programmabegroting 2025-2028

Begroting 2024

Begroting 2025

Dividend

496

496

Saldo financieringsfunctie

-20

65

Ozb woningen

4.090

4.882

Ozb niet-woningen

2.323

2.592

Hondenbelasting

115

115

Precariobelasting

16

16

Reclamebelasting

59

59

Algemene uitkering

55.417

59.008

303

313

Integratie-uitkering sociaal domein

5.883

6.273

Overige algemene dekkingsmiddelen

2.931

2.067

Totaal algemene dekkingsmiddelen

71.613

75.390

Decentralisatie-uitkering

63

Overhead, ondersteuning en organisatie (taakveld 0.4) Overhead zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Onderstaand overzicht geeft u meer inzicht in deze kosten (x € 1.000).

Omschrijving

Baten

Lasten

Saldo

288

-9.546

-9.258

Algemene beheerkosten

0

-435

-435

Automatisering

2

-1.696

-1.694

Huisvesting gemeentehuizen

15

-949

-934

Organisatie / afdelingen

0

-910

-910

305

-13.536

-13.231

Overhead, ondersteuning organisatie

Overhead, ondersteuning en organisatie

Heffing vennootschapsbelasting Voor de heffing van de vennootschapsbelasting hebben wij een stelpost van € 10.000 geraamd.

Bedrag onvoorzien Als structureel onvoorzien hanteren wij jaarlijks € 2,25 per inwoner. Op basis van 29.600 inwoners is dit € 66.600.

64

Paragrafen Inleiding De voorschriften (Besluit begroting en verantwoording) stellen een aantal paragrafen verplicht, die we zowel in de begroting als in het jaarverslag moeten opnemen. 1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2. Verbonden partijen 3. Bedrijfsvoering 4. Financiering 5. Onderhoud kapitaalgoederen 6. Grondbeleid 7. Lokale heffingen 8. Wet open overheid

65

Paragraaf 1: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Wij leggen een relatie tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. Dat geeft inzicht in de robuustheid van onze rekening. Het weerstandsvermogen is de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover wij kunnen beschikken om niet-begrote kosten op te vangen.

Beleid weerstandsvermogen Het beleid over integraal risicomanagement en het aan te houden weerstandsvermogen hebben wij uitgewerkt in de Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen. Op basis van informatie uit de risicoinventarisatie doen we een uitspraak over de mogelijke financiële gevolgen van de gedefinieerde risico’s. De kans en financiële impact van alle individuele en gezamenlijke risico’s is hiermee bepaald, zodat we een uitspraak kunnen doen over de te verwachten schadelast. De gewenste omvang van het weerstandsvermogen ontstaat op basis van inzicht in de risico’s, de financiële consequenties en de mogelijkheden om deze risico’s te beheersen of af te dekken. Het is noodzakelijk om risico’s te onderkennen maar niet mogelijk om alle financiële risico’s volledig af te dekken.

Beschikbare weerstandscapaciteit (incidenteel en structureel)

Incidentele weerstandscapaciteit (in €) Rekeningresultaat

2.023.000

Algemene reserve (vrij besteedbaar)

10.981.000

Totaal

13.004.000

Tabel 2.1 incidentele weerstandscapaciteit

Structurele weerstandscapaciteit (in €) Onbenutte belastingcapaciteit voor gemeentelijke belastingen en heffingen Rentebaten algemene reserve (vrij besteedbaar)

Totaal

1.300.000

257.000

1.557.000

Tabel 2.2 structurele weerstandscapaciteit

66

Benodigde weerstandscapaciteit volgens risico simulatie De benodigde weerstandscapaciteit berekenen we jaarlijks bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening op basis van de op dat moment gewaardeerde risico’s. Op basis van ons risicoprofiel hebben wij een berekening gemaakt van de benodigde weerstandscapaciteit. We hebben ruim 30 risico’s beschreven en gekwantificeerd. De berekende gemiddelde schadelast bedraagt € 1.900.000 en de maximale schadelast is becijferd op € 3.015.000. De uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen wordt via een ratio berekend: Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit De ratio van het weerstandsvermogen geeft aan hoe het weerstandsvermogen gewaardeerd wordt. Bij het bepalen van de ratio’s gaan we uit van de gemiddelde schadelast. Dit resulteert in de weerstandsratio in tabel 2.3. Weerstandsratio = Ratio weerstandsvermogen Weerstandsratio

Ratio

Waardering

Totaal weerstandsvermogen

7,66

Uitstekend

Tabel 2.3 Weerstandsratio Wij streven een waardering na die minimaal als voldoende wordt omschreven. Dit komt erop neer dat sprake is van voldoende weerstandsvermogen als de beschikbare weerstandscapaciteit hoger of gelijk is dan de benodigde weerstandscapaciteit (dus ≥1,0). Uiteindelijk kunnen we concluderen dat onze weerstandscapaciteit uitstekend is. Risico-inventarisatie gemeente Oost Gelre De voor de bepaling van onze weerstandscapaciteit relevante risico’s staan in onderstaande risicoinventarisatie. Voor elk risico hebben wij: 

Oorzaak en gevolg in beeld gebracht;



De beheersmaatregelen ter voorkoming en ter beheersing genoemd;



Het risico gewaardeerd (kans en financieel gevolg ingeschat).

Verkorte beschrijving van de belangrijkste financiële risico's In onderstaande tabel treft u een verkorte beschrijving van de belangrijkste financiële risico’s aan: Projecten en Investeringen Bij de grondexploitaties gaat het om prognoses van opbrengsten en kosten. De feitelijke kosten en opbrengsten kunnen bij realisatie afwijken van wat gepland is. Bouwgrondexploitatie

Maatregel: Dekking van eventuele verliezen door aanwending van de reserve bouwgrondexploitatie. Jaarlijkse herziening en beoordeling van de Grex om tijdig te kunnen bijsturen.

67

Projecten en Investeringen

Regionaal bedrijventerrein De Laarberg

Bij de exploitatie van bedrijventerreinen gaat het om prognoses van opbrengsten en kosten. De feitelijke kosten en opbrengsten kunnen bij realisatie afwijken van wat gepland is. Maatregel: Jaarlijkse herziening en beoordeling van de Grex om tijdig te kunnen bijsturen. Mogelijke afwaardering van boekwaarde gemeentelijk vastgoed.

Gemeentelijk vastgoed

Maatregel: Herbestemming van gemeentelijk onroerend goed. Verzoek om bijdrage in de bekostiging van nieuwbouw en/of renovatie van schoolgebouwen.

Onderwijshuisvesting

Maatregel: Opstellen van een (meerjaren) onderwijshuisvestingsplan (nieuwbouw en vervangende nieuwbouw).

Open einde regelingen Overschrijding budget door groter beroep op deze voorziening. Leerlingenvervoer

Maatregel: Sturen op schoolkeuze (school in woonplaats). Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Wmo te kunnen bekostigen.

Wmo

Maatregel: Contract- en leveranciersmanagement (CLM) - w.o. monitoring. Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Jeugdwet te kunnen bekostigen

Jeugdwet

Maatregel: Contract- en leveranciersmanagement (CLM) - w.o. monitoring. Risico- en kostenverevening op tekorten binnen samenwerkingsverband acht Achterhoekse gemeenten.

Participatiewet

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Participatiewet te kunnen bekostigen. Maatregel:

68

Projecten en Investeringen N.v.t. Overschrijding budget minimabeleid. Minimabeleid

Maatregel: N.V.T. (open einderegeling)

Aansprakelijkheid Risico op schadeclaims en/of mislopen aanbestedingsvoordelen. Inkoop- en contractmanagement

Vergunningverlening, handhaving en toezicht

Maatregel: Inrichten van een contractmanagementsysteem en betrekken van inkoopadviseur bij aanbestedingstrajecten. Aansprakelijkheid van gemeente voor schade tijdens een evenement als gevolg van toezicht falen. Aansprakelijkheid van gemeente voor schade na afgifte van een bouwvergunning. Maatregel: Risicoaansprakelijkheidsverzekering.

Ketenbeheer Misbruik en/of oneigenlijk gebruik van subsidies, niet voldoen aan prestatieafspraken. Gesubsidieerde instellingen

Maatregel: Periodiek contact tussen beleidsmedewerker en gesubsidieerde instelling.

Discontinuïteit zorg aan inwoners

Risico dat zorgaanbieders zich terugtrekken uit de markt of failliet gaan en de zorg duurder moet worden ingekocht. Maatregel: Periodiek contact tussen CLM en zorgaanbieder.

Verbonden partijen en deelnemingen

Fijnder

De inkomsten uit detachering van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is lager dan geraamd. Maatregel:

69

Verbonden partijen en deelnemingen Focus op governance, actief managen van risico's, monitoren ontwikkelingen. Dividend is lager dan verwacht. BNG (Bank Nederlandse Gemeenten)

Maatregel: N.v.t. Financieel tekort kan niet worden opgevangen binnen eigen begroting of weerstandsvermogen.

VNOG

Maatregel: Focus op governance, actief managen van risico's, monitoren ontwikkelingen. Risico dat door de gemeente verstrekte geldleningen niet (volledig) worden terugbetaald en/of aangesproken wordt op afgegeven garantstellingen.

Garantstellingen en gewaarborgde geldleningen

Maatregel: Leningen en garanties worden enkel verstrekt aan door de gemeenteraad goedgekeurde derde partijen met uitzodering van de achtervang overeenkomst met WSW (Waarborgfonds Sociale Woningbouw)

Middelenmanagement Risico op lagere inkomsten uit bouwleges dan geraamd. Bouwleges

Maatregel: N.v.t. Niet realiseren taakstellende bezuinigingen.

Taakstellende bezuinigingen

Maatregel: Bewaking voorgang realisatie via reguliere tussentijdse rapportages.

Algemene Uitkering uit het Gemeenfonds

Risico is dat de inkomsten uit het Gemeentefonds afwijken van wat in de begroting geraamd is door: Ontwikkelingen in het accres (ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven); ontwikkelingen in de verdeelmaatstaven (bijvoorbeeld aantal inwoners/woonruimten); effecten van taakmutaties (bijvoorbeeld bij nieuwe taken voor gemeenten); effecten van onder- en overschrijdingen van het plafond van het BTW compensatiefonds; de mogelijkheid van een eenzijdige korting door een nieuw kabinet. Maatregel:

70

Verbonden partijen en deelnemingen Op de voet volgen van ontwikkelingen en tijdig vertalen van de circulaires naar de begroting. Bij een tekort op de bekostiging van de 3D's kan aanspraak worden gedaan op de vangnetregeling. Een eventueel tekort wordt aangevuld onder aftrek van een eigen risico.

Bundeling Uitkering Inkomensvoorziening Gemeenten (BUIG)

Maatregel: Aanvraag vangnetuitkering. Gezien de onzekerheid rond de rentebeslissingen van de Federal Reserve lijken de verwachtingen voor renteverlagingen in Europa vrij hoog te zijn. De macro-economische gegevens in Europa blijven gunstig voor renteverlagingen. De bbp-groei in 2024 is weliswaar positief, maar nog steeds relatief zwak en de cijfers voor de verwerkende industrie en de industrie vertonen momenteel een zijwaartse trend. Ondertussen blijft de nominale inflatie in de eurozone hoog, maar het gaat de goede kant op en is op weg om de ECB-doelstelling van 2% in het eerste kwartaal van 2025 te bereiken.

Financiering en rente risico

Maatregel: Door een spreiding in de looptijden van de leningenportefeuille aan te brengen beheersen we het renterisico op de vaste schuld. Door onze langlopende financiering te realiseren binnen de kaders van de renterisiconorm wordt het renterisico van de langlopende schuld op verantwoorde wijze beheerst.

Bedrijfsvoering Toename wachtgeld- en/of pensioenverplichtingen door (politieke) ontwikkelingen. Maatregel: N.v.t. Werving en ontslag van personeel.

Beschikbaarheid gekwalificeerd personeel

Tekort aan gekwalificeerd personeel. Maatregel: 

Overdragen van kennis van oudere naar jongere collega's,



We werken aan goede (secundaire) arbeidsvoorwaarden om daarmee een aantrekkelijke werkgever te blijven.

Verschil tussen aanwezige en gewenste competenties (ontwikkeling ambtenaar 3.0).

71

Bedrijfsvoering Maatregel: We zetten het instrument strategische personeelsplanning in. We brengen in beeld welke formatie nu en in de toekomst nodig is. Daarnaast stellen we vast over welke competenties onze medewerkers moeten beschikken. Cybersecurity en privacy Gemeenten zijn voor steeds meer beleidsterreinen verantwoordelijk en maken daarbij gebruik van de mogelijkheden van informatie-uitwisseling. Bij de uitwisseling van informatie kunnen beveiligings- en privacy risico’s voordoen die een groot impact kunnen hebben (financieel en imago). Maatregel: Informatiebeveiliging

Vanaf 1 januari 2020 hanteren we de Baseline Informatiebeveiliging Overheden als norm voor de informatieveiligheid in onze gemeente. De BIO is een doorontwikkeling van de BIG en is meer gericht op managen van de risico's. We voeren een baseline toets BIO uit en jaarlijks een audit uit conform de ENSIA systematiek. De mogelijkheid tot het verzekeren van schade als gevolg van security incidenten wordt onderzocht.

Wet- en regelgeving Niet voldoen aan fiscale bepalingen met naheffing en boetes tot gevolg. Maatregel: Fiscale regels

Omgevingswet

Permanente educatie medewerkers financiën en periodieke scholing van budgethouders. Overleg met Belastingdienst en indien noodzakelijk inschakelen van een fiscalist. Om de financiële impact van de invoering van de Omgevingswet te kunnen bepalen zou er naast het Dialoogmodel ook een landelijk Effectenmodel verschijnen om de financiële effecten in de exploitatiefase in beeld te kunnen brengen. Dit model komt er niet, maar wel een zogenaamde Werkwijze structurele effecten Omgevingswet. Maatregel: Een risicoanalyse uitvoeren mede aan de hand van het Dialoogmodel en de Werkwijze structurele effecten Omgevingswet om de financiële impact na invoeringsdatum in beeld te brengen.

72

Nadere toelichting van de belangrijkste financiële risico's Btw-compensatiefonds De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Bij overschrijding van dit maximum worden gemeenten gekort op hun algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Bij een onderschrijding wordt het toegevoegd aan de algemene uitkering. Sedert enkele jaren is sprake van een forse onderschrijding van het plafond. Het is dan ook vandaar dat in de begroting 2025 op basis van de ruimte onder het plafond van het jaar 2023 van € 573 miljoen een structurele stelpost wordt opgenomen. De provinciaal toezichthouder gebruikt dit ook als richtlijn bij het beoordelen van de (meerjaren)begroting. Ontwikkeling van de algemene uitkering De algemene uitkering uit het gemeentefonds stijgt in 2025 als gevolg van de inflatie daar staat tegenover dat is besloten om de nieuwe financieringssystematiek (bbpsystematiek) al vanaf 2025 in te voeren, zodat de financiering stabieler wordt. Ten opzichte van de begroting 2024 stijgt de algemene uitkering voor 2025 met circa € 1,7 miljoen bedraagt de totale uitkering uit het gemeentefonds voor 2025 € 65,6 miljoen.

In het zogenoemde ravijnjaar 2026 wordt een daling van de algemene uitkering voorzien van circa € 2,3 miljoen, welke zich in de jaren daarna licht hersteld. Opschalingskorting De opschalingskorting is een aantal jaren opgenomen als drukmiddel om te komen tot grotere gemeenten (100.000+) Eindelijk is er duidelijkheid verschaft en is de opschalingskorting definitief geschrapt.

Openeinderegelingen Minimabeleid, schuldhulpverlening en leerlingenvervoer zijn zogenoemde open einderegelingen waarbij vooral de afgelopen jaren het beroep op de schuldhulpverlening aanzienlijk is toegenomen. Ook binnen de regeling leerlingenvervoer kunnen door omstandigheden de kosten aanzienlijk oplopen. Wmo De afgelopen jaren zien we de vraag naar professionele ondersteuning stijgen. Wat we al verwachtten, gebeurt: als mensen (vaak 75+) nu professionele ondersteuning nodig hebben, nadat ze eerst van het voorliggende veld gebruik hebben gemaakt, is er sprake van een zwaardere en complexere ondersteuningsvraag. Ook begint het aantal 80 plussers, de groep met een grote zorgvraag te stijgen. Het is ook deze groep die, zoals het Rijk wilde, nu langer zelfstandig blijft wonen. Wij betalen daarvoor de rekening (o.a. door woningaanpassingen en hulp bij het huishouden). Naast de toename van de hulpvraag hebben we ook te maken met de gevolgen van het Rijksbeleid. De toegenomen vraag als gevolg van het verlagen van de eigen bijdrage door het rijk heeft tot een structureel hogere vraag geleid. Dit beleid wordt na verwachting aangepast naar een inkomensafhankelijke bijdrage. Echter deze zal ws zo gemaximeerd worden dat het de vraag waarschijnlijk niet zal dempen. Ook is nog onduidelijk hoeveel geld ter compensatie uit het gemeentefonds gehaald zal worden.

Nieuwe aanbesteding van ondersteuning en hulpmiddelen va 2026 zullen tot hogere uitgaven leiden. Hoeveel is nu nog niet duidelijk. Bij ondersteuning zal ws de gemeente beschermd thuis zelf gaan financieren ipv de regiogemeente Doetinchem. Ook is de verwachting dat het toepassen van de AmvB reeele prijzen weer tot verhoging van de uitgaven zal leiden. De markt van hulpmiddelen is een beperkte markt. Dit maakt dat de kans op hogere uitgaven zeer groot is. Er is door het rijk in 2021 gewerkt aan een nieuwe verdeelsystematiek voor beschermd wonen vanaf 2024. Deze wet was controversieel verklaard. De verwachting is dat het huidige kabinet deze weer oppakt. Nog onduidelijk is welke financiële gevolgen dat voor Oost Gelre heeft. Dit mede omdat het samengaat met de doordecentralisatie en op/afbouw van regionale en lokale financieringsstromen. Jeugdzorg Als gemeente zijn we niet de enige verwijzer op grond van de jeugdwet maar wel verantwoordelijk voor alle kosten. Ook gecertificeerde instellingen (GI’s), huisartsen en kinderartsen kunnen doorverwijzen. Hier hebben wij dus beperkte invloed op de doorverwijzingen en dit vormt een risico. We zetten vol in op preventie en verdere samenwerking met de huisartsen (middels de Praktijkondersteuners Huisartsen). Doel is om te 73

normaliseren en dure verwijzing naar tweedelijns zorg te voorkomen. De samenwerking met de huisartsen is inmiddels structureel waarbij zorgverzekeraar Menzis al co-financier functioneert. Met de GI’s worden afspraken gemaakt op Gelders niveau middels de Gelderse verbeteragenda. Doel is de dienstverlening te verbeteren waarbij ook de samenwerking (het samen optrekken) tussen gemeentelijke teams en de GI’s een belangrijk speerpunt is. Op verwijzingen binnen de jeugdzorg hebben we dus niet altijd invloed. Daarnaast zijn er zeer intensieve vormen van jeugdhulp die ook zeer kostbaar zijn, zoals Jeugdzorg Plus en kleinschalige woonwormen. We zijn en blijven verantwoordelijk voor jeugdigen uit onze eigen gemeente die in deze JeugdzorgPlus of kleinschalige woonvormen verblijven. Ook deze (financiële) risico’s kunnen substantieel zijn. De tarieven voor jeugdzorg blijven in en aantal gevallen onder druk staan en kunnen voor een aantal zorgaanbieders ontoereikend zijn. Dit vormt mogelijk een risico voor de kwaliteit van de geleverde zorg en zorgcontinuïteit. Tot slot is er in onze regio Achterhoek een nieuw inkooptraject voor jeugdzog gestart en is het nog moeilijk in te schatten wat hiervan mogelijke financiële risico's zijn. Participatiewet We willen bereiken dat zoveel mogelijk mensen deelnemen aan het arbeidsproces en in de samenleving.

Dit gaan we bereiken door integratie van de taken in het sociaal domein. Niet de wet staat centraal maar de vraag van onze inwoners. Hiervoor hebben we 1 verordening voor het sociaal domein vastgesteld en hebben we de bestuursopdracht 'Samen aan het Stuur'. geïmplementeerd Dit heeft geleid tot een nieuw werkleerbedrijf per 1 januari 2022 maar nog belangrijker tot een nieuwe werkwijze waarbij de medewerkers van de het werkleerbedrijf onderdeel zijn van ons sociaal team. Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet. Deze uitvoering (zoals het verstrekken van uitkeringen en het zoveel mogelijk regulier aan het werk helpen van werkzoekenden) hebben wij bij de (GR) Werkleerbedrijf belegd. Wij dragen echter de financiële risico’s. De effecten van de coronacrisis nog geen impact op onze economie en zorgen niet voor een toename van het aantal uitkeringsgerechtigden. De inflatie en hogere prijzen kunnen leiden tot verslechterde economische omstandigheden waardoor er mogelijk meer mensen een beroep op bijstand doen. Onzeker is of de bijdrage van het rijk om de uitkeringen te financieren (BUIG) ook zal stijgen. Inwoners met een arbeidsbeperking We verwachten nog niet dat de hele groep inwoners met een arbeidsmarktbeperking die onder de participatiewet valt snel zal uitstromen richting regulier werk.

Voor deze groep inwoners hebben we loonkostensubsidie beschikbaar om de beperkte loonwaarde te compenseren. En daarnaast kunnen we een voorziening beschut werk toekennen. Een steeds grotere groep slaagt er op deze manier in om werk te vinden. De loonkostensubsidie en de kosten voor beschut werk moeten echter wel gefinancierd worden uit het BUIG budget. Dus ook succesvolle plaatsingen met loonkostensubsidie houden een financieel risico in voor de gemeente. Gebundelde uitkering (BUIG) Wij ontvangen een gebundelde uitkering (de BUIG) om daarmee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet te bekostigen. De Participatiewet kent een budgetteringsystematiek. Dit is een financieringssystematiek die zo is ingericht dat het gemeenten moet prikkelen om zoveel mogelijk mensen uit de uitkering en aan het werk te helpen en te houden. De gebundelde uitkering is een ongeoormerkt budget. Wij mogen een overschot op het budget vrij besteden, maar moeten een tekort op het budget in beginsel zelf opvangen. Gemeenten die tekorten hebben op hun budget op grond van de Wwb/PW moeten deze tekorten in beginsel opvangen uit eigen middelen. Gemeenten die een omvangrijk tekort hebben, kunnen onder voorwaarden in aanmerking komen voor een aanvullend budget, de zogenaamde vangnetregeling. Uitvoering Wsw De uitvoering van de Wsw is belegd bij de GR Fijnder.

De beschut binnen populatie wordt begeleid vanuit een werklocatie in Groenlo. De werknemers in detachering worden begeleid door consulenten van Fijnder, dit betreft ongeveer 65% van de Sw’ers. Wel zijn er zorgen over het subsidieresultaat binnen de Wsw. Het subsidieresultaat is de som van de loonkosten enerzijds en de Wsw-subsidie anderzijds. Voor iedere swmedewerker kan het subsidieresultaat worden vastgesteld. Bij het invoeren van de participatiewet is

74

uitgegaan van een daling met ongeveer € 500 per SE per jaar. De bijdrage is gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen. Schuldhulp Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening. Hierin werken we samen met de Stadsbank Oost Nederland en de vrijwilligers van Schuldhulp Op Maat. Een andere wettelijke taak is vroegsignalering waarbij het doel is om onoplosbare schulden te voorkomen en zo snel mogelijk perspectief te bieden aan onze inwoners. Door de hoge inflatie zijn de kosten van levensonderhoud enorm gestegen. Indien het Rijk niet met aanvullende ondersteuningsmaatregelen komt is het aannemelijk dat er een (veel) groter beroep wordt gedaan op schuldhulp en vroegsignalering. De hiervoor beschikbare middelen zullen dan onvoldoende zijn. Statushouders Een steeds groter deel van ons uitkeringsbestand bestaat uit statushouders. Deze groep heeft vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt vanwege allerlei oorzaken (taal, relevante opleiding, trauma etc.). Uiteraard bieden we deze inwoners taal en integratietrajecten aan. Desondanks lopen we het risico dat deze groep langdurig een beroep moet doen op een uitkering. Hierdoor kan er en tekort ontstaan op het BUIG budget. Wet Inburgering Met de invoering van de nieuwe wet inburgering op 1 januari 2022 is de regie op de inburgering weer bij de gemeenten komen te liggen. Een deel van de nieuwe inburgering is lokaal belegd.

Daarbij kan gedacht worden aan het Participatieverklaringstraject en het financieel ontzorgen. De drie nieuwe leerroutes zijn gezamenlijk ingekocht door de regio Achterhoek bij vier aanbieders: Toptaal en Interbeek verzorgen de B1leerroute en de Zelfredzaamheidsroute. Het Graafschap College en de HAN/Universiteit Nijmegen verzorgen de Onderwijsroute (MBO en HBO). Bij de inkoop is rekening gehouden met een verdeling tussen de verschillende leerroutes zoals die door het Rijk is geprognotiseerd. Het kan zijn dat die verdeling niet klopt en dat er meer mensen in de duurdere route instromen dan door het Rijk is geprognotiseerd; dus meer mensen in de onderwijsroute en de Z-route.

Bouwgrondexploitatie Vanuit strategisch en financieel oogpunt is het noodzakelijk om minimaal 1 keer per jaar de ontwikkeling en verkoop van woningen en bedrijventerreinen herzien. De afgelopen periode zijn diverse bouwkavels en bedrijfskavels verkocht. De financiële gevolgen brengen we bij de vaststelling van de bestemmingsplannen met bijbehorende exploitatieopzetten in beeld. Ook houden we al bij nieuwe bestemmingsplannen rekening met de uitspraak van de Raad van State over stikstof. De nota grondbeleid is door u vastgesteld. Uitgangspunt voor bouwgrondexploitatie blijft een sluitende exploitatieopzet. Jaarlijks actualiseren we de exploitatieopzetten. Als hieruit blijkt dat een tekort ontstaat, verwerken we het verlies in de jaarrekening. Wij verwachten dat de exploitatie van zowel woningbouw als bedrijventerreinen minimaal kostendekkend is. In de nota grondbeleid gaan we nader in op de exploitaties en de maatregelen die nodig zijn om financiële risico’s te beheersen. Bij de waardering van de gronden houden we rekening met invoering van de vennootschapsbelastingplicht en kiezen we voor de fiscaal meest gunstige optie. Regionaal bedrijvenpark Laarberg In de huidige economische situatie zijn er financiële risico’s verbonden aan de bouwgrondexploitatie van Laarberg. De risico’s en onzekerheden kunnen we moeilijk inschatten.

De financiële risico’s hebben we verdisconteerd in het benodigde weerstandsvermogen. Hierbij hebben we rekening gehouden met de lange looptijd van de exploitatie en het te verwachten exploitatieresultaat bij verschillende scenario’s. Planschadevergoeding Bij bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen met projectafwijking sluiten we een afwentelingsovereenkomst planschade af. Zo vergoedt de initiatiefnemer eventuele planschadekosten. Een tegemoetkoming in planschade als gevolg van de toekomstige ontwikkeling van bouwgrond bekostigen we binnen de exploitatieopzet van het plan.

75

Implementatie Omgevingswet Met de invoering van de Omgevingswet krijgt de gemeente meer decentrale ruimte om eigen beleidskeuzes te maken. Deze beleidsvrijheid zorgt voor een relatief grote kennisonzekerheid: We weten nog niet welke keuzes gemaakt worden en dus ook niet welke effecten die keuzes zullen hebben. Het effect van de keuzes kan zowel een financieel gunstig dan wel een financieel minder gunstig effect hebben voor burgers en bedrijven als ook voor de gemeente. Voor het berekenen van de kosten in de exploitatiefase gaan we gebruik maken van het landelijk ontwikkelde model “Werkwijze structurele effecten Omgevingswet”. De uitkomsten van deze berekening kunnen aanleiding zijn om ramingen bij te stellen. Wet Kwaliteitsborging Bouw Vanaf 1 januari 2024 zal stapsgewijs de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) worden ingevoerd. Deze wet voorziet in een strenger bouwtoezicht en een betere aansprakelijkheidsregeling teneinde de kwaliteit van de bouw te verbeteren. Het nieuwe stelsel geldt eerst alleen voor bouwwerken in de laagste risicoklasse. Dit zijn bijvoorbeeld eengezinswoningen en simpele bedrijfspanden. De (financiële) gevolgen zijn voor ons als gemeente in de rol van vergunningverlener en handhaver zijn in de begroting 2024 ingeschat op een inkomstenderving van € 200.000.

Fiscale risico’s Wij hebben geïnventariseerd welke activiteiten belastingplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting en de fiscale openingsbalans is opgesteld. Eindelijk is in 2022 een akkoord bereikt met de belastingdienst over de beginbalans van de Laarberg. De vennootschapsbelasting kan ook een last in de begroting met zich meebrengen, over de fiscale winst moeten we vennootschapsbelasting betalen. De prognose is dat wij verliezen kunnen verrekenen zodat er geen vennootschapsbelasting verschuldigd is. Naar aanleiding van de negatieve uitspraak door de Belastingdienst op het door ons aangetekende bezwaar 2016 d.d. 5 januari 2024 hebben wij op 1 februari 2024 een beroepschrift ingediend inzake de toepassing van het zogenoemde “schoolkostenmodel” op de verbouwing van de scholengemeenschap het Marianum. Nadien is nog niets meer vernomen. Wij verwachten dat eerst in 2025 de rechtszaak zal worden behandeld. Verzekeringsrisico’s Voor zowel materiële (gebouwen/kunstvoorwerpen e.d.) als immateriële zaken (aansprakelijkheid, fraudeverzekering en bestuurdersaansprakelijkheid e.d.) hebben we met verzekeringspolissen de risico’s afgedekt. Jaarlijks heroverwegen we de verzekeringspolissen. In regionaal verband besteden we de diverse verzekeringen aan. Momenteel onderzoekt de VNG de mogelijkheid om een Risicobeherfonds op te richten.

Het Risicobeheerfonds ontzorgt gemeenten door risico’s te verminderen en de behandeling van schades over te nemen. Een eigen verzekeringsmaatschappij maakt deel uit van het Risicobeheerfonds. Hierdoor kunnen mogelijk forse premiebesparingen worden gerealiseerd en zijn aanbestedingen van verzekeringen niet meer nodig. Gemeente kunnen zelf bepalen of ze willen deelnemen. Doel van het VNG Risicobeheerfonds is het verlagen van de verzekeringspremies en het verhogen van de veiligheid. Dit sluit aan bij de Verenigingsstrategie 2030 om door samenwerking en kennisdeling de bestuurskrachten van gemeenten te versterken. Mocht dit eind 2024 concreet worden, dan zullen wij onderzoeken of dit ook voor onze gemeente een interessante optie is. Vastgoed De financiële risico’s maken we door middel van een jaarlijkse update van het kwaliteitsniveau van de gebouwen en de financiële vertaling daarvan zowel op het niveau van groot onderhoud als op niveau van klachtenonderhoud inzichtelijk. De omvang van de bestemmingsreserve groot onderhoud gebouwen is op dit moment voldoende. Een belangrijk financieel risico betreft de mogelijke waardedaling van het gemeentelijk vastgoed. Het gaat hierbij om vastgoed waarbij de gemeente voornemens is wijzigingen door te voeren zoals een bestemmingsplanwijziging, verkoop of sloop.

Jaarlijks kijken we of er sprake is van een wijziging bij een van de gemeentelijke gebouwen. Als sprake is van een waardedaling corrigeren we dat bij de jaarrekening. Het financieel effect hiervan kan van redelijk grote omvang zijn en een fors negatief effect hebben op het rekeningresultaat en daarmee op de vrij besteedbare reserve.

76

Toereikende bestemmingsreserves voor onderhoudsvoorzieningen Op basis van de beschikbare beheerprogramma’s zijn de bestemmingsreserves op niveau. Onvoorziene omstandigheden daargelaten zijn de financiële risico’s voldoende afgedekt.

Financiële kengetallen Onderstaande kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte onze gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen afdekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid.

Jaarrek. 2023

Begrot. 2024

Begrot. 2025

Netto schuldquote

71%

75%

68%

<90%

90-130%

>130%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

59%

62%

57%

<90%

90-130%

>130%

Solvabiliteitsratio

37%

32%

35%

>50%

20-50%

<20%

Grondexploitatie (waarde van de grond t.o.v. geraamde baten)

3%

1%

0,1%

<20%

20-35%

>35%

Structurele exploitatieruimte Begroting

6,73%

1,90%

1,58%

Begr. en MJR >0%

Begr. of MJR >0%

Begr. en MJR < 0%

71%

73%

74%

<95%

95-105%

>105%

1214%

292%

292%

>100%

80-100%

<80%

Kengetallen

Gemeentelijke belastingcapaciteit Weerstandsvermogen

Cat. A

Cat. B

Cat. C

77

Kengetallen

Netto schuldquote

begroting 2026

begroting 2027

begroting 2028

categorie A

Categorie B

Categorie C

72%

71%

71%

<90%

90-130%

>130%

60%

59%

59%

<90%

90-130%

>130%

34%

34%

33%

>50%

20-50%

<20%

0,1%

0,1%

0,1%

<20%

20-35%

>35%

Begr. en

Begr. of

Begr. en MJR

MJR >0%

MJR >0%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsrisico Grondexploitatie (waarde van de grond t.o.v. de geraamde baten)

Structurele exploitatieruimte

Gemeentelijke belastingcapaciteit Weerstandsvermogen

-2,68%

-2,54%

-2,39%

<0%

75%

75%

76%

<95%

95-105%

>105%

335%

265%

258%

>100%

80-100%

<80%

78

Paragraaf 2: Verbonden partijen en participaties Verbonden partijen en participaties Verbonden partijen zijn derde rechtspersonen waarmee Oost Gelre een bestuurlijke en financiële band heeft, zoals deelnemingen (vennootschappen), gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen. Het is niet onze bedoeling te rapporteren over alle partijen waarmee een verbintenis bestaat. We beperken ons tot de partijen waarin wij een bestuurlijk en/of financieel belang hebben. Wat voor ons de verbonden partijen vaak ingewikkeld maakt, is dat we zowel bestuurder als klant zijn. Bovendien zijn er vaak meerdere deelnemers aan de verbonden partij. Wij zijn dan niet de enige bestuurder en niet de enige klant en moeten dus onze bestuurlijke doelen en ‘klantwensen’ afstemmen met die van andere deelnemers. Dit alles maakt de aansturing van verbonden partijen complex. Centraal staat daarom de vraag hoe wij meer grip krijgen op het beleid, de financiën en het product van onze Wet gemeenschappelijke regelingen verbanden (Wgr). De sturing op en verantwoording van verbonden partijen versterken we door: 

De planning- en control-cyclus van gemeenten en WGR-verband beter op elkaar af te stemmen’; het gaat daarbij om afstemmen van de onderlinge informatievoorziening via begroting, tussentijdse rapportages en jaarrekening;



De overlegstructuren tussen gemeenten en WGR-verband verder te optimaliseren;



Meer invloed uit te oefenen aan de voorkant van het beleidsproces; meedenken over visie, ambities en de vertaling daarvan naar kaders is effectiever dan achteraf uitkomsten toetsen;



De begrotingsrichtlijnen tussen deelnemende gemeenten onderling af te stemmen en eenduidig te communiceren naar de verbonden partijen.

Verbonden partijen met bijzondere ontwikkelingen De volgende verbonden partijen kennen ontwikkelingen die belangrijk zijn.

Veiligheidsregio Noord en Oost Nederland (VNOG) De VNOG bestaat uit 22 gemeenten. Het bestuur van de VNOG, het Algemeen Bestuur, bestaat uit de 22 burgemeesters van de gemeenten. In 2024 stelt de VNOG een nieuw meerjarig Regionaal Beleidsplan voor de periode 2025 - 2028 op. In het Beleidsplan staat het strategische beleid voor de komende jaren. De VNOG zal in 2025 in ieder geval haar wettelijke taken gaan uitvoeren: rampenbestrijding, brandweerzorg, risico- en crisisbeheersing, bevolkingszorg en geneeskundige hulpverlening. En de VNOG zal alle voorbereidende en administratieve taken die daarbij horen doen. Daarbij zal de VNOG, indachtig haar missie (“Samen werken aan veiligheid”), de samenwerking met de vele partners opzoeken. De voorliggende begroting is, door het ontbreken van een nieuw meerjarig Regionaal Beleidsplan, voor nu toegespitst op reguliere taken en bestaande plannen. Rode draad in deze begroting zijn de Opgaven van VNOG. In het nieuwe Beleidsplan worden die naar verwachting voortgezet. De Opgaven vormen het concrete antwoord van VNOG op de vragen van de samenleving. Deze Opgaven zijn: 0. Het voorkomen, beperken en bestrijden van incidenten, rampen en (langdurige) crises (maatschappelijke opdracht) (Incidentbestrijding en crisisorganisatie) 1. Zelfredzaam & risicobewust 2. Vakbekwaam & deskundig 3. Sterke informatiepositie 4.

Een gezonde financiële basis en betrokken medewerkers (randvoorwaarde) (gezonde bedrijfsvoering) In het Beleidsplan zal de VNOG aanvullend op de reguliere taken (nieuwe) speerpunten gaan oppakken. Met deze speerpunten geeft de VNOG een antwoord op de (maatschappelijke) ontwikkelingen voor de komende jaren.

79

Risico's - Repressieve huisvesting (brandweerkazernes): de brandweerkazernes zijn in eigendom van ons als gemeente. Op dit moment zijn er definitieve afspraken gemaakt over de demarcatie en heeft het college de regeling demarcatie vastgesteld. Op dit momenteel is nog niet duidelijk hoe de kosten voor het beheer en onderhoud van de repressieve huisvesting zich gaan ontwikkelen. - Prijsstijgingen (boven reguliere aanpassing) en vooral m,b.t. brandweermaterieel en materiaal. Wereldwijde ontwikkelingen (vanaf 2021) van een toenemende vraag in samenhang met schaarste van aanbod ,die de (grondstof)prijzen waaronder die van energie en katoen, stijgen. Hogere kosten blijven dan ook voor de VNOG, omdat er geen mogelijkheid is van nacalculatie. De prijsstijgingen kunnen worden versterkt door een gebrekkige marktwerking voor (periodiek) brandweermaterieel en materiaal. Tot slot is een overzicht van alle risico's opgenomen in de programmabegroting 2025- 2028 van de VNOG.

Fijnder Fijnder heeft als doel inwoners die op zoek zijn naar werk en ontwikkelmogelijkheden een sluitende aanpak te bieden. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen begeleiding op weg naar werk, een opleiding of een zinvolle dagbesteding. Uitgaande van de cliëntvraag biedt Fijnder Maatwerk. Fijnder kent drie uitvoeringsprogramma's: a. Programma Werk en Activering: Het re-integreren van werkzoekenden met een gemeentelijke uitkering (inclusief nieuw Beschut), maar ook van niet-uitkeringsontvangers en daarnaast het matchen en detacheren van Wsw-medewerkers. Het activeren van cliënten voor wie de stap naar betaald werk vooralsnog niet mogelijk is. Het inzetten van reintegratie instrumenten om cliënten stappen te laten zetten in hun ontwikkeling; b. Programma Inkomen: Het verlenen van bijstand of leefgeld voor levensonderhoud aan cliënten die niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien. De inzet van Fijnder is tevens gericht op het voorkomen dat personen die een uitkering aanvragen deze ten onrechte krijgen (poortwachtersfunctie); c. Programma Ondersteuning: Het bieden van een financieel vangnet voor inwoners die onvoorziene kosten hebben en door buitengewone omstandigheden in financiële problemen dreigen te raken of zijn geraakt of willen participeren in de samenleving. Het gaat om de uitvoering van bijzondere bijstand en onze minimaregeling.

Daarnaast is er nog een afgeleid programma dat vanwege de specifieke aard niet onder de hoofdprogramma’s is gebracht; d. Programma Overhead en algemene kosten: Hier worden de algemene bedrijfsvoeringskosten, de incidentele baten en lasten en de mutaties in de reserves geraamd. We zien de volgende trends en ontwikkelingen voor 2025: Participatiewet in Balans Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kiest ervoor de herziening van de Participatiewet vorm te geven in het programma Participatiewet in Balans. In het programma komen de ingezette sporen om de Participatiewet te verbeteren samen. Hiermee wordt de beweging gemaakt om te werken vanuit vertrouwen. Fijnder loopt voorop met deze ontwikkeling door bij de intake het gesprek op basis van vertrouwen aan te gaan en niet op basis van documenten/bewijsstukken. Infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven Er worden middelen vanuit het Rijk vrijgemaakt om de volgende stappen te zetten richting een duurzame infrastructuur. Bestandstoename Fijnder heeft tot 2023 ten aanzien van de bestandsontwikkeling een positieve afwijking laten zien van landelijke cijfers. In 2023 was er een trendbreuk zichtbaar als gevolg van de instroom van onder meer statushouders. Deze trend zet door in 2024 en ook de komende jaren blijft de instroom naar verwachting

80

hoog. Voor de bestandsontwikkeling van het uitkeringsvolume wordt vooralsnog aangesloten bij het verwachte uitkeringsvolume zoals opgenomen in de septembercirculaire 2023. Dit leidt tot een mogelijke bestandsstijging van 1,41%. De ambitie blijft om het bestand niet te laten stijgen, maar een bestandsstijging van 1,41% wordt als reëel beschouwd.

Stadsbank Oost Nederland (SON) De Stadsbank Oost Nederland is een samenwerkingsverband van 21 gemeenten in de Achterhoek en Twente. De SON beschikt over kennis en ervaring als financieel schulddienstverlener en verstrekker van sociale kredieten. In samenwerking met de ketenpartners werkt SON aan een oorzaakgerichte oplossing. Met oog voor het geheel en het besef dat schulden nooit alleen komen. SON werkt interdisciplinair en is geografisch ingedeeld in een vijftal gebiedsteams (waaronder Gebiedsteam Achterhoek). Elk gebiedsteam bestaat uit een klantmanager, budgetconsulent, schuldregelaar, allround consulent en een administratief ondersteuner. Doel: de klanten maximaal faciliteren door middel van een integrale aanpak, discipline overstijgend. Speerpunten 2025 Klant voorop! Doorbouwen aan een klant- en resultaatgerichte dienstverlening De vernieuwde strategie strategie van Stadsbank; ‘Samen lossen we schulden op’, wordt vertaald naar de verdere omvorming naar een dynamische organisatie. Het profiel van de Stadsbank is een klant- en resultaatgerichte expertise-organisatie in optimale verbinding met en faciliterend naar gemeenten en hun regie op het sociaal domein. Samen met de inzet vanuit het sociaal team wordt daarmee de impact van de dienstverlening van de Stadsbank in het gemeentelijk sociaal domein vergroot.

De vernieuwde strategie is vertaald in een meer klant- en resultaatgerichte dienstverlening (klantreis), die vanaf 2023 is ingezet. Sneller schulden regelen, betere begeleiding Op 1 juli 2023 is de looptijd van de wettelijke schuldsanering (Wsnp) gehalveerd van 36 naar 18 maanden als gevolg van de wijziging van de Faillissementswet. Ook de aflosperiode in de Minnelijke schuldregeling natuurlijke personen (Msnp) is verkort naar 18 maanden. Hoe sneller schulden kunnen worden geregeld, hoe eerder rust voor de klant ontstaat. Het verkorten van een schuldregeling levert echter alleen wat op als het lukt om terugkeer in de problematische schulden in de toekomst te voorkomen. Naast de preventie aan de voorkant zal ook de nazorg worden geïntensiveerd. Doorontwikkeling basisdienstverlening De basisdienstverlening is ontwikkeld door het Ministerie van SZW, VNG, Divosa en NVVK om de schuldhulpverlening in Nederland, ten aanzien van het bereik en de kwaliteit en de wijze waarop begeleiding en nazorg wordt vormgegeven, te verbeteren en de verschillen tussen gemeenten te verkleinen. De Stadsbank participeert ook in 2025 een landelijke klankbordgroep om de elementen van de basisdienstverlening uit te werken. In 2025 wordt ook het aangepaste en toekomstbestendige bekostigingsmodel geïmplementeerd.

Een model dat zoals voorheen is gebaseerd op solidariteit, gemeenschappelijkheid en flexibiliteit, maar met meer voorspelbaarheid, minder productdifferentiatie en meer ruimte voor ontwikkeling.

Regio Achterhoek Regio Achterhoek behartigt de gemeentelijke belangen van 8 Achterhoekse gemeenten op het gebied van economische ontwikkeling, ruimtelijke ontwikkeling en volkshuisvesting, mobiliteit en bereikbaarheid, zorginnovaties, circulaire economie en energietransitie, natuur, lobby, subsidieverwerving en -verstrekking en grensoverschrijdende samenwerking, met name gericht op Duitsland. Regio Achterhoek draagt in ieder geval zorg voor de profilering van de Achterhoek en de vertegenwoordiging van de overheid in de regionale samenwerking met andere partijen zoals de ondernemers en maatschappelijke organisaties. De gemeenten werken in de Achterhoek nauw samen met ondernemers en maatschappelijke organisaties onder de vlag van Achterhoek Ambassadeurs. De samenwerking vindt plaats aan Thematafels en in de 81

Achterhoek Board. De gemeenten voeren daarbij hun controlerende en visievormende taak uit via de Achterhoek Raad. Regio Achterhoek zelf voert de regie op de algehele samenwerking en heeft daarbij met name een faciliterende en adviserende rol. Tevens richt Regio Achterhoek zich op het uitvoeren van de regionale lobby, regiomarketing en het verwerven en verstrekken van subsidies. Centraal in de regionale samenwerking staat de Achterhoek Visie 2030. In deze visie staan de ambities van de regio om in 2030 te excelleren als gezonde, schone, leefbare, gekwalificeerde, productieve en bereikbare regio. De visie draagt integraal, beleidsterrein- en gemeentegrensoverstijgend bij aan de beleidsdoelstellingen van Oost Gelre. Het realiseren van de regionale ambities gebeurt voor een belangrijk deel via (interne en externe) projecten waar het samenwerkingsverband een bijdrage aan levert in financiële zin of in een andere vorm. Een belangrijk speerpunt voor Regio Achterhoek in 2025 is de uitvoering van de Regio Deal Achterhoek, die de regio heeft gesloten met het Rijk om gezamenlijk te werken aan het toekomstbestendig maken van economie, leefomgeving en bestuurlijke slagkracht met een samenhangende aanpak.

Concreet richt deze zich gedurende de looptijd van 2024 tot en met 2028 op de opgaven 1) Voorzieningen onder druk door vergrijzing en ontgroening, 2) Toenemende krapte op de arbeidsmarkt, 3) Rem op de groei van ons MKB en 4) Klimaat en landelijk gebied onder druk. Daarnaast staat 2025 in het teken van het 'toekomstbestendig maken' van de organisatie. Dit houdt in dat Regio Achterhoek de ambitie hoog wil houden door de komende jaren meer in te zetten op de regionale lobby en door te zorgen voor een steviger organisatie om onder meer de thematafels beter te kunnen ondersteunen. Tegelijkertijd wil Regio Achterhoek zorgen voor een financieel gezonde organisatie en komen met oplossingen voor het oplopende tekort in de begroting voor de periode na het komende begrotingsjaar, dat voor een belangrijk deel het gevolg is van het wegvallen van de structurele middelen van de provincie.

NV Rova De afvalinzameling door de ROVA, met het systeem van het omgekeerd inzamelen, levert aanhoudend een goed beeld op ten aanzien van de afvalscheiding als ook de klanttevredenheid. Hoewel de landelijke doelstellingen voor 2020 afvalscheiding al lange tijd ruimschoots worden behaald wordt doorlopend ingestoken op een goed scheidingsgedrag. We zitten als Oost Gelre dicht tegen de landelijke doelstelling van 2025 aan, maar deze is nog niet gehaald. In 2024, maar ook in de komende jaren blijven we inzetten op beter scheidingsgedrag. Daarnaast willen we in 2024 en 2025 met de 0-aanbieders aan de slag. Hiermee verwachten we de laatste percentages vervuiling uit o.a. het PMD te krijgen om wel de doelstelling 2025 te gaan halen. Naast de afvalinzameling verzorgt de ROVA ook de taken behorend bij de uitvoering Beheer Buitenruimte in de gemeente. Belangrijke doelstelling is dat we financieel de komende jaren het groenonderhoud passend houden binnen de begroting. Dat is met de inflatie waarmee we in de huidige situatie mee hebben te maken een uitdaging. We blijven ons inzetten om financieel rond het begrote bedrag te blijven, maar dat zal heel lastig worden. Knelpunt voor de komende jaren in de periode 2025 t/m 2028 is de stijgende kosten van SW medewerkers welke met pensioen gaan en waar dit werk opgepakt dient te worden door duurdere arbeidskrachten.

Een ander knelpunt waar we in de periode 2025 t/m 2028 mee aan de slag moeten is het opruimen van plekken in de gemeente waar invasieve exoten staan.

Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) De coronacrisis heeft het werk van de ODA behoorlijk beïnvloed. Een groot deel van het takenpakket wat de ODA namens de gemeente uitvoert is het toezicht en handhaving. Tijdelijk is de aandacht meer gericht geweest op de "kleinere" controles, zoals op de stoppersregeling en gevelcontroles. De grotere integrale controles zijn daardoor minder uitgevoerd. Ondanks de coronacrisis was er een toename bij de vergunningverlening en de specialismen. Voor de invoering van de Omgevingswet is veel voorbereidend werk verricht en heeft de ODA gezorgd voor het organiseren van workshops. Naast haar primaire VTH taken vervult de ODA hierin een belangrijke rol.

82

Achterhoekse Groene Energie Maatschappij (AGEM) AGEM Gemeentelijke Energie B.V. (AGE BV) AGE BV is leverancier van groene energie voor de gemeentelijke aansluitingen van de Achterhoekse gemeenten (m.u.v. Berkelland). Doelstelling van AGE BV is het energieneutraal maken van het gemeentelijke energieverbruik. Naast inkoop en levering van energie zorgt AGE BV dan ook voor eigen opwekking van duurzame energie. Hiervoor is het Zonnepark Braamt in eigendom genomen waarmee tegen kostprijs, via het "zelfleveringsmodel", zonnestroom wordt geleverd voor gemeentelijk gebruik. Coöperatie Energieloket Achterhoek Het Energieloket Achterhoek werkt in opdracht van de Achterhoekse gemeenten. Bij het loket kunnen inwoners en ondernemers terecht voor kennis en onafhankelijk advies op het gebied van verduurzamen. Het loket zorgt ook voor begeleiding bij subsidie- en financieringsmogelijkheden ten behoeve van de energietransitie. Daarnaast worden er door het loket collectieve acties georganiseerd en zorgt men voor ondersteuning bij initiatieven om te verduurzamen.

Dimpact Dimpact is de Coöperatieve vereniging van, voor en door gemeenten. Dimpact helpt ons om de digitale dienstverlening verder te ontwikkelen. De leden zijn de eigenaar van de coöperatie en sturen de ontwikkelingen aan. De digitale innovatie van dienstverlening aan inwoners en bedrijven moet versneld worden, en dat kunnen we niet alleen. Samen staan we voor dezelfde uitdagingen en ambities. Daarom ligt samen organiseren voor de hand. Sinds 2006 zijn wij lid van de vereniging Dimpact. Ook is Dimpact de partij die voor ons (40 gemeenten, 3 miljoen inwoners) landelijke ontwikkelingen probeert te vertalen naar een stuk digitale informatievoorziening en bedrijfsvoering. Verder vertegenwoordigt Dimpact ons in overleggen (bijv. VNG en VNG Realisatie), waarin landelijke afspraken gemaakt worden over het realiseren en invoeren van ontwikkelingen. Te denken valt hierbij aan de informatiehuishouding rond de Omgevingswet, invoering zaakgericht werken, informatiebeveiliging. Ook organiseren zij de samenwerkingsprocessen voor collectieve vraagbundeling, collectieve aanbesteding en collectief contractmanagement ten behoeve van doorontwikkeling en beheer van ICT-diensten. Dit resulteert voor de leden in een gezamenlijk verworven portfolio.

Dimpact is inmiddels koploper als het gaat om de transitie van de gemeentelijke informatiearchitectuur naar een informatiestructuur op basis van Common Ground.

Erfgoed Centrum Achterhoek Liemers (ECAL) Het ECAL beheert, maakt archiveren toegankelijk en stelt archieven beschikbaar van de deelnemende overheidslichamen overeenkomstig de Archiefwet. Daarnaast zorgt het ECAL voor het in stand houden en bevorderen van het cultureel erfgoed in het gebied van de Achterhoek en de Liemers in de ruimste zin van het woord. Sinds 2019 gebeurt dit ook voor digitale archiefbescheiden met het e-Depot.

GGD GGD Noord- en Oost-Gelderland is de gezondheidsdienst van 22 gemeenten die de gezondheid van alle inwoners bewaakt, beschermt en bevordert. Alle deelnemende gemeenten aan deze gemeenschappelijke regeling nemen de basisproducten van de GGD af die betrekking hebben op de Publieke gezondheid. Deze taken liggen vast en worden omschreven in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Met uitzondering van de gemeente Apeldoorn nemen de overige 21 gemeenten ook de taken af die betrekking hebben op de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) 4-18 jaar. De gemeenten bekostigen de basisproducten voor de publieke gezondheidszorg en voor de JGZ op basis van bijdragen per inwoner aan de GGD. Daarnaast biedt de GGD aan diverse partijen op contractbasis andere producten aan. In 2023 is de bestuursagenda 2023-2027 vastgesteld. Deze is bedoeld als kader voor de komende jaren en gaat uit van de volgende vier prioriteiten:

83



vergroten van gelijke kansen op gezondheid voor iedereen



mentale gezondheid



gezonde leefstijl



gezonde fysieke en sociale leefomgeving

Laarberg De komende jaren zullen in het teken staan van verdere uitgifte van bedrijfskavels. De uitgiftesnelheid staat momenteel stevig onder druk. Netcongestie is daarbij een vertragende en beperkende factor (in ieder geval tot 2029). Onderzoek naar en ontwikkelen van mogelijke oplossingen voor deze problematiek zullen belangrijk onderdeel zijn van de strategie om RBT Laarberg in de markt te positioneren. Belangstelling voor kavels is sinds 2024 weer aan het aantrekken. Het aanbod van bedrijfskavels in de regio wordt schaars waardoor de vraag op Laarberg aantrekt. Worden er oplossingen gevonden voor de netcongestie dan zal de verkoop van kavels toenemen. Voor de nadere uitwerking van de paragraaf verbonden partijen verwijzen wij u naar de bijlage.

84

Overzicht verbonden partijen Het overzicht van de verbonden partijen is opgenomen in de onderdeel 'verbonden partijen' in de financiële programmabegroting 2025. 1. De volgens de Vestigingsplaa Openbaar belang rekenkamer ts gedefinieerde verbonden partijen met een bestuurlijk en aanmerkelijk financieel belang.

Bestuurlijke relatie

Collegevertegenwoordigi Aantal ng deelnemer s

Eigen vermogen

Vreemd vermogen

veranderin resulta g belang at Financiële bijdrage

begin eind begin eind dienstjaar dienstjaar dienstjaar dienstjaar dienstjaar Gemeenschappelij ke regelingen Regio Achterhoek

Doetinchem

Regio Achterhoek zet zich ABin voor een duurzaam Bestuurslid vitale, aantrekkelijke en gezonde regio door samen met andere partners (bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties) de Achterhoekvisie 2030 en jaarplannen uit te voeren. Met deze agenda wil de regio een antwoord bieden op diverse ontwikkelingen die op de Achterhoek afkomen, zoals demografische krimp, economische uitdagingen en klimaat- en milieuproblematiek. Door krachten te bundelen en slimme verbindingen te leggen kan de Achterhoek vitaal gehouden worden. Via Regio Achterhoek wordt er gewerkt aan een coöperatieve regio die nieuwe, onverwachte oplossingen ontwikkelt en toepast. Daarnaast zal invulling gegeven worden aan de Regio Deal Achterhoek die de regio heeft gesloten met het Rijk en waarmee een (extra) impuls gegeven wordt aan de regionale opgaven waar gemeenten voor staan.

Burgemeester A. Bronsvoort, Plv. Wethouder J. Hoenderboom

7 6.762.000 gemeente n

6.095.000 15.484.00 17.759.00 geen 0 0

0

239.938

85

Veiligheidsregio Noord- en OostGelderland

Apeldoorn

De veiligheidsregio werkt in DB/ABnauw overleg met Bestuurslid maatschappelijke partners aan een veilige leefomgeving. Zeven dagen per week, 24 uur per dag ligt de focus op het beheersen van risico's en het bestrijden van incidenten. Voortdurend goed voorbereid zijn in samenspraak met burgers, bedrijven en instellingen in de regio Noord- en OostGelderland

Omgevingsdienst Achterhoek (ODA)

Hengelo (Gld) De Omgevingsdienst ABAchterhoek is voor Bestuurslid overheden in deze regio (en namens deze overheden ook voor bedrijven en burgers) hèt aanspreekpunt voor vraagstukken op het gebied van milieu. De adviseurs bieden hoogwaardige kennis en expertise aan op het gebied van vergunningverlening, toezicht, handhaving en milieuadvies. Door de bundeling van kennis, de korte lijnen en het snel en efficiënt werken zijn de geleverde producten steeds van hoog niveau. Het doel van de ODA is om samen met haar opdrachtgevers zich dagelijks in te zetten voor een gezonde, schone en veilige leefomgeving voor de inwoners en bedrijven in haar werkgebied.

Burgemeester A. Bronsvoort, Plv. Wethouder J. Hoenderboom

22 17.925.00 15.667.000 47.558.00 68.572.00 geen gemeente 0 0 0 n

0 1.949.200

AB lid: Wethouder B. Porskamp

8 gemeente n

164.000

300.000 1.146.000 1.146.000 geen

0 1.417.300

8 gemeente n

187.793

107.836

0

Plv lid: Wethouder J. Hoenderboom Erfgoed Centrum Doetinchem Achterhoek Liemers (ECAL)

Het Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers beheert het archief van de acht Achterhoekse gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude

AB Bestuurslid Lid: Wethouder J. Hoenderboom

451.591

438.782 geen

191.126

86

IJsselstreek en Winterswijk. Voor deze gemeenten bewaart het Erfgoedcentrum historische informatie en stelt deze beschikbaar. Het beschikbaar stellen gebeurt via de website of op de studiezaal. De komende jaren zal het archief naast papieren informatie meer en meer digitale informatie bevatten. Plv lid: Wethouder E. Dusseldorp 1. De volgens de Vestigingsplaa Openbaar belang rekenkamer ts gedefinieerde verbonden partijen met een bestuurlijk en aanmerkelijk financieel belang.

Bestuurlijke relatie

Collegevertegenwoordigi Aantal ng deelnemer s

Eigen vermogen

Vreemd vermogen

veranderin resulta g belang at Financiële bijdrage

begin eind begin eind dienstjaar dienstjaar dienstjaar dienstjaar dienstjaar Fijnder

Groenlo

De dienst is van en voor de DBgemeenten (Berkelland, Bestuurslid Oost Gelre en Winterswijk); De dienst staat voor maximale zelfstandigheid op het gebied van arbeid, inkomen en participatie; De dienst is klantgericht, resultaatgericht en levert in haar samenwerking met partners maatwerk; De dienst voert de opgedragen taken uit met betrokken, professioneel en kwalitatief goed personeel; De dienst heeft ambitie en wenst een voortrekkersrol te vervullen

DB lid : Wethouder E. Dusseldorp

ABBestuurslid

AB lid 1: Wethouder E. Dusseldorp

3 2.589.000 gemeente n

2.333.000 9.723.000 8.967.000 geen

0 12.353.00 0

22 1.289.900 gemeente n

1.464.500 5.790.100 7.098.300 geen

0

AB lid 2: Wethouder A. Schuten Stadsbank Oost Nederland

Enschede

De Stadsbank Oost Nederland is een Gemeenschappelijke Regeling ‘van en voor’

ABBestuurslid

Lid: Wethouder E. Dusseldorp

260.073

87

gemeenten. De missie is om financiële weerbaarheid en eigen kracht van huishoudens te versterken. Dit doen door voortdurend te bouwen aan een betrouwbare, transparante en kwalitatief hoogwaardige uitvoeringsorganisatie, die samen met klanten duurzame resultaten boekt en zich daarover altijd maatschappelijk verantwoordt. Plv lid: Wethouder vA. Schutten GGD Noord- Oost Gelderland

Warnsveld

De GGD is de ABgezondheidsdienst van en Bestuurslid voor de gemeenten Aalten, Apeldoorn, Berkelland, Bronckhorst, Brummen, Doetinchem, Elburg, Epe, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Heerde, Lochem, Montferland, Nunspeet, Oldebroek, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Putten, Voorst, Winterswijk en Zutphen. Centraal bij de GGD staat preventie: het voorkomen van ziekten in de regio.

AB lid: Wethouder E. Dusseldorp

22 2.130.000 gemeente n

2.158.000 2.910.000 2.977.000 geen

0

681.189

Plv lid: Burgemeester A. Bronsvoort Naamloze, Vestigingsplaa Openbaar belang Commanditaire en ts Besloten Vennootschappen en verenigingen

Bestuurlijke relatie

Collegevertegenwoordigi Aantal ng deelnemer s

Eigen vermogen

begin eind dienstjaar dienstjaar Gebiedsondernemin Groenlo g Laarberg CV

Laarberg is het regionale bedrijvenpark in het oostelijke deel van de Achterhoek. Door een bundeling van krachten kunnen we de concurrentiepositie van de regio waarborgen, verstevigen en verbeteren.

Vennoot

Vert : Wethouder A. Schutten

2 gemeente n

Vreemd vermogen

veranderin resulta g belang at Financiële bijdrage

begin eind dienstjaar dienstjaar dienstjaar geen

48% aandelen

88

Met ruimte voor ondernemingen tot en met milieucategorie 5 Gebiedsondernemin Groenlo g Laarberg BV

Laarberg is het regionale bedrijvenpark in het oostelijke deel van de Achterhoek. Door een bundeling van krachten kunnen we de concurrentiepositie van de regio waarborgen, verstevigen en verbeteren. Met ruimte voor ondernemingen tot en met milieucategorie 5

Lid raad van Vert : Wethouder A. commissariss Schutten en Aandeelhoude r

2 gemeente n

geen

48% aandelen

Plv vert: Wethouder J. Hoenderboom Alliander NV

Arnhem

Alliander is een Aandeelhoude Vert: Wethouder A. netwerkbedrijf en zorgt voor r Schutten een betrouwbare, betaalbare en bereikbare energievoorziening (gas en elektra)

Niet in kaart gebracht

395.494 aandelen

Niet in kaart gebracht

Ca. 2.500

Plv vert: Wethouder B. Porskamp Nuval Platform

-

De gemeenten die zich Lid vereniging Vert: Wethouder A. verenigd hebben in het Schutten Nuval-platform hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergadering en van Alliander en Vitens. Plv vert: Wethouder B. Porskamp

Vitens NV

Zwolle

Het beschikbaar Aandeelhoude Vert: Wethouder A. stellen van voldoende r Schutten betrouwbaar drinkwater.

Niet in kaart gebracht

€ 684,8 miljoen

€ € 1537 724,1miljoe miljoen n

€ 1682 miljoen

18.693 aandelen

Plv vert: Wethouder B. Porskamp NV ROVA

Zwolle

ROVA is een duurzaam Aandeelhoude Vert: Wethouder B. dienstenbedrijf dat voor de r Porskamp aandeelhoudende gemeenten zorg draagt voor de inzameling van het huishoudelijk afval en het onderhoud van de openbare ruimte. De missie

23 gemeente n

295 aandelen

89

van de ROVA is om zorg te dragen voor een schone en duurzame leefomgeving voor de inwoners van de aandeelhoudende gemeenten. De ROVA is actief voor 23 gemeenten verdeeld in 3 regio's: Zwolle, Achterhoek en Eemland. Plv vert: Wethouder A. Schutten AGEM