programmabegroting 2024-2027

94

Voorbeelden hiervan zijn: het keurmerk veilig buitengebied, integrale controles op bedrijventerreinen en in het buitengebied en bewustwordingsacties voor het signaleren van ondermijnende activiteiten. Met betrekking tot de aanpak van ondermijning werken we samen met de andere Achterhoekse gemeenten. Er is een opgaveregisseur ondermijning Achterhoek. De burgemeester van Oost Gelre is bestuurlijk opdrachtgever en de gemeentesecretaris van Oost Gelre ambtelijk opdrachtgever. Tot slot is er in 2022 een weerbaarheidsscan uitgevoerd door het RIEC bij de gemeenten. Op basis van interviews en een documentenanalyse is gebleken of- en in welke mate de gemeente Oost Gelre weerbaar is tegen ondermijning. Het RIEC heeft een adviesrapport opgesteld met aanbevelingen. Op basis van deze aanbevelingen is een lokaal plan van aanpak ondermijning opgesteld, die momenteel in uitvoering is.

Informatiemanagement De inspanningen op het terrein van Informatiemanagement worden gevoed vanuit de Nederlandse Digitale Agenda en de Europese Digitale Agenda. Hierin zijn de ambities van de Overheid vastgelegd om als Overheid klaar te zijn voor de informatiesamenleving van de toekomst. Denk hierbij aan continu door ontwikkelen van digitale producten zoals E-dienstverlening, en een snelle en goede infrastructuur. Deze digitale transformatie vraagt voor de komende jaren investeringen. Dat betekent investeren op: informatietechniek, processen en ambtelijke capaciteit. Naast deze “directe” investeringen is investering op twee aanverwante gebieden noodzakelijk. Allereerst voor privacy en ook voor informatiebeveiliging. Door alle nieuwe technische mogelijkheden nemen de risico’s in de informatiebeveiliging namelijk sterk toe. Nieuwe bedreigingen naar aanleiding van de Oekranïne oorlog (spanningen tussen het Westen en Rusland) maar ook door spionage door diverse landen (Rusland, China etc) maakt dat waakzaamheid, voorlichting maar ook investeren in Cybersecurity noodzakelijk blijf. Ook hebben we de taak om te zorgen dat we aan AVG voldoen. Ook hier wordt vol op ingezet. Het effect van investeren in digitale dienstverlening is dat de gemeente bij blijft bij de nieuwe eisen die gesteld worden. Inmiddels hebben we ruim 60 e-diensten online staan voor inwoners en ondernemers.

Indicatoren zijn: • Tenminste gelijk blijven van de klanttevredenheid gebruikers (inwoners, bedrijven); • Toename van het aantal digitaal toegankelijke producten; • Een stijgend aandeel van het digitale kanaal t.o.v. telefoon, post/mail en balie in het klantcontact. Binnen de werkprocessen kunnen efficiëntievoordelen bereikt worden. Daar staat tegenover dat de kosten voor beheer en ICT toenemen.

Financiën, planning & control De financiële en planning en control functie voorziet het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie van actuele, volledige en relevante informatie ter ondersteuning van de gemeentelijke beleidsontwikkeling en – uitvoering. Planning en control (P&C), of sturing en beheersing, gaat over de instrumenten waarmee we onze kaders en doelstellingen vastleggen waarmee we monitoren wat daarvan terecht is gekomen en vervolgens hierover verantwoording afleggen. Wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat gaat het kosten? Op welke punten kan en hoe moet er worden bijgestuurd? Hebben we bereikt wat we voor ogen hadden? Dit zijn de vragen die onder ‘planning en control’ vallen en waarop achtereenvolgens de begroting, de bestuursrapportage, slotwijziging en de jaarrekening antwoord geven. De P&C-cyclus biedt een instrumentarium dat college, raad en ambtelijke organisatie helpt om succesvol te kunnen opereren. Begrotingsapp Publicaties van de kadernota, programmabegroting, bestuursrapportage, slotwijziging en de jaarstukken vindt plaats via de begrotingsapp van Pepperflow. We streven naar een meer compacte programmabegroting en verantwoording die de raad beter in staat stelt haar kaderstellende en controlerende rol uit te oefenen.

De beoogde maatschappelijke effecten en doelstellingen worden zo SMART mogelijk beschreven en output en outcome (indicatoren) worden waar mogelijk en zinvol aan het P&C instrumentarium toegevoegd. De doorontwikkeling van het P&C instrumentarium is een continue proces welke in nauwe samenwerking met de gemeenteraad wordt vormgegeven.

95

Beleidsindicatoren Vanaf 2017 zijn gemeenten verplicht om de effecten van beleid toe te lichten op basis van een vaste set beleidsindicatoren. Daarmee wordt het mogelijk om gemeenten onderling beter en makkelijker met elkaar te vergelijken (benchmarken). De voorgeschreven indicatoren zijn opgenomen in dit jaarverslag. Via de website www.waarstaatjegemeente.nl is het mogelijk onze gemeente te vergelijk met bijvoorbeeld een buurgemeente of alle gemeente in Gelderland. De informatiewaarde van deze beleidsindicatoren zullen wij verder versterken door in de begroting, tussentijdse rapportage en de jaarrekening historische waarden op te nemen. Zo wordt het bijvoorbeeld mogelijk om (trendmatige) ontwikkelingen en effecten van beleid te monitoren. Interne beheersing Wij willen een organisatie zijn waar de uit beheersingsoogpunt relevante bedrijfsprocessen continu (en zichtbaar) financieel ’in control’ zijn. Het ’in control’ zijn houdt in dat we zowel de opzet, bestaan als (goede) werking van de beheersmaatregelen vaststellen. De noodzakelijke (verbijzonderde) interne controle is afgestemd op de beschreven risico’s en getroffen beheersmaatregelen. De bevindingen, conclusies en aanbevelingen worden vastgelegd in een rapportage die voor aanvang van de interim controle die de accountant in de maand oktober uitvoert beschikbaar is.

De bevindingen en aanbeveling naar aanleiding van deze controle worden door de accountant vastgelegd in een managementletter die net als het rapport van bevindingen bij de controle van de jaarrekening in het auditcommittee wordt besproken. Naar aanleiding van de voorstellen van de commissie Depla, in het rapport ‘Vernieuwing van de begroting en verantwoording van gemeenten’ legt het college met ingang van het verslagjaar 2023 in de jaarrekening verantwoording af over de financiële rechtmatigheid. Het doel van het verplaatsen van de financiële rechtmatigheid richting het college en de gemeenteraad is de politieke aanspreekbaarheid van het college door de raad. De accountant is alleen verantwoordelijk voor de getrouwheidstoetsing. Dit proces dient een kwaliteitsimpuls te geven aan het verder optimaliseren van de interne beheersing. De verklaring over de financiële rechtmatigheid kan een eerste stap zijn om te komen tot een breder in control statement waaronder ook ander kwaliteitsnormen onderdeel van de collegeverklaring gaan vormen. In nauwe samenwerking met het auditcommittee wordt uitvoering gegeven aan het implementatieplan en zal een voorstel volgen waarin uw raad de ambitie t.a.v. het in control statement zal bepalen.

Juridische kwaliteitszorg Een klein team juristen ondersteunt de organisatie bij vragen van juridische aard. Ook het college krijgt gevraagd en ongevraagd advies. Hierdoor adviseren we in een vroeg stadium vanuit juridisch oogpunt, maar ook met een praktijkgerichte blik over beleid, procedures en andere zaken.

Mediation Het is belangrijk dat wij goed contact hebben met bewoners, bedrijven en anderen. Het liefst kiezen we voor mediation boven oplossingen die via bezwarenprocedures, klachtenprocedures of de juridische weg tot stand komen. Daarom is het mooi dat we over een eigen registermediator beschikken. Zij is in staat om gesprekken te leiden tussen diverse partijen en om belangen helder te krijgen. Daarnaast werken wij samen in de Mediators Groep Achterhoek +. Binnen deze groep kunnen mediators voor elkaars gemeente ingezet worden.

Bezwarencommissie De gemeente heeft een onafhankelijke adviescommissie voor bezwaarschriften. De adviescommissie adviseert het college over bezwaren die binnenkomen. We nodigen bezwaarden uit om eerst in gesprek te gaan. Samen met de bezwaarmaker onderzoeken we dan of er naast een bezwarenprocedure nog andere wegen zijn die tot een oplossing kunnen leiden. Als bezwaarschriften tijdens het informele traject niet worden opgelost, dan worden deze behandeld tijdens een hoorzitting. De adviescommissie voor bezwaarschriften houdt gemiddeld genomen 10 hoorzittingen per jaar.

96

Ombudsman We hebben sinds 2012 een onafhankelijke gemeentelijke ombudsman die klachten behandelt als de interne klachtenbehandeling tot onvoldoende resultaat leidt. De ombudsman doet elk jaar verslag van zijn werkzaamheden in ons jaarverslag.

AVG Privacy is een grondrecht voor iedereen in Nederland en is wettelijk vastgelegd in de AVG. Niet alleen voor onze inwoners, maar ook voor onze personeelsleden. Digitale weerbaarheid is belangrijk in onze digitale samenleving. Gemeentes zijn vaak het doelwit van criminelen die onze gegevens in handen willen hebben om zo losgeld te kunnen vragen. Het is daarom extra belangrijk, dat er zorgvuldig en vertrouwelijk met alle persoonsgegevens wordt omgegaan. Dat medewerkers bewust zijn van de risico’s en weten waar ze alert op moeten zijn. In de meeste gevallen schuilt achter een hack namelijk een menselijke fout. De aandachtspunten voor privacy liggen in het verder en continue houden van bewustwordingsacties en het beleid. Het verwerkingsregister wordt geactualiseerd en nieuwe verwerkingen worden toegevoegd. Nieuwe risico’s worden bekeken en procedures worden aangepast om incidenten te voorkomen.

ENSIA ENSIA staat voor Eenduidige Normatiek Single Information Audit en betekent eenmalige informatieverstrekking en eenmalige IT-audit. Gemeenten moeten door middel van ENSIA elk jaar over de kwaliteit van de informatieveiligheid van diverse informatiesystemen verantwoording afleggen gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Met ENSIA is ook de verantwoordingssystematiek over de Basisregistratie Personen (BRP), paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten (PNIK), Digitale persoonsidentificatie (DigiD), Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), Basisregistratie Ondergrond (BRO) en Inkomen (SUWInet) samengevoegd en gestroomlijnd. Uitgangspunt is het horizontale verantwoordingsproces aan de gemeenteraad. Dit vormt de basis voor het verticale verantwoordingsproces aan de nationale partijen die een rol hebben in het toezicht op informatieveiligheid.

Op hoofdlijnen ziet het ENSIA-verantwoordingsproces er als volgt uit: • jaarlijks wordt een zelfevaluatie informatieveiligheid uitgevoerd, • het college stelt hierover een collegeverklaring op, • een IT-auditor controleert de collegeverklaring en stelt een assurance rapport op, • het college rapporteert in het jaarverslag over de informatieveiligheid, • de gemeenteraad wordt vertrouwelijk geïnformeerd via een separate rapportage informatieveiligheid, • de gemeenteraad controleert de informatieveiligheid van de gemeente en stelt de jaarstukken vast.

Participatie Inwonerparticipatie Belangrijk uitgangspunt bij onze organisatievisie, visie op dienstverlening en strategisch communicatieplan is dat de mens centraal staat, zowel binnen als buiten de organisatie. We werken samen met de samenleving en (potentiële) partners om ons werk goed te kunnen doen. We zorgen voor korte lijnen. We maken niet zomaar onze eigen regels en procedures, maar overleggen met anderen. We maken het proces transparant, maken verwachtingen vooraf duidelijk en communiceren helder. We weten dat we als gemeentelijke organisatie verschillende rollen hebben en dat we verschillende belangen moeten afwegen. Daarom passen we onze rol aan op de situatie. Dat kan zijn dienstverlenend, faciliterend, regisserend, kaderstellend of handhavend. De samenleving weet waarvoor en wanneer ze ons nodig heeft. En ook waar ze ons kan vinden. We vertrouwen op de eigen kracht van de samenleving. En we zijn er juist voor degenen die extra hulp nodig hebben of als er tegenstrijdige belangen zijn. We zijn dichtbij georganiseerd en we beslissen elke keer opnieuw of we iets oppakken of loslaten. Als we iets oppakken, gaan we er helemaal voor. Als we iets niet doen, leggen we uit waarom.

97

Om invulling te kunnen geven aan de proactieve rol van de gemeente in de lokale samenleving én om te komen tot een visie op inwonersparticipatie is een kwartiermaker inwonerparticipatie nodig. Een kwartiermaker om een kader voor inwonerparticipatie vorm te geven waarlangs de participatie kan worden georganiseerd. Zowel vanuit de gemeente bij projecten waarbij we de omgeving willen betrekken, als bij initiatieven van inwoners waarvoor bijvoorbeeld vanuit de aanvraag omgevingsvergunning ook participatie georganiseerd moet worden.

Programma Omgevingswet In 2017 is een Programmaplan vastgesteld op basis waarvan we sindsdien de noodzakelijke voorbereidingen treffen op de komst van de Omgevingswet. Na een aantal malen uitstel heeft de Eerste Kamer nu ingestemd met inwerkingtreding per 1.1.2024. Basis voor de voorbereidingen is de doelstelling van het Programma Omgevingswet, zoals deze in 2017 is vastgesteld. Namelijk het voldoen aan wettelijke eisen, het waarborgen van tenminste het huidige dienstverleningsniveau maar ook om optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die de Omgevingswet ons allen biedt. Het herhaalde uitstel hebben we in Oost-Gelre benut om zoveel als mogelijk te starten met vernieuwingen in de werkwijze. 2024 wordt een overgangsjaar. Een jaar waarin procedures die zijn gestart voor 1 januari op basis van de oude wetgeving worden behandeld, de kinderziektes van de vernieuwingen zichtbaar zullen worden en opgelost moeten worden en we de eerste ervaring gaan krijgen met het nieuwe stelsel. De combinatie van de wijzigingen die samenhangen met de start van de wet en de vernieuwing van de landelijke digitale motor onder het stelsel waarschijnlijk zal leiden tot een teruggang in de ervaren dienstverlening door initiatiefnemers. Bij bouwactiviteiten wordt dit versterkt door veranderingen die het gevolg zijn van de inwerkingtreding van de Wet Kwaliteitsborging Bouw (WKB).

Als gemeente houden we daarom rekening met extra belasting van de organisatie en noodzaak van begeleiding van initiatiefnemers.

Wet Open Overheid Vanaf 1 mei 2022 vervangt de Woo de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Het uitgangspunt van de Woo is dat overheidsinformatie openbaar en goed vindbaar is. Er is een werkgroep samengesteld in het kader van de Wet Open Overheid. Vanuit die werkgroep is er een contactpersoon aangewezen. De werkgroep is inzichtelijk aan het maken op welke gebieden we nu al voldoen aan de Wet Open Overheid en stelt daarnaast een plan van aanpak op voor de invoering. Er is budget beschikbaar gesteld voor het opmaken van een implementatieplan.

Fraude en continuïteit In 2023 vindt er een frauderisico scan plaats. Deze wordt gehanteerd voor het identificeren van risico's en beheersingsmaatregelen die getroffen worden.

98

Paragraaf 4: Financiering Inleiding De Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) stelt regels aan de financieringsfunctie van gemeenten en biedt een kader voor de beheersing van de risico’s die uit deze functie voortvloeien. Op lokaal niveau is deze regelgeving vertaald in een treasurystatuut. De doelstellingen van de treasuryfunctie zijn: • Het continu zorgen voor voldoende liquiditeit; • Het minimaliseren van de rentekosten binnen het vastgestelde risicoprofiel; • Het maximaliseren van de renteopbrengsten binnen het vastgestelde risicoprofiel. Onder risico’s verstaan we renterisico’s (vaste schuld en vlottende schuld), kredietrisico’s, liquiditeits-risico’s, en koersrisico’s. Bij ons zijn alleen eerstgenoemde twee risico’s van toepassing.

Ontwikkeling rentepercentage 2024 De financiering van onze activa vindt plaats met interne middelen (reserves en voorzieningen) en met extern aangetrokken geldleningen. De rentelasten van de financieringsmiddelen belasten we intern door aan de diverse producten door middel van de renteomslag. Voor de begroting 2024 houden we 3% rente aan, waarbij we rekening houden met een voordelig financieringsresultaat van € 1.827.000. De komende verwachte financieringsresultaten zijn verwerkt in het meerjarenperspectief. Voor de grondexploitaties werken we met een rente van 0,5%.

Kasgeldlimiet (renterisico op korte schuld) In de Wet Fido is een begrenzing opgenomen van de kortlopende middelen die gemeenten mogen opnemen; de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet voor 2024 is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal van € 89.622.000, ofwel € 7.617.000. Bij overschrijding moeten wij weer binnen de norm voor het kort geld (< 1 jaar) komen door het aantrekken van lang geld (> 1 jaar). Wij streven ernaar om - binnen de wettelijke grenzen van de kasgeldlimiet - optimaal gebruik te maken van deze financieringsbehoefte, tenzij we een rentestijging op de kapitaalmarkt (lang geld) voorzien. De voordelen hiervan zijn lagere rentekosten en maximale flexibiliteit in de leningenportefeuille.

Renterisiconorm (renterisico op lange schuld) De renterisiconorm begrenst de rentegevoeligheid van de vaste schuldpositie van de gemeente. Het renterisico wordt bepaald door de som van het bedrag aan herfinanciering en het bedrag aan renteherzieningen op de vaste schuld. Het percentage voor de risiconorm is volgens een ministeriële regeling vastgesteld op 20%. Maximaal 20% van het begrotingstotaal mag dus worden vernieuwd (herfinanciering en/of renteherziening). Doel is dat we onze vaste leningenportefeuille zodanig spreiden dat de renterisico’s gelijkmatig over de jaren zijn gespreid. Renterisiconorm Renteherzieningen

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

0

0

0

Aflossingen

€ 11.367.000

€ 9.768.000

€ 9.268.000

Renterisico

€ 11.367.000

€ 9.768.000

€ 9.268.000

20%

20%

20%

€ 17.924.400

€ 17.924.400

€ 17.924.400

Vastgestelde renterisiconorm Renterisiconorm

99

Toets renterisiconorm

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Renterisico

€ 11.367.000

€ 9.768.000

€ 9.268.000

Renterisiconorm

€ 17.924.400

€ 17.924.400

€ 17.924.400

Ruimte

€ 6.557.400

€ 8.156.400

€ 8.656.400

Kredietrisico Kredietrisico’s ontstaan door het verstrekken van leningen en gemeentegaranties. Het treasurystatuut bepaalt dat uitgezette gelden en garanties alleen tot stand mogen komen als zij een publieke taak dienen. Het uitzetten van gelden wanneer overtollige middelen aanwezig zijn, is toegestaan als zij een prudent karakter hebben en niet gericht zijn op het genereren van inkomen door overmatig risico aan te gaan. Het volgende overzicht geeft inzicht in de samenstelling van de verstrekte geldleningen en gemeentegaranties per ultimo 2022, onderverdeeld naar risicogroep:

Risicogroep

Restant schuld (x € 1.000)

(hypothecaire)zekerheid

1. Woningcorporaties

Ja

30.607

2. Instellingen ouderenzorg

Ja

484

3. Nutsbedrijven

0

4. Sport en culturele instellingen 5. Ambtenaren

253 Ja

1.460

6. Stg Careaz

1.585

7. Gebiedsonderneming Laarberg

8.000

8. SvN

3.100

9. Stadsverwarmingsnet 10. Toekomstbestendig wonen

392 2.000

100