toerisme & recreatie agenda 2021-2025

T&R-Agenda Toerisme & Recreatie 2021 – 2025

Colofon ©Gemeente Oost Gelre en Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, september 2021

Auteurs

Gemeente Oost Gelre Met ondersteuning van: Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd E.H. (Edwin) van der Woude S. (Sanne) Meekes

Fotomateriaal Gemeente Oost Gelre en Achterhoek Toerisme, fotografen: Ellen Simmelink Annet Piek Rick Mellink Marcel Houwer Birdview

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

2

T&R-AGENDA OOST GELRE

Inhoudsopgave 1

Inleiding Aanleiding Totstandkoming en leeswijzer

5 5 6

2

Huidige situatie: Oost Gelre in beeld Het DNA van Oost Gelre Leefbaarheid, leefomgeving en toerisme en recreatie Trends en ontwikkelingen Omvang toerisme en recreatie Vrijetijdsagenda Achterhoek

7 7 8 9 11 12

3

Huidige situatie: SWOT-analyse De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen Van analyse naar speerpunten

14 14 16

4

Gewenste situatie: Ambities en doelen Oost Gelre 2030 – De Droom Doel en ambities

17 17 19

5

Speerpunten Profilering van Oost Gelre Aanbodontwikkeling Samenhang en samenwerking in de sector Kennisvergroting en innovatiestimulering T&R en leefbaarheid en leefomgeving

21 21 23 25 26 27

6

Uitvoeringsprogramma Actielijst - Profilering van Oost Gelre Actielijst - Aanbodontwikkeling Actielijst - Samenhang en samenwerking Actielijst - Kennisvergroting en innovatiestimulering Actielijst - T&R en Leefbaarheid en Leefomgeving Budgetoverzicht

29 29 30 31 31 31 32

Bijlagen Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen en gesprekspartners Bijlage 2: Omvang vrijetijdseconomie Bijlage 3: Longlist SWOT-analyse Bijlage 4: Groei aantal overnachtingen 2030

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

34 34 35 40 43

3

T&R-AGENDA OOST GELRE

Voorwoord Op het moment dat we startten met het opstellen van deze Toerisme en Recreatie (T&R)-agenda zaten we in de derde Corona-golf en konden we voorzichtig vooruitkijken naar herstel van een roerige tijd. Inmiddels zijn de meeste vaccinaties gezet, hebben we geen avondklok meer en is de horeca en de detailhandel weer open. In tijden als deze realiseer je je hoe belangrijk de vrijetijdssector is. Het economische belang is evident. Ondernemers hebben de omzet van gasten nodig, waar de werkgelegenheid op haar beurt weer van afhankelijk is. Voor gasten van buiten de regio is het T&R-aanbod de manier om te ontspannen, van de natuur te genieten, je te verdiepen in historie, plezier te maken en te genieten met je gezin of familie. En voor inwoners geldt natuurlijk hetzelfde. Door het in stand houden en ontwikkelen van de sector blijft een breed scala aan voorzieningen beschikbaar voor inwoners en kan je de kwaliteit van het wonen op peil houden. Daarnaast is er door toerisme en recreatie aandacht voor natuur- en erfgoedbehoud en voor het kenmerkende Achterhoekse landschap. Er is aanleiding om leegstand tegen te gaan in winkelgebieden en agrarisch vastgoed. Kortom toerisme en recreatie is van groot belang voor economie, voor leefbaarheid, voor natuur, landschap en erfgoed… nu meer dan ooit te voren. Deze tijd biedt ook kansen. De toeristische markt is flink groeiend.

Corona heeft dat maar ten dele afgeremd. Inkomend en uitgaand toerisme via vliegverkeer is flink afgenomen. Het is echter maar de vraag of dat de Achterhoek hard zal treffen. Want inkomend toerisme via de lucht komt hier niet veel en Nederlanders en Duitsers die naar het buitenland zouden gaan zoeken het nu dichter bij huis. Consumenten zijn nu meer op de eigen omgeving gericht, er is meer behoefte aan bezinning, meer aandacht voor elkaar en het gezin en meer waardering voor streekproducten en de natuur. We moeten proberen deze kansen te verzilveren in Oost Gelre en in de Achterhoek! Gemeente Oost Gelre wil een belangrijke rol spelen in het pareren van de bedreigingen en het grijpen van de kansen in de sector en daarmee de ontwikkeling. De gemeente heeft daarin natuurlijk ook een verantwoordelijkheid, net als de ondernemers in het gebied. Daarbij moeten we niet op elkaars stoel gaan zitten, maar elkaar versterken. De ondernemer moet ondernemen. De ondernemer moet kansen pakken, innoveren, zijn/haar product verbeteren en kwaliteit leveren. De gemeente kan helpen en ondersteunen waardoor hij/zij beter kan ondernemen. Dat is de rol van de gemeente. In deze T&R-agenda beschrijven we hoe we dat in de komende vijf jaar van plan zijn te doen.

Met dank aan de input van ondernemers en andere bij de sector betrokkenen hebben we een aantal speerpunten opgesteld, die op hun beurt zijn omgezet in een uitvoeringsprogramma. Ofwel: actie! Dit is wat gaan we doen, op naar het miljoen! Want dat hebben we ons als ambitie gesteld: een miljoen overnachtingen over 10 jaar. Dat is een flinke uitdaging, maar daar gaan we voor. Samen. Iedereen de schouders eronder. Ieder vanuit zijn eigen rol en taak. Marieke Frank, Wethouder Toerisme September 2021

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

4

T&R-AGENDA OOST GELRE

1 Inleiding “De vrijetijdssector is wereldwijd een van de snelst groeiende sectoren geworden. De verwachting is dat binnen nu en enkele jaren één op de twaalf banen wereldwijd direct of indirect gerelateerd is aan de vrijetijdssector. Zowel de provincie Gelderland als de regio Achterhoek hebben recreatie en toerisme breed opgepakt onder de noemer vrijetijdseconomie.” Dit is de eerste tekstpassage uit de laatste Beleidsnota Vrijetijdseconomie Oost Gelre. In de basis geldt dit nog steeds. Inmiddels is het zelfs al de verwachting dat binnen afzienbare tijd één op de tien banen gerelateerd is aan deze sector. En ondanks de Corona-periode is het de verwachting dat de sector zal blijven groeien. Er zijn wel verschuivingen te verwachten, maar NBTC verwacht tot 2030 nog steeds groei van zowel het inkomend toerisme als het binnenlands toerisme. En ook is er steeds meer oog voor de relatie tussen de sector en de waarde ervan voor de leefbaarheid van een gebied.

Aanleiding De voorgaande beleidsnota toerisme en recreatie is aan vervanging toe. Er zijn verschillende ontwikkelingen in de toeristische sector, veranderende behoeften bij (potentiële) gasten en inwoners, nieuwe inzichten in gedrag van verschillende leefstijlsegmenten en ook bij de ondernemers in de gemeente zijn nieuwe ideeën en initiatieven ontstaan; zij hebben ook niet stilgezeten. Dat geeft aanleiding voor het opstellen van een nieuwe beleidsnota (of zoals we het nu noemen: een T&R-agenda), zodat Oost Gelre goed doordacht en goed voorbereid die volgende fase in kan gaan. Op Achterhoeks niveau is met de vrijetijdsagenda Achterhoek een nieuwe fase ingeluid. Samen gaan we in de Achterhoek werken aan aanbodontwikkeling, de vitaliteit van de sector, een onderscheidend profiel, de gastvrijheid en de positie van de sector in het algemeen. Dat doen we niet alleen op het niveau van de Achterhoek. In Oost Gelre gaan we dit vanzelfsprekend ook oppakken waar dat passend is. Daarnaast en daarbinnen hebben we onze eigen speerpunten. Hoe kunnen we onze eigen ondernemers helpen in het “bewerken” van de Duitse markt? Hebben we onze profilering goed voor elkaar? Hoe kunnen we alle mooie initiatieven samen tot meer resultaat laten komen?

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

5

T&R-AGENDA OOST GELRE

De T&R-agenda Oost Gelre moet een duidelijke koers geven en een stip aan de horizon tonen. Wat is onze droom, wat is onze ambitie? Deze agenda geeft antwoord op de vraag waar Oost Gelre qua toerisme en recreatie de komende jaren op in gaat zetten en hoe we denken onze ambitie te realiseren. Wat zijn belangrijke speerpunten? Wat kan je van de gemeente verwachten en wat verwacht de gemeente van ondernemers en ondernemenden in de sector? Welke acties worden de komende jaren opgepakt en wie gaat wát oppakken? In eerst aanvang heeft deze agenda tot economische stimulans van de T&R-sector tot doel. Vergroten van bestedingen en daarmee de werkgelegenheid. We verliezen echter niet uit het oog dat het bereiken van deze doelen samenhang hebben met en impact hebben op andere domeinen. Daarbij is te denken aan leefbaarheid, cultuurhistorie, natuur en landschap, gebruik van ruimte, infrastructuur, etc. Soms zal het hand in hand gaan, soms zullen er keuzes gemaakt moeten worden. We benaderen de T&R-ontwikkelingen telkens in samenhang met relevante andere domeinen en zullen altijd de balans zoeken.

Totstandkoming en leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we het vertrekpunt voor deze T&R-agenda. Wat is het DNA van Oost Gelre? Hoe zien we de relatie van T&R en andere domeinen? Wat is de huidige stand van de sector en wat zijn de ontwikkelingen? In hoofdstuk 3 presenteren we een SWOT; een opsomming van de belangrijkste sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van en voor Oost Gelre. Deze SWOT is samengesteld op basis van deskresearch, individuele gesprekken met ondernemers en verschillende (online) bijeenkomsten met stakeholders uit het gebied en vormt het uitgangspunt voor de keuzes in de T&R-agenda. Hoofdstuk 4 beschrijft waar we heen willen. Wat de droom en de ambitie is voor de T&R-sector van Oost Gelre. Deze wordt in hoofdstuk 5 vertaald naar speerpunten die op hun beurt in hoofdstuk 6 weer worden omgezet naar een uitvoeringsprogramma. Kortom: wie doet wat en wanneer?

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

6

T&R-AGENDA OOST GELRE

2 Huidige situatie: Oost Gelre in beeld In dit hoofdstuk schetsen we een beeld van Oost Gelre. Dit vormt een belangrijke bouwsteen voor de SWOTanalyse. Paragraaf 2.1 geeft allereerst het karakter en de kenmerken van Oost Gelre (het DNA) weer. In paragraaf 2.2 komt de relatie tussen toerisme, recreatie en leefbaarheid aan bod en paragraaf 2.3 geeft een overzicht van de belangrijkste trends en ontwikkelingen. De omvang van toerisme en recreatie in de gemeente wordt in paragraaf 2.4 toegelicht. Tot slot geven in paragraaf 2.5 de Vrijetijdsagenda van de Achterhoek weer, een belangrijk kader voor de agenda voor Oost Gelre.

Het DNA van Oost Gelre Het DNA van een bestemming bepaalt onder andere de aantrekkelijkheid voor bewoners en bezoekers. Wat is nu typisch en kenmerkend voor Oost Gelre? En is dit ook onderscheidend ten opzichte van andere regio’s? Kortom, wat heeft Oost Gelre in huis om bezoekers aan te trekken? In deze paragraaf beschrijven we het DNA. Oost Gelre: een mozaïek van kenmerken Oost Gelre is gelegen in de regio Achterhoek en bestaat uit de twee grote kernen Groenlo en Lichtenvoorde en de kleine kernen in het buitengebied: Harreveld, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle. Enerzijds heeft Oost Gelre een landelijk en agrarische karakter. De kleine kernen (of kerkendorpen) worden afgewisseld met het typische coulisselandschap en de bijbehorende rust en ruimte. Anderzijds heeft Groenlo als vestingstad een andere identiteit en toeristisch profiel. De identiteit van Groenlo is te herleiden naar het historische Grolse vestingverleden en de rol in de 80jarige oorlog. Lichtenvoorde heeft daarentegen weer geheel haar eigen kenmerken, niet direct gerelateerd aan de identiteit van Groenlo of de kleine kernen. Zo heeft Lichtenvoorde het Bloemencorso dat het dorp karakteriseert en zijn de maakindustrie en de creativiteit kenmerkend voor Lichtenvoorde. Kortom, het BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

7

T&R-AGENDA OOST GELRE

DNA van Oost Gelre is zeer divers en is daarom ook niet in één omschrijving te vatten. Het logo van de gemeente laat deze diversiteit goed zien: veel verschillende kenmerken vormen gezamenlijk Oost Gelre. Oftewel, Oost Gelre is een mozaïek van kenmerken. De gemeente is daarmee voornamelijk een bestuurlijke entiteit en geen toeristische bestemming. De afzonderlijke kenmerken of locaties met eigen identiteit vormen voor de toerist of recreant een bestemming binnen de Achterhoek. Het DNA van Oost Gelre leent zich niet om in z’n geheel geprofileerd te worden. Het is een mozaïek van kenmerken met daarbinnen drie logische entiteiten: Groenlo, Lichtenvoorde en het buitengebied die als een onderdeel van de Achterhoek gepositioneerd kunnen worden. De Achterhoek De Achterhoek kenmerkt zich door de natuurlijke omgeving, met de uitgestrekte weilanden met houtwallen, het coulisselandschap, de pittoreske dorpjes, de cultuur en historie zoals landgoederen en kastelen. Gastvrijheid is een belangrijke waarde in de Achterhoek. In de Achterhoek is sprake van een sterke vrijetijdssector en ook een moderne technologische industrie. Kenmerkend voor de inwoners van de Achterhoek en Oost Gelre is het noaberschap, de taal (het dialect) die verbindt, de hechte gemeenschappen met bijbehorende tradities en een rijk verenigingsleven.

Er heerst een duidelijke trots onder de inwoners, trots om inwoner van het dorp (of stad) of de Achterhoek te zijn. Typerend is ook de nuchtere en positieve houding en bescheidenheid.

Leefbaarheid, leefomgeving en toerisme en recreatie De vrijetijdseconomie in Nederland groeit. Tot 2019 namen de bezoekersstromen sterk toe. De verwachting was dat het aantal toeristen fors zou groeien. De vele (inter)nationale toeristen en recreanten brengen veel positieve effecten met zich mee: het zorgt voor werkgelegenheid en draagt bij aan de economie. Daarnaast zijn er ook maatschappelijke effecten van toerisme en kan de sector positief bijdragen aan de leefbaarheid en de leefomgeving. In tegenstelling tot de positieve effecten, zijn de negatieve effecten van toerisme op de leefbaarheid welbekend. Inwoners uit Amsterdam, Kinderdijk en Giethoorn laten van zich horen, zij voelen zich vervreemd in hun eigen omgeving en ervaren overlast en drukte. Dit is echter een (extreem) voorbeeld van de negatieve impact op de leefbaarheid. Er zijn ook veel positieve effecten op de leefbaarheid, zoals een hoog voorzieningenniveau en een breed palet aan vrijetijdsaanbod. De leefbaarheid van veel plattelandsregio’s staat onder druk: de bevolking vergrijst en voorzieningen verdwijnen. In krimpregio’s kunnen bezoekers juist bijdragen aan het in stand houden van de voorzieningen zoals winkels en horeca die anders niet rendabel zouden zijn.

Ook zorgen bezoekers (en voorzieningen voor bezoekers) voor meer levendigheid en reuring in de leefomgeving en bieden toeristisch-recreatieve voorzieningen kansen om leegstand op te vullen. Deze komen ook ten goede aan de vrijetijdsbesteding door inwoners, denk aan de vele kilometers aan fiets-, wandel- en ruiterroutes. Of de zwembaden op vakantieparken waar kinderen uit de buurt zwemles volgen, evenementen, attracties, horeca, culturele voorzieningen en minder leegstand. Leefbaarheid is immers ook het aanbod aan en de afstand tot voorzieningen om je vrije tijd in door te brengen. Tot slot kan toerisme bijdragen aan de saamhorigheid, verbondenheid en trots onder inwoners. Bezoekers komen vaak voor een (bijzonder) kenmerk of karakteristiek van een bestemming, zoals bijvoorbeeld de historie van Grolle. Dit wakkert de identiteit aan: de trots om een inwoner van een regio, dorp, gebied of stad te zijn. Dat gezegd hebbende, hebben toerisme en recreatie daarmee zowel positieve als negatieve effecten. Grote bezoekersstromen of hoge aantallen overnachtingen of bezoekers, betekent niet direct dat er ook negatieve effecten ontstaan. Net zomin betekenen lage bezoekersstromen vanzelfsprekend dat er geen sprake is van negatieve effecten. In dit laatste geval kan er namelijk onderdruk ontstaan: de positieve effecten van toerisme kunnen nog niet optimaal worden benut.

De mate waarin toerisme en recreatie dus effect heeft op de BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

8

T&R-AGENDA OOST GELRE

leefbaarheid en leefomgeving, heeft alles te maken met de draagkracht van de omgeving. De draagkracht van een gebied duidt op het fysieke en sociale vermogen van een bestemming om bezoekers te ontvangen, zonder dat er sprake is van verstoring. De Raad voor de leefomgeving en Infrastructuur (Rli) onderscheidt zes fysieke en twee sociale domeinen van draagkracht de leefomgeving in relatie tot bezoekers: Fysieke domeinen: ▪ Mobiliteit ▪ Vastgoed ▪ Openbare ruimte ▪ Erfgoed ▪ Natuur ▪ Milieu Sociale domeinen: ▪ Invloed in publieke ruimte ▪ Invloed persoonlijke leefruimte (zie ook figuur 5.1 – pagina 26)

Om T&R optimaal te laten bijdragen aan de leefbaarheid en leefomgeving, is het belangrijk dat de druk van bezoekers in balans is met de draagkracht van de leefomgeving en dat de lusten en lasten in balans zijn. Dat wil zeggen dat de lusten niet alleen ten goede komen aan bezoekers, en de lasten niet alleen aan de lokale omgeving en stakeholders (inwoners, ondernemers/ondernemenden en overheden).

Trends en ontwikkelingen Toerisme en recreatie is een belangrijke sector in Nederland. De vrijetijdseconomie was voorafgaand aan de corona-uitbraak groeiende. De sector is bijvoorbeeld in de afgelopen tien jaar sneller gegroeid dan de Nederlandse economie als geheel. Dit is echter in 2020 tot stilstand gekomen. Ondertussen gingen Nederlanders voornamelijk in eigen land op vakantie en beseft men zich dat vakanties en vrijetijdsactiviteiten waardevol zijn voor de invulling van onze vrije tijd. In bepaalde gevallen zijn de al bestaande en opkomende trends en ontwikkelingen versterkt. Daarnaast zijn ook een aantal trends en ontwikkelingen tot stilstand gekomen en komen oude patronen weer terug. In deze paragraaf beschrijven we een aantal trends en ontwikkelingen op hoofdlijnen.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

9

T&R-AGENDA OOST GELRE

Groei toerisme ▪ Toerisme in de wereld pre-corona. Mondiaal gezien groeide toerisme – pre-corona – razendsnel, en werd richting 2030 bijna explosieve groei verwacht. Nederland profiteerde hiervan en de verwachting was dan ook dat toerisme in Nederland de komende jaren een sterke groei zou doormaken, met een verwachte toename van buitenlandse gasten van 50% tussen 2017 en 2030. De grootste stijging werd verwacht in kustgebieden en in omgeving van Amsterdam. Middels het Perspectief 2030 zet Nederland in op een duurzame ontwikkeling van toerisme en het spreiden van de bezoekersstromen door het land. Ook voor binnenlands toerisme werd groei verwacht (+27% vakanties tussen 2017 en 2030) en dan met name de korte vakanties (NBTC, 2019 en Trends & Tourism, 2020). ▪ En toen kwam corona. De impact hiervan op het toerisme in Nederland is fors. De dip van het (internationaal) toerisme in 2020 is enorm: landelijk gezien daalde het aantal gasten in verblijfsaccommodaties met maar liefst 40% ten opzichte van 2019. Met name regio’s en bedrijven afhankelijk van het inkomend toerisme (hotels in de Randstad) zagen het aantal gasten sterk teruglopen, blijkt uit cijfers van het CBS. Vakantieparken en meer landelijke (rustige) gebieden, lijken (wat betreft het aantal gasten) minder hard geraakt te zijn. Groepsaccommodaties en hotels daarentegen hadden het zwaar.

Maar ook andere deelsectoren van de vrijetijdseconomie komen niet heelhuids uit deze crisis: de reis- en evenementenbranche hebben weinig tot geen omzet kunnen realiseren en de horeca, dagattracties en cultuursector hebben te maken gehad met (her)sluiting en verminderde capaciteiten en het verdampen van omzetten en winst. ▪ Herstel wordt verwacht. Naar verwachting zal herstel uiteindelijk optreden, maar niet op korte termijn. “De sector leisure keert volgend jaar nog niet terug naar het niveau van voor de pandemie” stelt ABN AMRO in de Leisure-update van november 2020. NBTC Holland Marketing gaat uit van herstel van inkomend toerisme in 2024 en een herstel van binnenlands toerisme in 2022. ▪ Vakantie en vrije tijd wordt anders ingevuld. Als gevolg van de reisrestricties krijgen vakanties een andere invulling en bestemmingen met een natuurlijke en rustige omgeving winnen aan populariteit. Nederlanders gingen massaal in eigen land op vakantie en ook voor 2021 overweegt bijna de helft van de Nederlanders weer een vakantie in Nederland. Trends in toerisme en recreatie Trends en ontwikkelingen binnen de vrijetijdssector volgen elkaar snel op en consumentenbehoeften veranderen. De specifieke deelsectoren (zoals horeca, evenementen, verblijfsrecreatie, etc.) hebben ook ieder te maken met verschillende trends en ontwikkelingen.

In het kort kunnen we zeggen dat de vrijetijdssector (pre-corona) in de lift zit. Het internationaal toerisme nam sterk toe, maar ook het binnenlands toerisme nam toe. Nederlanders trekken er graag op uit voor dagjes uit en ervaringen op doen. Tot 2019 namen bezoekers aantallen van verschillende vormen van dagrecreatie jaarlijks toe en was er een stijging te zien in het aanbod. Ook in de horeca was er sprake van een stevige groei van de omzet. Kortom, het dagtoerisme zat in de lift, met een groeiend aanbod en vernieuwende concepten (denk o.a. aan de familie entertainment centers (FEC), escaperooms, funsportcentra, dagattracties, pret- en themaparken). De markt raakt echter langzaam verzadigd en niet alleen het aanbod neemt toe, maar ook concurrentie vanuit andere branches stijgt als gevolg van de branchevervaging: retail, horeca en dagattracties integreren beleving in hun concept en vormen een totaalconcept (bijvoorbeeld de indoor speelvoorziening bij de Intratuin). Het belang van beleving, storytelling en thematisering groeit en beleving wordt in toenemende mate belangrijker dan bezit. Daarnaast is de consument ook veeleisender en is meer behoefte aan luxe, maar tegelijkertijd ook aan eenvoud en betekenisvolle ervaringen. Tevens is er meer aandacht voor gezondheid, zingeving, sporten en bewegen, ook in de vrijetijdsbesteding.

We zien een toenemende behoefte aan ‘uit staan’ en tot rust komen in de natuur. Dit is nog verder versterkt door de pandemie: de drukte in de natuur neemt toe, wat gepaard gaat met overlast, tegenstrijdige belangen van verschillende gebruikers en negatieve effecten voor de natuur. Buitenrecreatie blijft onverminderd belangrijk, met wandelen en fietsen als meest populaire activiteit.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

10

T&R-AGENDA OOST GELRE

Tot slot zien we ook verschillende macro-trends die van invloed zijn op de toeristisch-recreatieve sector, zoals de demografische ontwikkelingen (veranderende bevolkingssamenstelling, opkomst nieuwe generaties), economische en sociaal-culturele ontwikkelingen en trends op het gebied van duurzaamheid, technologie en politiek. Kortom, de sector is onderhevig aan ontwikkelingen, al dan niet versterkt door corona.

Omvang toerisme en recreatie Deze paragraaf geeft de huidige situatie weer van de vrijetijdseconomie in Oost Gelre, op basis van de omvang van het verblijfstoerisme, het dagtoerisme en de economische betekenis (bestedingen en werkgelegenheid) op basis van de meest recente en betrouwbare cijfers. Voor meer achtergrondinformatie, feiten en cijfers, verwijzen we naar bijlage 2. De vrijetijdseconomie in Gelderland, Achterhoek en Oost Gelre in 2019 Onder Nederlandse vakantiegangers is Gelderland de meest populaire vakantiebestemming. Gelderland telde in 2019 16,4 miljoen overnachtingen van binnenlandse gasten en 2,1 miljoen overnachtingen van buitenlandse verblijfsgasten. Binnen Gelderland zijn er vier toeristische regio’s te onderscheiden: de Veluwe, ArnhemNijmegen, Rivierenland en de Achterhoek. De Veluwe is met name een populaire vakantiebestemming. In de Achterhoek werden in 2019 in totaal ruim 3,3 miljoen toeristische overnachtingen doorgebracht. Tussen 2017 en 2019 is het aantal overnachtingen gegroeid met 10%, dit is in lijn met de landelijke stijging van 11%. De bezetting van bungalowparken en vakantiewoningen groeide meer dan gemiddeld. De Nederlandse vakantieganger is de belangrijkste herkomstmarkt voor de Achterhoek (met 61% van de vakantiegangers die uit eigen land komt), maar het aandeel buitenlandse toeristen in de Achterhoek is gegroeid tussen 2017 en 2019.

Van de dagbezoeken op het gebied van toerisme en recreatie naar de Achterhoek, zijn de belangrijkste activiteiten de routegebonden recreatie (circa 1,5 miljoen bezoeken) en evenementen (circa 1,3 miljoen). In totaal waren er bijna 7,1 miljoen dagbezoeken in 2019. Binnen het aantal overnachtingen in de Achterhoek, neemt Oost Gelre een belangrijke positie in. In 2019 vonden er 662.600 overnachtingen plaats in Oost Gelre (inclusief vaste jaarplaatsen). Dit is een stijging van 3,4% ten opzichte van 2017. Van alle gemeenten in de Achterhoek is Winterswijk de koploper wat betreft het totaal aantal overnachtingen (inclusief vaste jaarplaatsen) en komt Oost Gelre op de tweede plaats. Wanneer we kijken naar alleen de toeristische overnachtingen (exclucsief de vaste jaarplaatsen) is Oost Gelre koploper met 618.900 overnachtingen in 2019. Ook vonden er in 2019 ongeveer 654.100 dagbezoeken plaats, met als belangrijkste activiteiten evenementen, gevolgd door attracties en bezienswaardigheden. De bestedingen in de gemeente Oost Gelre zijn in 2019 geraamd op €45,5 miljoen. Dit is een aandeel van 14,8% in de regio Achterhoek (het hoogste aandeel van alle gemeenten). In vergelijking met 2017 zijn deze bestedingen gegroeid met 15%, daarmee is Oost Gelre in 2019 ook de sterkst groeiende gemeente in de Achterhoek op het gebied van toerisme.

Dit komt mede doordat er meer bezoekers op het uitverkochte Zwarte Cross Festival afkwamen. Het aandeel van T&R-werkgelegenheid in Oost Gelre ten opzichte van de totale werkgelegenheid is 6,4% in 2019. Dit is vergelijkbaar met het landelijke beeld.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

11

T&R-AGENDA OOST GELRE

Vrijetijdsagenda Achterhoek De Vrijetijdsagenda Achterhoek is een belangrijk kader voor de T&R-agenda Oost Gelre. Oost Gelre heeft samen met de andere Achterhoekse gemeenten deze agenda opgesteld en is moreel gehouden aan het operationaliseren van de agenda. In deze paragraaf schetsen we de context van de Vrijetijdsagenda Achterhoek. In hoofdstuk 5 komen de speerpunten voor Oost Gelre aan bod en geven we aan hoe deze zich verhouden tot de Achterhoekse speerpunten. Speerpunten Vrijetijdsagenda Achterhoek (zie samenvatting rechts): 1. Aanbodontwikkeling: de leefbaarheid van de Achterhoek vergroten. 2. Vitaliteit verblijfsrecreatie op peil houden en verbeteren. 3. Werken aan een onderscheidend profiel. 4. Gastvrijheid in de regio bevorderen. 5. Positie vrijetijdssector versterken; verbinding met andere sectoren intensiveren. Toelichting speerpunten en acties Bij deze speerpunten horen ook een aantal concrete acties. Hieronder staan deze in het kort omschreven: Achterhoek Toerisme wil de beleefbaarheid van de Achterhoek vergroten en toeristen verleiden naar de regio te komen (speerpunt 1). Hiervoor is nodig dat er Samenvatting Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030 voldoende aantrekkelijke (slecht-weer-) voorzieningen zijn. Dit draagt bij aan zichtbaarheid, aantrekkingskracht en aantrekkelijk aanbod voor inwoners.

Dit wordt gedaan middels een aantal acties, waaronder een onderzoek naar de vitaliteit van de dagrecreatie, het stimuleren en ondersteunen van beeldbepalende initiatieven, het verbeteren van routestructuren, meer toegankelijke voorzieningen en (nieuwe) natuurvoorzieningen en door een koppeling te maken tussen food (streekproducten) en de vrijetijdssector. Het tweede speerpunt gaat over de vitaliteit van de verblijfsrecreatie. In 2019 is onderzocht hoe vitaal de verblijfsrecreatie in de Achterhoek is en welke kansrijke ontwikkelmogelijkheden er zijn. Uit het onderzoek blijkt dat het goed gaat met de verblijfsrecreatie. De komende jaren wil de regio blijven werken aan een vitale verblijfsrecreatie sector, mede door het opstellen van gezamenlijke doelen om aan vitaliteit te werken, om vervolgens te bepalen welke instrumenten ingezet gaan worden. Daarnaast wil de regio werken aan zichtbaarheid (speerpunt 3). Concreet wordt er ingezet op de zichtbaarheid van het merk de Achterhoek, met name voor de internationale markt. Maar ook voor de nationale markt wordt ingezet op thematische campagnes. Dit wordt o.a. gedaan door stevigere internationale en nationale campagnes.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

12

T&R-AGENDA OOST GELRE

Als vierde speerpunt wil de Achterhoek werken aan het bevorderen van de gastvrijheid in de regio. Niet alleen de aantrekkelijkheid van het aanbod en de profilering is namelijk van belang, maar ook het gastheerschap (denk aan: goede informatievoorziening en informatiepunten, ondernemers die gasten naar elkaar doorverwijzen, etc.). Door in te zetten op aantrekkelijke gastvrijheids- en inspiratiepunten, aantrekkelijke route- en informatiepunten, beleefbaarheid vergroten door storytelling, een Achterhoekse kaart voor jongeren en een inventarisatie van de onderwijs- en arbeidsmarkt om gekwalificeerd personeel te behouden wordt er aan dit speerpunt gewerkt. Tot slot gaat het vijfde speerpunt over de positie van de vrijetijdssector binnen de Achterhoek versterken. De vrijetijdssector is minder goed in beeld bij de regionale bestuursstructuur, waardoor structurele financiële bijdrages ontbreken. De Achterhoek zet daarom in op een brede samenwerking, om ook de verbinding met andere sectoren te intensiveren. Door middel van de volgende acties wordt hieraan gewerkt: lobbycampagne voor zichtbaarheid toerisme en recreatie, het stimuleren en ondersteunen cross sectorale initiatieven en de fijnmazige bereikbaarheid van de Achterhoek optimaliseren.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

13

T&R-AGENDA OOST GELRE

3 Huidige situatie: SWOT-analyse In het vorige hoofdstuk gaf een beeld van de huidige situatie van de toeristisch-recreatieve sector in Oost Gelre. In dit hoofdstuk brengen we de huidige situatie in kaart door middel van een SWOT-analyse. In de SWOT-analyse wordt een onderscheid gemaakt tussen een interne en externe analyse. De interne analyse betreft de sterktes en zwaktes bekeken vanuit het toeristisch-recreatieve product van de gemeente Oost Gelre. Dit zijn aspecten waar de gemeente Oost Gelre gedeeltelijk invloed op uit kan oefenen door middel van beleid. De externe analyse betreft de kansen en bedreigingen. Kansen en bedreigingen komen van buiten, de gemeente kiest in haar beleid hoe hiermee om te gaan. Om tot een gedegen SWOT-analyse te komen zijn verschillende bronnen en stakeholders geraadpleegd: ▪ Een bronnenstudie naar cijfers, feiten en relevante (beleids)documenten ▪ Een analyse van de trends en ontwikkelingen ▪ Negen spelers uit het toeristisch-recreatieve veld zijn geraadpleegd in verkennende gesprekken. ▪ Met behulp van de klankbordgroep is een prioritering aangebracht en zijn de belangrijkste sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen bepaald

De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen Allereerst is op basis van de bronnenstudie, analyse van trends en ontwikkelingen en verkennende gesprekken een longlist van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen opgesteld, zie bijlage 3. Deze longlist is voorgelegd aan de klankbordgroep. Samen met de klankbordgroep is bepaald welke punten belangrijk en relevant zijn voor de T&R-agenda en waar de prioriteiten liggen, bekeken vanuit het perspectief van toerisme en recreatie voor de gemeente Oost Gelre. Dat heeft geresulteerd in onderstaande SWOT-tabel (april 2021): Interne analyse Sterke punten S1. Het landschap, de rust en de ruimte in het buitengebied is een van de kernkwaliteiten van Oost Gelre. Daarnaast is er een goede wandel- en fietsinfrastructuur aanwezig. S2. Groenlo beschikt met de geschiedenis en cultuurhistorie over een duidelijk profiel en identiteit. Ook het

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

Externe analyse Kansen K1. Als gevolg van de maatregelen rondom het coronavirus krijgen vakanties een andere invulling en bestemmingen met een natuurlijke en rustige omgeving winnen aan populariteit. De coronacrisis biedt hiermee kansen voor Oost Gelre voor een toenemende vraag van toeristen

14

T&R-AGENDA OOST GELRE

S3.

S4.

S5. S6.

S7.

buitengebied en Lichtenvoorde hebben zaken waarmee ze zich kunnen profileren. Daarnaast beschikt Oost Gelre over een aantal publiekstrekkers (evenementen) met bovenregionale aantrekkingskracht, zoals Zwarte Cross, Bloemencorso en Slag om Grolle. Er zijn tevens goede evenementenlocaties (denk aan De Schans) in de gemeente. De ondernemers in de gemeente zijn creatief en enthousiast en er is een grote organisatiekracht van ondernemers en inwoners, dat uit zich onder andere in het verenigingsleven en de organisatie van evenementen. Oost Gelre heeft een gunstige ligging ten opzichte van Duitsland Het toeristisch-recreatieve aanbod in Oost Gelre is ruim aanwezig en kenmerkt zich door kleinschaligheid, divers aanbod (charmant en flexibel) Door de aanwezigheid van Marveld Recreatie zijn er veel verblijfsgasten in de directe omgeving.

Zwakke punten Z1. Hoewel de keuze voor het toeristisch profiel van Groenlo geschikt wordt geacht, is deze nog onvoldoende beleefbaar en sterk uitgedragen. Doorontwikkeling van het profiel is gewenst. Ook voor Lichtenvoorde geldt dat de kernkwaliteiten nog niet voldoende onder de aandacht worden gebracht. Z2. De toeristisch-recreatieve sector is nog onvoldoende aangepast op de Duitse markt, er is weinig basisinformatie in het Duits, net als de beheersing van de Duitse taal. Z3. Er is sprake van een versnippering van promotie: er is weinig samenhang en samenwerking en veel initiatieven of werkgroepen opereren onafhankelijk van elkaar. De krachten worden nog niet voldoende gebundeld en bepaalde zaken worden nog niet gezamenlijk opgepakt. Ook ontbreekt de verbinding tussen het aanbod in Groenlo en Lichtenvoorde. Z4. Het aanbod kenmerkt zich door kleinschaligheid. Dat maakt dat deze bedrijven minder goed in staat zijn om met (digitale) ontwikkelingen mee te komen. Z5. Tot op heden is het belang van de toeristisch-recreatieve sector in de gemeente nog niet voldoende erkent, zowel het economisch belang als het effect van toerisme en recreatie op de leefbaarheid.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

K2. Naar verwachting zal het inkomend toerisme vanuit buurlanden (Duitsland, België) als eerste herstellen als gevolg van versoepelende reisrestricties. Gezien de ligging van Oost Gelre is dit gunstig. K3. In de huidige tijden van de coronapandemie is vakantieverlangen onder Nederlanders groot. Bijna helft van Nederlanders overweegt om zomervakantie 2021 in eigen land door te brengen, onder andere Gelderland is een populaire bestemming hiervoor. K4. Veranderende bevolkingssamenstelling: een groei aantal inwoners met migratie-achtergrond (toename diversiteit), toename 65+’ers als gevolg van vergrijzing: gaat gepaard met veranderende vrijetijdsbehoeften. Dit biedt kansen voor dagrecreatie en verblijfsrecreatie om in te spelen op deze vrijetijdsbehoeften (senioren gaan buiten het hoogseizoen op vakantie, hebben meer vrije tijd en vaak meer te besteden) K5. Opkomst nieuwe generaties (Gen Z & Millennials) en daarmee veranderende vrijetijdsbehoeften. Deze generaties groeien op een in digitale wereld en hechten over het algemeen meer waarde aan duurzaamheid en het klimaat. Met name het buitenshuis consumeren is populair onder Gen Z & Millennials: zij besteden op jaarbasis meer dan voorgelegen generaties. K6. Digitalisering en technologische revolutie: het overgrote merendeel van Nederlanders is dagelijks online en er worden veel aankopen online gedaan.

Corona versnelt innovatieve toepassingen om menselijk contact te reduceren. Dit biedt kansen voor vrijetijdssector om hier op in te spelen (beleving, service, gemak). En daarnaast biedt het kansen om de vindbaarheid en beleefbaarheid van de Achterhoek te vergroten en toegankelijkheid verbeteren. Tot slot ontstaan er door digitalisering nieuwe vormen van (het beleven van) recreatie en toerisme. Bedreigingen B1. (Toename) leegstand winkelpanden (en daarmee aanbod verschraling winkelaanbod) en agrarisch vastgoed. B2. Levenscyclus van attracties en dagrecreatie steeds korter: consumententrends en behoeftes veranderen steeds sneller. Er zijn meer investeringen nodig in attracties en beleving en het aan de wensen en behoeftes van de consument voldoen. B3. De vrijetijdssector is als gevolg van de coronacrisis hard geraakt. De horeca en evenementensector zijn een van de meest getroffen sectoren en er is sprake van flinke omzetdalingen. Mogelijk is er sprake van faillissementen wanneer de overheidssteun stopt en/of de maatregelen niet snel genoeg versoepelen. Dit kan aanbod uitdunning als gevolg hebben (met name Horeca, detailhandel en ook groepsaccommodaties en groepsactiviteiten) – en daarmee mogelijk ook versterking trend leegstand. B4. Veel vestigingen in de vrijetijdssector hebben (bij een heropening) te maken met een verminderde capaciteit door de 1,5 meter samenleving. B5.

Toenemende concurrentie van andere gebieden. Toerisme en recreatie wordt steeds vaker erkend als belangrijke pijler binnen regio’s, gemeenten en provincies. De concurrentie van aantrekkelijke bestemmingen en de zichtbaarheid van deze bestemmingen is een bedreiging voor de toeristische bestemming de Achterhoek. B6. Druk op de buitenruimte: verschillende beleidsdomeinen leggen een ‘claim’ op de buitenruimte en dezelfde ruimte is voor meerdere functies nodig (mobiliteit, natuur, landbouw, recreatie en toerisme, woningen, klimaatadaptatie, etc.) B7. Verschraling van het landschap (intensieve landbouw, verdroging, klimaatverandering, stikstofproblematiek) is een bedreiging voor een van de kernkwaliteiten: het Achterhoekse coulisselandschap. 15

T&R-AGENDA OOST GELRE

Van analyse naar speerpunten Op basis van de SWOT-analyse concluderen we dat Oost Gelre, gezien vanuit het perspectief van toerisme en recreatie, over een aantal sterke punten beschikt: onder andere de landschappelijke kwaliteiten, de Zwarte Cross en het Bloemencorso als publiekstrekkers en het duidelijke toeristisch profiel van Groenlo. Er is sprake van een ruim toeristisch-recreatief aanbod, een gunstige ligging ten opzichte van Duitsland, veel verblijfsgasten en goed ondernemerschap. Tegelijkertijd bevinden we ons momenteel in een pandemie. Deze brengt zowel kansen als bedreigingen met zich mee die bepaalde interne punten onder druk zetten ofwel versterken. We zien dat het toeristisch-recreatief aanbod bijvoorbeeld onder druk staat doordat de vrijetijdssector hard is geraakt. Hiermee wordt mogelijk de leegstand (verder) versterkt. Gelukkig zien we ook kansen, denk aan een groot vakantieverlangen onder Nederlanders en bestemmingen met natuurlijke en rustige omgeving, zoals de Achterhoek, zijn populair. Deze kansen sluiten goed aan bij de sterke punten van Oost Gelre. Maar de kansen die zich voordoen in de sector zijn niet alleen gelinkt aan de huidige situatie. Ook de Duitse markt is een potentiële afzetmarkt en biedt nog kansen voor groei.

De vrijetijdsbehoeften veranderen, als gevolg van een veranderende bevolkingssamenstelling en de opkomst van nieuwe generaties die met name graag buitenshuis consumeren en in een digitale wereld leven. Dit is enerzijds een kans, maar anderzijds vormt dit ook een bedreiging omdat de levenscyclus van attracties en dagrecreatie steeds korter wordt. Daarnaast vormt, zoals genoemd, corona een bedreiging voor (het aanbod in) de vrijetijdssector en is er sprake van concurrentie van andere bestemmingen. Ook vormt de druk op de buitenruimte (dezelfde ruimte is voor verschillende functies nodig) en de verschraling van het landschap een bedreiging voor de T&R-sector, omdat juist het landschap een van de sterkte punten is. Tot slot zien we een aantal verbeterpunten (de zogenoemde zwakke punten) in de sector. Het valt ons namelijk op dat de sector nog niet altijd voldoende is aangepast op de Duitse markt. Ook zien we dat er in de afgelopen jaren hard is gewerkt aan de (door)ontwikkeling van een toeristisch profiel, maar dat deze nog onvoldoende beleefbaar is en nog sterker kan worden uitgedragen. Dit hangt samen met de versnippering van promotionele activiteiten. De krachten worden momenteel nog onvoldoende gebundeld. Ook zorgt de kleinschaligheid van het aanbod ervoor dat niet alle bedrijven in staat zijn om mee te gaan met (digitale) ontwikkelingen.

Op basis hiervan concluderen we dat het met name kansrijk is om voor T&R de kansen te verzilveren en hiermee ofwel de sterktes te versterken en/of de zwaktes om te buigen, de zogenaamde verbeterstrategie. Tot slot is het belangrijk om te voorkomen dat de bedreigingen de sterktes aantasten, zoals de landschappelijke kwaliteiten die onder druk staan door de verschraling van het landschap en de claims op de buitenruimte. In de SWOT zien we een aantal terugkerende onderwerpen, zoals de Duitse markt en de ligging ten opzichte van Duitsland, de profilering en promotie, de leegstand en het landschap, de samenwerking binnen de gemeente en de kansen en de bedreigingen als gevolg van de coronapandemie. Deze thema’s en de resultaten uit de SWOT-analyse vormen de input voor de speerpunten, zie hoofdstuk 5.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

16

T&R-AGENDA OOST GELRE

4 Gewenste situatie: Ambities en doelen In hoofdstuk 2 en 3 is de huidige situatie op het gebied van toerisme en recreatie in Oost Gelre in kaart gebracht. In dit hoofdstuk kijken we naar de gewenste situatie: wat zijn de ambities en doelen op het gebied van toerisme en recreatie? We formuleren deze ambities en doelen allereerst als “droom” in paragraaf 4.1: waar staan we in 2030? Paragraaf 4.2 somt vervolgens de ambities en doelen op. Deze ambitie heeft betrekking op de periode tot aan 2030. De T&R-agenda is opgesteld voor de korte termijn, namelijk de komende 4 jaar (tot aan 2025).

Oost Gelre 2030 – De Droom Inmiddels zijn Peter (55 jaar) en zijn vrouw Marie (51 jaar) alweer 3 jaar gevestigd in Oost Gelre. Oorspronkelijk komen ze uit Zeist waar ze een Bed & Breakfast hadden. Ze wilden wel wat meer en vonden een mooi pand in het buitengebied in Oost Gelre vlakbij Groenlo en Lichtenvoorde. Met medewerking van onder andere de gemeente konden ze een oud pand ombouwen tot een klein hotelletje met acht kamers. Elke kamer heeft een Oost Gelres dorp als thema. Je waant je in de kamers helemaal in Zwolle, Harreveld, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent, Groenlo of Lichtenvoorde. Peter en Marie moesten wel even wennen aan de Achterhoekse cultuur. Vooral de hartelijkheid, geen gedoementaliteit en altijd elkaar willen helpen, verraste ze op een hele positieve manier. Dat waren ze niet gewend. Ze hebben goed contact met collega-ondernemers en doen ook veel samen. Zo is het eten dat ze aan hun gasten voorzetten voor 100% afkomstig uit de directe omgeving. En kunnen gasten elektrische fietsen huren, die voor de deur worden afgeleverd. BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

17

T&R-AGENDA OOST GELRE

Het hotelletje draait geweldig goed. Al in het eerste jaar zat het nagenoeg vol. Het was duidelijk te merken dat de ambities hoog liggen in dit gebied. Doordat ondernemers, gemeente, Dorpsvereniging, VVV, evenementorganisatoren, Achterhoek Toerisme… vrijwel iedereen samenwerkt is het aantal toeristen en recreanten snel toegenomen in de laatste paar jaren. “Ik lees in de krant dat we dit jaar de miljoenste overnachting van 2030 verwachten!” zegt Peter tegen Marie. “Ze mogen wel oppassen dat hier geen Giethoornse taferelen worden”. “Dat verwacht ik niet” zegt Marie “de gemeente heeft daar wel oog voor. En ik heb de indruk dat ze hier ook goed in de gaten hebben dat toerisme ook heel goed is voor van alles waar je als inwoner ook plezier en profijt van hebt.” Peter: “Ja, haha… ik hoorde laatste Harm-Jan van hiernaast zeggen “Zonder toerist, geen bakker en drogist”… die kunnen we op een tegeltje zetten.” Die maandagavond gaan Peter en Marie naar een ondernemersbijeenkomst. Die worden iedere kwartaal georganiseerd door de gemeente samen met Achterhoek Toerisme en de VVV. Elke keer staat een thema centraal tijdens zo’n bijeenkomst. In de afgelopen jaren waren dat bijvoorbeeld De Duitse markt, de campagnes van Achterhoek Toerisme, doelgroepsegmentatie, innovaties in de verblijfsrecreatie, trends en ontwikkelingen in de sector… dat soort thema’s.

Onderwerpen waar je als kleine ondernemer niet zo snel induikt, maar wat toch heel inspirerend en ook nuttig blijkt. Hierdoor hebben bijvoorbeeld nu een groot aantal verblijfsaccommodaties in Oost Gelre een interactief narrow casting systeem op alle kamers. Hiermee worden gasten geïnformeerd over alle mogelijkheden in het gebied, specifiek geschikt voor hen. De VVV zorgt voor de informatie op het scherm en de ondernemers hebben samen geïnvesteerd in de schermen. Dit kwam door de innovatie-sessie. Kwam nog wel wat bij kijken, maar het is gelukt! De kennisbijeenkomsten zijn populair, elke keer zijn minstens 60 deelnemers. En meestal wordt het ook wel laat op zo’n maandagavond… want je hebt ook de gelegenheid om met iedereen weer eens een praatje te maken en ideeën uit te wisselen. De wethouder leidt de avond in. Ze glimt van trots bij het melden dat dit jaar een miljoen overnachtingen zal worden gepasseerd. “Toen we dat ons ten doel stelden in 2021, dachten we dat we de lat wel erg hoog legden voor onszelf, maar kijk nu! We gaan het halen! Door de samenwerking, de nieuwe ondernemers, initiatieven en producten in het gebied en de kansen die de ongelukkige Corona-periode ons blijken te hebben gegeven.” De toeristisch coördinator vult de wethouder aan met wat cijfers.

“We zien op alle vlakken eigenlijk een flinke groei: binnenlands toerisme, dagrecreatie (ook van onze eigen inwoners), maar het meest opvallende is het percentage Duitsers dat Oost Gelre nu weet te vinden. Het is duidelijk te zien dat onze gezamenlijke inspanningen om die markt te bedienen zijn vruchten heeft afgeworpen.” “Ik heb ook de indruk dat mensen terugkomen” zegt Marcel van de minicamping in Lievelde. “Dat klopt, dat zien we ook in de cijfers terug. Dat betekent dat mensen heel tevreden zijn en dat er blijkbaar genoeg aanbod is om nog eens terug te komen.” Op dinsdagochtend spreekt Marie met een aantal van haar gasten tijdens het ontbijt. “Wat zijn de plannen voor vandaag?” vraagt Marie. “Toen we onze vakantie uitzochten kwamen we op Achterhoek.nl en zagen we dat prachtige vestingstadje Groenlo op de foto’s, dat is eigenlijk de reden dat we hier naar toe gekomen zijn. Dus dat willen we nu ook wel met eigen ogen zien.” “We zagen op het scherm in onze kamer al dat er een mooi museum is, een mooie wandeling…” “Jazeker” zegt Marie “dat is net wat voor jullie en dan raad ik je ook aan om ook bij het restaurant 1627 naar binnen te gaan, dat is echt een beleving. Ik zeg niet te veel… laat je vooral verrassen! Goed om daar de lunch te doen. En dan nog even shoppen. Je kan de hele dag daar wel doorbrengen.” “En nog een tip voor zaterdag… Lichtenvoorde.

Dat is sowieso de moeite waard, maar elke eerste zaterdag van de maand is daar een Bloemenfeest. Echt geweldig. Allemaal kleur.” “Pfff we hebben aan een week niet genoeg” zegt de gast, ”we willen eigenlijk ook nog naar Bronckhorst, Zutphen, Winterswijk. Weet je… we

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

18

T&R-AGENDA OOST GELRE

komen in het najaar gewoon terug. Boek ons alvast maar in. Graag dezelfde kamer. En dan nemen we mijn zus, haar man en de kinderen ook mee. Heb je nog een kamer voor vier beschikbaar?”

Doel en ambities De droom geeft de wens van de gemeente en de ondernemers weer die betrokken waren bij de totstandkoming van deze uitvoeringsagenda. Het omvat zaken die al zo zijn en die graag worden behouden of het bevat zaken die beter moeten en wat we zouden willen bereiken. En we gaan dus voor een groei naar 1 miljoen overnachtingen in 2030! Daarmee zal Oost Gelre de koploperspositie overnemen van Winterswijk wat betreft het totaal aantal overnachtingen binnen de Achterhoek en het grootste (markt)aandeel voor haar rekening nemen. Dat is een stevige ambitie en daarvoor moet nogal wat gebeuren. Een deel van deze extra overnachtingen kan met de huidige capaciteit worden opgevangen, maar er zullen ook verblijfsaccommodaties bij moeten komen. We zetten in op het ontwikkelen van de vraag. We verwachten dat het aantal overnachtingen in de eerste jaren wat langzamer groeit, omdat de vraag en het aanbod zich eerst moet ontwikkelen, en dat het aantal overnachtingen in de tweede periode tot aan 2030 harder groeit. Daarnaast zal het (dag)recreatief aanbod en de horeca in gelijk tred mee moeten ontwikkelen. We moeten een goed verhaal hebben. Gasten moeten het idee hebben dat je niet de Achterhoek kan bezoeken zonder (ook) in Oost Gelre te zijn geweest. ▪

▪ ▪

▪

▪ ▪

▪

▪

Het is belangrijk te realiseren dat de groei van de sector niet een doel op zich is. Toerisme kan waardevol zijn voor de economische ontwikkeling van de gemeente en ook de leefbaarheid en de leefomgeving. Werkgelegenheid en voorzieningen die ook door inwoners gebruikt en/of gehandhaafd kunnen worden. Een sterke groei als deze vraagt om een goede balans tussen lusten en lasten. Tussen druk van het toerisme en draagkracht van de leefbaarheid voor inwoners en de leefomgeving van het gebied in algemene zin. Daarvoor zal oog zijn in de komende jaren. Vanzelfsprekend moet de wet- en regelgeving leidend bij het realiseren van de groei en zullen daarbinnen zoeken naar mogelijkheden om deze te realiseren. Onze volksaard kent mooie aspecten die wij vanzelfsprekend vinden, maar dat niet zijn. Het positieve, creatieve, optimistische, het noaberschap, elkaar helpen en iets gunnen is een kracht die we in kunnen zetten om elkaar van dienst te zijn en zeker ook onze gasten. Samenwerking en samenhang is hierbij het credo. Het wordt ook duidelijk dat kennis nodig is om ons als gebied en als individuele ondernemer te blijven ontwikkelen en mee te gaan met de tijd. Innovatie kan lastig zijn voor kleinere ondernemers, maar ook hier kunnen we samen in optrekken. Je ziet dat een profiel dat goed doorgevoerd is in de beleving, profijtelijk is voor de keuze van een gebied.

En dat ook omliggende plaatsen daar voordeel van kunnen hebben. Wat ook duidelijk is, is dat de gemeentelijke grenzen niet relevant zijn voor de gasten. Ze gaan op vakantie naar de Achterhoek, vinden een plekje die ze aanspreekt en vanuit daar gaan ze met het zelfde gemak naar Winterswijk, Zutphen en Bronckhorst als naar de plaatsen in Oost Gelre. Een ander punt is de toeristische informatievoorziening. Deze ligt voor een groot deel bij de ondernemer. De rol van een VVV blijft, maar moet zich ook blijven ontwikkelen. Ondernemers hebben ook behoefte aan kennis van en over elkaar, zo kunnen ze hun gasten en elkaar beter helpen. En we zien de kracht van mond-tot-mond / ambassadeurs en de manier waarop je dat kunt beïnvloeden, namelijk gewoon kwaliteit bieden; verwachtingen overtreffen. Daarvoor staat de ondernemer aan de streep.

Oost Gelre is het grondgebied van een aantal grote evenementen, denk aan de Slag om Grolle, het Bloemencorso en de Zwarte Cross. Hierdoor alleen al is Oost Gelre als evenementengemeente te typeren. Deze evenementen zijn van belang voor het aantrekken van bezoek, de promotie van het gebied en ook voor het toeristische verblijf (overnachtingen) en daarmee het bereiken van doelstelling.

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

19

T&R-AGENDA OOST GELRE

BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

20

T&R-AGENDA OOST GELRE

5 Speerpunten Wij hebben de ambitie om de sector flink te laten groeien en daarmee aan een stevige bijdrage te leveren aan de economische ontwikkeling en de leefbaarheid van Oost Gelre. We willen de toeristisch-recreatieve sector versterken en aanmoedigen. Wat is er nodig om die ambitie te realiseren? Om tot de realisatie van onze ambitie te komen, hebben we de volgende vijf speerpunten geformuleerd: 1. 2. 3. 4. 5.

Profilering van Oost Gelre Aanbodontwikkeling Samenhang en samenwerking in de sector Kennisvergroting en innovatiestimulering T&R en leefbaarheid

Hierna hebben we ieder speerpunt beschreven. We geven aan hoe ieder speerpunt zich verhoudt tot de Vrijetijdagenda Achterhoek. In Hoofdstuk 6 werken we alle speerpunten uit tot een uitvoeringsprogramma voor Oost Gelre.

Profilering van Oost Gelre Wij erkennen het belang van de T&R-sector, voor zowel de leefbaarheid als voor de economie. Om het maatschappelijke en economische belang en verdienvermogen van Oost Gelre te stimuleren, is het aantrekken van toeristen en recreanten belangrijk. Bezoekers weten ons al te vinden, maar dit kan nog verder versterkt worden. Een goede gebiedspromotie en een sterk toeristisch profiel is daarin essentieel. Een sterk profiel verbindt het aanbod, geeft houvast in de promotie (ook door bijvoorbeeld Achterhoek Toerisme) en houvast bij de aanbodontwikkeling. De (toekomstige) gast krijgt een eenduidig, aantrekkelijk en relevant argument om Oost Gelre te bezoeken. Het laat ons nadenken over de aansluiting bij doelgroepen; ook de Duitse doelgroepen. Het profiel van de Achterhoek focust zich op de rust, ruimte, de natuur en de mogelijkheden om te wandelen en te fietsen. De bezoekers komen veelal naar de Achterhoek met die reden. Ook Oost Gelre beschikt over deze kernwaarden, maar heeft daar tegelijkertijd veel ‘concurrentie’ bij van de andere gemeenten en gebieden in de BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

21

T&R-AGENDA OOST GELRE

Achterhoek. Oost Gelre heeft kansen om zich hier in te onderscheiden. We moeten namelijk eigenlijk niet spreken over de profilering van Oost Gelre. Oost Gelre is geen bestemming, het is “slechts” de naam van de gemeente en die is niet relevant voor onze gasten. De Achterhoek is de bestemming en daarbinnen hebben wij onze toeristische hotspot Groenlo, Lichtenvoorde en het buitengebied te bieden. Elk met eigen kenmerken en samen aantrekkelijk. Voor Groenlo bestaat er al een sterk toeristisch profiel: Vestingstad in het hart van de Achterhoek. Dit profiel is goed passend en wordt omarmd. We moeten het nu met zijn allen meer “body” geven: meer herkenbaar en beleefbaar en nog beter verwerkt in de promotie van Groenlo. In de eerste plaats voor de Nederlandse gast, maar daarnaast ook zeker voor de Duitse. Hoe vertalen we het profiel naar deze Duitse doelgroep? Ook voor Lichtenvoorde zijn er kansen om een profiel te ontwikkelen. En, kiezen we ervoor het buitengebied separaat te profileren of verbinden we dit slim aan de profielen van Groenlo en Lichtenvoorde? Dat laatste lijkt ons het beste. Zoals de Eifeltoren als icoon zorgt voor de herkenbaarheid en de aantrekkingskracht van Parijs om vervolgens ook het Louvre, Centre Pompidou, de verblijfsrecreatie, de terrassen, rondvaartbedrijven op de Seine, de hele sector in Parijs daarvan te laten profiteren.

Zo kan Groenlo en straks mogelijk ook Lichtenvoorde die Eifeltorenfunctie vervullen voor de gemeente Oost Gelre. Het buitengebied is hieraan complementair en al een van de belangrijkste bezoekredenen van de Achterhoek. Wij kiezen ervoor om de unieke kwaliteiten van onze gemeente daarbinnen het podium te geven en het buitengebied hieraan te verbinden. Hoe verhouden we ons tot de profilering van de Achterhoek? In onze optiek is de Achterhoek de bestemming. Het is één van de sterkste regiomerken van Nederland. Daar moeten we op aansluiten. Wij zijn de Achterhoek en de Achterhoek dat zijn wij. Dat móet onderdeel uitmaken van ons toeristisch profiel. Dat betekent ook dat we ons in onze promotie nauw verbinden met Achterhoek Toerisme. Zij zorgen voor de regio-marketing van de Achterhoek, wij zorgen voor een sterk profiel, goed gastheerschap en goede lokale (toeristische) informatievoorziening, zodat al het mooie -vaak kleinschalige- aanbod goed vindbaar is. Met de profilering willen we inzetten op het stimuleren van de vraag. We willen meer bezoekers naar onze gemeente trekken. We zetten in op: ▪ Profilering van de bestemmingen in onze gemeente als onderdeel van de Achterhoek, namelijk Groenlo, Lichtenvoorde en het buitengebied dat hieraan verbonden is. ▪ Versterken van de gebiedspromotie en daarmee het aantrekken van de vraag. ▪ Goede lokale (toeristische) informatievoorziening.

▪ Goed gastheerschap ter versterking van de beleving van onze bestemmingen en het profiel.

Vrijetijdsagenda Achterhoek Dit Oost Gelres speerpunt heeft raakvlakken met Achterhoekse speerpunten Zichtbaarheid vergroten en Gastvrijheid bevorderen. In dit kader van belang zijn: Versterken internationale marktbewerking Duitsland en Vlaanderen. Om meer (inter)nationale gasten naar de Achterhoek te trekken haakt Achterhoek Toerisme (AT) op haar beurt aan bij de Gelderse Streken campagnes, NBTC Holland Marketing en EUREGIO. Daaraan gekoppeld gaat AT eigenstandige campagnes opzetten. Samen met NBTC Holland Marketing ontwikkelt AT een profiel voor de Achterhoek gericht op de internationale gast. Ze richten zich specifiek op de dichtbij markten Duitsland en Vlaanderen. → Het is van belang hier (actief) op aan te haken gezien de behoefte bij ondernemers om meer Duitse gasten aan te trekken. Een sterk profiel van Groenlo en Lichtenvoorde zal hier zeker bij helpen en helpt ook AT een goed verhaal richting de beoogde markten te brengen. Ondersteunen thematische campagnes. Om de zichtbaarheid van de Achterhoek te vergroten voor de nationale markt zet AT, naast algemene regiomarketing, in op thematische campagnes. Er worden extra middelen ter beschikking gesteld om bovenop de bestaande campagnes extra accenten te leggen waarmee meer zichtbaarheid en onderscheidend vermogen kan worden gerealiseerd. BUREAU VOOR RUIMTE EN VRIJE TIJD

22

T&R-AGENDA OOST GELRE

→ Via de regiocoördinator is het zaak om hier actief bij betrokken te zijn en waar passend het aanbod en/of het profiel van Oost Gelre in naar voren te schuiven. Hierdoor heeft AT waardevolle invulling van haar campagnes en Oost Gelre passende aandacht. Bij Speerpunt Gastvrijheid bevorderen wordt vanaf 2022 een actie geïnitieerd binnen de Achterhoek die de VVV kantoren (verder) zullen omvormen naar gastvrijheids- en inspiratiepunten. Binnen dit traject is het ook de bedoeling dat de informatievoorziening up-to-date blijft, evenals het kennisniveau van de medewerkers en vrijwilligers. Daarnaast zal er worden gekeken of ook bij ondernemers gastvrijheids- en inspiratiepunten kunnen worden ontwikkeld. → Oost Gelre heeft haar VVV-kantoren al (deels) omgevormd tot inspiratiepunten. Dat betekent echter niet dat we klaar zijn. Het up-to-date houden van kennis en informatie en de doorontwikkeling van dit informatie- en inspiratienetwerk (ook online) heeft zeker onze aandacht en we blijven dan ook aangehaakt bij deze (door)ontwikkeling in de Achterhoek. Daarnaast (onder hetzelfde speerpunt) wordt er cofinancieringsbudget beschikbaar gesteld voor het ontsluiten van verhalen door middel van digitale toepassing. Storytelling. Dit kan heel goed worden ingezet het beter beleefbaar maken van het profiel van Groenlo en mogelijk straks ook bij het profiel van Lichtenvoorde.

Aanbodontwikkeling Als we naar 1 miljoen overnachtingen willen groeien in 2030, zal niet alleen de vraag, maar ook het aanbod moeten groeien. Tot aan 2030 zal het aantal overnachtingen met 51% moeten groeien om de ambitie te bereiken. De stijging van het aantal overnachtingen zal niet per jaar hetzelfde zijn. In de begin jaren zal deze stijging minder groot zijn dan in de tweede periode tot aan 2030. Zodra de promotionele inspanningen hun vruchten afwerpen, zal het aantal overnachtingen naar verwachting meer stijgen. In de begin jaren kunnen we de groei van het aantal overnachtingen nog kwijt in het bestaande aanbod. Pas wanneer de vraag zover is toegenomen dat het bestaande aanbod niet meer toereikend is, gaan we inzetten op het ontwikkelen van nieuw aanbod van verblijfsrecreatie. Kortom, we zetten allereerst in op een groei binnen de huidige capaciteit. Met name campings en B&B’s hebben een lage bezettingsgraad en daarmee overcapaciteit (zie tabel 5.1). Het verbeteren van de bezettingsgraad kan de eerste stap zijn in de groei naar 1 miljoen overnachtingen en kan door seizoensverlenging of door het transformeren van accommodatietype waarvan de bezettingsgraad hoger is (zoals kampeerplekken veranderen in chalets of ingerichte luxe tenten). Daarmee kan naar schatting 25% van de beoogde groei worden gerealiseerd.

Uitbreidingen of transformaties van bestaande ondernemers worden gestimuleerd en ondersteund. Hierbij zullen we de Achterhoekse vitaliteitscoaches betrekken en ook lokaal een aanbodontwikkelingsprogramma opzetten. Hoe verder we richting 2030 komen, hoe verder de vraag toeneemt. Wanneer de huidige capaciteit niet meer toereikend is, zetten we in op het vergroten van de capaciteit aan verblijfsaccommodaties. We kijken hierbij naar wat er ruimtelijk mogelijk is en welke effecten op het (buiten)gebied acceptabel zijn. Belangrijk is dat we hierbij rekening houden met de effecten op de leefomgeving en leefbaarheid (zie ook speerpunt 5). Tabel 5.1 Ambitie 2030 stijging aantal overnachtingen ten opzichte van 2019 voor Oost Gelre Overnachtingen