toerisme & recreatie agenda 2021-2025
Tekst van het document
Bezettingsgraad
Aandeel
Ambitie
Toename
2019
2019
2019
overnachtingen
overnachtingen
(Bron: ZKA
2030
2030
Monitor -
(bij gelijk blijvend
Achterhoek)
aandeel)
Hotels
28.800
65%
4%
43.465
14.665
B&B’s
1.500
20%
0%
2.264
764
Bungalowparken
398.900
60%
60%
602.022
203.122
Campings
132.400
13%
20%
199.819
67.419
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
23
T&R-AGENDA OOST GELRE
Overnachtingen
Bezettingsgraad
Aandeel
Ambitie
Toename
2019
2019
2019
overnachtingen
overnachtingen
(Bron: ZKA
2030
2030
Monitor -
(bij gelijk blijvend
Achterhoek)
aandeel)
Minicampings
14.600
9%
2%
22.034
7.434
Groepsaccommodaties
42.600
22%
6%
64.292
21.692
Totaal (exclusief vaste
618.900
43.700
7%
65.952
22.252
662.600
100%
1.000.000
337.400
jaarplaatsen) Overnachtingen vaste plaatsen Totaal (inclusief vaste jaarplaatsen)
(51%)
Ter indicatie: om 1 miljoen overnachtingen te bereiken, is er een autonome groei nodig (wanneer we de aandelen in tabel 5.1 hanteren) van 60 hotelbedden, 1 B&B, ruim 900 bedden op een bungalowpark, 1.200 toeristische overnachtingsplekken en 420 jaarplaatsen op (mini)campings en 1 extra groepsaccommodatie. Bij een lineaire groei zouden we moet 37.500 overnachtingen per jaar moeten stijgen (tussen 2021 en 2030) om tot de 337.400 extra overnachtingen in 2030 te komen. We gaan er echter vanuit dat we niet lineair groeien, omdat de vraag zich eerst moet ontwikkelen. We stellen ons daarom ten doel om ieder jaar met 4,7% te groeien, waardoor we in de begin jaren minder groeien dan de benodigde groei van 37.500 overnachtingen per jaar en tegen 2030 aan met meer dan 37.500 overnachtingen per jaar groeien, om zo de 1 miljoen te bereiken, zie ook bijlage 4. Naast het aantal slaapplaatsen zal zowel de dagrecreatie en horeca in dezelfde mate moeten ontwikkelen. Ook hier zal in de eerste plaats de groei kunnen worden gerealiseerd met de bestaande capaciteit. Echter ook hier zal het aanbod in de komende jaren met zo’n 35% moeten worden uitgebreid om bij de ambities te blijven aansluiten. Aanbodontwikkeling zal ook in algemene zin noodzakelijk zijn om in de pas te blijven met de ontwikkelingen en de behoeften in de markt.
De Corona-periode heeft mogelijk schade aangebracht in het aanbod en heeft ook de wensen en behoeften veranderd van de gasten. Dit vraagt mogelijk om herstel en aanpassing van het aanbod. Omdat de Corona-tijd evenwel kansen als bedreigingen heeft opgeleverd, zien we een grote verscheidenheid in behoeften bij toeristisch ondernemers. De gemeente zal waar mogelijk en passend bedrijven ondersteunen bij het herstel. Verder moet er aandacht zijn voor de toeristische infrastructuur waar wandel- en fietspaden een belangrijk deel van uitmaken. We hebben daarom aandacht voor het onderhouden en verbeteren van de wandel- en fietspaden (ook mountainbike) en het bijbehorende knooppuntensysteem, dit zal deels gebeuren in Achterhoeks verband (zie kader Vrijetijdsagenda hierna), maar ook op Oost Gelres niveau. We gaan (met het Achterhoeks Routebureau) bekijken of een uitbreiding van de routenetwerken nodig is en of er voldoende verbindingen zijn. Dan is er nog het toeristisch profiel. Dit moet niet alleen in de regiopromotie worden verwerkt. Als het goed tot zijn recht wil komen, moet ook het aanbod voor een zo groot mogelijk deel aansluiten bij het profiel. Dan komt het profiel en ook het aanbod echt tot zijn recht en versterkt het elkaar. Pas dan zal de belofte waarmee de gast is verleid het gebied te bezoeken ook worden herkend en beleefd tijdens een bezoek.
We willen BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
24
T&R-AGENDA OOST GELRE
ondernemers stimuleren en helpen hun bestaande aanbod en ook nieuw te ontwikkelen aanbod in lijn te brengen met het toeristisch profiel. Kortom, we zetten in op het bestaande aanbod en wanneer de vraag groter dreigt te worden dan het bestaande aanbod, dan zetten we in op het ontwikkelen van nieuw aanbod. Dit doen als volgt: ▪ Ondersteuning bij de verbetering van bezettingsgraad van campings (en B&B’s). ▪ Stimuleren van uitbreiding van capaciteit van bestaande ondernemers (zowel verblijfsaccommodaties, dagrecreatie als horeca). ▪ Het op peil houden en ontwikkelen van de toeristische infrastructuur. ▪ Het stimuleren van ontwikkeling van bij het profiel passend en beleefbaar aanbod. ▪ Aantrekken van nieuwe T&R-ondernemers wanneer de bestaande capaciteit niet meer toereikend is
Vrijetijdsagenda Achterhoek In de Vrijetijdsagenda Achterhoek is Aanbodontwikkeling een prominent speerpunt (speerpunt 1). Het speerpunt op niveau van Oost Gelre kent daarmee, logischerwijs, veel overeenkomsten. De ontwikkeling van het aanbod in Oost Gelre is automatisch de ontwikkeling van het aanbod in de Achterhoek. Met de focus op ons eigen aanbod dragen we automatisch een steentje bij op grotere schaal. Naast hetgeen we al noemden onder 5.2 willen we als gemeente actief aansluiten bij een aantal acties die vanuit Achterhoeks verband worden geïnitieerd: -
-
-
Onbeperkt genieten in de Achterhoek – waarbij aanbod geschikt wordt gemaakt voor mensen met een matige of ernstige beperking. Lobby ontsluiting (nieuwe) natuurgebieden – waarbij beperkt ontsloten natuurgebieden onder de aandacht worden gebracht bij planontwikkeling, met als doel deze gebieden (ook) voor recreatieve doeleinden te kunnen gebruiken. Food en de vrijetijdssector – waarbij het rijke aanbod van streekproducten en haar producenten een belangrijke invulling kunnen geven aan het thema food en culinair toerisme. Doorontwikkeling TOP’s – de huidige 34 TOP’s sluiten niet meer aan bij de behoeften van de hedendaagse gast. In een pilot om tot vernieuwing te komen zullen ca. 8 TOP’s worden ingericht als toeristische hotspot. Zeker één daarvan zou we in Oost Gelre willen hebben. Daarnaast zullen we waar relevant en passend participeren in de volgende initiatieven: Onderzoek vitaliteit dagrecreatie en Vitaliteit verblijfsrecreatie op peil houden Stimuleren en ondersteunen verbeteringen routekwaliteit
Samenhang en samenwerking in de sector We hebben een prachtig toeristisch recreatief aanbod in Oost Gelre. Variërend van grootschalig tot kleinschalig, voor cultureel geïnteresseerden en plezierzoekers, jonge gezinnen en mensen die voor hun rust komen, culinair laagdrempelig en stijlvol… Zo veel dat maar weinigen een goed beeld hebben van het complete aanbod. “Oh? Hebben we dat ook hier? Dat is mooi! Dat was net wat geweest voor onze gasten.” Bij ondernemers bestaat de behoefte om elkaars aanbod beter te kennen en ervan op de hoogte te blijven. Daar kunnen we als gemeente een rol in spelen. Daarnaast is het goed om samenhang in het aanbod en in de promotie na te streven. Er is veel versnippering van vaak prachtige initiatieven, maar door het ontbreken van samenhang krijgt het niet de kans op het succes dat het verdient. Kortom: we moeten meer samenhang aanbrengen, samen doen en samenwerken. Bij de samenhang in promotie helpt het toeristisch profiel (speerpunt 1) het kan als de figuurlijk kapstok dienen. Bij de samenhang in het bestaande aanbod is kennis van elkaars product en dienst van belang. Met deze kennis kan je je eigen gast adviseren en het aanbod combineren met je eigen aanbod. En voor de ontwikkeling van nieuw aanbod kan samenwerking heel goed helpen.
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
25
T&R-AGENDA OOST GELRE
Allereerst zouden we de versnippering terug willen brengen en toe werken naar één toeristisch platform. Daarnaast zal onze toeristisch-coördinator in samenwerking met lokale promotors of coördinatoren een nog sterkere verbindende rol krijgen. Op persoonlijke titel maar ook door het inzetten van bijvoorbeeld emailnieuwsbrieven, bedrijfsbezoeken en ander soortige bijeenkomsten. Met goed gekozen profielen zetten we de bestemming(en) op de kaart bij de Achterhoekse vakantieganger, maar we zorgen wel voor afstemming en coördinatie, zodat de profielen elkaar versterken en elkaar niet in de weg zitten. We zetten in op: ▪ Regelmatig bijeenkomsten voor verbinding/netwerk en tevens kennisvergroting (zie 5.4) ▪ Samenhang in het aanbod. ▪ Versterken van de verbindende rol van de toeristisch coördinator en de VVV.
Kennisvergroting en innovatiestimulering Veel ondernemers geven aan dat ze behoefte hebben aan kennis. Kennis is van groot belang, dat erkent de gemeente voor 100%. Kennis van elkaars product/aanbod (speerpunt 3), kennis van de Duitse markt, ontwikkelingen in de sector, verdiepende kennis over marktbewerking, juridische zaken, digitale ontwikkelingen, ondernemerschap, doelgroepen et cetera. Daarnaast is er ook een behoefte aan kennis die niet gemist wordt, maar wel welkom of zelfs noodzakelijk is voor de doorontwikkeling van de sector en iedere individuele spelers. Kennis die inspireert, de aanzet tot innovatie en tot ontwikkeling van nieuw aanbod, tot samenwerking of tot het aanboren van een nieuwe markt. Voor veel kleinere spelers in de sector is het niet of slechts beperkt haalbaar om deze kennis te vergaren of in te kopen. Maar gezamenlijk, gecoördineerd door de gemeente of Achterhoek Toerisme, kan dat wel. We gaan hiervoor de bestaande kennisplatforms versterken en intensiveren en ondernemers actief motiveren zich bij deze platforms aan te sluiten. In de uitvoering is dit heel goed te combineren met het voorgaande speerpunt. Tijdens bijeenkomsten ontmoeten ondernemers elkaar en kan kennis worden verrijkt door workshops of trainingen.
Met digitale nieuwsbrieven kunnen ondernemersinitiatieven gedeeld worden en informatie over innovatiesubsidies (om maar een voorbeeld te noemen). Wij investeren in een kennismakelaar op Achterhoek-niveau. Deze acteert op de behoefte/vraag van de ondernemers en/of regio’s. Deze moet een sterke betrokkenheid hebben bij de uitvoering van dit speerpunt. Wanneer er voldoende behoefte is bij ondernemers, willen we specifiek T&R-innovatieplatform opzetten. Dit is een “denktank” van ondernemers dat als doel heeft nieuwe concepten/technieken te bedenken, toe te passen, uit te proberen en verder te brengen. Daarbij kan vanuit de gemeente ondersteuning worden geboden in het vinden en regelen van (project)subsidie, bijvoorbeeld vanuit de provinciale budgetten. We zetten in op: ▪ Structureel inventariseren matchen van kennis en ondernemers. ▪ Stimuleren van innovatie door opzetten innovatieplatform. Vrijetijdsagenda Achterhoek Ook op Achterhoeksniveau wordt de waarde van kennis erkend. “Om ontwikkelingen in de sector mogelijk te maken is kennis nodig. Kennis van o.a. doelgroepen, trends, ontwikkelingen en gastheerschap. En kennis is nodig om bewustzijn te creëren.” Dit is de letterlijke tekst bij het overkoepelende speerpunt die wordt uitgewerkt in twee acties: de inzet van een kennismakelaar en de introductie van het Kennisplein.
Samen met de andere Achterhoekse gemeenten blijven we investeren in de inzet van de kennismakelaar. Deze stimuleert, ondersteunt, initieert… fungeert als schakel tussen ondernemers en kennis. Vanuit Oost Gelre gaan we de kennismakelaar “aan het werk zetten”. We inventariseren de behoefte bij ondernemers en vullen deze aan met de doordeskundigen veronderstelde behoefte. We vragen de kennismakelaar om ons in deze behoeften te voorzien.
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
26
T&R-AGENDA OOST GELRE
Het aanbieden van de kennis zal en kan in verschillende vormen worden aangeboden (via mail, tijdens een bijeenkomst, in cursusvorm). In sommige gevallen zal dat gecombineerd kunnen worden met de acties voortvloeiend uit speerpunt 3, waardoor het een lokaal tintje krijgt.
T&R en leefbaarheid en leefomgeving We zien in Oost Gelre voor de T&R-sector vooral kans om te groeien. Deze groei zal ook ten goede komen aan de leefbaarheid van het gebied, mits de toeristische druk en de draagkracht van het gebied in balans blijven. Voor deze balans willen we oog hebben en houden. Een bestemming in balans profiteert optimaal van de voordelen van toerisme en worden de negatieve gevolgen tot een minimum beperkt Groei betekent ook meer bezoekers naar onze gemeente. Om deze groei in goede banen te leiden, is het belangrijk dat we rekening houden met de impact van de (extra) bezoekers en bezoekersstromen op onze leefomgeving. Dit doen we aan de hand van het gedachtegoed van de Raad voor de leefomgeving (Rli), waarbij de toeristische druk wordt afgezet tegen de draagkracht van de leefomgeving. Een groei aan bezoekers betekent namelijk niet per se dat er ook negatieve gevolgen optreden, dat hangt af van het vermogen van ons gebied om bezoekers te ontvangen, ofwel de draagkracht, bestaande uit verschillende domeinen zoals natuur, erfgoed, openbare ruimte, mobiliteit, milieu, vastgoed en de leefbaarheid (invloed van bezoekers in de persoonlijke en publieke leefruimte van inwoners). Zo willen we graag meer bezoekers ontvangen, maar vinden we het belangrijk dat o.a.
onze mooie natuur in het buitengebied in stand blijft, ons erfgoed behouden blijft en de openbare ruimte aantrekkelijk blijft en problemen rondom mobiliteit en overlast van bezoekers zo beperkt mogelijk blijven. Dit gaan we doen door de toeristische druk en draagkracht van ons gebied in beeld te brengen en aandacht te houden voor effecten van toerisme op deze verschillende domeinen. We beoordelen de effecten van toerisme en recreatie op de leefomgeving en leefbaarheid, middels deze domeinen, zie onderstaande afbeelding: Figuur 5.1 Beoordeling effecten toerisme op de leefomgeving en samenleving
Waardevol Toerisme, onze leefomgeving verdient het, Rli, september 2019 BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
27
T&R-AGENDA OOST GELRE
Momenteel wordt er in Nederland hard gewerkt aan het opstellen van parameters en indicatoren om draagkracht inzichtelijk te maken. Er is nog te weinig bekend over normen of grenswaardes. De komende jaren zal er meer en meer duidelijk worden over het meten en inzichtelijk maken van draagkracht en zal er hopelijk ook meer data beschikbaar zijn. Ook de provincie Gelderland houdt zich bezig met het thema van waardevol toerisme, toeristische druk en draagkracht. We blijven deze landelijke en provinciale ontwikkelingen op de voet volgen en haken hier bij aan wanneer dit nodig is. Mochten er al knelpunten ontstaan in de domeinen van de leefomgeving als gevolg van toerisme en recreatie, dan kunnen we aan de hand van de landelijke kennis en door middel van sessies met lokale experts naar oplossingen proberen te zoeken. Daarnaast vinden we het ook belangrijk dat een groei aan toerisme een bijdrage levert aan maatschappelijke opgaven en dat het ten goede komt aan de leefbaarheid in onze gemeente. We zien al dat toerisme een bijdrage levert aan de economie en werkgelegenheid, maar ook aan maatschappelijke zaken als het aanbod aan vrijetijdsvoorzieningen, de fiets- en wandelpaden infrastructuren en meer.
Ook is toerisme en recreatie al in enkele gevallen een (onderdeel van) het verdienmodel van ons erfgoed, zoals bijvoorbeeld een aantal van de kerken die inkomsten genereren door een toeristisch-recreatieve functie. We willen deze toegevoegde waarde die toerisme heeft behouden en versterken. Toerisme draagt bij aan onze leefbaarheid, aan een aantrekkelijke leefomgeving met aandacht voor de volgende maatschappelijke opgaven: ▪ ▪ ▪ ▪
Het in stand houden van voorzieningen en opvullen van leegstand Bereikbaarheid van Oost Gelre Kwaliteit van de openbare ruimte Beheer en behoud van erfgoed
Kortom, we willen toerisme en recreatie inzetten als middel om deze doelen te bereiken én een gebalanceerde groei van toerisme realiseren, met aandacht voor mogelijke negatieve impacts. We streven naar een balans tussen het aantal bezoekers en de draagkracht van onze omgeving, en naar een balans tussen de lusten en de lasten van toerisme.
6 Uitvoeringsprogramma Uiteindelijk moeten we wat dóen. De speerpunten uit Hoofdstuk 5 hebben we omgezet in een actielijst. Wat gaan we doen, wanneer, wie en met welk budget? De actielijst geeft de acties voor de komende 2 jaar weer. Na 2 jaar gaan we deze actielijst evalueren en herijken. Waar staan we nu? Welke acties blijven we aanhouden? En welke nieuwe acties zijn nodig om te blijven werken aan de speerpunten?
Actielijst - Profilering van Oost Gelre Actie en resultaat
Planning
Bijdrage Achterhoek Toerisme
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
Bestaand budget
Achterhoek Toerisme
Meer beleefbaar maken van het profiel Groenlo
Doorlopend
Jaarlijks Bestaand budget
Bestaande werkgroep Promotie Groenlo
Vaststellen en uitwerken toeristisch profiel voor Lichtenvoorde
okt-dec 2021
Incidenteel Bestaand budget
Team T&R, in samenwerking met BRVT
Versterken lokale binding eigen omgeving
Doorlopend
Bestaand budget
Team T&R
Voorlichting, marketing grensregio
Doorlopend
Bestaand budget
Team T&R
Stimuleren initiatieven op promotioneel vlak van profiel Lichtenvoorde
Doorlopend
Jaarlijks Bestaand budget
Werkgroep Promotie Lichtenvoorde
Intensivering van de promotie van Oost Gelre
Doorlopend
Jaarlijks Extra budget
In samenwerking met Achterhoek Toerisme
Toeristisch coördinator en werkbudget
Doorlopend
Jaarlijks Bestaand budget
Team T&R
Subsidie VVV
Doorlopend
Jaarlijks Bestaand budget
Team T&R
Actief aanhaken bij internationale marktbewerking Duitsland en Vlaanderen door Achterhoek Toerisme
Doorlopend
Meerjarig Investeringsprogramma Achterhoek Toerisme (MIP)
Vrijetijdsagenda en Achterhoek Toerisme
Afstemming en invulling thematische campagnes Achterhoek Toerisme vanuit profielen Oost Gelre
Doorlopend
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
29
Vrijetijdsagenda en Achterhoek Toerisme T&R-AGENDA OOST GELRE
Actie en resultaat
Planning
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
Doorontwikkeling VVV-kantoren, informatie- en inspiratiepunten (bij ondernemers) budget t.b.v. ideeën voor uitbreiding/ ontwikkeling
2022
Incidenteel extra budget
Team T&R
Doorontwikkeling gastheerschap/gastvrijheid – ken uw gast/ weet van elkaars aanbod – weet elkaar te vinden
2022
Incidenteel extra budget
Team T&R
Actielijst - Aanbodontwikkeling Actie en resultaat
Planning
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
Programma aanbod versterken en verbeteren: 1e jaren ter verbetering bezettingsgraad verblijfsaccommodaties.
2022–2030
Jaarlijks Extra budget
Team T&R Afdeling omgeving (gemeente)
Aanhaken bij het vitaliteitsprogramma voor verblijfsrecreatie op Achterhoekse schaal: aanpak wordt momenteel ontwikkeld waarbij d.m.v. vitaliteitscoaches wordt ingezet op het ondersteunen van de zorgenkindjes en middenmoters, met name op het gebied van kwaliteitsverbetering.
2020-2023
Vrijetijdsagenda Vte
Onderzoek naar vitaliteit dagrecreatie
2021-2022
Vrijetijdsagenda (VTE)
Bestaande aanbod versterken dagrecreatie versterken en verbeteren
2022-2023
Team T&R
Stimuleren en ondersteunen profiel-ondersteunende initiatieven
Doorlopend (2021 2025)
Jaarlijks Extra budget
Evalueren na 2 jaar of acquisitie van nieuw aanbod (additioneel aan het bestaande aanbod) nodig is, lettend op de ontwikkeling van de vraag.
P.M.
P.M.
Regulier onderhoud fietsnetwerk
Doorlopend
Jaarlijks Bestaand budget
Team T&R
Uitbreiding van het routenetwerken en route infrastructuur Oost Gelre
2022-2023
Jaarlijks Extra budget
Routebureau Afdeling Omgeving Team T&R
Programma stad Groenlo Spaanse weg
2022
Toegewezen budget (incidenteel)
Team T&R
Actieve participatie in Onbeperkt genieten in de Achterhoek
2021-2025
MIP
Vrijetijdsagenda
Actieve participatie in Lobby ontsluiting (nieuwe) natuurgebieden
2021-2025
MIP
Actieve participatie in Food en Vrijetijdssector
2021-2025
MIP
Vrijetijdsagenda
Participatie in vitaliteitsonderzoek en daaruit voortkomende vitaliteitsprogramma op Achterhoekse schaal voor zowel dag- als verblijfsrecreatie
2021-2025
MIP
Vrijetijdsagenda
Stimuleren en ondersteunen verbeteringen routekwaliteit
2021-2025
MIP
Vrijetijdsagenda
Ontwikkeling TOP als hotspot
2021-2025
MIP
Vrijetijdsagenda
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
30
Team T&R
Vrijetijdsagenda
T&R-AGENDA OOST GELRE
Actie en resultaat
Planning
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
Ontwikkeling Achterhoekse kaart voor jongeren
2021-2025
MIP
Vrijetijdsagenda
Actielijst - Samenhang en samenwerking Actie en resultaat
Planning
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
Vormen van een overkoepelend toeristische platform/café.
Doorlopend
Bestaand budget Toeristisch Coördinator
Toeristisch coördinator
Stevige interne communicatieplan met als doel onderlinge kennisuitwisseling (aanbod) en samenhang en samenwerking bevorderen. Denk aan nieuwsbrief, bijeenkomsten en bedrijfsbezoeken (doel kennis van elkaars aanbod) – te combineren met speerpunt 4 (kennis en innovatie).
Doorlopend
Bestaand budget Toeristisch Coördinator
Toeristisch coördinator
Initiatieven centraal coördineren – verbinden waar mogelijk
Doorlopend
Bestaand budget Toeristisch Coördinator
Toeristisch coördinator en VVV
Actielijst - Kennisvergroting en innovatiestimulering Actie en resultaat
Planning
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
Inventarisatie kennisbehoefte ondernemers ten behoeve van de Achterhoekse kennismakelaar.
Doorlopend
-
Team T&R en AT
Lokaal Kennis- en innovatieplatform oprichten (bedrijfsbezoeken, lezingen, inspiratiebijeenkomsten (te combineren met speerpunt 3)
Doorlopend
Ntb
Team T&R in samenwerking met Economie
Actielijst - T&R en Leefbaarheid en Leefomgeving Actie en resultaat
Planning
Inventariseren parameters toeristische druk en draagkracht van de leefomgeving
Doorlopend
In combinatie met het opstellen van omgevingsvisie bekijken waar knelpunten zijn en waar ontwikkelruimte is
Doorlopend
Monitoren (mogelijke) knelpunten in de domeinen van de leefomgeving en samen met betrokken partijen.
Doorlopend
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen Provincie en AT
Team T&R
Team T&R
Enquête onder inwoners om te peilen hoe inwoners T&R ervaren, welke positieve effecten, welke negatieve effecten er optreden (0-meting), of er sprake is van balans
2022-2023
Stimuleren toeristisch-recreatieve verdienmodellen voor erfgoed (herbestemming erfgoed) en agrarisch vastgoed
Doorlopend
Team T&R, in samenwerking met Cultuurhistorie en groen
In communicatie naar inwoners de T&Rontwikkelingen en acties benoemen die ten goede
Doorlopend
Team T&R, in samenwerking met afdeling Communicatie
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
31
Incidenteel Extra budget
Team T&R
T&R-AGENDA OOST GELRE
Actie en resultaat
Planning
Budget
Verantwoordelijk en betrokkenen
komen aan leefbaarheid en stimuleren om (actief) mee te profiteren en participeren Aanhaken bij mobiliteitsprogramma’s (provinciaal/regionaal) t.b.v. bereikbaarheid en mobiliteitsknelpunten bij drukke locaties
Provincie/reigonale. In samenwerking met regio.
Doorlopend
Budgetoverzicht Budgetpost
Bestaand budget
Extra budget structureel
Extra budget incidenteel
Algemeen Bijdrage Vrijetijdsagenda Achterhoek
25.000
Bijdrage Routebureau Projectruimte, tbv: doorontwikkeling lokale informatievoorziening VVV kantoren; ontwikkeling lokale routes; aanbod ontwikkelen op gebied van kennisvergroting.
9.000
25.000
Profilering en promotie Bijdrage Achterhoek Toerisme
50.000
Werkgroep Promotie Groenlo
25.000
Werkgroep Promotie Lichtenvoorde
25.000
Versterken lokale binding eigen omgeving
37.000
Voorlichting, marketing grensregio
15.000
Intensivering promotie o.a. door: Ontwikkeling en stimulering lokale samenwerking en arrangementen Ontwikkeling gethematiseerde lokale routes Inzet promotiematerialen Marketing Europees project Spaanse Weg Identiteit ontwikkeling Lichtenvoorde centrum en Groenlo Vestingstad
75.000
Toeristisch coördinator en werkbudget
45.000
Subsidie VVV
50.000
Aanbodontwikkeling Programma aanbod versterken
5.000
Stimuleren profielondersteunende initiatieven
10.000
Onderhoud fietsnetwerk
4.000
Uitbreiding routenetwerk
15.000
Leefbaarheid en leefomgeving Enquête inwoners
Uit projectruimte
Totalen
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
285.000
32
55.000
75.000
T&R-AGENDA OOST GELRE
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
33
T&R-AGENDA OOST GELRE
Bijlagen Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen en gesprekspartners Bronnen ▪ Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030, juni 2020 ▪ Leefbaarheidsvisie kleine kernen van Oost Gelre 2.020 ▪ Beleidsnota Vrijetijdseconomie Oost Gelre ▪ Erfgoednota Oost Achterhoek 2021-2024 ▪ Vitaliteitsonderzoek Verblijfsrecreatie Achterhoek, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, 2019 ▪ De gastheer van Lichtenvoorde, Anja Onstenk – Beeld & Creatie ▪ Perspectief Bestemming Nederland 2030 – NBTC Holland Marketing, 2019 ▪ Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020 – NRIT e.a., 2019 ▪ Waardevol Toerisme, onze leefomgeving verdient het – Raad voor de leefomgeving (Rli), 2019 ▪ Monitor economische betekenis recreatie & toerisme Achterhoek, ZKA, juni 2020 ▪ LISA, 2017 – 2019 ▪ Kerncijfers vrijetijdseconomie Gelderland, mei 2020, via: https://www.gelderland.nl/bestanden/Gelderland/Cultuur-sportvrijetijd/DOC_Kerncijfers_vrijetijdseconomie_Gelderland_mei_2020.pdf ▪ Ontwikkeling inkomend toerisme in 2020 – 2021, NBTC, februari 2021. ▪ Verblijfstoerisme in Nederland in 2021 – verwachting verblijfstoerisme in 3 varianten, NBTC, 21 januari 2021.
Gesprekspartners verkennende gesprekken ▪ Edwin Bomers en Jacques Hofstede, Marveld Recreatie ▪ Meike Prollius, Toeristisch Coördinator Oost Gelre, Achterhoek Toerisme ▪ Chantal Grothe en Martijn Bomers, Natuurpark De Leemputten ▪ Hylke ter Beest, Werkgroep Promotie Lichtenvoorde ▪ Luuk Domhof, De Timp ▪ Peter Konings, IdeeMedia ▪ Roy Wensink, Restaurant Beneman ▪ Ruud van Dongen, Centrumcommissie Lichtenvoorde ▪ Sylvia Sonderen, Wijngaard Schepershof Klankbordgroep ▪ Sylvia Sonderen, Wijngaard Schepershof ▪ Niek Wassink, Megapret Lievelde ▪ Femke Nales, StoryPro ▪ Erik Lagers, Het Reirinck ▪ Herman ter Haar, Bloemencorso Lichtenvoorde ▪ Anja Onstenk, Werkgroep Promotie Lichtenvoorde ▪ Meike Prollius, Toeristisch Coördinator Oost Gelre, Achterhoek Toerisme ▪ Martijn Bomers, Natuurpark De Leemputten
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
34
T&R-AGENDA OOST GELRE
Bijlage 2: Omvang vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie in Gelderland, Achterhoek en Oost Gelre in 2019: We geven allereerst de cijfers weer die tot nu toe beschikbaar zijn, dat zijn de cijfers van voor de coronapandemie (tot en met 2019). Ondanks dat het jaar 2019 ver weg lijkt gezien de huidige situatie, is het wel relevant om terug te kijken naar 2019. We blikken terug op 2019, om kansen, belangrijke opgaves of mogelijke prognoses in kaart te brengen. Tot slot kijken we naar de effecten van corona op de vrijetijdseconomie en de prognoses. Gelderland De Achterhoek is een toeristische bestemming gelegen in de provincie Gelderland. Onder Nederlandse vakantiegangers is Gelderland de meest populaire vakantiebestemming. Het merendeel van de bezoekers brengt zijn of haar vakantie door op de Veluwe. Verblijfstoerisme: ▪ In totaal werden er in 2019 ruim 3 miljoen binnenlandse vakanties ondernomen in Gelderland, dat is 17,5% van het totaal. Het aantal overnachtingen van deze vakanties bedroeg in 2019 16,4 miljoen. ▪ In 2019 zijn er circa 750.000 buitenlandse verblijfsgasten in Gelderland geweest, wat heeft geleid tot ruim 2,1 miljoen overnachtingen. Dagtoerisme: ▪ Er zijn ongeveer 222 miljoen vrijetijdsactiviteiten ondernomen in Gelderland in 2018. Het gaat hierbij om dagrecreatieve activiteiten buiten de eigen woning van meer dan twee uur.
Economische betekenis: ▪ Tijdens binnenlandse vakanties is er ongeveer €539 miljoen besteed in Gelderland in 2019. ▪ Tijdens vrijetijdsactiviteiten in Gelderland in 2018 is er ruim €4,9 miljard euro besteed, waarvan 2,8 miljard directe bestedingen zijn. Dit zijn de bestedingen exclusief de vaste kosten en vervoerskosten. ▪ De werkgelegenheid in de R&T sector is in 2019 geraamd op 67.900 banen. Dat is 6,5% van de totale Gelderse werkgelegenheid. Achterhoek Verblijfstoerisme: ▪ In 2019 werden ruim 3,3 miljoen toeristische overnachtingen doorgebracht in de Achterhoek. ▪ De totale vraag naar verblijfstoerisme in de Achterhoek, in aantal overnachtingen, is tussen 2017 en 2019 met circa 10% gestegen, tot 3,3 miljoen overnachtingen (exclusief het aantal overnachtingen op jaarplaatsen en vaste ligplaatsen). Deze stijging komt goed overeen met de landelijke stijging van 11%. ▪ Deze groei is met name veroorzaakt door een betere bezetting en door nieuw aanbod (met name B&B’s en bungalowparken). De bezetting van bungalowparken en vakantiewoningen groeide meer dan gemiddeld. De groei in vraag naar bungalowparken zien we ook terug in de trends. ▪ Het aandeel buitenlandse toeristen in de Achterhoek wordt groter. In 2019 was dit circa 28% (ten opzichte van 22% in 2017). Met name het aandeel Duitsers nam toe van 14% naar 18%.
De Nederlandse vakantieganger blijft de belangrijkste herkomstmarkt (met 61% van de vakantiegangers die uit eigen land komt).
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
35
T&R-AGENDA OOST GELRE
Dagtoerisme: ▪ Het aantal aanbieders in dagtoerisme groeide met 1% tussen 2017 en 2019. Er waren 505 aanbieders in 2019, zakelijk en evenementen buiten beschouwing gelaten). ▪ In de afgelopen twee jaren is er geen dagrecreatieve aanbieder bij gekomen met een bovenregionale trekkracht. ▪ In 2019 waren er in de Achterhoek bijna 7,1 miljoen dagbezoeken voor recreatie en toerisme. De belangrijkste activiteiten van dagbezoek zijn: routegebonden recreatie (circa 1,5 miljoen bezoeken) en evenementen (circa 1,3 miljoen bezoeken). ▪ In vergelijking met 2017, groeide het aantal bezoeken voor dagtoerisme met 0,5 miljoen bezoeken (dat is een stijging van ruim 8%). ▪ De voorzieningen met de meeste bovenregionale aantrekkingskracht in de Achterhoek is de categorie musea. Ongeveer twee derde van de bezoeken aan een museum in de Achterhoek, komt uit het buitenland of uit andere delen van Nederland. Er wordt geschat dat ongeveer een kwart van de museale bezoeken in de Achterhoek voortkomt uit verblijfsbezoeken. Economische betekenis: ▪ Bestedingen van de vrijetijdseconomie in de Achterhoek: circa €308 miljoen in 2019. Dit is een stijging van ongeveer 10% ten opzichte van 2017. Belangrijke redenen voor deze groei zijn de stijging in bezettingsgraden van verblijfsrecreatie, de toename van het aandeel buitenlandse gasten en een toename van het dagbezoek.
▪ De economische betekenis is uit te splitsen naar verblijfstoerisme en dagrecreatie (gezamenlijk €308 mln): ▪ Verblijfstoerisme: €193,4 miljoen in 2019 ▪ Dagtoerisme: €114,6 miljoen in 2019 ▪ De toegevoegde waarde van de Achterhoekse T&R-sector voor de regionale economie is geschat op €141 miljoen. Dit betekent dat de toeristisch-recreatieve bestedingen in de Achterhoek, tot productie (of bestedingen) in andere sectoren leidt. Een voorbeeld hiervan is dat een ontbijt bij een hotel, afkomstig is bij andere aanbieders in de regio. Een aantal belangrijke sectoren waarin deze toegevoegde waarde wordt gecreëerd zijn de logiesverstrekking, restaurants en cafés en cultuur, sport en recreatie. ▪ In 2019 was het aantal banen in de T&R-sector in de Achterhoek 12.240. Dit is een groei van 8% van de werkgelegenheid ten opzichte van 2017 (bron: LISA, uit ZKA Monitor). ▪ Hiermee groeide de werkgelegenheid in recreatie en toerisme sneller dan de totale werkgelegenheid in de Achterhoek, dit was ongeveer 6%. Ook was de groei van werkgelegenheid in de Achterhoek groter dan het gemiddelde in Nederland, dit was ook ongeveer 6%. ▪ Het aandeel van de R&T-sector in de totale werkgelegenheid in de Achterhoek, is met 6,7% bijna gelijk aan het landelijk gemiddelde, namelijk 6,9%. ▪ De totale werkgelegenheid bedroeg in 2019 12.240 banen.
Daarmee levert toerisme en recreatie meer banen op voor de Achterhoek dan de bouw- en landbouwsector.
Oost Gelre Verblijfstoerisme: ▪ Het aantal overnachtingen is in 2019 in Oost Gelre met 3,4% gestegen ten opzichte van 2017 (op totaalniveau, inclusief vaste jaarplaatsen) naar 662.600 overnachtingen. ▪ In vergelijking met de andere gemeenten in de Achterhoek, staat Oost Gelre op de 2 e plaats wat betreft het aantal overnachtingen (incl. vaste jaarplaatsen) en op nummer 1 wanneer het gaat om het aantal toeristische overnachtingen (dus exclusief vaste jaarplaatsen). Winterswijk staat op nummer 1 (inclusief vaste jaarplaatsen) met 746.000 overnachtingen. Wanneer we alleen naar toeristische overnachtingen kijken, dan heeft Winterswijk er 523.300. Lochem en Montferland komen ook in de buurt met totaal (inclusief vast), respectievelijk 586.500 en 516.500
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
36
T&R-AGENDA OOST GELRE
Verblijfsrecreatie
Overnachtingen 2019
Hotels
28.800
B&B’s
1.500
Bungalowparken
398.900
Campings
132.400
Minicampings
14.600
Groepsaccommodaties
42.600
Totaal (exclusief vaste jaarplaatsen)
618.900
Overnachtingen vaste plaatsen
43.700
Totaal (inclusief vaste jaarplaatsen)
662.600
Dagtoerisme: ▪ Het aantal dagrecreatieve bezoeken in Oost Gelre, in 2019 is per categorie opgenomen in de onderstaande tabel. De categorie evenementen is het grootst met 270.000 bezoeken, gevolgd door attracties en bezienswaardigheden met 144.200 bezoeken. ▪ Het totaal is ten opzichte van 2017 met circa 3% gestegen (op totaalniveau). Categorie
Aantal bezoeken
Attracties en bezienswaardigheden
144.200
Musea
22.600
Evenementen
270.000
Rondvaarten
-
Golf
-
Routegebonden recreatie
108.500
Oeverrecreatie
n.v.t.
Sportief/Outdoor
57.400
Theaters
n.v.t.
Zakelijk dagbezoek
23.700
Totaal
654.100
Economische betekenis: ▪ De bestedingen in de gemeente Oost Gelre zijn in 2019 geraamd op €45,5 miljoen. Dit is een aandeel van 14,8% in de regio Achterhoek (het hoogste aandeel van alle gemeenten). In vergelijking met 2017 zijn deze bestedingen een gegroeid met 15%, daarmee is Oost Gelre in 2019 ook de sterkst groeiende gemeente in
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
37
T&R-AGENDA OOST GELRE
▪
▪
de Achterhoek op het gebied van toerisme. Dit komt mede doordat er meer bezoekers op het uitverkochte Zwarte Cross Festival afkwamen. Het aandeel van de werkgelegenheid van Oost Gelre in de Achterhoek is 9,3% in 2019 (12.240 banen in de Achterhoek in 2019). Tabel B3.2 geeft het aantal banen en aantal vestigingen weer in de toeristischrecreatieve sector in Oost Gelre. Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten. Het aandeel van de T&R werkgelegenheid in Oost Gelre ten opzichte van de totale werkgelegenheid in de gemeente is ongeveer 7%, zie tabel B3.3
Tabel B3.2 T&R werkgelegenheid in Oost Gelre, uitgedrukt in vestigingen en banen, weergegeven in absolute aantallen Oost Gelre
2017
2018
2019
Vestigingen
170
180
180
Banen
1.060
1.120
1.140
2019 t.o.v.
Tabel B3.3 Aandeel T&R werkgelegenheid op de totale werkgelegenheid in Oost Gelre, weergegeven in percentages Oost Gelre
2017
2018
2019
+5,9%
Vestigingen
6,9%
7,1%
6,9%
+7,5%
Banen
6,5%
6,6%
6,4%
2017
Bron: LISA 2017 - 2019
Bron: LISA 2017 – 2019
De effecten van de coronapandemie Het moge duidelijk zijn dat de uitbraak van het coronavirus een enorme impact heeft op de Nederlandse vrijetijdssector. Op het moment van schrijven (april 2021), zijn er zowel in Nederland als in andere Europese landen verschillende lockdowns van kracht. Er is nog sprake van een inreisverbod naar de Europese Unie, vakanties worden afgeraden en de ondernemers en vrijetijdsvoorzieningen in de sector hebben hun deuren noodgedwongen (opnieuw) moeten sluiten (maatregelen april 2021). Daarnaast is het advies om tot en met mei niet naar Nederland te reizen of als Nederlander niet naar het buitenland te reizen. Het beeld voor de rest van 2021 is nog onzeker, maar het NBTC heeft drie mogelijke scenario’s uitgewerkt hoe het verblijfstoerisme van Nederland er in 2021 mogelijk uit kan zien. Scenario 1: in dit scenario wordt de situatie vanaf kwartaal 2 minder zorgelijk. Een aantal coronamaatregelen blijven van kracht, maar gedurende het voorjaar komen de eerste bezoekers uit de buurlanden weer naar Nederland. Vanaf kwartaal 3 (juli) is het reizen binnen Europa weer goed mogelijk, waardoor Nederlanders hun zomervakantie in het buitenland doorbrengen. Reizigers van buiten Europa (intercontinentaal) zal pas vanaf het najaar weer aantrekken. Scenario 2: dit scenario is vergelijkbaar met scenario 1, maar pas in de zomer wordt de situatie minder zorgelijk.
Vanaf oktober is het reizen binnen Europa weer goed mogelijk. De meeste Nederlanders kiezen voor een zomervakantie eigen land. Scenario 3: in dit scenario blijft het toerisme geheel 2021 hinder ondervinden van het coronavirus. Aanscherpingen van maatregelen en reisrestricties worden afgewisseld met periodes waarin weer tijdelijk meer mogelijk is. Op het gebied van toerisme, is de situatie vergelijkbaar met 2020. De cijfers en prognoses die tot nu toe bekend zijn ten aanzien van de effecten van de coronapandemie zijn (op basis van de ontwikkeling van het inkomend toerisme van NBTC, februari 2021; NRIT Trendrapport 2020): ▪
De ontwikkeling van het inkomend toerisme in 2020 zal naar verwachting tussen een groei van +29% liggen en een daling van -38%. Dit komt naar schatting uit op: tussen 4,4 miljoen en 9,1 miljoen gasten in 2021.
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
38
T&R-AGENDA OOST GELRE
▪
▪ ▪ ▪ ▪
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
▪
▪ ▪ ▪
Voor binnenlands toerisme loopt de verwachting uiteen van +10% naar -8%. Dit is naar verwachting tussen 17,5 miljoen en 21,0 miljoen aankomsten van Nederlanders in verblijfsaccommodaties op eigen bodem. Ook wanneer het beste scenario werkelijkheid wordt is het inkomend toerisme in 2021 nog steeds meer dan gehalveerd t.o.v. pré-corona. Wereldwijd verwacht men uiterlijk in 2024 volledig herstel van de internationale aankomsten. Het herstel van toerisme zal allereerst bestaan uit het reizen naar familie, vrienden en kennissen, gevolgd door de vakantiemarkt. Het herstel van zakelijk toerisme laat langer op zich wachten. Het binnenlands toerisme zal in alle landen weer toenemen zodra er meer mogelijk is, gevolgd door reizen op kortere afstanden naar het buitenland (met name buurlanden en bestemmingen die met de auto te bereiken zijn, vanwege veiligheid en flexibiliteit). Dit wordt gevolgd door het reizen binnen Europa. Het intercontinentale reizen zal als laatste pas herstellen. Het is niet duidelijk hoe snel deze fases elkaar opvolgen. Dit is ook afhankelijk van het feit of het virus meereist met het internationale verkeer. De belangrijkste herkomst-markt Duitsland laat naar schatting een ontwikkeling zien tussen +49% en -29% Herstel voor de horecasector wordt pas na 2021 verwacht (Rabobank, in NRIT Trendrapport).
Deze voorspelling is gedaan voor de tweede sluiting in het najaar van 2020. Horeca is naast de reis- en evenementensector een van de meest getroffen sectoren van Nederlandse economie. Flinke omzetdalingen, maar het aantal faillissementen in de horeca valt nog mee. Horeca is op de been gehouden door steunmaatregelen. Wat betreft de verblijfssector: Er is sprake van massale annuleringen en terugval van boekingen in september 2020, als gevolg van negatief reisadvies vanuit Duitsland en België. Er hebben veel minder buitenlandse gasten overnacht in de Nederlandse verblijfsaccommodaties. Ondanks de crisis is het aantal faillissementen zeer beperkt. Er staat nog 4 1 miljoen euro aan vouchers uit bij de consument. Omzetverlies verblijfsaccommodaties: voor periode maart-september: 25%. ▪ Kampeersector en bungalowsector minst hard geraakt ▪ Groepsaccommodaties hard geraakt. Gemiddeld omzetverlies 68%.
Naast deze cijfers en verwachting ten aanzien van het herstel, doet het NBTC een aantal uitspraken over mogelijke langdurige effecten van corona. ▪ Het vakantieverlangen is groot. In Europese landen geeft 7 op de 10 mensen aan graag op vakantie te willen. Onder de Nederlanders, Duitsers en Belgen met vakantieplannen, geeft de helft aan een vakantie binnen Europe te hebben gepland. Door de onzekerheden rondom de maatregelen en het verloop van het virus, blijft het vaker bij een plan om op vakantie te gaan, in plaats van het maken van een daadwerkelijke boeking. ▪ Bijna de helft van de Nederlanders overweegt om de zomervakantie van 2021 in eigen land door te brengen. Populaire provincies hiervoor zijn Zeeland, Gelderland en Limburg. ▪ Indien de maatregelen in het voorjaar versoepelen: Buurlanden weten Nederland weer te vinden zodra. Dit is gunstig voor Oost Gelre, gezien de ligging met Duitsland. ▪ Indien de situatie in de zomer nog zorgelijk is: Nederlanders kiezen voor een zomervakantie in eigen land. ▪ Indien de situatie vergelijkbaar is met vorig jaar: kansen voor logiesaccommodaties in de zomer. ▪ Vakanties krijgen een andere invulling en bepaalde bestemmingen met natuurlijke en rustige omgeving winnen aan populariteit. ▪ Mogelijke faillissementen van bedrijven in T&R-sector wanneer de steun stopt en/of maatregelen niet snel genoeg stoppen.
▪ Minder capaciteit in bedrijven (logies, maar ook horeca en dagrecreatie) door de 1,5 samenleving. ▪ Weinig tot geen grote internationale publieksevenementen in 2021.
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
39
T&R-AGENDA OOST GELRE
Bijlage 3: Longlist SWOT-analyse ▪ ▪
▪
▪
▪ ▪
▪
▪
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
▪
▪
Interne analyse Sterke punten Oost Gelre heeft een gunstige ligging ten opzichte van Duitsland Daarnaast beschikt Oost Gelre over een aantal publiekstrekkers (evenementen) met bovenregionale aantrekkingskracht, zoals Zwarte Cross, Bloemencorso en Slag om Grolle. Er zijn tevens goede evenementenlocaties (denk aan De Schans) in de gemeente. Het landschap, de rust en de ruimte in het buitengebied is een van de kernkwaliteiten van Oost Gelre. Daarnaast is er een goede wandel- en fietsinfrastructuur aanwezig. Het toeristisch-recreatieve aanbod in Oost Gelre is ruim aanwezig en kenmerkt zich door kleinschaligheid, divers aanbod (charmant en flexibel) Door de aanwezigheid van Marveld Recreatie zijn er veel verblijfsgasten in de directe omgeving. De ondernemers in de gemeente zijn creatief en enthousiast en er is een grote organisatiekracht van ondernemers en inwoners, dat uit zich onder andere in het verenigingsleven en de organisatie van evenementen. Groenlo beschikt met de geschiedenis en cultuurhistorie over een duidelijk profiel en identiteit. Ook het buitengebied en Lichtenvoorde hebben zaken waarmee ze zich kunnen profileren. De Achterhoek is een sterk merk, met een positief imago en nationale bekendheid. De achterliggende organisatie Achterhoek Toerisme is een sterke organisatie met een duidelijke toegevoegde waarde voor recreatie en toerisme in de Achterhoekse gemeenten.
Er wordt o.a. ingezet op kennisontwikkeling (IVN Gastheer van het Landschap, Grenzhopper project). De gemeente Oost Gelre is in de basis welwillend en ondersteunend aan ondernemerschap Er zijn verschillende partijen actief in het gebruik en de verkoop van streekproducten. De (kwaliteit van) de horeca heeft zich in de afgelopen jaren positief ontwikkeld. In algemeen is er een vitaal aanbod van vakantieparken en verblijfsaccommodaties in de gemeente. Oost Gelre is binnen de Achterhoek de snelst groeiende gemeente op het gebied van toerisme en recreatie (wat onder andere komt door het uitverkochte Zwarte Cross Festival), tussen 2017 en 2019. Onder de inwoners heerst een duidelijke trots op de regio. Inwoners zijn trots een Achterhoeker te zijn. Er is sprake van een sterke sociale cohesie. De Achterhoek is tevens een regio die in alle seizoenen te bezoeken is en aantrekkelijk is.
▪ ▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪ ▪
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
40
Externe analyse Kansen De regio Achterhoek zit op het netvlies van de Randstedeling (voor vakantie, maar ook voor verhuizing). Het inkomend toerisme in Nederland is in de afgelopen jaren sterk gegroeid (pre-corona). Het NBTC verwachtte voorafgaand aan de coronapandemie een stijging van 50% van het aantal verblijfsgasten in Nederland tot aan 2030 (van 19 miljoen naar +/- 29 miljoen). Deze groei is niet gelijk verdeeld over Nederland, maar biedt kansen om de bezoekers naar de Achterhoek te trekken). De coronapandemie beïnvloedt uiteraard de bezoekersaantallen, maar er wordt een herstel van de sector verwacht. Als gevolg van de versoepelende reisrestricties van de coronapandemie, zal naar verwachting het inkomend toerisme vanuit buurlanden (Duitsland, België) als eerste herstellen. Gezien de ligging van Oost Gelre is dit gunstig. In de huidige tijden van de coronapandemie is vakantieverlangen onder Nederlanders groot. Bijna helft van Nederlanders overweegt om zomervakantie 2021 in eigen land door te brengen, onder andere Gelderland is een populaire bestemming hiervoor. Als gevolg van de maatregelen rondom het coronavirus krijgen vakanties een andere invulling en bestemmingen met een natuurlijke en rustige omgeving winnen aan populariteit.
De coronacrisis biedt hiermee kansen voor Oost Gelre voor een toenemende vraag van toeristen Middels het Perspectief 2030 van het NBTC wordt ingezet om bezoekers te spreiden over Nederland, om de druk op Amsterdam te verlagen, maar ook om de andere regio’s te laten profiteren van de positieve effecten van toerisme. Nederlanders trekken er graag op uit (dagjes uit, ervaringen en belevingen op doen, jaarlijks toenemend aantal bezoekers aan verschillende vormen van dagrecreatie). De dagrecreatie liet tot 2019 een stijging van het aanbod zien en in de horecasector was er sprake van een stevige groei van de omzetten. Het dagtoerisme zit in de lift, er is een groei van het aanbod aan dagrecreatie, met vernieuwende concepten. Veranderende bevolkingssamenstelling: een groei aantal inwoners met migratie-achtergrond (toename diversiteit), toename 65+’ers als gevolg van vergrijzing: gaat gepaard met veranderende vrijetijdsbehoeften. Dit biedt kansen voor dagrecreatie en verblijfsrecreatie om in te spelen op deze vrijetijdsbehoeften (senioren gaan buiten het hoogseizoen op vakantie, hebben meer vrije tijd en vaak meer te besteden) Opkomst nieuwe generaties (Gen Z & Millennials) en daarmee veranderende vrijetijdsbehoeften. Deze generaties groeien op een in digitale wereld en hechten over het algemeen meer waarde aan duurzaamheid en het klimaat.
Met name het buitenshuis consumeren is populair onder Gen Z & Millennials: zij besteden op jaarbasis meer dan voorgelegen generaties. Waardevol toerisme: verschuiving van puur economische benadering van toerisme, naar maatschappelijke kijk op toerisme. Toerisme draagt bij aan leefbaarheid en leefomgeving en economie. De toeristische sector in Nederland is in de afgelopen 10 jaar sneller gegroeid dan de Nederlandse economie als geheel. Digitalisering en technologische revolutie: het overgrote merendeel van Nederlanders is dagelijks online en er worden veel aankopen online gedaan. Corona versnelt innovatieve toepassingen om menselijk contact te reduceren. Dit biedt kansen voor vrijetijdssector om hier op in te spelen (beleving, service, gemak). En daarnaast biedt het kansen om de vindbaarheid en beleefbaarheid van de Achterhoek te vergroten en toegankelijkheid verbeteren. Tot slot ontstaan er door digitalisering nieuwe vormen van (het beleven van) recreatie en toerisme.
T&R-AGENDA OOST GELRE
▪
▪
▪
▪
▪
▪ ▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪ ▪ ▪
Zwakke punten Hoewel de ligging ten opzichte van Duitsland een sterk punt is, is de ligging ten opzichte van de rest van Nederland een zwak punt. De infrastructuur en mobiliteit van de regio Achterhoek is voor verbetering vatbaar. Daarnaast is ook de bereikbaarheid en verbinding met het openbaar vervoer beperkt. Ook de toeristische bewegwijzering (o.a. bruine borden) is niet uitputtend door de kostendoorberekening aan ondernemers. Voor kleinschalige ondernemers is dit een relatief grote kostenpost. Er is sprake van een versnippering van promotie: er is weinig samenhang en samenwerking en veel initiatieven of werkgroepen opereren onafhankelijk van elkaar. De krachten worden nog niet voldoende gebundeld en bepaalde zaken worden nog niet gezamenlijk opgepakt. Ook ontbreekt de verbinding tussen het aanbod in Groenlo en Lichtenvoorde. Hoewel de keuze voor het toeristisch profiel van Groenlo geschikt wordt geacht, is deze nog onvoldoende beleefbaar en sterk uitgedragen. Doorontwikkeling van het profiel is gewenst. Ook voor Lichtenvoorde geldt dat de kernkwaliteiten nog niet voldoende onder de aandacht worden gebracht. De toeristisch-recreatieve sector is nog onvoldoende aangepast op de Duitse markt, er is weinig basisinformatie in het Duits, net als de beheersing van de Duitse taal. Het aanbod kenmerkt zich door kleinschaligheid.
Dat maakt dat deze bedrijven minder goed in staat zijn om met (digitale) ontwikkelingen mee te komen. Hoewel de verblijfsaccommodaties over het algemeen vitaal is, is er wel sprake van (semi)permanent gebruik van jaarplaatsen op campings in de gemeente, wat risico geeft op o.a. verloedering. Dit wordt onvoldoende gehandhaafd. De forfaitaire toeristenbelasting in Oost Gelre is hoger in vergelijking met de andere gemeenten in Oost Gelre, waardoor de concurrentiepositie verslechtert. Er is een beperkte zondagopenstelling van de detailhandel in Groenlo. Hoewel de Achterhoek aantrekkelijk is in vier seizoenen, is het aantal ‘slecht weer’ voorzieningen in Oost Gelre nog beperkt. Tot op heden is het belang van de toeristisch-recreatieve sector in de gemeente nog niet voldoende erkend, zowel het
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
▪
▪
▪
▪
▪ ▪ ▪
▪
▪
▪
41
De coronacrisis wakkert creativiteit onder ondernemers aan en stimuleert dat er nagedacht wordt over het aantrekken van (andere) doelgroepen en innovatie. Aandacht voor relatie tussen toerisme en klimaat: opkomst duurzame vervoersmiddelen (vliegschaamte, vakanties in eigen land, e-bikes), maar ook duurzame bedrijfsvoering in de toeristisch-recreatieve sector. Gezonde leefstijlen, bewegen en sporten is in trek. Sport en bewegen wordt gestimuleerd in onze samenleving. Deels vindt dit ook in vrije tijd plaats (wandelen, fietsen, actieve recreatie). De aandacht voor gezonde leefstijlen komt ook terug in de horecasector, waar er meer aandacht is voor lokale producten, gezond genieten, duurzaamheid, biologisch). Lokalisering. Onze lokale leefomgeving is veel belangrijker geworden. Consumenten zijn in toenemende mate op zoek naar lokale producten en initiatieven en het verhaal van een streek. De corona-crisis heeft dit versterkt. Dit is een kans voor kleine, lokale bedrijven. Populariteit van buitenrecreatie: buitenrecreatie (fietsen, wandelen, sporten en bewegen in de open lucht) blijft onverminderd belangrijk in onze vrije tijd en is versterkt door de coronacrisis.
De vrijetijdssector in de Achterhoek en Oost Gelre is groeiende en het aanbod ontwikkelt (Bommelwereld, Stadsmuseum en meer) Herstel van het Smallspoor tussen Zwillbrock en Groenlo biedt kansen voor het aantrekken van bezoekers met interesse in cultuur en erfgoed en biedt kansen voor ondernemers om hier op in te spelen. Bedreigingen Bevolkingskrimp, vergrijzing en ontgroening: In Oost Gelre is er sprake van lichte krimp (zeer kleine daling, afgerond van 0%) tussen 2007 en 2020. Naar verwachting krijgt Oost Gelre te maken met krimp tot aan 2035 en is er sprake van vergrijzing en ontgroening. Het voorzieningenniveau en het invullen van banen komt hierdoor onder druk te staan. Druk op de buitenruimte: verschillende beleidsdomeinen leggen een ‘claim’ op de buitenruimte en dezelfde ruimte is voor meerdere functies nodig (mobiliteit, natuur, landbouw, recreatie en toerisme, woningen, klimaatadaptatie, etc.) Verschraling van het landschap (intensieve landbouw, verdroging, klimaatverandering, stikstofproblematiek) is een bedreiging voor een van de kernkwaliteiten: het Achterhoekse coulisselandschap. De vrijetijdssector is als gevolg van de coronacrisis hard geraakt. De horeca en evenementensector zijn een van de meest getroffen sectoren en er is sprake van flinke omzetdalingen.
Mogelijk is er sprake van faillissementen wanneer de overheidssteun stopt en/of de maatregelen niet snel genoeg versoepelen. Dit kan aanbod uitdunning als gevolg hebben (met name Horeca, detailhandel en ook groepsaccommodaties en groepsactiviteiten) – en daarmee mogelijk ook versterking trend leegstand. (Toename) leegstand winkelpanden (en daarmee aanbod verschraling winkelaanbod) en agrarisch vastgoed Veel vestigingen in de vrijetijdssector hebben (bij een heropening) te maken met een verminderde capaciteit door de 1,5 meter samenleving. Er is sprake van concurrentie van andere branches voor de horeca en dagrecreatie door branchevervaging. Retail voegt steeds vaker horecaelementen toe aan hun concept en grensvervaging treedt op in de ‘foodwereld’. De strijd om de maag van de consument is losgebarsten. Ook door het groeiend aanbod aan dagrecreatie neemt de concurrentie toe. Enorme afname van de buitenlandse gasten in Nederland als gevolg van de coronacrisis. Ook de verblijfsgasten uit Duitsland en België zijn flink gedaald als gevolg van de negatieve reisadviezen. Vouchers: er staat nog veel geld aan vouchers open in Nederland bij de consument in de vrijetijdssector: omzet is al binnen, maar kosten moeten nog worden gemaakt. Dagrecreatie is conjunctuur gevoelig (profiteren van hogere consumentenbestedingen, maar voelen economische teruggang als een van de eerste).
T&R-AGENDA OOST GELRE
economisch belang als het effect van toerisme en recreatie op de leefbaarheid.
▪
▪
▪
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
42
Toenemende concurrentie van andere gebieden. Toerisme en recreatie wordt steeds vaker erkend als belangrijke pijler binnen regio’s, gemeenten en provincies. De concurrentie van aantrekkelijke bestemmingen en de zichtbaarheid van deze bestemmingen is een bedreiging voor de toeristische bestemming de Achterhoek. Krappe arbeidsmarkt in horeca en dagrecreatie. Er is een tekort in kwantiteit en kwaliteit (goed geschoold personeel), wat de bedrijfsvoering belemmerd. Ook de evenementsector heeft hier mee te maken. Levenscyclus van attracties en dagrecreatie steeds korter: consumententrends en behoeftes veranderen steeds sneller. Er zijn meer investeringen nodig in attracties en beleving en het aan de wensen en behoeftes van de consument voldoen.
T&R-AGENDA OOST GELRE
Bijlage 4: Groei aantal overnachtingen 2030 Zoals in paragraaf 5.2 aangegeven, streven we naar een exponentiële groei van het aantal overnachtingen om de ambitie van 1 miljoen overnachtingen in 2030 te bereiken. Dit betekent een groei van 4,7% per jaar. Onderstaande tabel geeft de beoogde groei per jaar weer in absolute aantallen. 2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
662.600
693.606
726.062
760.038
795.603
832.832
871.804
912.599
955.303
1.000.006
31.006
32.457
33.975
35.565
37.229
38.972
40.795
42.704
44.702
31.006
63.462
97.438
133.003
170.232
209.204
249.999
292.703
337.406
Aantal overnachtingen bij groei van 4,7% per jaar Absolute groei Cumulatieve groei
BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD
43
T&R-AGENDA OOST GELRE