omgevingsvisie oost gelre 2040 groen en verbonden

50

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

GEMEENTE OOST GELRE

We zoeken zo veel mogelijk naar functiecombinaties voor duurzame opwekking van energie, maar realiseren ons dat het soms ten koste gaat van ander gebruik en dat het landschap hierdoor verandert. De gronddruk in het buitengebied is hoog, en daarom volgen we bij de inpassing van zonne-energie de voorkeursvolgorde van de zonneladder. Concreet betekent dit dat we, bij de opwekking van zonne-energie, primair kijken naar het benutten van onze daken als no-regret optie. Daarna bekijken we pas de mogelijkheid voor de opwekking van zonne-energie op land. Ook onderzoeken we de mogelijkheden voor collectieve baten bij de opbrengst van zonne-energie en de koppeling van duurzame energieopwekking met het bevorderen van biodiversiteit via nieuwe innovatieve concepten.

en middenspanningsruimten. Hiernaast is het essentieel om slimme keuzes te blijven maken ten aanzien van het energienetwerk om de ambities en maatschappelijke kosten betaalbaar en haalbaar te houden. Ook blijven we ons inzetten om de veiligheidsafstanden en bereikbaarheid van hoogspanningsverbindingen (in geval van onderhoud of calamiteiten) in samenwerking met de netbeheerder te garanderen. Vanzelfsprekend zijn we als Oost Gelre in het landelijk gebied verplicht te voldoen aan bestaande wet- en regelgeving omtrent brandveiligheid, externe veiligheid, geur, geluid, water en luchtkwaliteit.

We beseffen ons dat uitbreiding van onze energie-infrastructuur een nadrukkelijke randvoorwaarde is om onze ambities op het gebied van de energietransitie (zon-op-dak, uitbreiding woningbouw, uitbreiding industrie, opwek zon, wind, elektrificatie mobiliteit) mogelijk te maken. Ook bij de ontwikkeling van maatregelen als windmolens op bedrijfsniveau, energieopslag en kleine mestvergisters speelt de inpassing in de energie-infrastructuur. Hiervoor is ruimte nodig voor zowel onder- als bovengrondse infrastructuur, als regelstations, onderstations

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

MICHIEL - 42 JAAR

“Zelf heb ik van kinds af aan gezien hoe

AGRARIËR IN 2040

belangrijk de rol van de natuur is in het bestaan van een boer.”

M

ijn familie heeft al jarenlang een melkveebedrijf aan de westkant van de N18 in Oost Gelre. In 2019 heb ik de boerderij van mijn vader overgenomen. Toendertijd zat de landbouw in een transitie, waardoor mijn familie in een in een onzekere tijd zat. Grote opgaven zoals de stikstof- en CO2-reductie, energietransitie, afname van biodiversiteit en de zorgen om waterkwaliteit en waterkwaliteit voerden die periode de boventoon. Ze vormden een ernstige bedreiging voor het voortbestaan ons familiebedrijf – kan ik me bijna niet voorstellen hoe anders het nu allemaal is. De maatschappelijke rust is ondertussen gelukkig wedergekeerd. Maar het ging allemaal niet vanzelf. Het heeft even geduurd voordat wij weer echt perspectief zagen voor ons bedrijf. Ook heeft het de nodige hoofdbrekens en tegenslagen gekost om te komen waar wij nu staan. Zo hebben we fors moeten investeren in technische oplossingen. Daardoor kan ik nu met trots zeggen dat ons bedrijf energieneutraal is; onze stal ligt vol zonnepanelen en we gebruiken lokaal opgewekte windenergie. Tevens maken nieuwe technieken het mogelijk dat er door mestvergisting geen uitstoot van stikstof meer is en het product dat overblijft de bodem verrijkt. Hierdoor is er amper meer uitspoeling naar het grondwater. We hebben door de jaren heen meer gronden weten te verwerven, omdat veel van

51

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

onze buren stopten. Hierdoor werd het mogelijk om substantieel meer vlinderbloemige eiwitrijke gewassen te verbouwen om onze 200 koeien goed mee te voeden. Zelf heb ik van kinds af aan gezien hoe belangrijk de rol van de natuur is in het bestaan van een boer. Je bent er als gezin mee verweven en er als bedrijf van afhankelijk. We hadden altijd al veel aandacht voor de natuur en de dieren die daarin leven. Maar de afgelopen twintig jaar hebben we extra ruimte gemaakt voor kenmerkende Achterhoekse landschapselementen: houtwallen, heggen en kruidenrijke greppels. Deze waren ook nodig want de biodiversiteit was in de jaren daarvoor erg achteruit gegaan. We hebben langjarige contracten afgesloten voor natuuronderhoud en -herstel en deze zijn voor mij naast het agrarische bedrijf een stabiele inkomstenbron geworden. Samen met het Waterschap hebben we maatregelen genomen om ook het grondwaterpeil te herstellen. Ook geniet ik van de nieuwe meidoornhagen die het prikkeldraad vervangen. Als je ziet hoeveel vogels daar in nestelen en beschutting vinden… alderbastend mooi.

wordt. Samen met mijn familie heb ik een bedrijf neergezet dat financieel uitstekend rendeert en dat klaar is voor de volgende generatie. Landbouw en voedselproductie zijn voor onze gemeenschap in Oost Gelre altijd belangrijk geweest, en dat zal ook altijd zo blijven. Boeren is immers het mooiste beroep dat er bestaat.

Nee, ik zou niet meer terug willen naar 2022. Ik boer nu net als mijn opa, maar zonder al het handwerk en mét uiterst moderne technieken. Dat alles in balans met de omgeving die steeds mooier en groener

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

5

OMGEVINGSVISIE

Oost Gelre 2040 in vier gebiedsgerichte uitwerkingen

52

GEMEENTE OOST GELRE

Oost Gelre is een veelzijdige gemeente en onze verschillende deelgebieden verdienen daarom ook een gebiedsgerichte, passende aanpak. In dit hoofdstuk vertalen we onze visie voor Oost Gelre 2040 in ruimtelijke gebiedsuitwerkingen. We maken hierin onderscheid tussen (1) de grote kernen, (2) de kleine kernen, (3) de werklocaties en (4) het buitengebied. Op deze manier geven we elke plek in onze gemeente een passende ontwikkelrichting mee voor de toekomst.

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

5.1 Grote kernen De gemeente Oost Gelre bestaat uit acht kernen. De twee grote kernen Groenlo en Lichtenvoorde en zes kleine kernen: Harreveld, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle. De kernenstructuur is een belangrijke fysieke én sociale drager voor de gemeente. De grote kernen zorgen voor een compleet aanbod aan voorzieningen en woonmilieus in de gemeente. Binnen grote kernen spelen een aantal belangrijke opgaven. Eén van deze opgaven ligt in de vraag naar (betaalbare) woningen. Als gemeente willen we hierin aansluiten op de woonbehoefte van eigen inwoners en dan met name ouderen en starters, maar ook ruimte bieden voor vestigers (en potentiële werknemers) van elders. Hiernaast ligt er een opgave in het zo compleet mogelijk en compact houden van de voorzieningen centra in de kernen. Ook ligt er tussen de kernen een uitdaging in het bevorderen van de fijnmazige bereikbaarheid met de fiets, (deel)auto of openbaar- en vraaggestuurd vervoer. Ten slotte zijn duurzaamheid en klimaatadaptatie thema’s in de kernen van belang. Op weg naar klimaatneutraliteit willen we veel meer aardgasvrije woningen; er moet daarom adequaat geïsoleerd worden. Daarnaast vraagt de toename aan extremere weersomstandigheden die zorgen voor wateroverlast en hittestress om klimaatadaptieve aanpassingen in de openbare ruimte, met name in de grote kernen.

Ontwikkelrichtingen Als Oost Gelre zetten we in op een robuust netwerk van toekomstbestendige, leefbare en karakteristieke kernen. De grote kernen spelen hierin een belangrijke rol en kennen de volgende ontwikkelrichtingen: 1. We zetten in op compacte en levendige centra in Groenlo en Lichtenvoorde door maatschappelijkeen commerciële functies, horeca en ontmoeting zoveel mogelijk bij elkaar in de buurt te houden. Hiermee proberen we ook de komende jaren voldoende draagvlak te behouden voor meer specialistische winkels en voorzieningen. Dit draagt bij aan een divers aanbod voor onze inwoners en bezoekers.

2. Naast basisvoorzieningen in de zorg zoals een huisarts wordt in de grotere kernen de wat meer specialistische of incidentele zorg geclusterd. 3. We streven naar een passend woningaanbod voor alle doelgroepen. Hierbij hebben we oog voor de betaalbaarheid04 van woningen en daarmee de kansen voor starters op de woningmarkt. Voor ouderen zorgen we voor toegankelijke woningen rondom voorzieningen. 4. In onze woningbouwplannen kiezen we voor inbreiden met kwaliteit of uitbreiding. We kiezen alleen voor inbreiding als de (her) ontwikkeling van een locatie het waardevolle

04

Het prijspeil van ‘betaalbaar’ woningaanbod bepalen we in afstemming met ons regionale woonbeleid.

53

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

groene en dorpse karakter van een kern niet in de weg staat én er tegelijkertijd een bijdrage geleverd wordt aan klimaatadaptatie. Voor elke woningbouwontwikkeling geldt dat de water- en bodemsystemen de randvoorwaarden bepalen. 5. We streven naar herontwikkeling van het Vitelco terrein tot een gebied met wonen en bedrijvigheid. Zo verbeteren we de woonkwaliteit in Lichtenvoorde. Met Vitelco is het onderzoek dat heeft plaatsgevonden vanuit de gedachte ‘het juiste bedrijf op de juiste plek” opgevolgd door een verplaatsing naar een locatie met goed toekomstperspectief. 6. We zetten in op twee grotere uitbreidingslocaties voor woningbouw: ten zuidwesten van Groenlo en ten zuiden van Lichtenvoorde. Hier bouwen we niet alleen voor de woonbehoefte van onze eigen inwoners, maar zien we ook kansen voor de vestiging van jonge gezinnen en werknemers van buiten de gemeente. Deze uitleglocaties zijn ruim van opzet en bieden voldoende mogelijkheden voor klimaatadaptieve en natuurinclusieve woonmilieus. Ook zijn ze gelegen op 3 tot 5 km fietsafstand van het mobiliteitsknooppunt station Lievelde. 7. In al onze nieuwbouwontwikkelingen zetten we in op slimme combinaties tussen wonen, waterberging, natuurontwikkeling en mooie recreatieve verbindingen met het buitengebied. We bouwen levensloopgeschikt, klimaatadaptief en zo veel mogelijk energieneutraal en circulair.

We zorgen er hiermee voor dat er altijd voldoende groenvoorzieningen en bomen in woningbouwplannen aanwezig zijn en er mogelijkheden zijn voor waterafvoer. Hierin passen

54

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

we per kern maatwerk toe. 8. We zetten de komende jaren in op de isolatie van woningen om deze aardgasvrijgereed te maken. We starten met het aardgasvrijgereed maken van de woningvoorraad in de buurten Hooiland (Lichtenvoorde) en Noord-West (Groenlo). Deze twee buurten wijzen we aan als zogenoemde startbuurten in onze Transitievisie Warmte. 9. We zorgen voor gezonde en leefbare grote kernen. We maken de openbare ruimte klimaatadaptief en voegen meer groenvoorzieningen en bomen toe in de buurten en tussen de huizen. We versterken hiermee zowel de biodiversiteit als de beweegvriendelijkheid voor iedereen, ook gaan we hittestress en wateroverlast tegen. Op deze manier behouden we gezonde en leefbare kernen. 10. We realiseren in beide grote kernen een mobiliteitsknooppunt, waar verschillende

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

verkeersstromen samenkomen. Onder andere de hoogwaardige OV-verbinding vanuit het knooppunt in Lievelde heeft hier een goede en snelle aansluiting, en er zijn verschillende vormen van deelmobiliteit beschikbaar. We stimuleren hiermee duurzame mobiliteit (van deur tot deur) door het faciliteren van een goede laadinfrastructuur (auto, fiets) en vraaggestuurd (openbaar) vervoer van deur tot deur. 11. We zorgen voor veilige en comfortabele fietsverbindingen rondom (maatschappelijke) voorzieningen (o.a. zorg, onderwijs, sport) afgestemd op het fietsnetwerk in de gemeente. Zo kunnen inwoners van de kleine kernen op een gezonde en laagdrempelige manier de voorzieningen in Groenlo en Lichtenvoorde bereiken. Hierbij hoort ook het realiseren van voldoende mogelijkheden voor fietsparkeerplaatsen in de openbare ruimte en het aanleggen van aantrekkelijke rustpunten.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

12. We leggen extra focus op het unieke historische karakter van Groenlo. Dit doen we door het faciliteren van evenementen en door het historische karakter leidend te laten zijn in ruimtelijke ontwikkelingen. Het bewaren, beschermen en uitdragen van de rijke cultuurhistorie zorgt enerzijds voor een vitale en aantrekkelijke stad voor haar inwoners, anderzijds versterkt het Groenlo als bestemming voor dagrecreanten en toeristen.

14. We blijven ruimte bieden aan bestaande kerngebonden evenementen zoals kermissen, weekmarkten en horeca standplaatsen. Daarnaast stimuleren we de ontwikkeling van nieuwe evenementen, mits deze passen binnen de schaal en het karakter van de kern.

ervoor dat jong en oud gemakkelijk een ommetje kunnen maken binnen de wijk en in het centrum.

15. De komende jaren zetten we in op een beweegvriendelijke leefomgeving door het versterken van groenstructuren, toegankelijke fiets- en wandelpaden, openbare gebouwen en groene speel- en ontmoetingsplekken in alle wijken van Groenlo en Lichtenvoorde. Zo zetten we in op een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen en zorgen we

17. We vinden het belangrijk dat de leefomgeving van onze inwoners veilig en gezond moet zijn en dragen hieraan bij. Dit bevordert de samenredzaamheid, onderlinge verbondenheid, inclusiviteit en gaat eenzaamheid tegen. We blijven ons daarom inzetten voor het behoud van lokale ontmoetingsplekken, voorzieningen en evenementen.

13. We creëren een robuust en veerkrachtig landschap om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Rondom Lichtenvoorde zetten we in op waterretentie, -infiltratie en -afvoer.

55

GEMEENTE OOST GELRE

16. Bevorderen van biodiversiteit is een vast aandachtspunt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en beheertaken.

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

5.2 Kleine kernen De zes kleinere kernen Harreveld, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle vormen stuk voor stuk unieke schakels in de sociale laag binnen de gemeente. Deze verschillende kernen liggen verspreid in het typische coulisselandschap, met de bijbehorende rust en ruimte. Ze hebben elk hun eigen karakter en gemeenschapszin. De Oost Gelrenaren hechten hier veel waarde aan. Veel inwoners zijn lid van een lokale vereniging of doen vrijwilligerswerk. Kortom, de sociale verbondenheid in de kernen is groot en inwoners kijken naar elkaar om. Binnen kleine kernen speelt een aantal belangrijke opgaven. Een van deze opgaven is de vraag naar (betaalbare) woningen. Als gemeente willen we hierin aansluiten op de woonbehoefte van eigen inwoners en dan met name ouderen en starters in de kleine kernen. Daarnaast bestaan er zorgen over de instandhouding van het voorzieningenniveau in de kernen. De (sociale) voorzieningen – die de kernen zo leefbaar en aantrekkelijk maken – hebben te maken met teruglopend draagvlak en/ of teruglopende leden- en vrijwilligersaantallen. Hun bestaanszekerheid staat hiermee steeds verder onder druk. Ook ligt er tussen de kernen een uitdaging in het bevorderen van de fijnmazige bereikbaarheid met de fiets, (deel)auto of openbaar- en vraaggestuurd vervoer. Ten slotte zijn duurzaamheid en klimaatadaptatie thema’s in de kernen.

Op weg naar klimaatneutraliteit willen we veel meer aardgasvrije woningen, er moet daarom adequaat geïsoleerd worden. Daarnaast vraagt de overgang naar extremere weersomstandigheden

56

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

die zorgen voor wateroverlast en hittestress om klimaatadaptieve aanpassingen in de openbare ruimte.

Ontwikkelrichtingen Als Oost Gelre zetten we in op een robuust netwerk van toekomstbestendige, leefbare en karakteristieke kernen. Ook de kleine kernen spelen hierin een belangrijke rol en kennen de volgende ontwikkelrichtingen: 1. In de kleine kernen streven we naar het behoud van een basisniveau aan voorzieningen in elke kern: basisschool, ontmoetingsplek en zorgpunt, bij voldoende (financieel) draagvlak en mits de kwaliteit beschermd kan worden. Waar de kwaliteit

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

op termijn niet te waarborgen is, zetten we in op optimale bereikbaarheid van de voorzieningen in andere kernen. 2. Elke kern heeft minimaal één ontmoetingsfunctie passend bij het aanbod en de identiteit van de kern. Deze ontmoetingsplek biedt ruimte aan ons veelzijdige verenigingsleven dat we hiermee als sociale kracht in onze gemeente willen waarborgen voor de toekomst. Inwoners in alle kernen hebben op deze manier de mogelijkheid

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

elkaar te ontmoeten en kunnen deelnemen aan activiteiten gericht op ontmoeting, cultuur en ontspanning, ook om eenzaamheid te voorkomen. Zo geven we ook in de toekomst vorm aan leefbare kernen en naoberschap. 3. In elke kern faciliteren we kleinschalige woningbouw en -transformatie, om te voldoen aan de woonwensen van onze inwoners, met name starters. 4. In onze woningbouwplannen kiezen we voor inbreiden met kwaliteit óf het aantrekkelijk afronden van onze dorpsranden. We kiezen alleen voor inbreiding als de (her)ontwikkeling van een locatie het waardevolle groene, kleinschalige en dorpse karakter van een kern niet in de weg staat én er tegelijkertijd een bijdrage geleverd wordt aan klimaatadaptatie. Voor elke woningbouwontwikkeling geldt dat de water- en bodemsystemen de randvoorwaarden bepalen. 5. Bij elke nieuwe woningbouwontwikkeling hebben we oog voor het behoud van het ‘dorpse’ karakter, passend bij de maat en schaal van de kern. 6. In al onze nieuwbouwontwikkelingen zetten we in op het maken van slimme combinaties tussen wonen, waterberging, natuurontwikkeling en mooie recreatieve verbindingen met het buitengebied. We bouwen levensloopgeschikt, klimaatadaptief en zo veel mogelijk energieneutraal en circulair. We zorgen er hiermee voor dat er altijd voldoende groenvoorzieningen en bomen in woningbouwplannen aanwezig zijn en er mogelijkheden zijn voor waterafvoer.

Hierin passen we per kern maatwerk toe.

57

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

7. We zetten de komende jaren in op de isolatie van de woningen in Oost Gelre om deze aardgasvrijgereed te maken. Dit doen we samen met onze inwoners, woningcorporaties en het Agem Energieloket. 8. We realiseren het mobiliteitsknooppunt Lievelde. We optimaliseren op deze plek de overstapmogelijkheden van de trein, bus of fiets. Daarnaast zorgen we voor snelle OV-verbindingen richting de knooppunten in Lichtenvoorde en Groenlo en is dit knooppunt op een fietsafstand van 3 tot 5 km gelegen van de geplande nieuwe woonwijken in de twee grote kernen. 9. We zetten in op duurzame mobiliteit (van deur tot deur) door het faciliteren van een goede laadinfrastructuur (auto, fiets) en vraaggestuurd

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

(openbaar) vervoer van deur tot deur. 10. We realiseren veilige en comfortabele fietsverbindingen tussen de kernen, zodat inwoners van de kleine kernen makkelijk, gezond en laagdrempelig voorzieningen in de grotere kernen kunnen bereiken. 11. We bieden ruimte aan kleinschalige evenementen in de kernen. We stimuleren de ontwikkeling van nieuwe evenementen, mits ze passen binnen de schaal en het karakter van de kern. 12. De komende jaren zetten we in op een beweegvriendelijke leefomgeving door het versterken van groenstructuren, toegankelijke fiets- en wandelpaden, openbare gebouwen en

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

speelplekken. Zo zetten we in op een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen en zorgen we ervoor dat jong en oud gemakkelijk een ommetje kunnen maken binnen de wijk en in het centrum.

14. We vinden het belangrijk dat de leefomgeving van onze inwoners veilig en gezond is en dragen hieraan bij. Een veilige en gezonde omgeving bevordert de samenredzaamheid, onderlinge verbondenheid, inclusiviteit en gaat eenzaamheid tegen. We blijven ons daarom inzetten voor het behoud van lokale ontmoetingsplekken, voorzieningen en evenementen.

13. Bevorderen van biodiversiteit is een vast aandachtspunt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en beheertaken.

58

GEMEENTE OOST GELRE

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

5.3 Werklocaties De bedrijventerreinen in Oost Gelre zijn een belangrijke schakel in de lokale en regionale economie. De gemeente kent een aantal grotere bedrijventerreinen: de Laarberg, Brandemate en Den Sliem in Groenlo, De Kamp en Lindebrook in Lichtenvoorde. De Laarberg is hiervan de grootste en heeft een belangrijke regionale functie. In Lievelde ligt een klein bedrijventerrein nabij het station. Naast deze bedrijventerreinen zijn er kleinere werklocaties verspreid over de kernen Mariënvelde, Harreveld, Zieuwent en Lievelde. Deze diverse werklocaties van Oost Gelre zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de economische kracht van de gemeente, en dragen daarmee in aanzienlijke mate bij aan de lokale werkgelegenheid. Voor een krachtige en vitale economie is het van belang om deze werklocaties in Oost Gelre toekomstbestendig te maken en te verduurzamen, zodat het bestaansrecht in de toekomst gegarandeerd blijft. Op de werklocaties zien we grote opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie en personeelstekorten. Daarom zoeken we naar slimme meekoppelkansen op het gebied van collectieve energiewinning, circulaire economie, klimaatadaptatie en bereikbaarheid.

Ontwikkelrichtingen We willen ons als Oost Gelre de komende jaren ontwikkelen als een sterke economische schakel in de regio. Daarom kiezen we op werklocaties voor de volgende ontwikkelrichtingen: 1. We zetten in op twee economische clusters aan de N18: de Laarberg en de Kamp. De grote (regionale) bedrijvigheid vindt op deze terreinen plaats. 2. We kiezen voor uitbreiding van de Laarberg. Dit is noodzakelijk om in de toekomst de regionale functie te behouden en dé koploper te worden van toekomstbestendige bedrijventerrein in Gelderland en (Oost) Nederland. We stellen hiervoor een langjarige aanpak op. 3. We zetten stevig in op het duurzaam, klimaatadaptief en groen maken van de bestaande bedrijventerreinen in de gemeente. Dit doen we door het toevoegen van

59

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

groenstructuren en bomen, zon-op-dak als de standaard, het stimuleren van de overstap naar duurzame warmte (op weg naar aardgasvrij), bevorderen van biodiversiteit en het faciliteren van duurzame mobiliteit. Bij verduurzaming horen ook klimaatadaptieve maatregelen; we voegen meer groen toe op bedrijventerreinen om verstening tegen te gaan.

uitbreiding, maar wel voor verduurzaming. We gaan met de bedrijven in gesprek over de mogelijkheden voor ontwikkeling in de toekomst.

4. Op kleinere werklocaties bieden we hoofdzakelijk ruimte aan kleinschalige bedrijvigheid. Deze ondernemers dragen in belangrijke mate bij aan de identiteit van onze kernen en dat willen we graag behouden. Op deze kleinere werklocaties gaan we in principe niet voor

60

5. We verkennen de mogelijkheid van nieuwe werklocaties in de nabijheid van de N18. Goede landschappelijke inpassing is hierbij belangrijk. Dit doen we voornamelijk op locaties met vrijkomende agrarische bebouwing. 6. We zetten ons in samenwerking met het bedrijfsleven in voor kwalitatief goede huisvesting en integratie van arbeidsmigranten en willen hiervoor ruimte bieden binnen onze gemeentegrenzen.

GEMEENTE OOST GELRE

7. We zetten ons in om de bereikbaarheid van bedrijventerreinen te verbeteren. De ontsluiting van onze economische kerngebieden naar de N18 ten behoeve van het wegverkeer verdient hiervoor extra aandacht. We willen de N18 blijven doorontwikkelen tot een slimme, schone en stille regionale doorstroomweg. We willen verbeteringen aanbrengen die bijdragen aan doorstroming, verkeersveiligheid en tijdwinst, mede om daarmee op kortere termijn bestaande knelpunten op te lossen. De ambitie daarbij is een N18 met 2x2 rijstroken, 100 km/u en ongelijkvloerse kruisingen of een aanvaardbaar alternatief. Tevens verbeteren we de bereikbaarheid per fiets en openbaar vervoer richting de economische clusters De Laarberg en de Kamp.

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

5.4 Buitengebied Het grootste deel van onze gemeente bestaat uit landelijk buitengebied. Het buitengebied is volgens inwoners één van de mooiste aspecten en daarmee de trots van Oost Gelre. De kwaliteiten van dit gebied zijn het typische coulisselandschap op een agrarische basis, de vele kerkepaden en andere wandel- en fietspaden, en natuurlijk de rust en ruimte die de natuur en het landschap te bieden hebben. Het is een belangrijke opgave om de bestaande kwaliteiten van het buitengebied in de toekomst te behouden en versterken. Dit doen we ten behoeve van onze eigen inwoners, maar ook vanwege de grote aantrekkingskracht die het buitengebied heeft op toeristen, dagrecreanten en nieuwe vestigers. Tegelijkertijd is het landelijk gebied momenteel aan grote veranderingen onderhevig. Het aantal landbouwbedrijven in het Oost Gelrese buitengebied zal de komende jaren aanzienlijk afnemen vanwege onder meer een gebrek aan opvolging. We zoeken daarom naar manieren om goede structurele invulling te geven aan de vrijkomende agrarische gronden en bebouwing. Ook klimaatverandering heeft nu al een grote impact op het buitengebied in de vorm van extreme droogte en lage waterstanden, iets wat in de toekomst naar verwachting alleen maar toe zal nemen.

Ten slotte ligt er ook voor Oost Gelre een opgave in de energietransitie en zoeken we in het buitengebied naar plekken waar duurzame energieopwekking in de vorm van zonnevelden of windmolens kan landen. Kortom, de druk op de ruimte in het buitengebied

61

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

wordt alsmaar groter. Landbouw, natuur, energiewinning, klimaatadaptatie en recreatie maken allemaal aanspraak op dezelfde ruimte. Hoewel voedselproductie het hoofdkenmerk blijft voor het karakter van ons buitengebied, vraagt de ruimtelijke puzzel om slimme manieren om de verschillende activiteiten in synergie met elkaar samen te laten gaan. We streven hierbij naar een goede balans tussen alle ruimtevragers, waarbij het bevorderen van onze biodiversiteit een belangrijke vereiste is.

Ontwikkelrichtingen De gemeente Oost Gelre gaat voor een gebalanceerde verweving tussen natuur, cultuur, recreatie, duurzame energie opwek, wonen en werken. We zetten in op de verbreding van de

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

toeristische sector door het beleefbare landschap in harmonie te brengen met agrarische activiteiten. Daarom kiezen we in het buitengebied voor de volgende ontwikkelrichtingen: 1. We zetten ons in voor transitie en ontwikkeling naar een toekomstbestendige agrarische sector die haar positie in onze samenleving behoudt via de provinciale en regionale processen rondom het landelijk gebied. Hierover is nog veel onzeker en onduidelijk. Onze ambitie is dat Oost Gelre één van de gemeenten is waar in 2040 de agrarische sector de transitie naar toekomstbestendigheid succesvol heeft kunnen maken. 2. We gaan voor een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied waar alle gebruikers werken binnen de draagkracht van natuur, klimaat, water en bodem.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

3. Wij geven, onder voorwaarden, ruimte aan agrariërs die voor de transitie van hun bedrijfsvoering aanpassingen willen realiseren. Bijvoorbeeld om blijvend te voldoen aan eisen vanuit brandveiligheid en dierenwelzijn en innovaties op het gebied van duurzaamheid. 4. We sturen op het beschermen van de huidige natuurgebieden (Natura 2000, Gelders Natuurnetwerk). 5. In al onze ontwikkeltrajecten bieden we ruimte aan actief landschapsherstel en -versterking. Hierbij nemen wij onze diverse landschapstypen als uitgangspunt: Broekontginningslandschap, Broeklandschap, Kampenlandschap, Essenlandschap en Heideontginningslandschap. 6. Ruimtelijke ontwikkelingen worden altijd op een passende manier gekoppeld met het natuurlijke bodem- en watersysteem en zijn op deze manier klimaatadaptief. We zetten hiermee in op een robuuste groen-blauwe dooradering van de gehele gemeente. We hanteren hiervoor ons landschappelijk raamwerk met verschillende landschapstypen als vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Hierin omarmen we de verschillen tussen de landschappen in het oosten van de gemeente (hoog en droog) en het westelijk deel (laag en nat). 7. We streven ernaar om de toeristische potentie van het aantrekkelijke landschap van Oost Gelre te vergroten.

We versterken daarom de culturele en natuurhistorische waarden in het buitengebied door bijvoorbeeld de cultuurhistorische laanstructuren terug te brengen, de beeldbepalende bomen te blijven beschermen en highlights zoals

62

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

de Grolse Linie beleefbaar en zichtbaar te maken. Ook hier is het belangrijk dat toerisme in balans is met andere activiteiten en past bij de schaal van de gemeente. 8. We versterken de komende jaren ons karakteristieke landschap en dragen tegelijkertijd bij aan meer biodiversiteit in onze gemeente. Dit doen we onder meer door landschapsbeheer en aanleg van houtwallen, heggen, kruidenrijke greppels en natuurlijke bermen. 9. De komende jaren gaan we ons inzetten om de doelen van de beoogde ecologische verbindingszones die onze gemeente doorkruisen (de Groenlose Slinge en de Baakse Beek / Veengoot) volledig te realiseren. 10. Samen met het Waterschap zetten we in

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

op een robuust watersysteem om de effecten van wateroverlast, droogte en hitte tegen te gaan. Hierbij kijken we naar mogelijkheden voor waterretentie. Dit doen we rondom de beekdalen en met name op het hoge en droge plateau aan de oostzijde van de gemeente. We zoeken hierbij naar slimme combinaties in de landbouw, nieuwe natuurontwikkeling en de aanleg van recreatieve routes en zones. Zo slaan we meerdere vliegen in één klap. Veel van onze boeren nemen al maatregelen om droogte tegen te gaan. We brengen in kaart waar al maatregelen getroffen worden en waar nog extra inzet nodig is. 11. De fietsers en wandelaars in het buitengebied verdienen speciale aandacht, zowel recreanten als woon-werk verkeer op de fiets. Voor de hoofd- en recreatieve fietsroutes kijken we primair naar de kwaliteit van deze fietspaden en verbeteren de

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

infrastructuur waar nodig om onveilige situaties te voorkomen. Waar mogelijk leggen we vrijliggende fietspaden aan. Tevens verbeteren we – waar nodig – de infrastructuur voor wandelaars om onveilige situaties te voorkomen. Waar mogelijk leggen we vrij liggende wandelpaden aan of zoeken mogelijkheden voor verbetering door bijvoorbeeld het omleggen van een route.

agrarische bebouwing en bijbehorende agrarische gronden. We zien kansen om op deze manier ons buitengebied te verrijken door een nieuwe invulling met recreatie, kleinschalige bedrijvigheid, duurzaam lokaal geproduceerd voedsel, duurzame energie opwekking, wonen en zorg. Ook het slopen van opstal behoort tot de mogelijkheden. Hierbij zien we kansen voor het (her)gebruiken van sloopmaterialen bij nieuwe andere ontwikkelingen.

12. Bij agrarische bedrijfsbeëindiging zoeken we samen met de agrariër actief naar een passende en duurzame invulling van de vrijkomende

63

13. Evenementen willen we in onze gemeente graag behouden en versterken. Deze dragen bij aan onze identiteit, toeristische waarden en saamhorigheid van de inwoners. Echter streven we hierbij naar het waarborgen van onze omgevingskwaliteit; over de frictie met gezondheid, stikstofuitstoot, waterkwaliteit en

GEMEENTE OOST GELRE

geluidsoverlast moet dan ook lokaal een afweging gemaakt worden. Grote evenementen kunnen (blijven) plaatsvinden op festivalterrein de Schans en Groot Hoornwerk, gelegen aan de noordkant van de Laarberg. 14. In het buitengebied bieden we ruimte voor duurzame energieopwekking. Voor het opwekken van zonne-energie volgen we de zonnelader, en kijken we in eerste instantie naar het benutten van onze daken. Daarnaast bekijken we de mogelijkheid voor de opwekking van zonne-energie op land. We zien de opgave vanuit de RES en sluiten daarom windmolens niet uit, zolang er draagvlak is en de plaatsing ervan geen risico vormt voor de gezondheid. De komende jaren werken we aan een goed afwegingskader voor de locaties voor duurzame energieopwekking.

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

6

Uitvoering

64

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

Met deze omgevingsvisie blikken we vooruit naar Oost Gelre in 2040. We hebben in beeld gebracht waar we kansen en opgaven zien, en hoe we hier nu en in de toekomst op willen anticiperen. Samen hebben we een koers uitgezet. Het is nu aan ons als inwoners, partners en gemeente zelf om hieraan uitvoering te geven. We zien daarbij een rol voor ons als gemeente om helderheid te verschaffen en de regie te nemen waar nodig, maar zijn hierbij ook afhankelijk van de welwillendheid van andere partijen. In dit hoofdstuk gaan we in op onze rol als gemeente en werpen we een blik op samenwerking, de randvoorwaarden voor participatie, het ruimtelijk instrumentarium en de monitoring en evaluatie die volgen uit deze gestelde koers.

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

6.1 Hoe gaan we samenwerken? “Als gemeente Oost Gelre werken we samen met ondernemers, overheden, maatschappelijke organisaties en inwoners om onze doelen en ambities te bereiken.”

Blijven samenwerken met de samenleving Veel ontwikkelingen starten met initiatief van inwoners, bedrijven en instellingen. De omgevingsvisie is een uitnodiging om samen te werken aan deze gezamenlijke hoge ambities. Wij doen dit door inwoners, bedrijven en instellingen de ruimte te blijven geven om initiatief te tonen en verantwoordelijkheid te nemen voor de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. Voor alle initiatieven geldt dat deze visie het afwegingskader vormt. Dit kan betekenen dat we kritisch zijn op initiatieven die weinig of nauwelijks een bijdrage leveren aan de gestelde doelen, maar ook dat we initiatieven die goed passen binnen onze visie extra kracht bij willen zetten. Hierbij zullen we als gemeente denken en handelen vanuit mogelijkheden, vertrouwen en verbinding en kiezen we voor een houding vanuit het uitgangspunt ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’.

65

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

DE OMGEVINGSVISIE ALS AFWEGINGSKADER VOOR INITIATIEVEN De omgevingsvisie geeft inwoners een overzicht en inzicht in de vele uitdagingen en opgaven waar we voor staan. Het is een uitnodiging aan iedere inwoner en ondernemer om hierover mee te denken en de ambities samen te brengen met eigen acties en keuzes. De samenleving van 2040 maken we samen. Als gemeente verduidelijken we met deze omgevingsvisie welke thema’s we meewegen in ons nieuwe beleid en beslissingen. Op de besluitvorming over initiatieven die zijn voorzien in de huidige regelgeving, zoals de bestemmingsplannen, heeft deze visie geen directe gevolgen. De juridisch gefundeerde vergunningsprocessen blijven identiek. We nodigen echter wel uit om verder te gaan dan dit juridisch fundament voor bescherming, behoud en ontwikkeling van onze leefomgeving en ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen. Hierbij staan de kenmerken en identiteit van onze gemeente altijd voorop. Bij een initiatief

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

of ontwikkeling stellen we onszelf en de initiatiefnemer de volgende drie vragen: 1.

2.

3.

Draagt de ontwikkeling of het initiatief bij aan de doelen en ambities van de kern- en gebiedsopgaven en in welke mate? Is er sprake van een negatieve en/of positieve impact op de kwaliteiten van de leefomgeving, zoals verwoord in deze omgevingsvisie? In welke mate wordt het initiatief of de ontwikkeling gedragen door de directe omgeving en wat zijn daarvan de redenen?

In de omgevingsvisie zijn verschillende ambities en doelen opgenomen die we willen stimuleren en realiseren met alle ontwikkelingen in Oost Gelre. Bij de verdere uitwerking (o.a. in het omgevingsplan) kijken we in hoeverre de uitgangspunten die nu beschreven staan in onze bestemmingsplannen passen bij de ambities in deze omgevingsvisie.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

Samenwerken in de Achterhoek

Samenwerken met de provincie

Veel van de maatschappelijke opgaven houden zich niet aan de gemeentegrenzen, waardoor regionale samenwerking van groot belang is. In Oost Gelre zijn we al decennia gewend om in nauwe afstemming te werken met de gemeenten en andere partners (o.a. de GGD, VNOG, het Waterschap en Omgevingsdienst Achterhoek) in de Achterhoek. We sturen zelf actief mee en zijn een gelijkwaardige samenwerkingspartner. Dit is zowel merkbaar binnen de gemeente, als in de verschillende samenwerkingsverbanden die er zijn, waar de ontwikkelingen adequaat en integraal opgepakt worden. In de toekomst zal deze samenwerking naar verwachting verder toenemen, bijvoorbeeld in de doorvertaling van regionale visies en programma’s. Deze lenen zich ervoor om programmatisch binnen de omgevingsvisie opgepakt te worden. Denk hierbij aan de Achterhoek visie 2030 (8RHK Ambassadeurs), de Regionale Energiestrategie en de Regionale Klimaatadaptatiestrategie. Ook zal de gemeente samen met andere gemeenten in de Achterhoek actief deelnemen aan processen rondom het landelijk gebied. Denk hierbij aan het Gelders Programma Landelijk Gebied (GPLG) en de regio-arrangementen voor de Achterhoek. De gemeente zal actief de belangen van zijn (agrarische) bedrijven en inwoners inbrengen in dit proces met als doel een leefbaar platteland te behouden waar het prettig wonen en werken is.

Vitaal en aantrekkelijk, met een toekomstbestendige agrarische sector.

66

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

GEMEENTE OOST GELRE

Gelderland De invoering van de Omgevingswet zal er in de praktijk toe leiden dat de samenwerking tussen gemeenten en provincies intensiveert. Bijvoorbeeld omdat het instrumentarium verandert, waardoor van beide overheden een actieve opstelling verwacht wordt. De vernieuwing ligt met name in de toepassing van de wet in de omgangsvormen tussen (samenwerkende) gemeenten en provincies. We vinden het van groot belang om bij de totstandkoming van beleid en regelgeving van andere overheden als Oost Gelre vroegtijdig mee te kunnen denken. Dit met als doel om problemen bij lokale toepassing van hogere regelgeving te voorkomen. Bij conflicterende visies van andere overheden wordt vroegtijdig het gesprek aangegaan. Anderzijds kunnen we als gemeente bijdragen aan ontwikkelingen ‘van bovenaf’ en daar een lokale invulling aan geven. Afstemming en samenwerking met verschillende overheden dragen bij aan slimmere oplossingen, vooral als het gaat om complexe opgaven en gebiedsoverstijgende belangen, zoals het geval is bij klimaat en duurzaamheid.

oplossing te vinden voor opgaven, hebben wij als lokale overheid de verantwoordelijkheid om te sturen in het algemeen belang. Ook zien we op bepaalde onderwerpen een belangrijke taak voor onszelf weggelegd als hoeder van het zwakkere belang en hebben we de plicht deze te beschermen. De gemeente is dan naast aanjager soms regisseur (en uitvoerder), omdat op sommige onderwerpen een meer sturende of soms dwingende rol van de gemeente noodzakelijk is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan grote opgaven als klimaatadaptatie, de gezonde en inclusieve samenleving en de energietransitie. In de paragraaf over het omgevingsprogramma staat vermeld op welke majeure opgaven of gebieden extra inzet van de gemeente nodig is.

Regie waar nodig of gewenst We werken als gemeente Oost Gelre - zoals we gewend zijn - samen met inwoners, organisaties en andere overheden aan onze fysieke leefomgeving. Hierbij ontlenen wij als bestuursorgaan altijd ons bestaansrecht aan het democratisch proces. Dit blijft voor ons een vaste kernwaarde. Wanneer maatschappelijke partijen niet in staat blijken een

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

6.2 Hoe gaan we de omgevingsvisie uitvoeren? Maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op en we weten niet hoe de wereld er over vijf of tien jaar uitziet. Deze omgevingsvisie zien wij als gemeente daarom als een levend document; een visie die de ontwikkelingen volgt en die continu evolueert. Wij kiezen ervoor om de visie periodiek te actualiseren. Met welk ritme we de visie aanpassen hangt af van de ervaringen die we opdoen met andere instrumenten en de monitoring van onze doelen, en van de staat van onze fysieke leefomgeving. We herijken de omgevingsvisie in ieder geval elke vier jaar, in het jaar volgend op de gemeenteraadsverkiezingen. Hiermee starten we in 2026. Daarnaast is het mogelijk om de visie van een eerdere herijking te voorzien wanneer (maatschappelijke) opgaven in de fysieke leefomgeving daar aanleiding toe geven. Deze omgevingsvisie is de start van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Deze biedt structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te ordenen volgens een logisch proces: beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling. In de Omgevingswet zijn voor onze gemeente drie andere relevante beleidsinstrumenten geformuleerd, elk met hun eigen rol: het omgevingsprogramma, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning.

67

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

Figuur 02 Samenhang omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan

Omgevingsprogramma Het omgevingsprogramma is de uitwerking van één of meerdere ambities en ruimtelijke keuzes uit onze omgevingsvisie. Het programma is het instrument van het college van burgemeester en wethouders (B&W), waarin zij de globale beleidslijnen uit de omgevingsvisie verder uitwerken. Een programma bevat maatregelen voor bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. In een programma worden de ambities uitgewerkt in concrete maatregelen. Ook wordt aangegeven welke middelen nodig zijn om het doel te behalen. Denk daarbij naast financiering ook aan ruimtelijke en juridische instrumenten. Bij de invulling en uitwerking van deze omgevingsprogramma’s zullen (op onderdelen) inwoners en andere betrokken partijen

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

nauw betrokken zijn. Want we kunnen dit als gemeente niet alleen. Heldere communicatie en gedeelde verantwoordelijkheid zijn hierbij onze uitgangspunten. Het realiseren van het hoge ambitieniveau in deze omgevingsvisie staat of valt met tijdige en transparante communicatie tussen gemeente, inwoners en andere partijen. We staan dan ook voor een samenwerking tussen ons als gemeente, inwoners en andere partijen waarbij ieders rol duidelijk is en we elkaar serieus nemen. We gaan hierbij uit van een gedeelde verantwoordelijkheid, het leren van en respect voor elkaar en bereidwilligheid tot het sluiten van compromissen. Met deze intentie werken we als gemeente al jaren en zullen we ook de processen rondom de omgevingsprogramma’s inrichten.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

Het college van B&W stelt de omgevingsprogramma’s vast. Dit heeft de wetgever zo expliciet vastgelegd om de gemeenteraden te ontlasten en ze te helpen om op hoofdlijnen te sturen. Uiteraard betrekt het college van B&W de gemeenteraad bij het opstellen van programma’s en komt zij jaarlijks via de programmabegroting en verantwoording terug bij de gemeenteraad met een update.

Voor de uitvoering van de omgevingsvisie denken we aan de volgende programma’s: → Transformatie landelijk gebied → Energietransitie, klimaatadaptatie en duurzaamheid → Wonen, leefbaarheid en mobiliteit → Ruimte voor ondernemen → Levendige kernen

GEMEENTE OOST GELRE

→ Verduurzaming van bedrijventerreinen (de Kamp) → Onderzoek Vitelco → De programma’s Geef Lichtenvoorde Kleur en het programma stad Groenlo → Het programma Besselinkschans

Al deze programma’s worden na vaststelling van de omgevingsvisie opgesteld als, opgenomen in, of omgevormd tot programma’s onder de Omgevingswet en gekoppeld aan de omgevingsvisie. Voor ieder programma vindt een jaarlijkse tot tweejaarlijkse monitoring plaats om te kunnen bepalen of de doelen van de programma’s tijdig worden bereikt (meer hierover in de paragraaf monitoring en evaluatie). Als dit niet het geval is, passen we de programma’s hierop aan. Daarnaast verkennen we of het huidige beleid bij aanpassing al dan niet wordt gepositioneerd als programma onder de omgevingsvisie.

Deze programma’s zijn via diverse deelprogramma’s al zichtbaar in onze activiteiten. Zo zullen ze voortbouwen op de volgende

Omgevingsplan

ontwikkelingen: → Pilot 10% groenblauwe dooradering → Ontwikkeling werken aan een vitaal platteland waar ruimte blijft voor agrarische ondernemers → Uitvoeringsagenda Energietransitie → Uitvoeringsagenda Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie → In- en uitbreiding van woningen Groenlo en Lichtenvoorde → Bouw duurzame scholen → Voldoende woningaanbod in de kleine kernen → Uitbreiding van de Laarberg

68

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

Het omgevingsplan – de opvolger van de huidige bestemmingsplannen, beheers- en gemeentelijke verordeningen – bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied. Het omgevingsplan geeft invulling aan de maatschappelijke opgaven uit de gemeentelijke omgevingsvisie, binnen de kaders van de Omgevingswet. Het omgevingsplan regelt de balans tussen de functies van locaties in een gebied en stelt regels aan activiteiten. Naast het werken met (algemene) regels voor activiteiten, kan de gemeente gaan werken met omgevingswaarden. Zo kunnen in een gebied bijvoorbeeld strengere

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

eisen op het gebied van milieu worden gesteld dan de waarden die zijn opgenomen in Rijksbeleid. De gemeenteraad stelt het omgevingsplan vast. Het college van B&W gaat over de afweging en besluitvorming rondom de aanvraag van omgevingsvergunningen. De wetgever ziet dit als de ‘dagelijkse uitvoering’ van het beleid. Wanneer het initiatief niet past in het omgevingsplan vindt afweging plaats met behulp van de Omgevingsvisie, de omgevingsprogramma’s en het vastgestelde beleid.

Omgevingsvergunning Het verlenen van een omgevingsvergunning maakt het mogelijk voor initiatiefnemers om aan de slag te gaan met de leefomgeving. Voor welke activiteiten een vergunning nodig is, is nu nog bepaald door de Rijksoverheid. De Omgevingswet geeft gemeenten meer ruimte in hun eigen afweging. In het omgevingsplan schrijven we op welke activiteiten wel of geen omgevingsvergunning behoeven.

Voorbeeldfunctie Als gemeente Oost Gelre hebben we nadrukkelijk een voorbeeldfunctie als het gaat om het beschermen van de kwaliteiten van onze gemeente. Maar ook als het gaat om proactief inspelen op ontwikkelingen die in de geest van deze omgevingsvisie onze leefomgeving versterken. Daarom zullen we de komende jaren in zowel beleidsontwikkeling als uitvoering de koers van deze omgevingsvisie als leidraad nemen. Hierin streven we naar continue verbetering. Daarbij zijn de wettelijke normen de ondergrens.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

6.3 Monitoring en evaluatie Onze omgevingsvisie is nu klaar, maar niet af. Kijkend naar de toekomst zal de maatschappij in beweging blijven. Nieuwe inzichten en opgaven vragen ons steeds opnieuw te kijken naar de relevantie van ons beleid en de rol die we spelen als gemeente. Om onszelf snel aan te kunnen passen vormen monitoring en evaluatie een belangrijke pijler.

Monitoring op omgevingsprogrammaniveau De monitoring en evaluatie zal plaatsvinden op programmaniveau. In de programma’s worden de doelen, de realisatie met tijdspad en de monitoring concreter uitgewerkt. Getracht wordt om zoveel mogelijk de monitoring van de omgevingsvisie te laten voeden door de monitoring die in het kader van een programma wordt uitgevoerd. Doelstellingen worden vertaald naar concrete beleidsindicatoren. Afhankelijk van het thema zullen meetbare indicatoren worden vastgesteld en wordt bepaald hoe vaak er tussentijdse metingen worden uitgevoerd. Voor zover mogelijk wordt aan de voorkant ook al beschreven op welke wijze kan worden ingegrepen, indien het programma niet effectief genoeg blijkt te zijn.

nauwelijks worden gerealiseerd of de doelen onvoldoende te handhaven zijn. Ook wordt er de komende periode nieuw nationaal, provinciaal en lokaal beleid ontwikkeld dat om bijstelling van de visie vraagt. Tevens kunnen zich nieuwe maatschappelijke uitdagingen voordoen of geven de visie en de programma’s onvoldoende antwoord op de vragen en verwachtingen uit de samenleving. In het bijstellen van de omgevingsvisie wordt de samenleving actief betrokken. De wijze waarop wordt vooraf met de gemeenteraad van Oost Gelre afgestemd. De gemeenteraad stelt uiteindelijk een (herijkte) omgevingsvisie vast. Bij het vaststellen van een omgevingsvisie wordt aangegeven hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn.

Toezicht en handhaving Tot slot hebben toezicht en handhaving een belangrijke functie binnen het omgevingsbeleid. Dit zijn de middelen om activiteiten en de staat van de fysieke leefomgeving te volgen en waar nodig te waarborgen. In de praktijk komt het erop neer dat wij toezicht zullen uitoefenen op de vergunningen die verleend worden op grond van het omgevingsplan. Ook zullen wij toezien op naleving van de algemene regels die zijn opgenomen in het omgevingsplan en in onze programma’s.

Te verwachten beleid Voor de komende periode verwachten we in ieder geval de volgende beleidsstukken: → Nationaal- en Gelders Programma Landelijk Gebied en de bijbehorende regio-arrangementen → RES Achterhoek 2.0 → Woonvisie Oost Gelre → Nota Sociaal Domein

Bijstellen van de visie Wanneer het doel- en/of effectbereik van de omgevingsvisie onvoldoende is, gaan we over tot bijstelling. Zo kan het zijn dat doelen niet of

69

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

6.4 Financiering De Omgevingswet verplicht overheden om de kosten voor werken, werkzaamheden en maatregelen proportioneel te verhalen op de initiatiefnemers die profijt hebben van de aanleg van openbare voorzieningen in het ontwikkelde gebied. De Omgevingswet biedt daarbij een wettelijke grondslag voor een anterieure overeenkomst tussen de gemeente en een initiatiefnemer. Naast het verhalen van de kosten voor het opstellen van het bestemmingsplan, de gemeentelijke organisatiekosten en de kosten van grondexploitatie (riool, verkeer e.d.), verhaalt de gemeente Oost Gelre de gebiedseigen bijdrage en de bijdrage voor bovenwijkse voorzieningen wanneer dat aan de orde is. De kostensoortenlijst, zoals opgenomen in het Besluit ruimtelijke ordening (zie bijlage 2), vormt het uitgangspunt voor de te verhalen gemeentelijke kosten voor werken en maatregelen binnen de grenzen van het betreffende plangebied. Hiernaast vragen we in Oost Gelre een ‘bijdrage ruimtelijke ontwikkeling’ (artikel 6.24 Wro) voor verschillende gebieden en activiteiten. Deze bijdrage voor ruimtelijke ontwikkelingen is voor gemeentelijke investeringen, die gericht zijn op het versterken of in stand houden van maatschappelijk belangrijke functies, zoals voorzieningen, natuur, recreatie, waterberging en infrastructuur.

Deze investeringen zijn doorgaans niet langs de lat van profijt, toerekenbaarheid, proportionaliteit (bovenwijkse voorzieningen) of evenwichtige verdeling (bovenplanse kosten) te leggen, maar zijn

70

► INLEIDING

► KENSCHETS OOST GELRE

wel van toegevoegde waarde voor iedereen op het grondgebied van de gemeente Oost Gelre. Hoe we in Oost Gelre omgaan met de financiële bijdrage aan zogenaamde ‘ruimtelijke ontwikkelingen’ werken we uit in een Nota Kostenverhaal. De komende periode gaan we deze opstellen. De Nota Kostenverhaal is een nadere uitwerking van onze Nota Grondbeleid. Met de Nota Kostenverhaal worden uitgangspunten vastgelegd over de wijze waarop de kosten verhaald worden op initiatiefnemers van bouwplannen. De Nota is een onderdeel van het gemeentelijk omgevingsbeleid. Het maakt deel uit van het geheel van visies, kaders en beleid over de fysieke leefomgeving, zoals bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening (Wro). De Nota Kostenverhaal zal de status van programma krijgen, eveneens een kerninstrument onder de Omgevingswet. De Omgevingswet bepaalt dat zowel een omgevingsvisie als een programma de juridische basis kunnen vormen voor kostenverhaal. Zolang de Nota Kostenverhaal niet gereed is, vormt deze Omgevingsvisie Oost Gelre en onze Nota Grondbeleid de juridische basis. Artikel 8.21 Omgevingsbesluit (Ob) wijst de categorieën ontwikkelingen aan. Alleen voor deze categorieën ontwikkelingen voor verbetering van de fysieke leefomgeving kan in het omgevingsplan een financiële bijdrage worden gevraagd.

► VISIE: GROEN EN VERBONDEN

► VIJF KERNAMBITIES

De volgende ontwikkelingen zijn aangewezen: → aanpassing van de inrichting van het landelijk gebied voor verbetering van de landschappelijke waarden, bijvoorbeeld een fonds voor verwijderen van VAB’s; → aanleg of verandering van aangewezen gebieden voor de bescherming van de natuur. Of voor het herstel van dier- en plantensoorten die van nature in Nederland in het wild voorkomen, bijvoorbeeld een Groenfonds; → aanleg van infrastructuur voor verkeers- en openbaar vervoersnetwerken van gemeentelijk of regionaal belang, bijvoorbeeld de aanleg van een rondweg Lichtenvoorde Zuid; → aanleg van recreatievoorzieningen die onderdeel zijn van de gemeentelijke of regionale groenstructuur; → ontwikkelingen om een evenwichtige samenstelling van de woningvoorraad te bereiken; → stedelijke herstructurering.

► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING

► UITVOERING

71

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

Bijlagen

72

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

Bijlage 1 Omgevingsvisie en Omgevingswet

Met de nieuwe Omgevingswet worden vier belangrijke verbeteringen nagestreefd: 1. Inzichtelijk omgevingsrecht: door de bundeling van wetgeving zijn er minder regels nodig en kunnen deze duidelijker opgeschreven worden. Het omgevingsrecht (alle wet- en regelgeving met betrekking tot de fysieke leefomgeving) is hiermee inzichtelijk, voorspelbaar en makkelijk in gebruik. 2. De leefomgeving centraal: de fysieke leefomgeving staat centraal in de Omgevingswet en wordt in samenhang bekeken in besluitvorming en regelgeving. 3. Ruimte voor lokaal maatwerk: de Omgevingswet biedt meer afwegingsruimte om doelen voor de leefomgeving te bereiken. Met de wet wordt een versterkte positie van decentrale overheden nagestreefd. Daarbij geldt dat gemeenten bevoegd zijn om regels op te stellen, tenzij er een overkoepelend belang is. 4. Snellere en betere besluitvorming: onder de Omgevingswet gaat besluitvorming beter en sneller. Dit vraagt om een integrale en samenhangende besluitvorming van overheden, burgers en bedrijven. De omgevingsvisie is een van de instrumenten uit de Omgevingswet. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op

73

te stellen voor het gehele eigen grondgebied. Na inwerkingtreding van de wet is dit formeel een omgevingsvisie. Tot de inwerkingtreding heeft deze omgevingsvisie echter juridisch gezien de status van structuurvisie in de zin van artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro). De omgevingsvisie gaat over veel verschillende beleidsdomeinen en sectoren, en heeft dus een bredere invalshoek op de leefomgeving dan bijvoorbeeld voormalige structuurvisies. Ook de Rijksoverheid en de provincie Gelderland stelden een omgevingsvisie op. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijnvisie op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving van Nederland. Hierin staat het versterken van de omgevingskwaliteit centraal. Dit betekent dat natuur, gezondheid, milieu en duurzaamheid een centrale rol krijgen in nieuwe plannen. De Provinciale Omgevingsvisie (POVI) ‘Gaaf Gelderland’ is de langetermijnvisie voor de gehele provincie Gelderland. Het creëren van een leefomgeving waar inwoners, ondernemers en bezoekers, prettig kunnen wonen, werken, studeren en ontspannen staat hierin centraal. De provincie zet in op een gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland. Ook het nationale, provinciale en regionale beleid diende als input voor deze omgevingsvisie. De belangrijkste verandering die de Omgevingswet beoogt, iseen andere manier van werken en

de houding die daarbij wordt aangenomen. De omgevingsvisie nodigt daarbij vooral uit, is flexibel en niet in beton gegoten. We behouden de ruimte om ook richting te blijven geven aan nieuwe onvoorziene ontwikkelingen. De visie werkt meer vanuit uitnodigende doelen – o.a. geïnspireerd door de Sustainable Development Goals (SDG’s) – dan vanuit normen en regels. Deze ambities worden vervolgens geconcretiseerd in uitvoeringsprogramma’s.

GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040

OMGEVINGSVISIE

GEMEENTE OOST GELRE

Bijlage 2 Kostenlijst besluit ruimtelijke ordening

Artikel 6.2.3 Tot de kosten, bedoeld in artikel 6.13, eerste lid, onder c, ten eerste, van de wet, worden, voor zover deze redelijkerwijs zijn toe te rekenen aan de inbrengwaarde van de gronden, gerekend de ramingen van: a. de waarde van de gronden in het exploitatiegebied; b. de waarde van de opstallen die in verband met de exploitatie van de gronden moeten worden gesloopt; c. de kosten van het vrijmaken van de gronden in het exploitatiegebied van persoonlijke rechten en lasten, eigendom, bezit of beperkt recht en zakelijke lasten; d. de kosten van sloop, verwijdering en verplaatsing van opstallen, obstakels, funderingen, kabels en leidingen in het exploitatiegebied. Artikel 6.2.4 Tot de kosten, bedoeld in artikel 6.13, eerste lid, onder c, ten tweede, van de wet, worden gerekend de ramingen van: a. de kosten van het verrichten van onderzoek, waaronder in ieder geval begrepen grondmechanisch en milieukundig bodemonderzoek, akoestisch onderzoek, ander milieukundig onderzoek, archeologisch en cultuurhistorisch onderzoek; b. de kosten van bodemsanering, het dempen van oppervlaktewateren, het verrichten van grondwerken, met inbegrip van het egaliseren, ophogen en afgraven;

74

c. de kosten van de aanleg van voorzieningen in een exploitatiegebied; d. de kosten van maatregelen, plannen, besluiten en rechtshandelingen met betrekking tot gronden, opstallen, activiteiten en rechten in het exploitatiegebied, waaronder mede begrepen het beperken van milieuhygiënische contouren en externe veiligheidscontouren; e. de in artikel 6.2.3 en de onder a tot en met d en g tot en met n bedoelde kosten met betrekking tot gronden buiten het exploitatiegebied, waaronder mede begrepen de kosten van de noodzakelijke compensatie van in het exploitatiegebied verloren gegane natuurwaarden, groenvoorzieningen en watervoorzieningen; f. de in artikel 6.2.3 en de onder a tot en met d bedoelde kosten, voor zover deze noodzakelijk zijn in verband met het in exploitatie brengen van gronden die in de naaste toekomst voor bebouwing in aanmerking komen; g. de kosten van voorbereiding en toezicht op de uitvoering, verband houdende met de aanleg van de voorzieningen en werken, bedoeld onder a tot en met f, en in artikel 6.2.3, onder c en d; h. de kosten van het opstellen van gemeentelijke ruimtelijke plannen ten behoeve van het exploitatiegebied; i. de kosten van het opzetten en begeleiden van gemeentelijke ontwerpcompetities en prijsvragen voor het stedenbouwkundig ontwerp van de locatie, en de kosten van vergoedingen voor deelname aan de prijsvraag;