programmabegroting regio achterhoek 2024

Als men het kan betalen hebben huishoudens vaak 1 of 2 niet-duurzame auto's ter beschikking. Deze auto's staan het merendeel van de tijd stil en nemen onnodig veel plaats in de publieke ruimte in. Daarbij is een eigen auto voor veel mensen een enorme kostenpost, terwijl men de auto maar sporadisch gebruikt. Er wordt ingezet op 1 actieve duurzame deelauto in de kern van Zieuwent. 26

Rurale HUB Lichtenvoorde

Het opwaarderen van een bushalte naar een eerste (model) rurale mobiliteitshub in de Achterhoek. Waar diverse modaliteiten en faciliteiten elkaar treffen. Als voorbeeld dienend voor toekomstige (rurale) hubs. Technische Partner ADC en de Op dit moment is er een Netmobiel app en platform gerealiseerd, met Doorontwikkeling Netmobiel open source componenten en vanuit een open source licentie. De ontwikkelde functionaliteit in de app (/website) en het platform moet overgenomen worden door de technische partner, doorontwikkeld en daarmee ook behouden worden voor de Achterhoek op lange termijn (o.a. hosting, doorontwikkeling, klantenservice en onderhoud). Daarnaast moet de Netmobiel-app worden omgevormd naar de GAON-app met alle bijbehorende functionaliteiten. Daarnaast moet de app de GAON branding krijgen en is het noodzakelijk dat er een Achterhoek-brede marketingcampagne worden opgezet om de app aan de man te brengen. " Invulling taken ADC door ZOOV Het uitvoeren van taken voor de Achterhoek Deelvervoer Coöperatie (in 2022-2024 oprichting) door ZOOV voor de periode tot en met 31 december 2024. Regierol Duurzame Mobiliteit Voorzitten van de projectgroep Duurzame Mobiliteit. Hierbij focus op bereiken van een dekkend laadnetwerk, naast personenvoer ook opstarten plan voor logistieke vervoerders.

Sparren met de regisseur slimme mobiliteit op verdere uitwerking MaaS concept en ADC en samenwerken met de mobiliteitsmakelaars om kansen en koppelingen goed op te pakken. Procesbegeleiding Achterhoekse De Achterhoekse Rurale MaaS-aanpak verder uitbreiden en nog beter MaaS Aanpak 2023-2025 laten landen in de gehele Achterhoek, o.a.: door het vormgeven van het ADC, verder uitbreiden van modaliteiten en community-building, uitbreiden met aangrenzende initiatieven en regios en koppelen met de provinciale en landelijke MaaS-initiatieven en mogelijkheden. Daarnaast zorgen voor inbedding van de opzet van MaaS in de Achterhoek in een gemeentelijke (of soortgelijke) organisatie. Uiteindelijk moeten de resultaten blijvend van aard zijn en de organisatie op zichzelf staan. De rol van de procesbegeleider moet uiteindelijk niet meer nodig van aard zijn.

Projecten in ontwikkeling

Projectnaam Korte omschrijving Verkenning gebiedsgerichte Een verkenning voor een gebiedsgerichte aanpak N18 laten uitvoeren in aanpak N18 samenwerking met provincie Gelderland, Rijkswaterstaat en de regio. Procesbegeleider mobiliteitshubs Betreft het inventariseren en realiseren van mobiliteitshubs. De realisatie van de mobiliteitshubs loopt via separate projectaanvragen. Procesbegeleider Duurzame Voortzetten rol procesbegeleider Duurzame Mobiliteit, met een mobiliteit (gedeeltelijke) wijziging in de rol van procesbegeleider Duurzame Mobiliteit. Meer focus op logistieke behoeften/bedrijventerreinen en de transitie die daar plaatsvindt. Verkenning snelle Verkenning van snelle fietsverbindingen in de Achterhoek. fietsverbindingen Scholieren/Studenten Aanpak Betreft een aanpak voor scholieren/studenten aansluitend op het programma Gaon. Voor het thema scholieren/studenten moet de invulling van Gaon verder worden uitgewerkt en geïmplementeerd. Doel is het bereiken van een duurzame vorm van mobiliteit voor deze doelgroep. Slimme en duurzame mobiliteit in Uitvoeren van een pilotproject. Zowel vanuit Duitse als Nederlandse zijde is de grensstreek al enige tijd de wens om een grensoverschrijdende aanpak te realiseren op het gebied van slimme en duurzame mobiliteit.

Hiervoor wordt onder meer gekeken naar Interreg gelden om dit project ook daadwerkelijk op te pakken en te komen tot concrete resultaten. Dit project voorziet in de ondersteuning van de voorbereiding voor dit Interreg project. 27

Delen van je tweede auto

Betreft een campagne (en werkbudget) voor het inzetten van bestaande (eigen) auto’s als deelauto.

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

1.507.654

28.800

267.600

1.804.054

Financiering projecten 2.000.000 Maatschappelijke organisaties; 28.800

1.800.000

Ondernemers; 267.600

1.600.000 1.400.000

1.200.000 1.000.000

800.000 Overheid; 1.507.654

600.000 400.000

200.000 0

28

Programma 3 Smart Living In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Living. Dit zijn Wonen en Vastgoed, Circulaire economie en Energietransitie en de Gezondste Regio. Per Thematafel wordt weergegeven wat onze ambitie is voor 2030 en welke doelen en streefwaarden daar bij horen. Vervolgens wordt de aanpak voor het begrotingsjaar 2024 beschreven en wordt inzicht gegeven in de (lopende) projecten. Dit is niet uitputtend, gedurende 2023 zullen nieuwe projecten worden ontwikkeld en worden toegevoegd. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling.

3.1 Wonen en Vastgoed Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

We willen een gezonde woningmarkt met een normale spanning: dus met voldoende toegankelijkheid voor alle doelgroepen en een gedifferentieerd aanbod, passend bij de vraag. Dat betekent dat er in voldoende mate betaalbare woningen zijn en voldoende woon-zorgvoorzieningen die nodig zijn voor de sterk groeiende groep senioren. Bij de ontwikkeling van woningen worden verschillende innovatie woonvormen en bouwaanpakken toegepast. Leegstand is alleen nog maar in de vorm van frictieleegstand aan de orde. De woningvoorraad die bij een dergelijke markt past, is toekomstbestendig. Dit houdt in dat deze in aanzienlijke mate energiezuiniger is gemaakt. Daar waar mogelijk zijn woningen meer levensloopbestendig gemaakt. Wonen staat niet op zich maar kent een interactie met de directe omgeving. Daarom is het van belang wonen te verbinden met voorzieningen, bijvoorbeeld op het gebied van werk, mobiliteit, landschap, maatschappelijke voorzieningen en recreatie. Bij de ontwikkeling en herstructurering van woonfuncties is aandacht voor 29

leefbaarheidsfactoren als veiligheid en sociale cohesie binnen wijken. Daarnaast zal de bebouwde omgeving meer klimaatadaptief en volgens de principes van circulariteit ingevuld moeten worden.

Hoe gaan we dat doen? Met een brede, doelgroepgerichte programmatische benadering gaan we slagen maken op de energiezuinigheid van woningen, een transitie naar nieuwe energiebronnen en levensloopbestendigheid. Bij dit eerste worden circulaire (ver-)bouwtechnieken met gebruikmaking van biobased materialen toegepast. Bij dit laatste is het van belang een goede afstemming met de noodzaak tot doorstroming van ouderen te vinden en de daarbij behorende zorgvraag. Ook zullen slimme veranderingen binnen de bestaande voorraad, zoals woningsplitsing en flexibele woningen bijdragen aan meer balans tussen vraag en aanbod. Voor een goede woningmarktbalans zijn ook aanvullingen op de bestaande voorraad nodig. Het gaat dan met name over het toevoegen van betaalbare en levensloopbestendige huur- en koopwoningen. Ook is het van belang huisvestingsvoorzieningen te creëren voor groepen als vluchtelingen, statushouders, mensen die doorstromen vanuit begeleid wonen en maatschappelijke opvang, dak- en thuislozen en arbeidsmigranten. Zeker de eerste jaren is een bouwversnelling nodig. We gaan in ons woonbeleid de komende jaren een slag maken naar gebiedsgericht denken en werken. Op deze manier kunnen we krachten bundelen, opgaven en kansen koppelen en processen en investeringen verbinden.

Op regionaal niveau willen we gedifferentieerde woonmilieus ontwikkelen, zodat er een meerkleurig ruimtelijk pallet ontstaat. Vanuit de regionale woonagenda gaan we daarvoor regionale woonstrategieën uitwerken. Woonstrategieën zijn op specifieke gebieden gerichte aanpakken waarbij een regionale visie en methodiek gekoppeld wordt aan gebiedseigen kenmerken en ambities.

Te bereiken maatschappelijk effect

De woningmarkt in kwalitatief en kwantitatief opzicht toekomstbestendig en in evenwicht.  Betaalbare en duurzame energie (SDG 7)  Duurzame steden en gemeenschappen (SDG 11)  Verantwoorde consumptie en productie (SDG 12)  Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17) Met de verduurzaming van onze woningen en het duurzaam/circulair bouwen dragen we bij aan deze 4 SDG’s.

Doelen Wonen en Vastgoed

Doelen 2030 De bestaande woningvoorraad is in 2030 meer toekomstbestendig (op duurzame wijze energiezuiniger gemaakt, deels afgekoppeld van gas en meer levensloopbestendig). Er zijn voldoende nieuwe (betaalbare) woningen verantwoord en adaptief met zo veel mogelijk circulaire bouwmethoden toegevoegd. In de periode 2023 – 2026 is een versnelling in de woningbouwproductie ingezet. (Leegstaand) vastgoed is daar waar mogelijk getransformeerd naar wonen. Er zijn innovatieve en duurzame manieren van wonen en bouwen ontwikkeld en gerealiseerd.

30

Streefwaarden (t.o.v. 2020) Het energielabel-niveau van de Achterhoekse woningvoorraad is verbeterd. Het aandeel toekomstbestendige woningen in de woningvoorraad is toegenomen. Er worden meer circulaire en biobased materialen toegepast in zowel nieuwbouw als verbouw. Er zijn meer betaalbare woningen gerealiseerd (sociale huur, midden-huur en goedkope koop). De regionale bouwproductie is toegenomen. Het bereiken van een krapte-indicator die past bij een gezonde woonmarkt. De zoektijd in de huurmarkt is afgenomen.

Aanpak voor 2024 In 2023 is een hernieuwde Regionale Woonagenda vastgesteld. In 2024 zal de volgende stap gemaakt worden in de uitvoering van deze Regionale Woonagenda. Hierin zijn vier programmalijnen vastgesteld die aansluiten op de vijf bovengenoemde doelen en allen bestuurlijke trekkers hebben. De programmalijnen zijn: 1. 2. 3. 4.

Vergroten woningvoorraad en versnellen woningbouwproductie Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad De Achterhoek, een plek voor iedereen Wonen als integrale gebiedsopgave

In deze programmalijnen zijn in 2023 prioriteiten gesteld en is voorgesorteerd op concrete acties in 2024. Per programmalijn ziet de aanpak er als volgt uit.

Vergroten woningvoorraad en versnellen woningbouwproductie Om te komen tot snellere woningbouw in de regio zullen de gemeentelijke processen in de regio tegen het licht worden gehouden. Door deze processen en kennis samen te brengen zijn we in staat om deze te versnellen. Het delen van best practices, samen aanvliegen van uitdagingen en het, waar mogelijk, uniformeren van deze processen zal leiden tot een snellere productie; woningbouwplannen zullen sneller tot realisatie komen. Gemeentelijk processen (voorafgaand aan wettelijk termijnen) en de aanleverkwaliteit van plannen door ondernemers staan hierbij centraal. Om het begrip en de ontwikkeling van concrete projecten te versnellen wordt gekeken naar het opzetten van een regionaal aanjaagteam. Hierin zit expertise vanuit de verschillende aspecten/stakeholders van de woningmarkt. Zij begeven zich tussen de 3O’s en schakelen tussen de verschillende belangen en processen. Hierdoor komen concrete projecten sneller tot wasdom.

Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad

De One Stop Shop is opgeschaald naar meerdere wijken. Door een wijkgerichte aanpak toe te passen op particulier woningbezitters zullen meer woningeigenaren hun woning verduurzamen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het momentum rond de energielasten en subsidies die vanuit het Rijk en Europa worden verstrekt. De one stop shop zal tevens verkennen of Biobased materiaal een grotere rol kan spelen bij deze verduurzaming. Gemeenten zijn aan de slag met de uitvoering van hun warmtetransitievisie. Dit zal ertoe leiden dat (in samenhang met andere trajecten in de regio) meer huishoudens op een andere wijze hun huis zullen verwarmen.

De Achterhoek, een plek voor iedereen

In 2023 wordt een regionaal beleid voor arbeidsmigranten vastgesteld. Door ondernemers en corporaties nauw te betrekken bij de totstandkoming van het beleid is deze werkbaar opgesteld. In 2024 zal deze moeten leiden tot concrete projectontwikkelingen. Dit zorgt voor een betere huisvesting van arbeidsmigranten. In 2024 zal een regionale woonzorgvisie worden opgesteld, dit leidt tot een regionaal beeld van de grootte van de aandachtsgroepen en hoe hiermee om te gaan. Hierdoor wordt er beter aangesloten op de aandachtsgroepen wat nieuwbouw betreft, maar zeker ook wat de bestaande woningvoorraad betreft. Betaalbaarheid van woningen staat onder druk. Om tot oplossingen te komen worden verschillende nieuwe concepten en wijzen van bouw onderzocht. Samen met belangrijke stakeholders worden deze regionaal uitgerold. Er wordt bekeken of er een betaalbare ‘Achterhoekse woning’ nodig is of dat een conceptcatalogus nodig en mogelijk is. Transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing is een kans voor de Achterhoek. In 2024 zal worden verkend hoe dit verzilverd kan worden zonder dat de identiteit van de regio en het platteland worden genegeerd.

31

Wonen als integrale gebiedsopgave Wonen is sterk verbonden aan meerdere uitdagingen. Klimaatverandering, biodiversiteit, vestigingsklimaat ondernemingen, watermanagement en sociale cohesie zijn hier slechts enkele voorbeelden van. Er wordt daarom ook bewaakt dat er nauwe connectie blijft met andere initiatieven en processen. Wonen moet worden gezien als een onderdeel van een brede maatschappelijk uitdaging.

Projecten Wonen en Vastgoed

Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2023-2024 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2023 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2023 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Centrumvisie Dinxperlo

Korte omschrijving Aanjagen, versnellen en bewaken van de synergie van de projecten uit de Centrumvisie Dinxperlo om daarmee de geformuleerde doelen/ambities te realiseren. In de Centrumvisie Dinxperlo zijn heldere en onderbouwde keuzes gemaakt om te komen tot een compact, aantrekkelijk, vitaal centrum waar het fijn is om te wonen, te ondernemen, boodschappen te doen, te vertoeven en bovenal om elkaar te ontmoeten. Pilot Transformatievisie Oudestraat Repareren van de leegstand in winkelstraten op de gebruikelijke Neede 2030 manier lukt vaak niet meer. Een transformatie, waarbij delen van de winkelstraat echt worden omgevormd, is nodig. Een winkelstraat die het erg moeilijk heeft is de Oudestraat in Neede. Het rapport Van reparatie naar transformatie uit 2017 heeft dit duidelijk bevestigd. Op dit moment staat ca. 33% van de winkels in de Oudestraat leeg, dit lijkt binnen enkele jaren op te lopen naar 50%. Structurele leegstand is het gevolg. Voor zowel de straat als het vastgoed moet een nieuwe functie worden gezocht. Woon- en Vastgoedmonitor Om goed en snel in te kunnen spelen op de transformatieopgave en de Achterhoek woonbehoefte, ontwikkelingen en opgaven is het van belang actueel inzicht te hebben in feiten, dynamiek op de woningmarkt en trends en ontwikkelingen.

In de vastgoedmonitor worden afzonderlijke onderdelen als woningmarktmonitor en het Achterhoekse woonleefbaarheidsonderzoek (AWLO) samengevoegd. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor die in voorbereiding is. Dorpshart Wehl Regionaal Versterken van het kernwinkelgebied van Wehl door onder andere te concentreren op speciaalzaken. Wehl ontwikkelen als regionaal recreatief knooppunt waarbij het Kerkplein wordt ontwikkeld naar aantrekkelijk groen verblijfsgebied. Groenlo, een vitaal centrum voor Het creëren van een aantrekkelijke binnenstad waar het fijn wonen, onze inwoners werken en recreëren is. Realiseren van fraaie verbindingen naar het hart van de vesting: De Markt, het verblijfgebied van de stad. Uuthuuskes Betaalbaar wonen voor jonge starters in de kleine kernen. Vooral starters zijn de dupe van de huidige krapte op de woningmarkt. Koopwoningen zijn te duur, bovendien moet je flink gespaard hebben om een woning te kunnen kopen, de bijkomende kosten kunnen al enkele jaren niet meer worden meegefinancierd. Het alternatief is 32

Zorgeloos Samenwonen in de Kattenberg

Heuvelstraat Silvolde

One Stop Shop Achterhoek

Gebied zoekt ondernemende bewoner Flexwonen in de Achterhoek

Volkshuisvestingsfonds

huren, maar in de kleine kernen staan amper huurwoningen en deze komen ook nauwelijks vrij. Woningen in de kleine kernen en het buitengebied zijn groot met veel grond. Mooi en comfortabel wonen, maar voor een starter onbetaalbaar, zeker in de huidige woningmarkt. Reden voor de gemeente Aalten om te starten met het project Uuthuuskes. Betaalbare woningen voor starters uit de kleine kernen staat daarbij voorop. Het woongebouw Kattenberg (28 woningen) in Aalten in de nabije toekomst inzetten als aanleun wooncomplex (bij een verpleeghuis) waarbij sprake is van zorgeloos samenwonen in een uniek woonconcept voor relaties waarbij één van de partners dementie heeft. Wonion en medeaanvragers bouwen 28 nul-op-de-meter-woningen (NOM) circulair en in een optimaal verduurzaamde en klimaatadaptieve woonstraat. Hierbij is sprake van een gesloten waterkringloop en een duurzame lokale energievoorziening met opslagcapaciteit om zo veel mogelijk zelfvoorzienend te zijn. De regionale impact is o.a. het gevolg van opschaling van kennis door samenwerking met lokale organisaties op de verschillende innovatieve onderdelen. Opgebouwde kennis (d.m.v. monitoring en dataverzameling) wordt gekoppeld aan het onderwijsprogramma van Saxion. De One Stop Shop voor woningverduurzaming is een ontzorgconcept gericht op particuliere woningeigenaren om ze te helpen bij het verduurzamen van hun woning.

Hier kan je terecht voor het gehele proces van verduurzaming van je totale woning. Via een persoonlijke inlog in een bewonersportaal doorloop je stap voor stap het gehele traject. Van het eerste aanbod, tot de opname van de woning, de financiering en de uitvoering. Alles, op een plek. Toekomstige leefbaarheid en vitaliteit van het gebied versterken door een gezondere mix in bevolkingsopbouw te bevorderen. Dat wordt bereikt door vastgoed in het buitengebied naar behoefte te transformeren naar betaalbare woon-en bedrijfsruimte. Snelle beschikbaarheid van tijdelijke woonaccommodaties (flexwoningen) in met name dorpen, buurtschappen en kleine kernen voor sociale bindingen en versterking van de leefbaarheid met 2 doelgroepen: Jongeren en senioren. Met flexwonen onstaat schakelmogelijkheid en wordt toekomstbestendig circulair en duurzaam gebouwd. De Achterhoek heeft een forse opgave op herstructurering van een deels verouderde woningvoorraad. Deze woningen kennen een relatief hoog gasverbruik en een verhoudingsgewijs groot aandeel ouderen in de bevolking geeft een aarzeling op renovatie en verduurzaming. Dit project geeft mede invulling aan deze opgave.

Doelen daarbij zijn: vergroting van de kwaliteit van wonen, meer levensloop geschikt maken van woningen, reductie van energiegebruik (voorbereiding op energietransitie) en een meer aantrekkelijk woonomgeving met klimaatadaptatie en sociale cohesie. Het project kent drie deelplannen in de gemeenten Berkelland, Bronckhorst en Doetinchem en betreft de verbetering van particuliere woningen in de kwetsbare delen van deze gemeenten.

33

Heerlijk thuis in huis

Compactisering centrumgebied Hengelo

Hart van Wenters

Gebiedsontwikkeling Gendringen

Heerlijk in huis bestaat uit een digitaal regionaal informatiepunt, inspiratie en advies, een contactpunt voor vragen over oplossingen voor een toekomstbestendig thuis en doorverwijzing naar regionale en lokale organisaties voor advies/ondersteuning. In alle deelnemende gemeenten worden jaarlijks en 3 jaar lang ca. 2000 huishoudens aangeschreven. In de communicatie en uitvoering van de aanpak wordt de verbinding gezocht met lopende projecten die bijdragen aan de doelstelling. Het tot uitvoering brengen van het programma-onderdeel een compact en sfeervol centrum uit de Zomer 18 visie voor Hengelo, om daarmee te komen tot een compacter winkelgebied zonder leegstand. Door gerichte verplaatsingen van winkels en transformatie van (leegstaande) winkelpanden in de matig functionerende randen van het centrumgebied naar andere functies (zoals wonen), zal uiteindelijk een compacter centrum-gebied ontstaan waarmee de verblijfskwaliteit van het centrum voor inwoners en bezoekers verbeterd wordt. Na het opstellen van de centrumvisie is het nu tijd om te gaan werken aan de daadwerkelijke herinrichting van de Markt. Er komt een herinrichtingsplan voor de Markt Winterswijk. Na vaststelling van het herinrichtingsplan voor de markt van Winterswijk wordt overgegaan tot de daadwerkelijke realisatie en uitvoering van het plan.

Duurzame doorontwikkeling van het centrum van Gendringen door toe te werken naar realisatie van Het Centrumlint uit de Gebiedsvisie Gendringen. Hiervoor wordt leegstaande detailhandel gesloopt en vervangen door kleinere nieuwbouw ten behoeve van de al in Gendringen aanwezige Coop-supermarkt. Het Willem-Alexanderplein wordt gesaneerd en heringericht als parkeerplaats van de nieuwe supermarkt en standplaats van de jaarlijkse kermis. De bestaande supermarkt aan de Grotestraat wordt gesloopt en vervangen door woningen waarbij de historische gevelrij van de Grotestraat wordt doorgetrokken en in het achtergebied (Veldweg) een nieuwbouw appartementengebouw in CLT (Cross Laminated Timber) komt.

Daarnaast is het project Samenbiobased bouwen gestart. Dit project raakt twee thematafels en is opgenomen en nader toegelicht onder Circulaire economie & Energietransitie aangezien het vanuit die lijn wordt gefinancierd.

Projecten in ontwikkeling Geen.

34

Financiering lopende projecten Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

23.969.718

2.332.272

992.900

27.294.890

Financiering projecten 28.000.000

27.000.000 Maatschappelijke organisaties; 2.332.272 26.000.000

25.000.000 Ondernemers; 992.900 24.000.000

Overheid; 23.969.718

23.000.000

22.000.000

35

3.2 Circulaire economie & Energietransitie Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

Circulariteit heeft een belangrijke plek gekregen in de Achterhoek. Essentieel is de transitie naar hernieuwbare grondstoffen, biomassa wordt in de kringlooplandbouw, in het voedselsysteem en voor bouw en infra optimaal benut. Uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal. We maken de Achterhoek klaar voor een duurzame toekomst en groeien uit tot de schoonste regio van het land. In de transitie naar een duurzaam schone regio worden hernieuwbare grondstoffen gebruikt, (bouw)materialen hergebruikt en door minder emissies kan de biodiversiteit herstellen. We willen in 2030 een reductie van 50% van de primaire grondstoffen realiseren t.o.v. 2010. We willen koploper blijven in het realiseren van een kringlooplandbouw, en werken aan de transitie in de hele keten om te komen tot een duurzaam voedselsysteem. Door hoogwaardig benutten van grondstoffen en recycling van reststromen zijn er minder emissies en creëren we ruimte voor meer biodiversiteit.

Hoe gaan we dat doen?

Voor een schone energievoorziening worden slimme oplossingen ontwikkeld want het stroomnet in onze regio zit ‘vol’. Naast energiebesparing ligt de focus op maximaal benutten van duurzaam opgewerkt energie met flexibele consumptie, opslag van energie en gebruik van alternatieve energiebronnen. Naast private oplossingen door huishoudens en industrie worden coöperatieve oplossingen ontwikkeld. In de bouw en infra, bij bedrijven en op bedrijvenparken is de inzet gericht op besparing van primaire grondstoffen. Daarvoor worden bedrijfsprocessen en producten getransformeerd. Met onze sterke agrosector, innovatieve maak- en bouwbedrijven werken we samen in de keten van productie, verwerking en toepassing van (lokaal geproduceerde) biobased materialen. We versnellen de transitie naar kringlooplandbouw met een goed verdienmodel en praktische ontwikkeling van duurzame oplossingen. De regio is een innovatie-ecosysteem, een field lab met de proefboerderij en satellieten bij boeren die pilots doen. Er wordt doorlopend geëxperimenteerd en gewerkt aan opschaling van innovaties; van bedrijfsniveau naar regio brede toepassing. Duurzame productie wordt verbonden aan duurzame consumptie voor een groene en schone economie. Om het voedselsysteem te verduurzamen, zetten we in op alle schakels in de keten. Burgers worden actief betrokken om een bewuste keuze te maken om duurzaam te consumeren.

Daarnaast zetten we in op het vergroten van de biodiversiteit door natuurinclusieve landbouw en het creëren van de juiste randvoorwaarden in ons landschap, maar ook binnen de bebouwde kom.

Te bereiken maatschappelijk effect

Door over te schakelen naar hernieuwbare energie en grondstoffen, worden minder primaire grondstoffen gebruikt, zijn emissies verminderd en is de biodiversiteit toegenomen.  Betaalbare en duurzame energie (SDG 7)  Industrie, innovatie en infrastructuur (SDG 9)  Verantwoorde consumptie en productie (SDG 12)  Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17) SDG 7 en 12 zijn leidend voor een duurzame schone regio; met duurzame energie en een duurzaam voedselsysteem door kringlooplandbouw. Door technische en sociale innovatie bereiken we deze doelen. Door in te zetten op het vergroten van de biodiversiteit werken we daarnaast aan SDG 15, leven op het land.

36

Doelen Circulaire economie en Energietransitie Doelen 2030 De Achterhoek ontwikkelt en implementeert oplossingen voor energiebesparing, duurzame opwekking en om zelfvoorzienend te worden.

Streefwaarden (t.o.v. 2020) Regionaal wordt 40% duurzame energie opgewekt, en uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal.

De agro foodsector is koploper in kringlooplandbouw door hoogwaardig benutten en gebruik van (bio)grondstoffen en biomassa en recycling van reststromen. Bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties Gebruik van primaire grondstoffen is t.o.v. 2010 transformeren hun (bedrijfs)processen en gaan met 50% verlaagd o.a. door toepassen van lokaal efficiënter om met (primaire) grondstoffen. geproduceerde biogrondstoffen in bouw & infra. In de gebouwde omgeving en infrastructuur zijn (hernieuwbare) grondstoffen efficiënter benut, worden hergebruikt en de levensduur verlengd. Broeikasgasemissies CO2 en stikstof zijn gereduceerd en Broeikasgasemissies door CO2 zijn dragen door innovaties bij aan toename van de teruggebracht met 60% (t.o.v. 1990) en emissies biodiversiteit. van stikstof en ammoniak zijn door kringlooplandbouw substantieel gedaald. De biodiversiteit is toegenomen.

Aanpak voor 2024 Op weg naar een schone, duurzame regio

De verduurzaming van grondstoffen en onze energiehuishouding heeft meer aandacht gekregen door geopolitieke ontwikkelingen. Betaalbare energie en altijd beschikbaar is niet langer vanzelfsprekend en lokaal geproduceerde vezelgewassen bieden mogelijkheden voor maatschappelijke opgaven zoals natuur, landbouw en wonen. In 2024 werken we verder aan de transitie naar een schone, duurzame regio met leren door te experimenteren, actief kennis te delen en vraag en aanbod bij elkaar brengen. De crossovers met andere Thematafels zoals voor Achterhoek Verbindt Energie, Leven Lang Ontwikkelen en verduurzaming van de gebouwde omgeving blijven van belang om de transitie te versnellen.

Slim energiemanagement

Hernieuwbare energie is door de energiecrisis een nog belangrijker onderdeel van onze energiehuishouding geworden. Dit naast dat hernieuwbare energie zorgt voor de reductie van CO2-emissies. Met de groei van opwekking en gebruik van elektriciteit is zichtbaar geworden dat de regionale elektriciteitsinfrastructuur onder druk staat. Slim energiemanagement is van belang voor alle inwoners en gebruikers in de gebouwde omgeving, verkeer en vervoer, industrie en landbouw. De eerste stappen die onder andere met bedrijven zijn gezet, voortkomend uit Achterhoek Verbindt Energie, krijgen een vervolg in 2024 en worden breder toegepast. Daarbij wordt gebruik gemaakt van onder andere de concepten van Smart Energy Hubs, het balanceren van vraag en aanbod van energie en energiegemeenschappen met (coöperatief) zelfleveringsmodel.

Transitie in landbouw mét de boeren

De vernieuwde regionale agenda voor kringlooplandbouw en duurzame voedselsystemen wordt in 2024 uitgewerkt met (nieuwe) projecten samen met de versterkte samenwerking in het agro food-ecosysteem. Een onderdeel daarvan is de uitwerking van een aantal toekomstbestendige landbouwconcepten die inspelen op de uitdagingen op gebied van klimaat, water, stikstof en biodiversiteit, voor de specifieke context van de Achterhoek. Dat doen we samen met de boeren van ‘onderop’ en met ketenpartners en overheden. Daarbij gebruiken we een lerende aanpak, in de combinatie van proefboerderij De Marke, proeftuinen bij boeren en het lerende boerennetwerk. Innovaties die werken én toegepast mogen worden, worden uitgezet in regionale gebiedsprocessen. Zo draagt innovatie bij aan de transitie in het landelijk gebied. 37

Circulair en duurzaam bouwen versnellen De beweging voor biobased grondstoffen die in 2022 in gang is gezet met het project Samen Biobased Bouwen heeft navolging gekregen in verschillende (bouw)projecten en andere regionale activiteiten. Dat wordt in 2024 vervolgd om de ontwikkeling van productie, verwerking en toepassing van hernieuwbare grondstoffen te stimuleren. De focus ligt naast koplopers op de bredere groep boeren en bedrijven die duurzame en circulaire oplossingen toepassen. Daarvoor zijn opdrachtgevers nodig die de vraag stimuleren en regionale boeren en verwerkingsbedrijven die de benodigde grondstoffen produceren. Onderdeel van de aanpak zijn onder andere vernieuwend opdrachtgeverschap, bewustwording met goede voorbeelden, voor zowel ondernemers als inwoners en brede kennisdeling, ook in samenwerking met andere regio’s en het Rijk.

Biodiversiteit

Biodiversiteit is cruciaal voor ons bestaan op de aarde. Het terugdringen van emissies en de transitie naar kringlooplandbouw is van groot belang en daarnaast gaat de Thematafel zich richten op andere instrumenten. De verkenning in 2023 heeft tot een plan geleid, dat in 2024 wordt uitgewerkt. Hierbij staat kennisuitwisseling en onderlinge samenwerking tussen diverse organisaties centraal. Daarnaast worden concrete regionale initiatieven uitgewerkt, bijvoorbeeld het kweken van inheemse planten of inheems zaaigoed voor lokaal gebruik. Een ander onderdeel is het inzichtelijk maken van de basiskwaliteit voor biodiversiteit om de effecten van de regionale inzet te monitoren. Na de verkenningsfase in 2023 is de verwachting dat in 2024 meer partijen betrokken raken bij de uitwerking. Het belang en de urgentie van bescherming en uitbreiding van een biodiverse natuur en landschap wordt steeds meer ervaren en krijgt op deze manier regionaal aandacht.

Projecten Circulaire economie & Energietransitie

Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2023-2024 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2023 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2023 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Kunstmestvrije Achterhoek

Vruchtbare kringloop Achterhoek

Innovatiecentrum de Marke

Korte omschrijving Het verduurzamen van de mineralenkringloop en de landbouwsector in de Achterhoek. Dit doen we door de import van kunstmest te vervangen door lokaal geproduceerde meststoffen op basis van mineralen herwonnen uit varkensmest. Dit project is onderdeel van het 6e Actieprogramma Nitraatrichtlijn, waardoor het de aandacht heeft van de landelijke overheid en Europa. De Achterhoekse landbouwbedrijven ontwikkelen zich door middel van kwaliteits- en studiekringen tot nationale koploper in kringlooplandbouw, daardoor zijn ze klimaatvriendelijk en zorgen ze voor schoon grond- en oppervlaktewater. De agrarische ondernemers hebben een vereniging gevormd, bestaande uit nu ruim 300 leden. De VKA is onderdeel van het agro-ecosysteem, samen met de Marke, Kunstmestvrije Achterhoek en Groene kennisleerwerkplaats. De Achterhoek ontwikkelt zich tot nationale koploper in innovatie en kennisontwikkeling op de terreinen kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en precisielandbouw. Die koploperpositie dankt de Achterhoek aan een effectief open innovatiesysteem waarin boeren, bedrijfsleven, kennisinstellingen, onderwijs, ketenpartijen en overheden samen grenzen verleggen. De Marke is spil, kenniscentrum en innovatiehub in dit innovatie-eco-agrosysteem. 38

Groene leerkenniswerkplaats (GLKWP)

De Achterhoek is aangewezen als agro-innovatieregio voor kringlooplandbouw. Het agro-onderwijs wil daar volledig op aansluiten door een sterke samenwerking met de innovatieve agrosector. Om ook praktijk-rijk te kunnen leren moet het onderwijs veel meer plaatsvinden buiten het schoolgebouw. De hybride leervormen en toekomstbestendig onderwijs worden vormgegeven in de samenwerking tussen de onderwijsinstelling en een groot aantal bedrijven. Waaronder de 300 boeren en loonwerkers verenigd in de VKA en de Marke, toeleveranciers waaronder ForFarmers en afnemers waaronder Friesland Campina. Hierbij is maximaal synergie gezocht met andere lopende projecten en samenwerkingsvormen. Zuiverende kas Het opzetten van een living lab bij Zone.college Doetinchem rondom een zuiverende kas, een decentraal alternatief op traditionele rioolwater zuiveren met volledig hergebruik van het afvalwater. Urine van studenten en de nabijgelegen woonwijk wordt opgevangen en gezuiverd en hergebruikt in de kas bij het Zonecollege. Hierbij wordt verbinding gelegd met het onderwijs, onder andere door studenten te inspireren met de mogelijkheden van circulaire economie en het opleiden van operators.

Werken aan toekomstgerichte Het programma richt zich op het in gesprek komen met de bewoners erven in de Achterhoek van de erven in het buitengebied, samen met hen de aanzet te geven tot het realiseren van een toekomstgericht erf en daarmee een vitaal buitengebied. Onderzoek Eco Accu Storage Packs Het circulair maken van afgedankte lood-zuur accu's. Het ontwikkelen als congestie oplosser van een methodiek om op een duurzame wijze de congestie in het Achterhoekse stroomnet weg te nemen die nu een serieuze belemmering is voor de voortgang van de regionale energietransitie. De ontwikkeling van een manier voor het vergroten van de efficiëntie van autonome systemen voor de opwekking van hernieuwbare energie. Bijdragen aan het sneller vergroten van het aandeel hernieuwbare energie in de regio. De ontwikkeling van management- en andere methodieken die de verliezen aan hernieuwbare energie minimaliseren die onvermijdelijk optreden bij het gebruik van accu als balancering voor de benutting van op locatie opgewekte energie door verschillende soorten ondernemingen.

Ontwikkeling concept halvering Dit onderzoeks en ontwikkelingsproject richt zich op het ontwikkelen stikstofemissie melkstal van een algemeen toepasbaar concept voor het halveren van de NH3stikstofemissies uit Achterhoekse veestallen en de ontwikkeling van een betaalbaar systeem voor de monitoring van het niveau van NH3stikstofemissies in de verschillende typen veestallen. Uiteindelijk leidt dit tot een overzicht van effectieve maatregelen die in veel voorkomende Achterhoekse melkveestaltypen de emissie van NH3stikstof significant verminderen. Biobased bouwen Achterhoek De uitwerking van een ketenaanpak gericht op biobased bouwen, met landbouw, maak- en bouwindustrie in samenwerking met overheden en onderwijs. Dit project operationaliseert in een periode van 2 jaar een fieldlab waarbinnen vezels uit extensieve teeltgewassen, agrarische reststromen en beheer van de openbare ruimte vanaf 2025 ingezet kunnen worden in de duurzame renovatie van woningen in de Achterhoek. Dit gebeurt in samenwerking met thematafel wonen en vastgoed. Stimuleren energietransitie Het project richt zich op het stimuleren van de energietransitie in de agrarisch Achterhoek Achterhoekse agrarische sector door het inzetten van expertise en reeds ontwikkeld materiaal (door o.a. de WUR), het uitvoeren van een pilot en maatwerk adviestrajecten. 39

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Achterhoek Verbindt Energie

Korte omschrijving Aanstellen van een kwartiermaker meten/monitoren bij bedrijven en/of verkenning van werklocaties.

Vernieuwend Opdrachtgeverschap Betreft procesgeld voor een gezamenlijke workshop en het inzetten van adviseurs t.b.v. ondersteuning van individuele projecten, het inzetten van kwartiermaker/experts en het opzetten van een learning community. Energietransitie Het ontwikkelen van regionale scenario’s voor het opzetten van energiegemeenschappen. Kringlooplandbouw

Het actualiseren van de innovatie-agenda en het ontwikkelen van de hubfunctie en themasessies.

Biobased bouwen

Het uitvoeren van een ontwerpend onderzoek i.s.m. het ministerie van BZK.

Biodiversiteit

Het ontwikkelen van een regionale agenda.

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

12.000.000

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

7.148.843

861.367

3.198.149

11.208.359

Financiering projecten Maatschappelijke organisaties; 861.367

10.000.000 Ondernemers; 3.198.149

8.000.000

6.000.000

4.000.000 Overheid; 7.148.843 2.000.000

0

40

3.3 Gezondste Regio Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen de gezondheidszorg en welzijnsector, zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners waar mogelijk kan toenemen. We streven ernaar dat mensen zo lang mogelijk zelf regie kunnen voeren over hun eigen gezondheid en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie worden we in de Achterhoek gezonder en kunnen we de belasting op de zorg verminderen. Door een gezonde leefstijl zal op de lange termijn minder zorg nodig zijn. Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede, toegankelijke en betaalbare zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. We willen werken vanuit een nieuwe visie op anders oud(er) worden in relatie tot wonen en daarmee ook een andere kijk op de rol van het bestaande zorgaanbod in combinatie met wonen. Daarnaast werken we aan innovatie van het gezondheidssysteem, onder de noemer Achterhoek Gezond. We zetten samen met onze partners in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren en om te voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden.

Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Hoe gaan we dat doen?

We werken aan verbindingen tussen het zorgen voor de gevolgen van een aandoening (care), het genezen van een aandoening (cure) en het voorkomen van een aandoening (preventie), zodat een integrale aanpak ontstaat. Hierbij investeren we in de samenwerking tussen partijen en aanbieders die op verschillende plaatsen in de keten werken. Op deze wijze is het mogelijk kennis en middelen richting preventie te verschuiven. Vanuit de ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond gaan we samen aan de slag en leren we om het echt anders te doen; meer gericht op gezondheid en samen met inwoners. Op regionaal niveau gaan we vanuit Achterhoek Gezond de randvoorwaarden gezamenlijk invullen: anders organiseren, financieren en monitoren. Door deze aanpak zijn we in staat om groots te denken en met kleine, concrete stappen ons doel te bereiken. En tevens om samen te leren en steeds verder te komen in de beweging naar meer gezondheid voor alle inwoners van de Achterhoek.

Te bereiken maatschappelijk effect

Achterhoekers zijn in 2030 samen langer gelukkig en gezond.  Goede gezondheid en welzijn (SDG 3)  Eerlijk werk en economische kansen (SDG 8)  Duurzame steden en gemeenschappen (SDG 11)  Partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17) De meest kenmerkende SDG voor een leven lang gezonde regio is uiteraard SDG 3: gezondheidszorg voor iedereen; waarbij we met elkaar er voor zorgen dat we alle inwoners betaalbare en tijdige zorg en ondersteuning op maat kunnen bieden. Daarvoor moeten we ook werken aan het tegengaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Daarvoor zijn de SDG’s 8 en 11 belangrijke voorwaarden: een gezonde economische regio en een gezonde leefomgeving.

41

Doelen Gezondste Regio Doelen 2030 Streefwaarden (t.o.v. 2020) Er is een betaalbaar en toegankelijk netwerk van De ervaren kwaliteit van zorg is verbeterd. zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten De totale kosten van zorg-, gezondheids- en van hoge kwaliteit waar professionals met plezier ondersteuningsdiensten stijgen minder hard dan de werken. huidige verwachting. De Achterhoek is de gezondste regio van De ervaren gezondheid van de Achterhoekers is Nederland door preventie en zorginnovatie, dit in toegenomen. samenhang met wonen, werken, leren en Achterhoekers scoren beter op de verschillende meedoen. dimensies van positieve gezondheid. Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven of organisaties elders. Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk De veerkracht en weerbaarheid van Achterhoekers zijn voor hun gezondheid. toegenomen.

Aanpak voor 2024 Voor de realisatie van de Achterhoek Visie 2030 en de gezamenlijke visie op zorg en gezondheid ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’ werken we binnen de regionale samenwerking in het kader van landelijke ontwikkelingen zoals het Integraal Zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord. Hierbij zetten we specifiek in op het versterken van de verbindingen tussen zorgorganisaties en gemeenten, om te werken aan de verschuiving van behandelen naar voorkomen. De genoemde landelijke ontwikkelingen bieden ons de kans om met onze visie op zorg en gezondheid aan de slag te gaan. Dit vraagt het aanjagen van samenwerkingen, het koppelen van initiatieven en regionaal sturen op prioriteiten.

Achterhoek Gezond

Achterhoek Gezond geeft verder handen en voeten aan de gezamenlijke visie op zorg en gezondheid. ‘Achterhoek Gezond’ zet in op het duurzaam verbeteren van de gezondheid van inwoners in de Achterhoek. Daarbij wordt de organisatie, financiering en monitoring van de zorg anders ingericht. Namelijk op meer maatwerk en behoud van gezondheid. Passend bij het credo: ‘Voorkomen is beter dan genezen’. Hoe we de zorg anders in moeten richten leren we onder andere in de uitwerking van onze ontwikkelplekken binnen Achterhoek Gezond. De verwachting is dat de ontwikkelplekken in 2024 kunnen worden opgeschaald of worden uitgebreid in nog te onderzoeken vorm.

Stimuleren van digitalisering van Achterhoeker We zetten verder in op de digitalisering van de Achterhoek. Dit doen we onder andere binnen het project Digivaardige Achterhoekers. Het doel van het project is het versterken van de digitale vaardigheden van de Achterhoekse beroepsbevolking en het verbeteren van de digitale vaardigheden van ouderen. Hiermee zorgen we ervoor dat innovaties in het bedrijfsleven, gezondheidszorg en andere sectoren verder tot bloei kunnen komen, omdat de Achterhoeker hierin mee kan groeien. Daarnaast zorgt dit er voor dat Achterhoekers langer regie kunnen voeren op hun eigen gezondheid.

Projecten Gezondste Regio Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2023-2024 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2023 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2023 en/of verder.

42

Lopende projecten Projectnaam Achterhoek Monitor thema Gezondste Regio

Fit veur altied

Preventie Akkoord Achterhoek

Ondersteuning van ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond

Korte omschrijving Data en informatie verzamelen en analyseren vanuit het sociaal domein, cure en care zodat er inzicht komt in de gezondheid en zorg van de hele populatie van de Achterhoek en dat er programmasturing kan plaats vinden. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor. Dit project richt zich op gezondheid en fitheid van de beroepsbevolking binnen de regio Achterhoek. Dit wordt gerealiseerd door het vormen van een regionaal, op beweging en preventie gericht ondersteuningssysteem voor werkgevers én hun werknemers. Dit systeem bestaat nog niet, maar de ingrediënten zijn er al wel. Een Achterhoeks Preventie akkoord waar resultaatafspraken in staan waarop de ondertekenaars aanspreekbaar zijn. Als leidraad is het Nationaal Preventie Akkoord gebruikt met aanvullend de Achterhoekse thema’s schulden aanpak, meedoen en weerbaarheid. Het Achterhoekse Preventie Akkoord sluit nauw aan bij het vernieuwde Achterhoekse Beweeg- en Sport Akkoord. Onder auspiciën van Achterhoek Gezond vindt er in de Achterhoek een transformatie plaats van zorg naar gezondheid. Het is belangrijk om in beeld te brengen wat deze transformatie vraagt van uitvoeringspartners die gewend zijn te werken vanuit één van beide perspectieven.

Waar lopen zij tegenaan op het moment dat zij binnen hun project of interventie anders willen monitoren, organiseren en financieren om zo gezondheid voorop te stellen? De ontwikkelplekken gaan hier een antwoord op geven. De ontwikkelplekken delen hun ervaringen via Achterhoek Gezond. Zo kunnen ook andere partners in en buiten de Achterhoek ervan leren. De resultaten worden verwerkt in de middellange termijnvisie van Achterhoek Gezond.

Daarnaast is het project Digivaardige achterhoekers gestart. Dit project raakt twee Thematafels en is opgenomen en toegelicht onder Onderwijs en Arbeidsmarkt aangezien het vanuit die lijn wordt gefinancierd.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Netwerkcoördinatie regionale vertaling Integraal Zorgakkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Achterhoek Gezond

Korte omschrijving Coördinatie van de regionale doorvertaling van het IZA/GALA. Betreft uitwerking in regionale prioriteiten, programmalijnen, benodigde structuren en aanjagen en organiseren uitvoeringskracht. Brede programma beweging om duurzaam te komen naar meer gezondheid voor inwoners.

43

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

612.830

654.360

10.000

1.277.190

Financiering projecten 1.400.000

1.200.000

1.000.000 Maatschappelijke organisaties; 654.360 800.000

Ondernemers; 10.000

600.000

400.000 Overheid; 612.830 200.000

0

44

Programma 4 Bedrijfsvoering en rente Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Te bereiken effect

Wij willen begrotingsevenwicht binnen de bij andere programma’s nagestreefde doelstellingen en met een minimale bijdrage van de gemeenten een maximaal resultaat behalen. De kosten en opbrengsten moeten elkaar, gezien de beperkte financiële armslag, zoveel mogelijk in evenwicht houden.

Prestatie-/resultaatafspraken per activiteit Regio Achterhoek Voor de activiteiten die Regio Achterhoek uitvoert gelden de volgende afspraken voor 2024: Activiteit Incidentele financiering Algemeen financieel beleid

Treasury

Prestatie-/resultaatafspraak Realiseren van begrotingsevenwicht  Voldoen aan wettelijke kaders (rechtmatigheid)  Continu verbeteren van de beleidscyclus  Adequate bedrijfsvoering  Uitvoeren van interne controles  Verantwoording van de uitgaven Beheren van de financiële middelen

Wat mag het kosten? Begroting Regio Achterhoek (deel 2) Programma 4: Bedrijfsvoering en rente Lasten (A) Baten derden (B)

R 2022

B 2023

B 2024

431.000 463.000

422.000 376.000

414.000 369.000

Subtotaal (B-A)

32.000

-46.000

-45.000

Bijdragen gemeenten en Provincie (C)

-73.000

0

0

Saldo van baten en lasten (B-A+C)

-41.000

-46.000

-45.000

Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves

41.000 -

46.000 -

45.000 -

0

0

0

Resultaat

Toelichting

De mutatie reserve (€ 45.000) betreft een onttrekking aan de reserve doorontwikkeling vanwege loonkosten voor maatwerkoplossingen € 40.000 (AB besluit december 2019) vermeerdert met een onttrekking van € 5.000 aan reserve onderhoud huisvesting voor onvoorziene incidentele huisvestingskosten. De kosten voor bedrijfsvoering betreffen de kosten voor leiding en ondersteuning en huisvesting. Van deze kosten is een bedrag van € 321.000 overhead. Voor een nadere toelichting wordt u verwezen naar de paragraaf bedrijfsvoering en het taakveldenoverzicht in de bijlagen. 45

Deel 2 Beleidsbegroting Paragrafen

46

1 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is het vermogen om (incidentele) financiële tegenvallers te kunnen opvangen om taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de beschikbare middelen om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s (waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten). Het weerstandsvermogen is van belang voor het bepalen van de gezondheid van de financiële positie van Regio Achterhoek.

1.1 Beleid In de nota “reserves en voorzieningen” van december 2019 zijn kaders gegeven hoe met het vermogen van Regio Achterhoek kan en mag worden omgegaan. Door het algemeen bestuur is besloten (AB 17 december 2021) dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt berekend op basis van een weerstandsratio van 1,4 * de benodigde weerstandscapaciteit, ofwel op basis van de huidige begroting 2024 € 368.000. Een surplus wordt uitbetaald als de weerstandsratio boven de 1,4 uitkomt. Dit wordt jaarlijks bepaald bij het vaststellen van de begroting en wordt bepaald op basis van het laatste jaar van het meerjarenbeeld rekening houdend met de effecten van inmiddels genomen bestuursbesluiten met financiële gevolgen voor volgende jaren.

1.2 Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve vermeerderd met stille reserves en met onvoorziene posten.

Per 31 december Vrij besteedbaar deel alg. reserve Stille reserves Onvoorzien Weerstandscapaciteit

2023

2024

2025

2026

2027

255.000 memorie 8.000 263.000

255.000 memorie 8.000 263.000

255.000 memorie 8.000 263.000

255.000 memorie 8.000 263.000

255.000 memorie 8.000 263.000

1.3 Risico’s Door middel van sessies met de medewerkers zijn de risico’s bij Regio Achterhoek in kaart gebracht. Er is een inschatting gemaakt van de kans dat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt en de (financiële) impact daarvan. De 5 meest belangrijke risico’s staan hierna genoemd.

47

Risico

Kans

Impact (€) per jaar

Beheersmaatregelen

Inzetten van incidenteel beschikbare Hoog middelen voor projecten (bijv. middelen bevolkingsdaling); risico’s zijn geen politieke keuzes durven maken, tegenstrijdige belangen en het vinden van cofinanciering. Als gevolg van een slechtere Laag financiële situatie bij gemeenten bestaat de kans dat Regio Achterhoek een bezuinigingstaakstelling opgelegd krijgt. De gevolgen van de CAO Laag onderhandelingen en premiestijgingen leiden tot hogere personeelskosten.

Reputatieschade. Geen impact in € voor Regio Achterhoek.

Structuur met Achterhoek Raad, Board en Thematafels met 3O samenwerking voor besluitvorming over projecten. Bij een bezuinigingstaakstelling zullen structureel maatregelen in gang gezet moeten worden met kans op gevolgen voor wachtgelden. In 2021 hebben de gemeenten ingestemd met een gewijzigde systematiek van loon- en prijsstijgingen.

Bij eigen projecten; projecten zijn niet op tijd af of gemaakte kosten voldoen niet aan subsidievoorwaarden door bijvoorbeeld inkoopeisen of verantwoordingseisen. Risico’s rondom personeel; langdurige ziekte of ontslag werknemer.

Reputatieschade en evt. financiële schade. Bij afkeuring 2% van de projectkosten is het € 21.000.

Laag

Financiële impact bij een taakstelling van 10% is € 240.000 per jaar. Financiële impact bij 1% afwijking in de uitgangspunten is € 20.000 per jaar (gebaseerd op primaire begroting).

Subsidievoorwaarden vooraf duidelijk in beeld hebben. Strenge interne controle op van de stukken conform eisen subsidievoorwaarden.

Middel Eén zieke of boventallige Continue aandacht medewerker kost hiervoor vanuit gemiddeld € 105.000 per personeelsbeleid. jaar

Het maximale risicobedrag inclusief structurele effecten bedraagt € 922.000. De genoemde risico’s zullen niet tegelijk en ook niet in hun maximale omvang optreden. Om te bepalen welke weerstandscapaciteit benodigd is worden kans, frequentie en risicobedrag tegen elkaar afgezet. Hieruit komt een benodigde weerstandscapaciteit (€ 263.000). Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt een relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit (begroting 2024 € 263.000). De relatie wordt uitgedrukt in een ratio, waarbij normaliter gestreefd zou moeten worden naar een ratio weerstandsvermogen van minimaal 1,0 (voldoende). De ratio weerstandsvermogen bij Regio Achterhoek is € 263.000 / € 263.000 = 1,0 (voldoende). Beoordelingstabel: Categorie A B C D E F

Ratio weerstandsvermogen >2 1,4 < x < 2 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

48

Overige risico’s Schadeclaim Moram

De zaak Moram betreft een brand bij Moram in ’s-Heerenberg in maart 2001. In 2004 heeft het dagelijks bestuur besloten dat dit aspect buiten de opschaling van de brandweertaak blijft en voor rekening van de Regio Achterhoek is. In 2006 is een hoofdprocedure John Deere-Moram gestart met een vrijwaringsprocedure richting de Regio. Deze procedure is in 2016 afgerond en hiermee krijgt de vrijwaringsprocedure tussen Regio en Moram geen vervolg. In 2008 is een tweede claim in de hoofdprocedure Bosman-Moram neergelegd bij de Regio Achterhoek. De vrijwaringsprocedure van Moram richting Regio krijgt geen vervolg (schikking in hoofdprocedure). Er loopt formeel echter nog wel steeds een procedure bij het Gerechtshof in deze zaak, waardoor de zaak op enig moment weer zou kunnen gaan leven. De verwachting dat dit gebeurt, is klein. In januari 2021 heeft de Regio een stuitingsbrief ontvangen van de verzekeraar van John Deere. Hiermee wordt de verjaring van de (eventuele) vorderingen van John Deere en haar verzekeraars op de Regio gestuit.

1.4 Financiële kengetallen In de BBV is voorgeschreven dat in deze paragraaf een set van vijf verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting. Kengetallen 2022-2024:

Rekening 2022

netto schuldquote (zie I) netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio (zie II) structurele exploitatieruimte (zie III) grondexploitatie belastingcapaciteit Kengetallen meerjarenbegroting: netto schuldquote (zie I) netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio (zie II) structurele exploitatieruimte (zie III) grondexploitatie belastingcapaciteit

Begroting 2023 bijgesteld -173% -201%

Begroting 2024

-128% -154%

Begroting 2023 primair -186% -204%

32% 1,14% nvt nvt

25% 0% nvt nvt

30% 0% nvt nvt

28% 0% nvt nvt

Prognose 2025

Prognose 2026

-154% -181%

Prognose 2027

-154% -171%

-142% -159%

-145% -155%

28% 0% nvt nvt

28% 0% nvt nvt

27% 0% nvt nvt

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende geleden weergegeven. Een negatieve schuldquote geeft aan dat er sprake is van een overschot aan middelen, dit is bij Regio Achterhoek het geval. II De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Regio Achterhoek in staat is aan haar financiële verplichting te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder het bedrijf. Dit percentage blijft redelijk constant. III De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Dit kengetal geeft aan dat er binnen de begroting van Regio Achterhoek geen structurele vrije ruimte aanwezig is. I

49

1.5 Conclusie weerstandsvermogen Het geformuleerde plafond voor het weerstandsvermogen is vastgesteld op € 368.000. Het begrote vrij besteedbare deel van de algemene reserve per 31 december 2027 bedraagt € 255.000. De begrote beschikbare weerstandscapaciteit per 31 december 2027 bedraagt € 263.000. Er is geen sprake van een surplus van de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen is voldoende. De Regio heeft geen risicodossiers die niet onder de normale bedrijfsrisico’s vallen waarvoor de weerstandscapaciteit aanwezig is.

50

2 Paragraaf financiering In deze paragraaf geven we inzicht in het financieringsbeleid van Regio Achterhoek. In de financieringsparagraaf (ook wel treasuryparagraaf) komen achtereenvolgens aan de orde treasurybeheer en financiering. De beleidskaders voor de uitvoering van de treasuryfunctie voor Regio Achterhoek zijn vastgelegd in: • Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Regio Achterhoek (2023) • Treasurystatuut Regio Achterhoek (2011) • Nota reserves en voorzieningen Regio Achterhoek (2019)

2.1 Treasurybeheer Het treasurybeheer is (beleids)uitvoering van de treasuryfunctie, binnen de kaders van het huidige financieringsstatuut. De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, financiële geldstromen, de financiële posities en hieraan verbonden risico’s. Tot treasuryrisico’s behoren renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit de transacties binnen de treasuryfunctie. De wet fido en het hierop gebaseerde treasurystatuut geven de speelruimte waarbinnen de treasuryactiviteiten moeten plaatsvinden. Leningen of garanties mogen alleen uit hoofde van de publieke taak worden verstrekt. Met de komst van het Schatkistbankieren is het uitzetten van overtollige middelen bij financiële instellingen niet meer mogelijk.

2.1.1 Renterisico Het renterisicobeheer heeft als doelstelling het beperken van de invloed van mogelijke rentewijzigingen op de financiële positie van de organisatie. De wet Fido geeft twee concrete richtlijnen (de renterisiconorm en de kasgeldlimiet) voor het beheersen van renterisico’s.

Renterisiconorm De renterisiconorm is een instrument voor de beheersing van het renterisico bij herfinanciering. Om dit risico te beperken, mag de jaarlijkse verplichte aflossing en renteherziening niet meer dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari bedragen (rente-risiconorm). Regio Achterhoek heeft geen geldleningen lopen in 2024. Derhalve is er geen renterisico.

Kasgeldlimiet Om de rentegevoeligheid te beperken is de kasgeldlimiet ingesteld. De kasgeldlimiet stelt een maximum aan de omvang van de netto vlottende schuld (kort geld). De netto vlottende schuld mag maximaal 8,2% bedragen van het begrotingstotaal. Daarboven moet lang geld worden aangetrokken. De kasgeldlimiet voor Regio Achterhoek bedraagt voor 2024 € 310.000 (8,2% * € 3.776.000). Regio Achterhoek heeft gemiddeld een overschot aan middelen (vlottende middelen > vlottende schuld) en blijft daarmee binnen de limiet.