt zich op genoeg betaalbare woningen voor aandachtsgroepen. Die groepen vragen om de juiste zorg, ondersteuning en

Wat zijn aandachtsgroepen? Bij

de

term

‘aandachtsgroepen’

begeleiding. Daarom nemen verschillende gemeenten een

gaat het om mensen die vanuit de

deel van dit soort woningen voor hun rekening.

gemeente extra aandacht verdienen.

Er zijn trouwens ook aandachtsgroepen die nauwelijks

Denk daarbij aan mensen met een

behoefte hebben aan zorg en ondersteuning. In deze agenda is extra aandacht voor het combineren van wonen, zorg, welzijn en werk. Gemeenten moeten het bouwen van woningen voor alle aandachtgroepen opnemen

beperking, laaggeletterden, ouderen, mensen met psychische problemen, dak- en thuislozen, etc. Door hen extra aandacht te geven kunnen ze beter meedoen in de samenleving.

in de woonzorgvisie. Die woonvisies zullen in het voorjaar

Dat kan in de vorm van extra zorg en

van 2024 klaar zijn.

ondersteuning, het aanpassen van de omgeving of de toegang tot gebouwen.

Programma Wonen en zorg Het ‘Programma Wonen en zorg’ richt zich speciaal op ouderen. Voor hen betekent goed wonen vooral dat er zorg en ondersteuning in de buurt is. En omdat er de komende jaren meer ouderen bij komen, is er ook meer vraag naar dit soort woningen. Ouderen verwachten in hun woning

Wat zijn geclusterde woonvormen? Geclusterde

woonvormen

hebben

minstens vijf woningen met een ontmoetingsruimte. Ze zijn voor de helft of

comfort en gebruiksgemak. Ze willen goede voorzingen in

meer bestemd voor 55-plussers en er

de buurt, zoals openbaar vervoer, winkels en een plek om

kan zorg aanwezig zijn, maar dat hoeft

elkaar te ontmoeten en om te bewegen.

niet.

zie www.monitorgeclusterdwonen.nl/toelichting

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

14

Programmalijn 1

Programmalijn 2

Gebiedsgerichte aanpak warmtetransitie

Individuele aanpak woningen

Programma Duurzaamheid De komende jaren worden er in Nederland 900.000 woningen gebouwd. Daarvan zijn er minstens 290.000 voor ouderen. Het gaat om 170.000 nultredenwoningen (zonder trappen en drempels), 80.000 woningen in geclusterde

Aardgasvrije wijken (alternatieve warmteopties)

Koop

Huur

woonvormen en 40.000 nieuwe verpleegzorgplekken. Nationaal Isolatieprogramma

In het ‘Beleidsprogramma versnelling verduurzaming gebouwde omgeving’ stelt dat duurzaam wonen de nieuwe

Programma hybride warmtepompen

standaard is. Over 7 jaar zijn gebouwen veel beter geïsoleerd. We koken we elektrisch en de cv-ketel is niet langer de standaard. We maken meer gebruik van warmtepompen om ons huis te verwarmen. We wekken via zonnepanelen vaker zelf energie op. We gebruiken groen gas en groene elektriciteit. Er zijn nog meer ontwikkelingen! We gaan vaart brengen in de woningbouw door de huizen seriematig in fabrieken te maken. Bouwbedrijven zetten de onderdelen dan op de bouwplaats in elkaar. Het bouwen gaat sneller, terwijl er minder bouwvakkers nodig zijn. Verder houden we nog meer rekening met de natuur en het klimaat. Het programma wil dit proces, dat al enige tijd gaande is, versnellen. Dat gebeurt aan de hand van vijf programmalijnen, waarvan vooral de eerste twee voor deze woonvisie belangrijk zijn. Bij de eerste programmalijn gat het om de gebiedsgerichte aanpak van warmtetransitie. Daarin spelen de gemeenten een centrale rol. Zij schrijven een ‘transitievisie warmte’. Die wordt vertaald naar een uitvoeringsen omgevingsplan. Het Rijk zorgt voor • voldoende ondersteuning en middelen voor gemeenten;

Wat bedoelen we met de warmtetransitie?

• een wetgevend kader;

Met warmtetransitie bouwen we van

• een subsidieregeling voor warmtenetten;

fossiele brandstoffen als aardgas af en

• een verbetering van de subsidieregeling SDE++ om bedrijven te stimuleren zelf zonne-energie op te gaan wekken en • aanvullende financiële middelen om gebouweigenaren betaalbaar aanbod te doen.

stappen we over naar meer duurzame en milieuvriendelijke oplossingen. Dit is nodig om de CO2-uitstoot te verminderen

en

klimaatverandering

tegen te gaan. Het goed isoleren van de woning gaat dan samen op met energie uit zonnepanelen.

Met de tweede programmalijn wil de overheid woningeigenaren en verhuurders in actie laten komen. De overheid zorgt dat zij toegang hebben tot informatie, helpt hen in het hele proces en stelt subsidies en financiering beschikbaar. Het gemeentelijk energieloket speelt hierin een belangrijke rol.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

15

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Het zesde en laatste programma is het ‘Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid’. Dit is vooral gericht op ‘kwetsbare gebieden’ in 19 gemeenten. Daar zijn geen Achterhoekse gemeenten bij. Dit zijn namelijk wijken en buurten waar veel mensen wonen die hulp en ondersteuning nodig hebben. Vaak zijn het arme mensen zonder werk, met psychische problemen. Een uitgebreide samenvatting van de NWBA en de programma’s is te vinden in bijlage 2.

Nationale prestatieafspraken Op 30 juni 2022 hebben Aedes, de Woonbond, Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Rijk Nationale prestatieafspraken gemaakt. Deze afspraken hangen samen met het afschaffen van de verhuurderheffing. Ze maken een aantal beleidsdoelen uit de Nationale Programma’s concreet. Het gaat daarbij om zo’n 140 punten. die gaan over beschikbaarheid, verduurzaming, betaalbaarheid, leefbaarheid en samenwerking en uitvoering. Een uitgebreide samenvatting is te vinden in bijlage 3.

Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 In de regionale Woonagenda worden vier - uitdagende - opgaven benoemd: • zorg dat je kan voldoen aan de grote én veranderende behoefte; zorg voor extra woningen voor arbeidskrachten en talenten; • zorg voor voldoende woningen voor mensen van buiten de regio; • blijf investeren in de woon- en leefomgeving. En zijn drie ambities: • een passende woning voor iedereen; • goed wonen voor een gezonde en duurzame Achterhoekse economie en • wonen als basis voor de leefbaarheid. Om deze ambities te bereiken, werken overheden, woningcorporaties, maatschappelijke organisaties, de markt en de inwoners samen. We gaan daarbij uit van vier regionale programmalijnen: • Programmalijn 1: Vergroten woningvoorraad en versnelling productie. De woningbouwopgave bestaat uit drie onderdelen. Het doel is om 11.500 woningen te bouwen, waarvan 1.265 woningen in Oost Gelre. Dat zijn er meer dan de gemeenten in onze regio hebben afgesproken met het Rijk in de Regionale Woondeal. Daarin staat dat zij in ieder geval 8.390 woningen gaan bouwen tot en met 2030. Daarvan staan er straks 895 woningen in Oost Gelre. Hoe die extra woningen gebouwd gaan worden, is hangt af van de situatie en de woningmarkt. Misschien wel zelfs tot voorbij 2030. Uit de Primos trendprognose van 2022 blijkt dat we 5.000 extra woningen nodig hebben.

Daarnaast hebben we 4.000 woningen voor de binnenlandse en buitenlandse arbeidskrachten nodig. En 2.500 woningen gericht op jonge huishoudens en gezinnen van buiten de regio. • Programmalijn 2: Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad. We gaan zoveel mogelijk woningen in kwaliteit en energiegebruik verbeteren. Dat betekent o.a. isoleren en voorzien van groene energie en levensloopbestendig maken. Maar denk daarbij ook aan het slopen en nieuwbouwen, het splitsen van woningen of bestaande gebouwen veranderen in woningen.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

16

• Programmalijn 3: De Achterhoek, een plek voor iedereen. Het gaat hierin vooral om het bouwen van woningen voor jonge huishoudens en starters, levensloopbestendige woningen en de combinatie wonen en zorg. Met de Rijksoverheid hebben we afgesproken dat in ieder geval 1/3 sociale huur- en 1/3 betaalbare koopwoningen komen. We hebben extra aandacht voor (geclusterde) woonvormen tussen thuis en verpleeghuis. • Programmalijn 4: Wonen als integrale gebiedsopgave. Met deze programmalijn streven we naar het behoud en de versterking van brede welvaart voor alle Achterhoekers. Er moet meer geld komen voor betere wegen en openbaar vervoer. Daarmee zijn we als regio goed bereikbaar. Daarnaast zal de tijd veel boerderijen en stallen vrijkomen. De kwaliteit van de natuur verdient aandacht, evenals het watersysteem en klimaatneutraliteit. Verder willen we meer variatie in het woningaanbod. Het is goed dat mensen gaan wonen in de buurt van trein- of busstations. Tot slot willen we meer ruimte geven aan nieuwe woonconcepten in een toekomstbestendig landelijk gebied. Een uitgebreide samenvatting van de regionale woonagenda is te vinden in bijlage 4.

2.500 woningen bovenregionale vraag 4.000 woningen binnenlandse en buitenlandse migratie van arbeidskrachten

5.000 woningen bouwen als antwoord op huishoudensverdunning, toename van ouderen, woningtekort onder starters en de huisvesting van bijzondere doelgroepen Onderverdeling regionale ambitie Achterhoek tot en met 2030 (RUIMTEVOLK, 2022).

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

17

Foto: Antoniushoeve Lichtenvoorde Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

18

3. Onze woonvisie Als gemeente Oost Gelre omschrijven we onze woonvisie in drie ambities: meer woningen bouwen, meer variatie in woningen en duurzaamheid, natuur en klimaat. In elke ambities omschrijven wat de situatie is en wat we willen bereiken. Vervolgens vertellen we wat we daarvoor gaan doen en wat we van onze partners vragen.

Ambitie 1 : Meer woningen bouwen De woningnood is groot in Nederland: er is veel vraag naar woningen en het aanbod blijft achter. We willen als gemeente Oost Gelre het woningtekort verminderen door meer woningen te bouwen. Dat is ook nodig om de voorzieningen van de gemeente op peil te houden en te versterken. Een aantal jaren lag de woningbouwproductie op een laag peil, maar nu staan alle seinen weer op groen om meer te gaan bouwen. Met het vaststellen van de ‘Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030’ door de gemeenteraden van de regio 8RHK, hebben de zeven Achterhoekse gemeenten de ambitie geformuleerd 11.500 woningen te bouwen in de periode 2022-2030. Tegelijk met de ontwikkeling van de regionale woonagenda liep het proces om tot een regionale woondeal te komen. Dit is een afspraak van de gemeenten in onze regio met de provincie en het Rijk. In de Regionale woondeal 2022-2030 Achterhoek is afgesproken dat de zeven gemeenten tenminste 8.390 woningen bouwen in die periode. In de Regionale woondeal 2022-2030 Achterhoek worden specifiek: “afspraken gemaakt over de bouw van 8.390 woningen. De regio Achterhoek heeft voor de lange termijn een achterliggend geambieerd doel van 11.500 woningen. De 3.110 woningen die leiden tot het geambieerde doel zullen worden ontwikkeld middels adaptieve programmering en met vergelijkbare aandelen betaalbare woningen.

Bij goede vordering van afspraken in deze deal en gebleken behoefte aan deze extra woningen in de regio zal het gesprek over het adaptieve deel gevoerd worden, onder meer tijdens de jaarlijkse gesprekken in het kader van monitoring.” Wat willen we bereiken? Oost Gelre heeft met de regionale woondeal toegezegd tenminste 895 woningen te bouwen, binnen een geambieerd doel van 1.265 woningen1.

1

Dit zijn beide bruto getallen, dat wil zeggen nieuwbouw/toevoeging zonder met sloop/onttrekking rekening te houden. Het

betreft de periode 2022 t/m 2030. Het college van Oost Gelre heeft ingestemd met de regionale woondeal op 10 januari 2023; de gemeenteraad heeft op 14 februari 2023 de regionale woonagenda vastgesteld.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

19

AFSPRAKEN PER JAAR

AFSPRAAK OOST GELRE IN REGIONALE WOONDEAL

WOONDEAL AFSPRAKEN PER JAAR

179 150

281

BEKENDE CIJFERS

137 128

299 83

14 301

SOCIALE HUUR

BETAALBARE KOOP

MIDDENHUUR

OVERIG

70

66

2022

2023

2024

2025

2026

2027

40

42

2028

2029

2030

Van de 895 zijn er 299 (33%) voorzien als sociale huurwoning, door corporaties of zorginstellingen. Het aantal betaalbare woningen (koop tot €355.000 en middenhuur) is met 315 woningen nog iets groter (35%). Wat gaan we daarvoor doen? Het aantal van 895 woningen en de verdeling over de jaren is tot stand gekomen op basis van bestaande plannen. Over een deel van deze plannen bestaat nog onzekerheid, wat betreft financiering, haalbaarheid, programmering en/of aantallen. Het zal duidelijk zijn dat de onzekerheid groter is naarmate het geplande jaar van oplevering verder weg ligt. We houden dan ook een vinger aan de pols om te zorgen dat we voldoen aan de afgesproken aantallen in de gewenste prijscategorie. De woningcorporaties hebben een aanbod gedaan over de woningaantallen die zijn willen realiseren. Deze zijn voor een deel gekoppeld aan concrete projecten, maar voor een deel nog niet. De focus ligt daarbij op locaties waar de grond eigendom van de gemeente is. Bij de uitvoering van de afspraak uit de regionale woondeal zijn vooral de totaalaantallen en de aantallen sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen van belang, zo hebben Rijk en provincie duidelijk gemaakt. Een achterstand in een bepaald jaar hoeft geen probleem te zijn, als duidelijk is dat die in een volgend jaar ingehaald kan worden.

De monitoring kijkt dus niet alleen naar het verleden, maar ook naar de toekomst, naar de planvoorraad en de procedurele voortgang daarvan. Er wordt niet op projectniveau gemonitord, met uitzondering wellicht van heel grote projecten. Huidige plannen en uitbreidingsplannen Voor de gemeente is ten eerste van belang dat de huidige projecten een reëel zicht op het behalen van de doelstellingen bieden. Daar wordt in deze woonvisie de aanzet voor gegeven. Vervolgens komt het aan op monitoring en bijsturing. In 2022 hebben de opleveringen in ieder geval (ruimschoots) aan de afspraak voldaan. Er zijn 179 woningen gebouwd, waarvan 80% in het betaalbare segment.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

20

BESTAANDE PLANNEN

De op dit moment bestaande plannen tellen op tot 855 woningen, met de verdeling die in de figuur is weergegeven2.

438

Dit betekent dat de bestaande plannen nog niet voldoende zijn om aan de afspraak uit de regionale woondeal te voldoen. Met name moet nog een deel van het aanbod van de woningcorporaties een plaats krijgen in concrete projecten.

203 92

65

57 2

GROENLO LICHTENVOORDE KLEINE

KERNEN

BUITENGEBIED

DIVERS

SOCIALE HUUR/GOEDKOPE KOOP OVERIG BETAALBAAR

OVERIG

VOORSTEL UITBEREIDINGSPLANNEN 165 110

130

De categorie divers heeft betrekking op een inschatting van de

functiewijzigingen en woningsplitsingen. Jaarlijks zijn er daarvan een aantal, maar de locatie is nog niet bekend. Voor de exacte cijfers, zie bijlage 6.

Om toekomstige planuitval op te vangen, ruimte te bieden aan nieuwe plannen én om op weg naar 2030 voldoende ontwikkelmogelijkheden te hebben, is het gewenst de komende jaren nieuwe plancapaciteit te ontwikkelen. Met het geambieerde doel van 1.265 woningen betekent dit een extra plancapaciteit van ruim 40%. Het collegeakkoord van juni 2022 spreekt de ambitie uit om zowel bij Groenlo als Lichtenvoorde een nieuwe woonwijk te ontwikkelen, zoals ook in de concept Omgevingsvisie is opgenomen.

GROENLO

LICHTENVOORDE

KLEINE KERNEN

SOCIALE HUUR/GOEDKOPE KOOP OVERIG BETAALBAAR

OVERIG

Daarnaast is het wenselijk dat voor de kleine kernen ruimte voor nieuwe plannen bestaat. De verdeling van de aantallen is indicatief, maar het is in ieder geval gewenst dat er in elke kern voldoende uitbreidingsmogelijkheden zijn. Hierbij moet worden opgemerkt dat in de regionale woonagenda is afgesproken dat het aantal woningen boven het afgesproken aantal uit de regionale woondeal adaptief geprogrammeerd wordt. Dit geldt onder meer voor de toevoeging van sociale huurwoningen.

Kwalitatieve toetsingscriteria Door de afspraken in de regionale woonagenda en de regionale woondeal zijn de kwalitatieve toetsingscriteria vernieuwd en hoeft de behoefte per project niet meer te worden aangetoond. Voorop staat nu het zo snel mogelijk toevoegen van woningen en het verbeteren van de kwaliteit van de omgeving. De keuze tussen inbreiding en transformatie enerzijds en uitbreiding anderzijds wordt pragmatisch gemaakt. Elke gemeente in de regio is vrij in de invulling van de eigen ambitie en verdeelt deze naar behoefte over de kernen, binnen landelijke voorschriften en afspraken. Voor nieuwbouwprojecten wordt het volgende stroomschema gebruikt: (z.o.z.)

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

21

• 28% SOCIALE HUUR • 32% BETAALBARE KOOP TOT €355.00 • MIDDENHUUR ( TOT € 1.000,- PER MAAND) MEER DAN 20 WONINGEN

• INFORMEREN AANGRENZENDE

8000-11.500 NIEUWE WONINGEN IN DE ACHTERHOEK WAARVAN: • 28% SOCIALE HUUR • 32% BETAALBARE KOOP TOT €355.000 • MIDDENHUUR ( TOT € 1.000,- PER MAAND)

BUURTGEMEENTEN

NIEUWBOUW PROJECT • MAATWERK MET INACHTNEMING VAN DE MINDER DAN 20 WONINGEN

GEWENSTE KWALITEIT • ELKE GEMEENTE IS VERANTWOORDELIJK DAT OVER HET GEMEENTELIJK TOTAAL DE VERDELING IN BETAALBAARHEID GEHAALD WORDT

In de kleine kernen was de ‘Ruimtelijke verkenning wonen kleine kernen Oost Gelre’ (september 2019) leidend. Ook hierin waren de regionale toetsingscriteria van destijds opgenomen, die niet meer van toepassing zijn. Er is behoefte aan een nieuwe leidraad omdat veel van de ambitie van destijds inmiddels is gerealiseerd. •

Om de afspraak over het realiseren van 895 woningen in de periode 2022-2030 volgens de toegezegde verdeling waar te kunnen maken, zijn (onder andere) een aantal zaken van belang:

• Een nauwkeurige administratie van de voortgang van de projecten en de ontwikkeling van

nieuwe projecten. Dat is niet alleen voor de (interne) sturing van belang, maar ook vanwege de

periodieke monitoring op regionaal niveau door middel van de Achterhoekse woon- &

vastgoedmonitor; •

Duidelijke kaders bij de toetsing van en afstemming tussen projecten;

•

Helderheid over de financiële consequenties van projecten, niet alleen op projectniveau maar ook op

gemeentelijk niveau; •

In de loop van 2023 wordt, in goed overleg met de corporaties, zoveel als mogelijk vastgelegd in welke

projecten het aandeel van de corporaties gerealiseerd wordt voor zover dat nog niet bekend is met een

uitsplitsing naar jaartal en categorie. Dit is een doorlopend proces, dat na die tijd periodiek herhaald

wordt; • • •

We actualiseren ons grondprijsbeleid, waarin een realistische prijs voor sociale huurwoningen door corporaties is opgenomen; We actualiseren ons grondbeleid, waarin we meer regie nemen en instrumenten opnemen om betaalbare woningen mogelijk te maken; Bij grotere particuliere ontwikkelingen is de richtlijn dat tenminste een derde van de woningen gerealiseerd wordt als sociale huurwoning en een derde als betaalbare koopwoning;

•

Het is de ambitie om, naast de bestaande plannen, elke kern de mogelijkheid te geven extra uit te

breiden zodat het geambieerde doel van 1.265 woningen in zicht komt. Indicatief gaat het om 110

woningen in Groenlo, 130 woningen in Lichtenvoorde, 30 woningen in de kernen Zieuwent, Lievelde,

Vragender, Mariënvelde en Harreveld en 15 woningen in Zwolle;

• • •

De richtlijn voor het programma bij de uitbreidingsplannen is een derde sociale huur/goedkope koop en een derde betaalbare koop; De ‘menukaart wonen Groenlo & Lichtenvoorde’ wordt vervangen door kwalitatieve toetsingscriteria die aan de hand van de regionale woonagenda en de regionale woondeal worden uitgewerkt. De uitgangspunten uit deze woonvisie worden daarin meegenomen; De ‘Ruimtelijke verkenning wonen kleine kernen Oost Gelre’ wordt geactualiseerd aan de hand van de regionale woonagenda en de regionale woondeal. De uitgangspunten uit deze woonvisie worden

daarin verwerkt. •

In de kleine kernen zijn weinig sociale huurwoningen. Om de doelgroep voor sociale huur toch goed

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

22

te bedienen, wordt de categorie goedkope koop gebruikt (tot € 250.000) die ook in de regionale

woonagenda gebruikt wordt.

• •

De bestaande verordening Starterslening, waarin een starter een lening met bijzondere voorwaarden kan aanvragen voor een woning van maximaal € 325.000, blijft bestaan. We zijn actief betrokken bij de actiepunten uit de uitvoeringsagenda van de regionale woonagenda, die horen bij programmalijn 1 (zie bijlage 4).

Wat vragen we van onze partners? • •

Inzet van de woningcorporaties om, in goed overleg, afspraken te maken over de projecten die zij realiseren in het kader van hun aanbod; Medewerking van bouwers en ontwikkelaars om bij grotere ontwikkelingen tenminste een derde van de woningen te realiseren als sociale huurwoning en een derde als betaalbare koopwoning;

•

De provincie draagt bij in de financiering van ambtelijke capaciteit (Actieplan Wonen);

•

De provincie subsidieert een deel van de onrendabele kosten voor het realiseren van sociale

•

huurwoningen (Actieplan Wonen); Het Rijk investeert mee in de bereikbaarheid van de regio;

•

Het Rijk financiert een deel van de onrendabele toppen;

•

Het Rijk draagt bij aan voldoende goede ambtelijke capaciteit;

•

Voldoende stikstofruimte om woningbouwplannen mogelijk te maken. Dit speelt voornamelijk in de

gemeenten Winterswijk, Oost Gelre en Aalten. Deze gemeenten en de provincie gaan in 2023 in

kaart brengen welke knelpunten te verwachten zijn en kijken samen met de rijksoverheid naar mogelijke

oplossingen.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

23

Foto: Oranjestraat Groenlo Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

24

Ambitie 2: Meer variatie in woningen De woningvoorraad in Oost Gelre is vrij eenzijdig samengesteld. Er zijn veel grondgebonden eengezinswoningen, meestal in de koopsector en vaak met een behoorlijke oppervlakte. Dat is verklaarbaar en past bij de historie van de gemeente en de regio. Maar in de regionale woonagenda wordt geconstateerd dat dit in de Achterhoek in toenemende mate een probleem vormt. Veel woningen passen niet bij de levensfase of woonbehoefte van de huidige woningzoekenden. Met name voor jonge huishoudens, starters, ouderen, arbeidskrachten en aandachtsgroepen geldt dat er een grote behoefte is aan meer betaalbare woningen op de Achterhoekse woningmarkt. Dat geldt ook voor Oost Gelre. De betaalbaarheid kan (ook) verbeterd worden door andere typen woningen te bouwen dan de al veel voorkomende typen. Het gaat dus om meer variatie in woningtypen, die beter aansluiten bij de wensen van specifieke doelgroepen en ook betere kansen bieden om de betaalbaarheid te waarborgen. Te denken valt aan: • • •

Small houses (maximaal 70m2, met reguliere voorzieningen, permanent): interessante optie voor goedkope koopsector, starters; pilot in Flierbos kan meer inzicht opleveren; Boven-benedenwoningen voor respectievelijk starters – senioren: ogen als grote eengezinswoningen, maar bedienen twee huishoudens in twee belangrijke doelgroepen; Levensloopbestendige grondgebonden woningen, primair voor senioren maar ook geschikt voor

kleinere huishoudens; •

Patiowoningen;

•

Studio/kleine appartementen;

•

Flexwoningen

De prognose van de huishoudensontwikkeling3 laat voor Oost Gelre de demografische achtergrond zien van de veranderende woonbehoefte. Het aantal eenpersoonshuishoudens neemt toe, met name in de leeftijdsgroep 75-plus. Het aantal gezinshuishoudens krimpt. En het aantal meerpersoonshuishoudens zonder kinderen groeit licht tot 2030, maar neemt daarna naar verwachting af.

Huishoudensontwikkeling Oost Gelre Eenper soonshui shoudens

(Eenouder )gezi nnen

5.000

5.000

4.000

1.366

1.867

705

877

871

1.063

1.049

1.037

486

506

478

2022

2030

2040

1.060

3.000

2.000 1.000

389

0

3.000

358

29 jaar of jonger

30-44 jaar

65-74 jaar

75 jaar en ouder

4.000

313

3.742

3.470

3.225

645

687

729

2.000 1.000 0

2022

45-64 jaar

2030 eenoudergezin

2040 gezinnen

Meer persoonshuishoudens zonder thuiswonende kinderen 5.000

Eenpersoonshuishouden

2022

2030

Toename

3.703

4.156

+12%

Stellen zonder kinderen

4.466

4.599

+3%

Eenoudergezin

645

687

+7%

Gezinnen

3.742

3.470

-7%

Totaal

12.556

12.912

+3%

2022 is eerste prognosejaar in Primos 2022, kan afwijken van feitelijke cijfers

Provincie Gelderland 6/3/23

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

4.000

860

3.000

1.483

1.207 1.440 1.460 1.157

2.000 1.000 0

1.334

1.011

463

589

479

2022

2030

2040

29 jaar of jonger

30-44 jaar

65-74 jaar

75 jaar en ouder

866

45-64 jaar

25

Wat willen we bereiken? We willen dat het aanbod van woningen beter aansluit bij de wensen van reguliere woningzoekenden zoals jonge huishoudens, starters en ouderen. Ook willen we de aandachtsgroepen beter bedienen. Daarbij gaat het om de primaire aandachtsgroepen, mensen die vaak behoefte hebben aan een betaalbare sociale huurwoning met daarnaast zorg en ondersteuning: •

Mensen met sociale en/of medische urgentie onder wie mensen die dak- en thuisloos dreigen te

worden; •

De statushouders;

•

De uitstroom van mensen uit een intramurale instelling.

Ontheemden uit de Oekraïne Een bijzondere groep die evenals de genoemde primaire aandachtsgroep recht heeft op huisvesting en verzorging, zijn de vluchtelingen uit Oekraïne. Op basis van een Europese Richtlijn biedt Nederland ontheemden recht op opvang en medische zorg, onderwijs voor minderjarige kinderen en de mogelijkheid om te werken. De Rijksoverheid heeft veiligheidsregio’s gevraagd om in te zetten op opvang van ten minste 6 maanden en locaties die voor lange duur gebruikt kunnen worden. Op deze manier moet (veelvuldig) verhuizen en een ingewikkeld logistiek proces worden voorkomen. De gemeente Oost Gelre heeft ongeveer 80 plaatsen beschikbaar gesteld op locatie De Rank, voorheen verpleegstersflat en kantoorgebouw van zorginstelling Marga Klompé , behorend bij het zorgcentrum De Molenberg in Groenlo. Deze locatie is beschikbaar tot uiterlijk september 2024. Ouderen De in het programma Wonen en zorg voor ouderen

INDICATIE PROGRAMMA OUDEREN OOST GELRE

aangekondigde regionale uitsplitsing van de huisvestingsopgave voor ouderen is inmiddels indicatief bekend geworden (zie bijlage 6). De regionale aantallen zijn indicatief naar rato toebedeeld aan Oost Gelre. Van de ruim 500 woningen die er voor ouderen

90

gebouwd zouden moeten worden in onze gemeente, is een ruime meerderheid als nultredenwoning bedacht. Een kleiner deel moet geclusterd of als verpleegzorgplek gebouwd worden.

105

310

Voor corporaties is het al zeer gebruikelijk om nieuwe woningen als nultredenwoning te realiseren. De particuliere markt ziet het ook steeds vaker als een kansrijk marktsegment. De gemeente wil het stimuleren, omdat het ouderen beter in staat stelt langer

NULTREDEWONING

zelfstandig te wonen en omdat het goed is voor de woningmarkt.

GECLUSTERD WONEN

Het zijn immers vaak ouderen die een (inmiddels te) grote

VERPLEEGZORGPLEKKEN

woning bewonen, die beter geschikt is voor een gezin met kinderen. Bij geclusterd wonen gaat het om minimaal vijf wooneenheden met een gezamenlijke ontmoetingsruimte. Tenminste de helft van de woningen moet bestemd zijn voor 55-plussers en er kan sprake zijn van gezamenlijk ingekochte zorg, maar dat is niet noodzakelijk. We ondersteunen initiatieven voor een dergelijke woonvorm, van corporaties, CPO’s en stichtingen als de Knarrenhof. De omgeving van woonzorgcentra in Lichtenvoorde en Groenlo is hiervoor goed geschikt, maar ook voor de kleine kernen is dit een toekomstbestendig perspectief. Ouderen zijn immers honkvast en willen graag in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Wat betreft de verpleegzorgplekken heeft in 2022 al een belangrijke ontwikkeling plaatsgevonden, met de nieuwbouw van Antoniushove en Rapenburgerhof (Careaz) in Lichtenvoorde. In Groenlo heeft Marga Klompé vergevorderde plannen voor vernieuwing van de gebouwen van het complex De Molenberg. We willen ook de overige aandachtsgroepen beter bedienen. Het gaat hierbij om mensen waar het accent op Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

26

woonruimte ligt en die minder tot geen behoefte hebben aan zorg en ondersteuning: •

Arbeidsmigranten;

•

Studenten;

•

Woonwagenbewoners.

In het algemeen geldt voor deze aandachtsgroepen dat ze in omvang toenemen. De woningcorporaties hebben

Wat is een woonzorgvisie

te kampen met een lage mutatiegraad, een grote druk op

De woonzorgvisie richt zich op ouderen

de reguliere woningmarkt en een gebrek aan geschikte

en mensen met een beperking. Daarin

woningen. Ook ontbreekt het aan woningen die snel beschikbaar zijn voor crisissituaties. In de woonzorgvisie die in het voorjaar van 2024 wordt opgesteld, moet op basis van een goede analyse een werkbaar plan geformuleerd worden om deze problemen te verminderen.

kijken we wat zij nodig hebben, welke woonvorm het beste bij hen past en of er voldoende mogelijkheden zijn om hen te ondersteunen. Als we dat weten kunnen we zorgen voor een passend aanbod van woningen en zorgvoorzieningen.

Wat gaan we daarvoor doen? •

De huisvesting van de primaire aandachtsgroepen

wordt nader uitgewerkt in de woonzorgvisie, die in

samenwerking met betrokken partijen zoals de

corporaties en de zorgsector zal worden opgesteld.

•

Op

die

manier

kunnen mensen zo lang mogelijk zelfstandig wonen.

Voor de korte termijn gaat de gemeente met de corporaties en betrokken zorgpartijen op zoek naar

mogelijkheden om de huisvestingsmogelijkheden van de primaire aandachtsgroepen te verbeteren en

de druk op de reguliere woningmarkt te verminderen. Het benutten van bestaand vastgoed en het

creëren van tijdelijke woonvoorzieningen zijn daarbij de belangrijkste middelen.

•

Hoewel niet goed te voorspellen is hoe lang de vluchtelingen nog (moeten) blijven, wordt al in 2023 gestart met de voorbereiding om een alternatieve locatie te vinden vooruitlopend op de sluiting van De

Rank. •

De taakstelling van nultredenwoningen, geclusterde woningen en verpleegzorgplekken wordt in het kader van de woonzorgvisie nader geanalyseerd en krijgt een prominente plaats in die visie.

•

We stimuleren de realisatie van nultredenwoningen, door corporaties en particuliere ontwikkelaars.

•

De vergijzing maakt dat er meer dan in het verleden gelijkvloerse woningen nodig zijn. Meer inwoners

kunnen door hun medische omstandigheid niet langer in een ongelijkvloerse woning blijven wonen.

Het steeds langer zelfstandig willen blijven wonen in relatie tot het kunnen blijven ontvangen van hulp

in een krappe arbeidsmarkt maakt dat het geclusterd bouwen van deze woningen nodig is. Inwoners

kunnen elkaar dan beter ondersteunen en de mogelijke hulp kan efficiënter gegeven worden.

• • •

We stimuleren initiatieven om geclusterde woonvormen te realiseren, door corporaties, ontwikkelaars, CPO’s en stichtingen. We onderzoeken de mogelijkheden om bij de woonzorgcentra in Groenlo (De Molenberg) en Lichtenvoorde (omgeving gemeentehuis) de woningbouwopgave gericht op ouderen te intensiveren. In de Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 vormt de huisvesting van arbeidskrachten

een belangrijke pijler van de woningbehoefte: stagiairs, arbeidsmigranten, kenniswerkers en andere

arbeidskrachten. Voor de huisvesting van arbeidsmigranten als aandachtsgroep, wordt in regionaal

verband een traject gestart om een regionaal beleidskader te formuleren. Daar kunnen gemeenten

vervolgens hun eigen, lokale beleidskader op baseren. De gemeente zet zich actief in voor de

•

totstandkoming van dat regionaal beleidskader en stelt op basis daarvan een lokaal beleidskader vast. Van de overige doelgroepen die tot de categorie arbeidskrachten uit de regionale woonagenda

behoren, is vooral de groep (binnenlandse) arbeidskrachten voor de gemeente in kwantitatieve zin van

belang. Deze groep kan bediend worden door de nieuwbouw van (betaalbare) koopwoningen,

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

27

• •

woningen in de middenhuur en de bestaande voorraad koopwoningen. Voor studenten formuleren we geen specifiek beleid. Het is immers niet waarschijnlijk dat er substantiële aantallen studenten een kamer zoeken in Oost Gelre. Wat betreft kamerbewoning sluit de gemeente aan bij de regels van de rijksoverheid voor

hospitaverhuur. Hiermee kan beter worden voldaan aan de behoefte van jongeren die het huis uit

willen maar nog geen zelfstandige woonruimte kunnen of willen betrekken, en aan de wensen van

bedrijven die tijdelijke woonruimte voor stagiaires zoeken.

•

Ook wat betreft kamergewijze verhuur wil de gemeente de regels verruimen. De gemeente wil

medewerking verlenen aan een aanvraag, als de situatie zich er voor leent en mogelijke overlast beperkt

wordt door locaties niet teveel te concentreren. Het gaat uitsluitend om locaties in het centrum van

Groenlo of Lichtenvoorde.

•

Het bestaande woonwagenbeleid wordt voortgezet.

•

Voor mensen die beschermd wonen maken wij afspraken met de corporaties over het beschikbaar

• • •

stellen van woningen als uitstroom naar een zelfstandige woning mogelijk is. Regionaal werken wij aan het meer lokaal vormgeven van de maatschappelijke opvang. Dit doen wij o.a. door met corporaties afspraken te maken om hier crisiswoningen voor beschikbaar te stellen en afspraken over het vormgeven van begeleiding te maken. We zijn actief betrokken bij de actiepunten uit de uitvoeringsagenda van de regionale woonagenda, die horen bij de programmalijnen 2 en 3 (zie bijlage 4). Om inwoners tijdig aanpassingen in hun huidige woning te laten doen continuneren wij de

Opplusregeling waarbij inwoners subsidie kunnen ontvangen voor het tijdig doen van aanpassingen die

het langer zelfstandig wonen mogelijk maken.

•

Het beleid rond de functiewijziging agrarische bestemming wordt voortgezet.

•

Het beleid rond woningsplitsing wordt voortgezet.

•

Het woondroebelbeleid is in november 2021 ingevoerd. Er zijn inmiddels diverse aanvragen ingediend

met in totaal enkele tientallen woningen. Met het beleid is gezocht naar mogelijkheden om gebouwen

met meerdere kleinere wooneenheden te realiseren op vrijkomende erven, die voor starters financieel

haalbaar zijn. De woningen helpen in de lokale woningbehoefte, met name (in de nabijheid) van de

kleine kernen, en bevatten tenminste 50% goedkopere koopwoningen (tot € 250.000, prijspeil 2021).

In de loop van 2023 vindt een evaluatie plaats naar aanleiding van de eerste ervaringen waarna zo

nodig aanpassingen worden voorgesteld.

•

Wonen onder kap: het beleid hiervoor is in ontwikkeling en wordt in de loop van 2023 vastgesteld.

Wat vragen we van onze partners? •

Een constructieve en transparante opstelling van de betrokken partijen bij het uitwerken van de

woonzorgvisie. •

We vragen ontwikkelaars en bouwers om met voorstellen te komen voor meer variatie in de

woningtypen. •

We dagen ondernemers uit te komen met creatieve initiatieven voor flexwoningen.

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

28

Foto: Zonnepark Laarberg Groenlo Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

29

Ambitie 3: Duurzaamheid, natuur en klimaat Onze aarde warmt op door de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen, waardoor het klimaat langzaam aan verandert. Dit leidt in de gebouwde omgeving onder andere tot hittestress, droogte en wateroverlast. 1 Hittestress. Uit klimaatscenario’s blijkt dat de hitteextremen toenemen en dat het in sommige gebieden

’s nachts tot 7 graden warmer kan zijn dan in het buitengebied. De meest bepalende factoren hierin zijn

de aandelen bebouwd, verhard en groen oppervlak.

2 Droogte. De neerslagpatronen veranderen en droogte kan een bedreiging vormen voor de

waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid in ons land. Wanneer er watertekorten optreden, kan dit leiden

tot schade aan landbouw en natuur en neemt in de zomer de kans op natuurbranden toe.

3 Wateroverlast. De jaarlijkse hoeveelheid neerslag neemt toe, evenals de intensiteit van de buien.

Hierdoor is er een grotere kans op wateroverlast, door kortdurende hevige neerslag (vaker in de

zomer), door langdurige neerslag (meestal in de winter) en door grondwateroverlast. Ondanks de

nieuwe innovaties en inspanningen het gebied van waterveiligheid wordt de kans op overstromingen

groter. Door de weersverandering en toenemende neerslag neemt de waterafvoer van rivieren naar

de zee toe. Het smelten van de ijskappen zorgt ook voor toenemend water en voor een stijgende

zeespiegel. Dit kan grote maatschappelijke gevolgen hebben als we dit niet goed aanpakken; zoals

schade aan gebouwen en infrastructuur. Om deze globale trend tegen te gaan kunnen we lokaal

maatregelen toepassen om de gevolgen beperken.

Deze thema’s zijn zowel bij nieuwbouw als voor de bestaande woningvoorraad van belang. De bestaande woningvoorraad is veel omvangrijker dan de jaarlijkse nieuwbouwproductie. Voor de toekomstwaarde van de woningvoorraad is vooral de kwaliteit van de bestaande woningen en buurten van belang. Kwaliteitsverbetering en verduurzaming zijn nodig om ook in de toekomst comfortabel en gezond te kunnen blijven wonen en goed te kunnen blijven aansluiten op de veranderende woonbehoefte. Biobased en circulair bouwen kan hier ook een belangrijke bijdrage aan leveren. Bij biobased bouwen wordt gebruik gemaakt van natuurlijk gegroeide materialen; een gebouw is circulair als bij de bouw en het beheer voorraden in een gesloten kringloop worden gehouden, zonder schadelijke emissies naar lucht, water en bodem. Wat willen we bereiken? We willen invulling geven aan de klimaatopgave die er ligt. Door klimaatadaptief en natuurinclusief te ontwerpen en te bouwen, willen we een antwoord bieden op de belangrijkste thema’s. Daarnaast zetten we de energietransitie voort met een integrale aanpak. In lijn met het Akkoord van Groenlo4 streeft Oost Gelre naar energieneutraliteit in 2050. Wat betreft biobased en circulair bouwen sluit Oost Gelre aan op de ambities die in de regionale woonagenda zijn benoemd. De wens is om in 2030 50% van de einddoelstelling - een volledig circulaire bouweconomie – te bereiken.

In juli 2021 is de Regionale Energie Strategie (RES) Achterhoek 1.0 gepresenteerd. In Oost Gelre liggen twee zoekgebieden voor windturbines, waarvan er één deels ook in de gemeente Berkelland ligt. De gemeenteraad heeft het besluit genomen om een ‘pas op de plaats’ te maken met het opwekken van duurzame energie door windturbines met een ashoogte van 80 meter en hoger, in ieder geval tot er nieuw gemeentelijk windbeleid is vastgesteld. Voor de aanleg van zonneparken geldt dat eerst de huidige parken geëvalueerd worden. Pas als de gemeenteraad een besluit heeft genomen over de mogelijkheden voor wind en zon in de gemeente, wordt duidelijk welke initiatieven een kans maken in de gemeente. De invloed op (grotere) nieuwbouwlocaties lijkt overigens beperkt. De verzwaring van het elektriciteitsnet, als gevolg van de elektrificatie van de warmteproductie en de elektrificatie van mobiliteit, kan invloed hebben op de planning van de woningbouw doordat er capaciteitsproblemen zijn bij de netwerkbeheerders. De gemeente zoekt daarvoor de verbinding op regionaal niveau. 4

Klimaatafspraken tussen acht Achterhoekse gemeenten uit 2009 en 2013 met als concreet doel energieneutraliteit in 2030:

Gemeente Oost Gelre - Woonvisie 2023-2027

30

evenveel energie duurzaam opwekken als verbruiken in de gebouwde omgeving. In februari/maart 2023 hebben de gemeenteraden een aangepaste versie (Akkoord van Groenlo 3.0) vastgesteld, op basis van een herijking. Het moment van energieneutraliteit is hierbij opgeschoven naar 2050.

Wat gaan we daarvoor doen? Natuurinclusiviteit en klimaatadaptatie gaan een integraal onderdeel uitmaken van de ontwerpopgave van nieuwe woningen. We sluiten aan bij de Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen, inrichten en beheren die door de rijksoverheid is gepubliceerd. Deze helpt gemeenten om te bepalen hoe klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen het beste geregeld kan worden. We werken deze in 2023 uit voor onze gemeente. Hiermee kunnen we richting geven aan de volgende thema’s: •

Hittestress. De ladder van verkoeling kan houvast bieden bij de keuze van specifieke maatregelen. Deze

bevat vier treden: zorgen voor een verkoelende omgeving, warmte weren, passief koelen en milieu-

vriendelijke actieve koeling.

• •

Droogte. Om de gevolgen van droogte te beperken zijn vele methoden beschikbaar. Naast het vasthouden van water in de bodem door het verbeteren van de bodemstructuur, kan water worden opgeslagen in waterreservoirs. Ook zijn er besparings- of circulatiemogelijkheden. Wateroverlast. Bij het beperken van de gevolgen speelt een gezonde bodembiodiversiteit een

belangrijke rol. Een gezonde bodem betekent betere infiltratie en opslag van water en hangt samen

met de hoeveelheid vrije ruimte in de bodem. Door het verbeteren van de bodembiodiversiteit wordt

de vrije ruimte vergroot. Met natuuroplossingen, zoals wadi’s, graslanden en bomen, kan er al veel

worden bereikt. •

Gevolgbeperking overstroming. Dit risico is weliswaar beperkt in Oost Gelre, maar riviertjes en beken

kunnen wel buiten hun oevers treden. Met een klimaatbestendige en waterrobuuste ruimtelijke

ordening kunnen de gevolgen daarvan beperkt worden. Er liggen vooral mogelijkheden bij nieuwe

ruimtelijke ontwikkelingen, herstructureringen, groot onderhoud aan infrastructuur en grote private

investeringen. •

Natuurinclusiviteit en biodiversiteit. Overal in Nederland staat de kwaliteit van de natuur onder druk,