jaarstukken regio achterhoek 2022

Jaarstukken 2022

Inhoudsopgave Bestuurlijk voorwoord

1

Deel III: Jaarrekening

Jaarverslag

Deel I: Programmaverantwoording Programma 1 Smart Governance (begroting Regio Achterhoek)

5

Programma 2 Smart Economy 2.1 Smart werken en innovatie 2.2 Onderwijs en arbeidsmarkt 2.3 Mobiliteit en bereikbaarheid

14 18 21

Programma 3 Smart Living 3.1 Wonen en vastgoed 3.2 Circulaire economie en energietransitie 3.3 Gezondste Regio

24 29 33

Programma 4 Bedrijfsvoering en rente

36

Deel II: Paragrafen Paragraaf 1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf 2 Financiering Paragraaf 3 Bedrijfsvoering Paragraaf 4 Rechtmatigheid Paragraaf 5 Subsidies

Jaarstukken

39 43 46 48 50

Balans (inclusief toelichting) Niet uit de balans blijkende verplichtingen Gebeurtenissen na balansdatum Overzicht van baten en lasten Publicatie WNT SiSa verantwoordingsinformatie Verzamelstaat afrekening gemeenten Controleverklaring accountant

55 62 62 63 65 66 68 69

Bijlagen

Deel IV: Uiteenzetting financiële positie Algemene financiële beschouwing Formatieplan (inclusief toelichting) Taakvelden per programma Verzamelstaat bijdrage gemeenten Doelenmatrix

75 77 78 79 80

Bestuurlijk voorwoord Wij bieden u de jaarstukken 2022 van Achterhoek ambassadeurs; het Achterhoekse samenwerkingsverband van de zeven Achterhoekse gemeenten, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de provincie Gelderland aan. De programmaverantwoording in deel I, en de paragrafen in deel II vormen samen het jaarverslag. Deel III is de jaarrekening en deel IV bevat de uiteenzetting van de financiële positie. De regionale 3O samenwerkingsstructuur is terug te vinden in de programmaverantwoording. De programmaverantwoording is qua inhoud breder dan de financiële verantwoording. Zo willen we zichtbaar maken wat er buiten onze eigen (Regio Achterhoek) organisatie gedaan wordt door de partijen die samen Achterhoek ambassadeurs vormen. In Achterhoek Visie 2030 Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit staan onze doelen op het gebied van Smart Governance, Smart Economy en Smart Living beschreven. De programmaverantwoording heeft dezelfde indeling. De organisatie van de Achterhoek ambassadeurs (Regio Achterhoek) is de basis en motor voor het programma Smart Governance. De activiteiten, begroting en de financiële verantwoording van Achterhoek ambassadeurs zijn in dit onderdeel te vinden. Hieraan is ook de inwonerbijdrage voor de organisatiekosten vanuit gemeenten en provincie gekoppeld.

De programma’s Smart Economy en Smart Living geven inzicht in de doelen, activiteiten en lopende projecten per thema. Dit wordt, onder regie van de Achterhoek Board, door zes thematafels vormgegeven en in gang gezet. Deze thematafels hebben een belangrijke rol in het realiseren van de Achterhoek Visie 2030 en het vertalen van de ambities in concrete projecten. Met deze begrotingsvorm maken we de doelstellingen van de Achterhoekse samenwerking zichtbaar en de uitvoering controleerbaar. Het projectenoverzicht dat per thematafel is bijgevoegd is niet uitputtend, ook buiten ons zichtveld lopen projecten die bijdragen aan de doelen. Voor de opgenomen projecten geldt dat er vanuit Achterhoek ambassadeurs een financiële bijdrage beschikbaar is gesteld. We hebben dus niet van alle partijen inzichtelijk wat zij investeren en welke projecten zij hebben lopen. Programma 2 en 3 van de begroting zijn dan ook bedoeld ter informatie. De projecten van deze programma’s worden voor het grootste deel uitgevoerd door de initiatiefnemers en maken geen onderdeel uit van de begroting van Regio Achterhoek. Wij wensen u veel leesplezier! NB In de jaarstukken hanteren we de officiële naam van de samenwerking: Regio Achterhoek. Voor de 3O-samenwerking gebruiken wij de naam Achterhoek ambassadeurs; 8RHK.

1

Opbouw programma’s

De programmarekening van Regio Achterhoek bestaat uit 4 programma’s; Smart Governance, Smart Economy, Smart Living en Bedrijfsvoering en rente. De werkzaamheden van de thematafels zijn per thematafel terug te vinden in de programma’s Smart Economy en Smart Living. De werkzaamheden voor de grensoverschrijdende samenwerking zijn niet terug te vinden als een apart thema, maar gaat door alle thema’s heen. De werkzaamheden van de Achterhoek Board, de Achterhoek Raad en het algemeen/dagelijks bestuur komen terug in het programma Smart Governance. Ook zijn hier de lobby, communicatie, monitoring en subsidiewerkzaamheden ondergebracht.

Samenvatting financiële jaarstukken Jaarresultaat Totaal

Smart Governance Bedrijfsvoering en rente Jaarresultaat positief

51.000 73.000 124.000

Het voordeel is vooral ontstaan door overschotten op het werkbudget grensoverschrijdende activiteiten, kantoorkosten en inhuur. Tevens waren er extra inkomsten vanuit detachering en onvoorziene rentebaten over het saldo schatkistbankieren.

2

Per inw

0,19 0,28 0,47

Bestemming resultaat 2022

Voorgesteld wordt om het voordelige saldo ad € 124.422 (€ 0,47 per inwoner) toe te voegen aan het investeringsfonds, zoals besloten in De Achterhoek werkt door 2.0. Hierin is opgenomen dat een eventueel overschot van het jaarresultaat wordt toegevoegd aan het investeringsfonds tot een maximum van € 0,50 per inwoner (in 2022: € 131.646).

Controleverklaring

A12 Registeraccountants B.V. heeft voor 2022 een controleverklaring opgesteld ten aanzien van de financiële administratie en het beheer. De controle omvat de cijfers opgenomen in de jaarrekening 2022 en de rechtmatigheid van financiële beheershandelingen gelet op het controleprotocol 2022. De controleverklaring voor de jaarrekening 2022 is in het boekwerk opgenomen.

Besluitvormingsproces jaarstukken 19 april 2023

Behandeling concept jaarstukken door het dagelijks bestuur De jaarrekening, het jaarverslag, de paragrafen en bijlagen worden in de vergadering van het dagelijks bestuur behandeld. Na ontvangst van de controleverklaring worden de stukken uiterlijk 20 april aan de deelnemende gemeenten gezonden.

20 april 2023

Verzenden jaarstukken naar gemeenten

tot 19 juni 2023

Mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen Tot 19 juni 2023 mogelijkheid voor gemeenten om gemeentelijke standpunten over de jaarstukken schriftelijk kenbaar te maken bij Regio Achterhoek. Besluitvorming door het algemeen bestuur

5 juli 2023

Doetinchem, 20 april 2023 Dagelijks bestuur Regio Achterhoek

3

Deel I Programmaverantwoording

4

Programma 1 Smart Governance Smart Governance

De Governance -zoals in de samenwerkingsregeling is opgenomen- staat goed. Aanvullend op deze Governance is in 2022 veel aandacht besteed aan het inrichten van de Governance rondom de grote opgaven als droogte, stikstof en de ruimtelijke opgaven. Voor de zomer is eerst ingezet op een regiekamer landelijk gebied. Dit naast de stuurgroep Omgevingsagenda Oost (ruimtelijke opgaven). Door de landelijke ontwikkelingen en de rol die de provincie heeft gekregen bleek het nodig beide trajecten te verbinden. In december heeft de Achterhoek Board besloten de twee genoemde gremia op te heffen/op te schorten en in te zetten op één Stuurgroep Ruimtelijk Perspectief Achterhoek. In september heeft de Achterhoek Raad de herziene Achterhoek Visie 2030 vastgesteld. In deze visie zijn de SDG’s geïntegreerd en is ook de gebiedsgerichte aanpak voor de ruimtelijke opgaven opgenomen als overkoepelend thema. Daarnaast zijn de doelen en streefwaarden geactualiseerd. In onderstaande afbeelding is het organogram van de samenwerking opgenomen.

Regio Achterhoek vormt de juridische entiteit, daarom zijn de taken en de begroting van Regio Achterhoek in dit onderdeel opgenomen. Hieraan is ook de bijdrage in de organisatiekosten van Regio Achterhoek van de gemeenten en provincie gekoppeld. Dit programma en programma 4 Bedrijfsvoering en rente liggen dan ook ter besluitvorming voor aan de gemeenten. De programma’s 2 en 3 zijn opgenomen om zicht te geven op de inhoud van de Achterhoekse samenwerking, deze programma’s zijn informerend.

5

Wat willen we bereiken? Te bereiken maatschappelijk effect Regio Achterhoek

Gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen (3 O’s) voor een integrale aanpak van de uitdagingen waar de Achterhoek voor staat. De samenwerking in de Achterhoek richt zich op de ruimtelijkeconomische agenda. De Visie 2030 is daarvoor het kompas. Kern is een sterke bloeiende en innovatieve economie, uitgaande van eigen kracht met een aantrekkelijke arbeidsmarkt. Er is een duurzaam werk-, leer-, woon- en leefklimaat. Met gezonde inwoners en met oog voor de brede welvaart van de inwoners. De opgaven en te bereiken doelen zijn belegd in de zes thematafels: 1. Smart werken en innovatie 2. Onderwijs en arbeidsmarkt 3. Wonen en vastgoed 4. Mobiliteit en bereikbaarheid 5. Circulaire economie en energietransitie 6. Gezondste regio

Subdoelen en activiteiten Regio Achterhoek Subdoelen

Activiteiten Regio Achterhoek

Raadsleden in positie brengen bij regionale samenwerking Slagkracht in de bestuurlijke besluitvorming en adequate uitvoeringskracht



Adviseren en faciliteren Achterhoek Raad

  

Adviseren en faciliteren Achterhoek Board Regisseren en faciliteren thematafels Adviseren en faciliteren algemeen en dagelijks bestuur Subsidiewerkzaamheden Monitoring Lobbywerkzaamheden Communicatiewerkzaamheden en Regiomarketing

   

Wat hebben we gedaan en bereikt? Adviseren en faciliteren Achterhoek Raad

De Achterhoek Raad is vijf keer bijeen geweest. In januari was er een extra vergadering vanwege de Noordelijke Aftakking van de Betuweroute. En in mei vanwege de verkiezingen. Voorafgaand aan deze vergadering was er een informatiemarkt waarin de (nieuwe) raadsleden kennis konden maken met de thematafels. Ook was er parallel een bijeenkomst over de regionale woonagenda. In september heeft de Achterhoek Raad de herziene Achterhoek Visie 2030 vastgesteld en nieuwe Boardleden benoemd. Ook is een aantal Boardleden herbenoemd. In december is het uitvoeringsplan 2023 vastgesteld.

Adviseren en faciliteren Achterhoek Board De Achterhoek Board is 13 keer bij elkaar geweest, waarvan vier keer op een Achterhoek Dag. Er is een ontmoeting geweest met de Stuurgroep Achterhoek Monitor en in het najaar een ontmoeting met de Twente Board en een met de voorzitters van de thematafels. Een aantal onderwerpen heeft veel aandacht gevraagd van de Board. Onder meer de Noordelijke aftakking van de Betuweroute, de (succesvolle) lobby voor de RegioExpres, de herijking van de Visie 2030, de voorbereiding van de 6

aanvraag voor een nieuwe Regio Deal en de Governance rondom het landelijk gebied/ruimtelijke opgaven. Ook hebben we ons aangemeld voor de Eo Wijersprijsvraag. Op verzoek van de gemeente Montferland heeft de Board een presentatie gegeven aan de Raad van Montferland. Dit in verband met het mogelijk aansluiten van Montferland bij onze samenwerking. De besluitvorming hierover is in 2023. Er is veel inzet vanuit de thematafels geweest om de middelen voor de Regio Deal in 2022 weg te zetten. Dit is gelukt en in januari 2023 wordt de eindrapportage tijdens een werkbezoek van de minister overhandigd. In totaal heeft de Board in 2022 26 projecten positief beoordeeld, in totaal lopen er nu 101 projecten. De Board heeft middelen beschikbaar gesteld voor een Kwartiermaker om de Interregaanvraag voor het project ontwikkeling Euregionale Doorlopende Leerlijn (EDL) voor te bereiden. Deze aanvraag is in 2022 ingediend.

Regisseren en faciliteren thematafels

De thematafels zijn gemiddeld ongeveer acht keer bijeen geweest, waarvan vier keer op een Achterhoek Dag. Hierin hebben ze hun strategie en inhoudelijke lijnen uitgezet (onder meer voor de herijking van de Visie 2030 en het uitvoeringsplan 2023), projecten geïnitieerd en voorbereid voor de Achterhoek Board. N.a.v. de verkiezingen is aan de colleges gevraagd of er belangstelling is voor het (vice)voorzitterschap van de thematafels. Op basis van de belangstelling is er een nieuwe verdeling gemaakt. Ook is een aantal gemeenten voor sommige tafels agenda lid geworden. Een verder toelichting op de activiteiten van de zes tafels kunt u vinden in programma 2 (Smart Economy) en programma 3 (Smart Living).

Adviseren en faciliteren algemeen en dagelijks bestuur Het algemeen bestuur is 8 keer bijeen geweest. Belangrijk onderdeel van de agenda zijn de P&C stukken. Daarnaast worden de lobbyactiviteiten structureel en de grensoverschrijdende activiteiten periodiek geagendeerd. In februari is de Midterm review Grensoverschrijdende samenwerking in de Achterhoek besproken. De 12 aanbevelingen zijn overgenomen. Hiervan heeft het in kaart brengen van de belangrijkste opgaven de meeste prioriteit. Daarnaast zullen de Duitslandcoördinatoren aansluiten bij de thematafels. Op 1 en 2 september zijn de zeven colleges op tweedaags werkbezoek geweest in de Regio Zwolle. Naast inspirerende voorbeelden vanuit Zwolle was er ook volop gelegenheid om elkaar te leren kennen in deze nieuwe bestuursperiode. In verband met de verkiezingen heeft het algemeen bestuur een proces gelopen om te komen tot een afvaardiging voor de Achterhoek Board en heeft ze geïnventariseerd wie belangstelling heeft voor het (vice)voorzitterschap van een thematafel. Op voorstel van de selectiecommissie heeft het algemeen bestuur unaniem 3 leden voorgedragen voor de Board, de Achterhoek Raad heeft conform de voordracht besloten. Daarnaast zijn er twee voorzitters en één vicevoorzitter voor een thematafel voorgedragen aan de betreffende thematafel.

Het algemeen bestuur heeft ingestemd met het aanmelden van de Achterhoek voor LEADER-subsidie in de nieuwe periode 2023-2027. De gemeente Lochem heeft gevraagd om aan te mogen sluiten. Hier heeft het bestuur positief op gereageerd. Op verzoek van het algemeen bestuur is er een aanbevelingsbrief uitgegaan naar de VNG voor de kandidaten die vanuit de Achterhoek interesse hebben voor een VNG commissie. De begroting 2023 en jaarstukken 2021 en de eerste wijziging Nadere regels Projecten Achterhoek Visie 2030, het plafondbesluit 2022 en een hernieuwd aanvraagformulier zijn door het algemeen 7

bestuur vastgesteld. Alle projecten die door de Board goedgekeurd zijn, zijn door het bestuur bekrachtigd. Er is steeds een financieel overzicht gegeven van de projecten i.r.t. het beschikbare budget en de bijdrage van de gemeenten aan de projecten.

Subsidiewerkzaamheden Er zijn gesprekken gehouden met initiatiefnemers om te komen tot een goede subsidieaanvraag die in procedure kan worden gebracht richting thematafels, Board en algemeen/dagelijks bestuur. In totaal zijn in 2022 26 projecten begeleid, in procedure gebracht en akkoord bevonden. Het gaat in totaal in 2022 om € 14.324.450 aan kosten en € 7.978.822 aan subsidie. Er is subsidie beschikbaar gesteld vanuit de Regio Deal, de gebiedsopgavemiddelen van de provincie Gelderland en het Investeringsfonds. In totaal lopen er nu 101 projecten. Voor nadere specificaties wordt verwezen naar de paragraaf subsidies (pagina 50). Voor de projecten wordt verwezen naar de programma’s Smart Economy en Smart Living. Daar zijn de projecten opgenomen die zijn gestart in 2022 (dit aantal kan afwijken van het aantal projecten dat in procedure is gebracht in 2022). De voortgangsrapportage voor de gebiedsopgave middelen (provincie) is ingediend en akkoord bevonden door de provincie. De voortgangsrapportage Regio Deal (Rijk) is opgesteld en besproken met het Rijk. Afgesproken is dat we de looptijd voor enkele projecten mogen verlengen t/m 2025 en dat er tussen de programmalijnen geschoven mag worden met de middelen. Eind 2022 waren alle middelen uit de Regio Deal weggezet in projecten. Het Rijk is zeer te spreken over de uitvoeringskracht van de Achterhoek.

De eerste wijziging van de Nadere regels Projecten Achterhoek Visie 2030 en het Plafondbesluit 2022 is vastgesteld en gepubliceerd. Ook is het aanvraagformulier geactualiseerd en vastgesteld. We hebben ons bij de provincie aangemeld voor een nieuwe LEADER periode. De gemeente Lochem heeft gevraagd aan te mogen sluiten, hierop is positief gereageerd door het bestuur. Daarnaast is een aanvraag ingediend voor een LEADER samenwerkingsproject: ‘de meerwaarde van ons Achterhoeks voedsel’. In november hebben we een nieuwe Regio Deal aanvraag ingediend bij het Rijk.

Monitoring en Achterhoek Spreekt In december is de derde Achterhoek Monitor gepresenteerd in een succesvol congres in de DRU. De uitgebreide monitor met dashboard en jaarpublicatie (duiding) geeft een goed beeld van hoe de Achterhoek ervoor staat, met kerngegevens en verdiepende thema’s. www.achterhoekmonitor.nl Op initiatief en in samenwerking met de provincie is het Achterhoek Panel bevraagd over wat zij belangrijk vinden rondom Brede Welvaart en grensoverschrijdend wonen en werken. De uitkomsten zijn gebruikt in de Achterhoek Monitor en bij de aanvraag voor een nieuwe Regio Deal. Voor het monitoren van onze projecten werken we met het programma AFAS. Hiermee kunnen we onze partners snel overzicht geven van de (financiële) stand van zaken rondom de projecten die lopen of in voorbereiding zijn.

Lobbywerkzaamheden

Op twee dossiers is veel lobbywerk verricht in 2022: de Noordelijke Aftakking van de Betuweroute en de RegioExpres. Wat betreft de Noordelijke aftakking is veel inzet gepleegd richting het ministerie (met een bezoek van de staatssecretaris in februari als gevolg), Tweede Kamer (meerdere bezoeken en Kamervragen), verschillende landelijke media (o.a. Volkskrant, Trouw en Financieel Dagblad) en alle stakeholders binnen en rondom onze eigen regio. Rond de zomer zou het dossier op de agenda staan van de landelijke spoortafel. Gezien de belangen is de bespreking doorgeschoven naar 8

november 2022. Daar is afgesproken dat partijen in het eerste half jaar van 2023 een gezamenlijk plan van aanpak opstellen voor een nadere verdieping naar nut en noodzaak en het wegen van de verschillende belangen. In dit plan van aanpak moet o.m. de scope en de Governance goed uitgewerkt worden. Het onderzoekstraject dat zal volgen zal naar verwachting c.a. 1,5 jaar in beslag nemen. Er vindt in de tussentijd geen onderzoek plaats naar specifieke oplossingsvarianten. Een stevige lobby voor de RegioExpres heeft ertoe geleid dat Rijk en provincie samen 150 miljoen investeren in de RegioExpres. In aanloop naar het BO MIRT in november zijn er meerdere malen succesvol Kamervragen gesteld. Lentediner en werkbezoeken We hebben een succesvol Lentediner gehouden, waar de lobby voor de RegioExpres hoog op de agenda stond. Als spin-off zijn er meerdere bewindspersonen en Kamerleden op werkbezoek geweest (of komen in 2023) in de Achterhoek:  In november Tweede Kamerlid Roelof Bisschop  In november Tweede Kamerleden Thom van Campen en Erik Haverkort  In december de minister van Justitie en Veiligheid  In januari 2023 de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Daarnaast zijn de onderstaande bezoeken geweest:  In april was VNO-NCW voorzitter Ingrid Thijssen onze keynote speaker tijdens de themabijeenkomst Ondernemen voor brede welvaart en SDG regio Achterhoek.

 In mei was minister Van der Wal samen met Kamerlid van Campen op bezoek bij Arjan Prinsen in Haarlo. Over stikstof en hoe vanuit de stichting Biomassa gewerkt wordt aan het meten en verminderen van de stikstofuitstoot.  In juni was het ambassadeursbezoek aan de EUREGIO/Achterhoek. Met als hoofdgasten de Duitse ambassadeur in Nederland C. Nunn en de Nederlandse ambassadeur in Duitsland R. van Roeden.  Tijdens de Zwarte Cross op vrijdag 15 juli was er een netwerkevent voor de colleges van Twente en Achterhoek. Publicaties en Media Gedurende het hele jaar is actief de media gezocht op voor ons relevante onderwerpen, met name gericht op de regionale media. Een aantal keer is bewust ook de landelijke media opgezocht. Rond de Noordelijke aftakking van de Betuweroute hebben we publicaties gehad in het Financieel Dagblad (reportage met R. Steintjes, opiniestuk namens M. Boumans), de Volkskrant (uitgebreide reportage, door ons geïnitieerd, met interview M. Boumans) en Trouw (met R. Steintjes). Over de RegioExpres schreven M. Boumans en J. van der Meer samen een opiniestuk voor Binnenlands Bestuur: ‘de 20 meest waardevolle minuten van Nederland’. Op 31 maart is een video gelanceerd waar, naast Gelderland en Achterhoek, ook de Groene Metropool Regio Arnhem Nijmegen als afzender is betrokken. Onze boodschap tijdens het Lentediner is geland in het NOS journaal en het radio 1 journaal.

Verkiezingen In december 2021 is onze eerste reactie op het Regeerakkoord geschreven. Alle nieuwe bewindslieden hebben daaropvolgend begin 2022 succeswensen ontvangen met een paar Achterhoeksokken om ons op de voet te kunnen blijven volgen. Naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen is een 2-pager geschreven vanuit de Regio met de belangrijkste aandachtspunten vanuit de Achterhoek om mee te nemen in de uitwerking van de coalitieakkoorden. 9

Samenwerking met andere regio’s Binnen het programma Nederland Slim Benutten, Think East en de strategische Innovatie Investeringsagenda (SIIA) trekken we samen met andere Gelderse en Overijsselse regio’s op. Doel is ook om de drie trajecten beter te integreren. We zijn goed aangesloten om positie te nemen. Tot slot hebben we de SDG’s in de Visie 2030 geïntegreerd. Met vier overkoepelende SDG’s en specifieke SDG’s per thematafel. Via MAEX.nl is gestart met een platform waarin alle gemeenten, lokale initiatieven en (sociaal) ondernemers kunnen aansluiten. En zijn inspiratiesessies gehouden bij diverse gemeenten, ondernemers en maatschappelijke organisaties, om tot een gedegen strategie te komen richting 2023.

Communicatiewerkzaamheden en Regiomarketing

Eind januari is onze nieuwe website www.8rhk.nl live gegaan. In 2022 hebben we wekelijks onze algemene nieuwsbrief verstuurd en gemiddeld zes keer per jaar een thematafelnieuwsbrief van iedere thematafel. Onze nieuwsbrieven, de wekelijkse algemene én de nieuwsbrieven vanuit de thematafels, worden bovengemiddeld goed gelezen. Een goede score is 30%, wij zitten tussen de 40% en 50%. Onze sociale mediakanalen worden goed gevolgd. Het aantal volgers stijgt nog steeds, met name op LinkedIn. Beide kanalen (Twitter en Linkedln) kennen over de 4.000 volgers. Facebook hebben we bij de livegang van de nieuwe website begin 2022 laten gaan, daar was het bereik nihil ten opzichte van LinkedIn en Twitter. Onze merkbekendheid is in aantal views groot met een getal boven de 2 miljoen. Zie onderstaande afbeelding. Het sentiment blijft, zoals we kennen uit eerdere rapportages, met name neutraal wat goed is.

Naast onze eigen kanalen (website, nieuwsbrieven, sociale media en flyers/publicaties als de Achterhoek Monitor) verschijnen we een aantal keer per jaar in Oost Gelderland Business en in een betaalde bijdrage in de huis-aan-huis krant De Achterhoekse Courant, om verschillende thema’s en projecten directer naar de inwoner te brengen. Free publicity is ontstaan met (bijna) maandelijkse content in artikelen op Overheidvannu, een platform vanuit het ministerie dat andere regio’s inspireert hoe met de Regio Deal om te gaan. De Achterhoek is een van de vier uitgekozen regio’s om 10

uit te putten, vanwege onze productieve, coöperatieve aanpak: https://www.overheidvannu.nl/dossiers/in-de-regio. Tot slot is een vernieuwd organogram in de vorm van een infographic opgemaakt, die duidelijk de taken en verantwoordelijkheden van onze verschillende organen weergeeft. Dit was een van de actiepunten uit de evaluatie in 2020/2021. Marketingcampagne Onverwachte Hoek De campagne Onverwachte Hoek is in mei 2021 live gegaan voor werving van nieuwe arbeidskrachten en inwoners. In 2022 waren er:  4 miljoen social media views  1,5 miljoen media views  Ruim 1,25 miljoen unieke personen op de website organisch bereik website Het doelbereik van de website ligt fors hoger dan landelijk. De top vijf van steden zijn Amsterdam., Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Arnhem. In de zomer heeft onverwachte hoek een samenwerkingsovereenkomst met De Graafschap gesloten. De Graafschap speelt met onverwachtehoek.nl op de voorzijde van het shirt. Dit heeft direct geleid tot een forse toename van het aantal volgers op social media. Er hebben zich 46 partners (bedrijven, organisaties en overheden) aangesloten voor de shirtsponsoring en dit aantal groeit nog steeds. Vanuit het project Onverwachte Hoek hebben we voor deze partners 6 activiteiten georganiseerd bij thuiswedstrijden in de Onverwachte Hoek in het stadion.

Hierbij presenteren we ons aan potentiële werknemers, willen we werkgevers verbinden en meer samen laten werken. Doel is de rest van Nederland te laten zien welke mooie bedrijven hier zijn, en hoe goed je hier kunt werken, wonen en leven. Ook is er een bestuurlijk diner voor de partners gehouden. In maart 2023 is er een tweede bestuurlijk diner. De samenwerking met De Graafschap zorgt ook voor versnelde ontwikkelingen bij het project Onverwachte Hoek. Vanaf augustus waren de eerste vacatures op de website onverwachtehoek.nl te zien. Deelnemende bedrijven/partners hebben een eigen pagina op de website als Achterhoeks Mooisten. Deze extra content wordt ook geladen via de social media kanalen.

Projecten Smart Governance In totaal waren er eind 2022 6 projecten in uitvoering op dit onderdeel. In 2022 zijn er geen nieuwe projecten gestart. Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten is te vinden via www.8rhk.nl. Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk.

11

Wat heeft het gekost? Programma 1:

R 2021

B 2022 primair

B 2022 gewijzigd

R 2022

Lasten (A)

4.168.000

3.270.000

4.000.000

3.795.000

Baten derden (B) Sub-totaal (B-A)

2.547.000 -1.621.000

644.000 -2.626.000

1.976.000 -2.024.000

1.946.000 -1.849.000

Bijdragen gemeenten en Provincie (C)

2.190.000

2.241.000

2.241.000

2.190.000

Saldo van baten en lasten (B-A+C)

569.000

-385.000

217.000

341.000

Onttrekkingen reserves

582.000

657.000

1.067.000

907.000

Toevoegingen reserves Gerealiseerd resultaat

-1.151.000 0

-272.000 0

-1.284.000 0

-1.248.000 0

Smart Governance

De volgende producten vallen onder dit programma: • Achterhoek Visie 2030 en monitoring • Lobby en communicatie • Coördineren van subsidies en projecten • Advisering algemeen en dagelijks bestuur, Achterhoek Board, Achterhoek Raad en thematafels • Uitgaven en inkomsten Investeringsfonds • Onvoorzien Een nadere verdeling van baten en lasten naar kosten- en opbrengstensoorten is opgenomen op de volgende pagina. Programma 1:

R 2021

B 2022 primair

B 2022 gewijzigd

R 2022

6,75

6,91

6,91

6,72

1,58

1,60

1,60

1,60

0,53

0,53

0,53

0,53

8,86

9,04

9,04

8,85

Inwonerbijdrage Bijdrage gemeenten in programma 1 Bijdrage provincie in organisatiekosten Bijdrage provincie in investeringsfonds Totaal inwonerbijdrage

Toelichting De specificatie van de mutatie reserves voor dit programma (€ 341.000 toevoeging) is als volgt:

onttrekking investeringsfonds (werkbudgetten)

raming gewijzigd -350.000

-286.000

onttrekking investeringsfonds (projecten)

-717.000

-621.000

toevoeging investeringsfonds

1.284.000

1.248.000

217.000

341.000

Mutatie reserves:

Per saldo toevoeging reserves programma 1

12

werkelijk

Het voordelige verschil in de bijdrage gemeenten is € 51.000. Het voordeel is vooral ontstaan door overschotten op de werkbudgetten grensoverschrijdende activiteiten en inhuur. Daarnaast waren er extra inkomsten vanuit detachering.

Specificatie van baten en lasten De baten en de lasten uit de begroting van Regio Achterhoek zijn als volgt nader te specificeren: R2021 B 2022 B 2022 R 2022 Specificatie baten derden gewijzigd primair Bijdrage gemeente en provincie investeringsfonds 138.000 272.000 272.000 237.000 Bijdrage decentralisatie uitkering bevolkingsdaling 1.012.000 1.012.000 1.012.000 Diverse opbrengsten (inclusief projecten) 1.361.000 372.000 674.000 680.000 Bijdrage uit voorziening wachtgelden 40.000 17.000 17.000 17.000 Ontvangen rente en doorbelaste kapitaallasten 20.000 15.000 35.000 91.000 Interne doorbelasting 383.000 339.000 372.000 372.000 Sub-totaal baten begroting 2.954.000 1.015.000 2.382.000 2.409.000 Af: programma 4 (Bedrijfsvoering en rente) -407.000 -371.000 -406.000 -463.000 Totaal baten programma 1 2.547.000 644.000 1.976.000 1.946.000

Specificatie Lasten

R2021

Personeel loonsom Wachtgelden Kosten Maatwerk Overige personele kosten Inhuur derden Kantoorkosten (huur, ICT, telefonie, etc.) Bestuur Lobby, communicatie, strategische focus Uitgaven investeringsfonds (excl. eigen projecten) Werkbudget grensoverschrijdende samenwerking Projectkosten eigen projecten Kapitaallasten Onvoorzien Transparante btw voorheffing Rente en afschrijving Sub-totaal exploitatie Bij: Interne doorbelasting Sub-totaal lasten begroting Af: programma 4 (Bedrijfsvoering en rente) Totaal lasten programma 1 Smart Governance

13

1.711.000 40.000 58.000 40.000 133.000 177.000 5.000 132.000 339.000 27.000 1.491.000 2.000 27.000 45.000 5.000 4.232.000 383.000 4.615.000 -447.000 4.168.000

B 2022 primair 1.784.000 17.000 57.000 68.000 28.000 189.000 15.000 123.000 350.000 662.000 8.000 48.000 15.000 3.364.000 339.000 3.703.000 -433.000 3.270.000

B 2022 gewijzigd 1.676.000 17.000 57.000 68.000 90.000 189.000 15.000 123.000 662.000 46.000 1.062.000 26.000 48.000 17.000 4.096.000 372.000 4.468.000 -468.000 4.000.000

R 2022 1.678.000 17.000 41.000 63.000 78.000 175.000 18.000 117.000 520.000 31.000 1.036.000 26.000 49.000 5.000 3.854.000 372.000 4.226.000 -431.000 3.795.000

Programma 2 Smart Economy In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Economy. Dit zijn Smart werken en innovatie, Onderwijs en arbeidsmarkt en Mobiliteit en bereikbaarheid. Per thematafel wordt weergegeven wat men wilde bereiken (conform de begroting 2022) en wat men heeft bereikt. Hierbij zijn ook projectenoverzichten opgenomen. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is informerend en niet ter vaststelling.

2.1 Smart werken en innovatie Wat willen we bereiken? Technologische ontwikkelingen vragen om nieuwe organisatie- en verdienmodellen. Digitalisering en robotisering veranderen onze leef-, leer- en werkomgeving. Om de vergrijzende en ontgroenende Achterhoek verder tot bloei te brengen, zijn innovatieve oplossingen en smart toepassingen nodig die in economisch, sociaal en ecologisch opzicht waarde realiseren. Die oplossingen komen sneller tot stand in een open innovatiesysteem waarin overheden, ondernemers en onderzoeks- en onderwijsinstellingen samenwerken en de Achterhoekse bedrijvigheid, naoberschap en vakmanschap maximaal tot uiting komen.

Te bereiken maatschappelijk effect 3 % groei van de arbeidsproductiviteit en de agrosector.

14

Sub-doelen Smart werken en innovatie Sub-doelen 2030 Meetbare parameters Op het gebied van de maakindustrie en de agrosector is 3% groei van arbeidsproductiviteit in de maakde Achterhoek hét open innovatiesysteem van industrie en agro-sector, gemeten als Nederland. toegevoegde waarde per medewerker per tijd (en 2% voor alle andere sectoren). De Achterhoek beschikt over de inventieve vakman/ 35 kennisdeel- en businessclusters in 2025. vakvrouw van de toekomst (slim werken/sociale 40 start-ups en 20 scale-ups in 2025. innovatie). De Achterhoek ontwikkelt en implementeert de pro250 bedrijven hebben slim werken en innovatie ductie van de toekomst (slim innoveren/economische doorgevoerd. innovatie). De Achterhoek is dé stage- en afstudeerregio van 40% van de deelnemende studenten aan SmartNederland. Hub/Innovatiehubs komt van buiten de Achterhoek met 10% internationale achtergrond.

Wat hebben we gedaan en bereikt? Open innovatie

Het open innovatiesysteem is in 2022 verder ontwikkeld. In het najaar is een dynamische 3Dmindmap opgeleverd, inclusief ‘praatplaat’, waarmee (de werking van) het innovatiesysteem heel helder in beeld is gebracht. Verbinders in het netwerk kunnen elkaar nu makkelijker vinden en bedrijven en initiatieven sneller bedienen. De drie innovatiecentra De StecK, CIVON/SHII en De Marke timmerden ook afgelopen jaar aan de weg als broedplaatsen/versnellers voor projecten en start-ups en scale-ups. Een nieuw project is Startup in Residence, waarin startups en overheden met elkaar in contact komen door het organiseren van maatschappelijke challenges. Binnen het open innovatiesysteem zijn verschillende projecten, initiatieven en leerkringen tot stand gekomen die bijdragen aan de inventieve vakman/vakvrouw en productie van de toekomst.

Inventieve vakman/vakvrouw en productie van de toekomst

Het in 2021 gestarte project Fieldlab Digital Twinning is voortgezet en het project Additive Manufacturing is gestart, waarbij ook aansluiting wordt gezocht met een 3D-metaalprintproject in Bocholt. Vanuit de eerder ontwikkelde strategie Artificial Intelligence is een concrete aanpak gestart (met een congres in juni 2022) en ook op Cybersecurity loopt er nu een regionale aanpak. Het genoemde congres richtte zich niet alleen op de sectoren maakindustrie en agro, maar ook op zorg/gezondheid, onderwijs, mobiliteit, overheid en bouw. Momenteel wordt het vervolg van dit congres opgepakt binnen de sectoren maakindustrie (door leerkringen), agro (vanuit innovatiecentrum De Marke), onderwijs (vanuit Onderwijs & Arbeidsmarkt) en zorg (op het gebied van data). Met de MKB-deal hebben we ondernemers ondersteund in het verhogen van de arbeidsproductiviteit. Een actueel maatschappelijk vraagstuk dat in de tweede helft van 2022 heel nadrukkelijk vanuit de tafels Smart werken & Innovatie en Circulaire economie & Energietransitie gezamenlijk is opgepakt, is de energiecrisis. Dit gebeurde onder meer door middel van een aanpak á la ‘Achterhoek Verbindt’ die ook tijdens de Covid-19 crisis is ingezet, dus met expertsessies, videocasts en leerkringen.

Stage- en afstudeerregio

Om de verschillende SmartHub-initiatieven (Young Talent, Development en Industry Incubator) te ontzorgen, te laten doen waar ze goed in zijn en verder te laten bloeien, is stichting SmartHub opgericht. De stichting faciliteert en steunt de initiatieven in hun doorontwikkeling en samenhang. 15

SmartHub Young Talent heeft zich doorontwikkeld met nog meer focus op het ondersteunen van bedrijven bij het aantrekken van jong talent.

Projecten Smart werken en innovatie

In totaal waren er eind 2022 10 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2022 zijn er 4 nieuwe projecten gestart: Projecten

Korte omschrijving

Looptijd

Uitbouwen ecosysteem Achterhoek 20222024 StartUp in Residence Achterhoek

Het versterken en verbreden van het ecosysteem in de regio Achterhoek. t/m 2025 Hierdoor worden ondernemers beter in staat gesteld om te innoveren en is de regio beter in staat om innovatie via een strategische weg te ontsluiten.

Het programma StartUp in Residence brengt startUps en overheden met t/m 2025 elkaar in contact door de inzet van maatschappelijke challenges. Overheden krijgen daarmee de mogelijkheid om haar innovatiekracht te vergroten. En betrokken ambtenaren kennis te laten maken met de StartUp way of working. Voor StartUps is het een enorme kans om de overheid als klant beter te leren kennen. Leergang Het project draagt bij aan het behouden/creëren van innovatieve duurzame t/m 2024 Toekomstgericht ondernemingen, vitale binnensteden en (nieuwe) werkgelegenheid door: Retailmanagement - te investeren in kennisontwikkeling en sociale innovatie bij (Retail) en Leiderschap (2e ondernemers en/of hun medewerkers; tranche) - (Retail) ondernemers en/of hun medewerkers te stimuleren en voor te bereiden op Leven Lang Ontwikkelen. Additive Aanleiding is het opzetten van een opleidingen voor operator 3D t/m 2025 Manufacturing metaalprinten alsmede het kennismaking met en uitbreiden van de kennis van Regio Achterhoek 3D metaalprinten. Een productietechniek die gevraagd wordt vanuit de regio, maar die vanuit de Wet Educatie Beroepsonderwijs niet vereist is. Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten is te vinden via www.8rhk.nl. Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk.

16

Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2022 zijn gestart weergegeven.

Financiering projecten Overheid Totaalfinanciering

1.422.453

Maatschappelijke organisaties 104.250

Ondernemers

Totaal

181.608

1.708.311

Financiering projecten 1.800.000 Maatschappelijke organisaties; 104.250

1.600.000

Ondernemers; 181.608

1.400.000

1.200.000

1.000.000

800.000 Overheid; 1.422.453 600.000

400.000

200.000

0

17

2.2 Onderwijs en arbeidsmarkt Wat willen we bereiken? De arbeidsmarkt is voortdurend in beweging. Er ontstaan nieuwe beroepen, terwijl andere typen werk verdwijnen. De banen van de toekomst brengen andere, vaak hogere eisen met zich mee. Daarbij zien we vooral een verschuiving richting het hogere mbo-niveau en het hbo. De arbeidsmarkt is in veel gevallen zelfredzaam en reguleert zich deels zelf. Soms is er echter een vraagstuk waar de arbeidsmarkt niet zelf met een oplossing kan komen. De banengroei is omvangrijk genoeg om de werkloosheid te laten dalen. Tegelijkertijd is de groei niet sterk genoeg om kansen aan iedereen te kunnen bieden. Zo vormen mensen met een vmbo-opleiding, 55-plussers, arbeidsbeperkten en degenen met een minder courant beroep kwetsbare groepen. In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt meer in evenwicht. Om deze ambitie te bereiken gingen we bij het opstellen van de begroting 2022 uit van de cijfers in de Transitieatlas Beroepsonderwijs (2017). In 2021 is er een Arbeidskrachtanalyse uitgevoerd. Hieruit blijkt dat onze opgave nog groter is dan eerder verwacht. De Achterhoek kampt met een jaarlijks tekort van 1.5002.000 arbeidskrachten. Dit tekort kunnen we niet opvangen met mensen uit de eigen regio. We zullen arbeidskrachten van buiten moeten zien aan te trekken.

Er is vooral behoefte aan het hogere MBO-niveau en HBO, maar ook aan ongeschoolde arbeidskrachten. Met name in de sectoren Techniek, Zorg en Onderwijs is er een mismatch op de arbeidsmarkt.

Te bereiken maatschappelijk effect

In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt meer in evenwicht.

Sub-doelen Onderwijs en arbeidsmarkt

Sub-doelen 2030 Talenten op de arbeidsmarkt zijn benut v.w.b. vervangings- en uitbreidingsvraag (aantrekken van ruim 27.000 mensen) met de focus op de sectoren techniek en zorg. Er functioneert een inclusieve arbeidsmarkt, waarbij er oog is voor de gehele beroepsbevolking. De grensoverschrijdende samenwerking is toegenomen en belemmeringen van de grens rondom deze samenwerking zijn weggenomen.

Meetbare parameters Arbeidsparticipatie naar 73% (nu 66%).

Meten instroom uit het onderwijs (MBO+) en uit de pendel. Monitoring banenafspraak v.w.b. inclusieve arbeidsmarkt.

Wat hebben we gedaan en bereikt? Talent benutten

Er is een visiedocument en meerjarenplan vastgesteld voor regulier opleiden. Voor de loopbaanontwikkeling zetten we ons in voor een ontschotte samenwerking vanuit het principe “no wrong door”. De vraag van de inwoner voor loopbaanontwikkeling staat hierbij centraal, en vanuit de samenwerking kijken we wie aan zet is. Er zijn verschillende activiteiten ontwikkeld vanuit het techniekpact. Het Servicepunt Techniek (SPT) is doorontwikkeld, er is een inventarisatie gedaan naar succesvolle activiteiten t.b.v. keuzemomenten in het VO, er is ingezet op vrouwen en meisjes in de techniek en de uitrol van de week van de techniek over meerdere gemeenten is haalbaar gebleken. Tot slot is er verkend op welke wijze wij de zorgsector meer aandacht kunnen geven. Hierbij is nauw opgetrokken met de zorgondernemers en de werkgeversvereniging Zorg en Welzijn. 18

We hebben veel ingezet op het speerpunt Leven Lang Ontwikkelen, met als doel de arbeidsmarktparticipatie en -productiviteit te verhogen. De projecten zijn gemonitord en er is gekeken waar ze elkaar kunnen versterken. Waar mogelijk is een eerste slag gemaakt om (lopende) projecten onderling met elkaar te verbinden. Dit gebeurt in het project Routekaart, dat komend jaar de resultaten laat zien. We hebben geanalyseerd waar knelpunten ontstaan op het vlak van LLO voor de energietransitie, en verkend welke oplossingen er nodig zijn. Hierin wordt samen opgetrokken met het Servicepunt Techniek (SPT). Het Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) is gestart met het implementeren van de uitkomsten van het ontwikkelteam. Als nieuw speerpunt hebben we de Arbeidsmarktpositionering geagendeerd. Doel is het beperken van de arbeidsmigratie uit de regio, het vergroten van de instroom naar, en behoud van medewerkers in de regio. Bij dit speerpunt werken we met onder meer SW&I aan het vraagstuk werven, binden en boeien van talenten voor de regio.

Inclusieve arbeidsmarkt/RWB (Regionaal Werkbedrijf)

De strategische agenda en het uitvoeringsplan RWB zijn vastgesteld. We hebben de arbeidsmarktinfrastructuur zodanig ingericht, dat niemand verdwaalt en iedereen tijdig toegang krijgt tot passende ondersteuning als dat nodig is. Het project Perspectief op Werk is afgerond en het project Digivaardige Achterhoekers gestart. Het RMT ontwikkelt zich naar tevredenheid en biedt een mooie basis om op door te bouwen. Het project de Rode Loper t.b.v. het Gelrepact is afgerond. Er volgt een verkenning voor een doorontwikkeling.

Bovenregionale samenwerking

Bovenregionaal heeft de samenwerking met de zes Gelderse Arbeidsmarktregio’s binnen het Gelrepact vorm gekregen, binnen deze samenwerking hebben we drie aanvragen in kunnen dienen die bijdragen aan de HC-agenda van de Achterhoek. Deze projecten zullen naar verwachting begin 2023 beschikt worden. We werken structureel aan het uitbouwen van de samenwerking met hogescholen, zoals het Saxion StadsLAB en via gastcolleges binnen de curricula. Samen met Twente hebben we de grensoverschrijdende aanvraag Euregionale Doorlopende Leerlijn ingediend als INTERREG VI aanvraag.

Projecten Onderwijs en arbeidsmarkt

In totaal waren er eind 2022 11 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2022 zijn 4 nieuwe projecten gestart: Projectnaam Korte omschrijving Looptijd Routekaart onderwijsHet project inventariseert de mogelijkheden, ervaringen en behoeften t/m 2023 arbeidsmarkt Achterhoek die lerenden hebben om zich te ontwikkelen, passend bij de vraag vanuit de arbeidsmarkt. De routekaart die voortkomt uit het project is daarmee de basis voor nieuw te starten projecten op het gebied van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, met oog voor inclusiviteit. Ook bouwt het project voort op de Achterhoek Monitor. Service Punt Techniek Het Servicepunt Techniek heeft als doel te zorgen voor minder t/m 2024 Achterhoek/Liemers (SPT) versnippering, het begeleiden, omscholen en matchen van werkzoekenden via Servicepunt Techniek partners of andere organisaties en het verbinden hiervan. Uitvoeringsplan Inclusieve Als samenwerkende partners in de Arbeidsmarktregio hebben we in de t/m 2023 arbeidsmarkt 2022 -2023 strategische agenda inclusieve arbeidsmarkt Achterhoek afspraken gemaakt waar we ons de komende jaren op richten om de inclusieve 19

arbeidsmarkt een impuls te geven. Er zijn 4 prioriteiten vastgesteld: 1. Onbenut arbeidspotentieel 2. Jongeren 3. Digitale vaardigheden 4. Laaggeletterdheid Digivaardige Achterhoeker We versterken de digitale vaardigheden van de Achterhoekers door t/m 2025 inzet van offline begeleiding en een online platform. We verleiden en stimuleren deelnemers om aan boord te komen en te blijven, door aan te haken op wat ze nodig hebben om mee te doen in de samenleving en op hun werk en ook door plezier te beleven aan samen digitaal actief zijn in communities. Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten is te vinden via www.8rhk.nl. Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk. Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2022 zijn opgestart weergegeven.

Financiering projecten Overheid Totaalfinanciering

8.000.000

5.215.812

Maatschappelijke organisaties 2.293.118

Ondernemers

Totaal

1.750

7.510.680

Financiering projecten

7.000.000 Maatschappelijke organisaties; 2.293.118

6.000.000

Ondernemers; 1.750

5.000.000

4.000.000

3.000.000 Overheid; 5.215.812 2.000.000

1.000.000

0

20

2.3 Mobiliteit en bereikbaarheid Wat willen we bereiken? Een goede bereikbaarheid is voor de Achterhoek een essentiële voorwaarde om economisch te kunnen groeien en de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de regio op peil te houden. Dat geldt zeker in de huidige tijd waarin de afstand tot voorzieningen op het platteland groeit. Ook goede (OV) verbindingen met Duitsland zijn voor ons als grensregio van groot belang. Zonder vervoer staat de regio letterlijk en figuurlijk stil. In 2030 is er energieneutraal, betaalbaar en betrouwbaar vervoer voor iedereen die zich vanuit, naar en door de Achterhoek wil verplaatsen. Hiervoor moeten zowel de hoofdinfrastructuur als de regionale en lokale infrastructuur kwalitatief en kwantitatief op orde zijn. Het is de bedoeling dat reizigers hun reis straks eenvoudig kunnen plannen via telefoon en internet. En idealiter zijn er in de Achterhoek geen belemmeringen meer voor reizigers en vervoerders tussen Nederland en Duitsland.

Te bereiken maatschappelijk effect In 2030 is er energieneutraal, betaalbaar en betrouwbaar vervoer voor iedereen die zich vanuit, naar en door de Achterhoek wil verplaatsen.

Sub-doelen Mobiliteit en bereikbaarheid Sub-doelen 2030 Meetbare parameters Duurzaam: in de Achterhoek is het vervoer in 2030 Mate waarin het vervoer in de Achterhoek energieneutraal en energieneutraal reizen wordt energieneutraal is. gefaciliteerd. Betrouwbaar en Robuust: de hoofd-, regionale en Aantal laadpalen en groei naar een dekkend net. lokale Afname van het aantal voertuigverliesuren. Reistijd infrastructuur is kwantitatief en kwalitatief op orde en op de ruggengraat van het OV in de Achterhoek. zonder belemmeringen voor reizigers en vervoerders tussen Duitsland en Nederland. Slim: er zijn slimme vervoersvoorzieningen die gebruik Tijd waarin Regionaal verzorgende voorzieningen maken van telefoon en internet. met de beschikbare OV-modaliteiten bereikbaar zijn (doel: binnen 20 minuten).

Wat hebben we gedaan en bereikt? Duurzaam

Vanuit de werkgeversaanpak hebben we gewerkt aan het verduurzamen van het woon-werkverkeer. Inmiddels is het woon-werkverkeer van bijna 14.000 werknemers in beeld gebracht. Deze data worden gebruikt om met werkgevers, organisaties en overheden concrete vervolgstappen te zetten om werknemers te stimuleren van duurzaam vervoer gebruik te maken. In 2022 zijn we gestart met het in kaart brengen van de laadbehoefte bij de ondernemers, hierbij leggen we de focus op de bedrijventerreinen. Het verder uitrollen van de noodzakelijke laadinfrastructuur wordt per gemeente en op regionaal niveau gemonitord en de gegenereerde data worden gebruikt om strategische beslissingen te nemen. In 2022 hebben we een onderzoek uitgevoerd waarin enkele potentiële locaties voor mobiliteitshubs in de Achterhoek in kaart zijn gebracht. Deze worden nader onderzocht op hun haalbaarheid. De Hub in Lichtenvoorde zit als 21

eerste in de realisatiefase. Daarnaast is gestart met de uitrol van diverse publieke en semi-publieke laadpalen. Voor de fietsverbinding Gendringen-Doetinchem-Dieren is een onderzoek uitgevoerd. Voor de fietsroute Emmerich – Doetinchem – Zevenaar hebben we nieuwe contacten gelegd bij de door de Euregio georganiseerde stakeholderssessies en is er een plan van aanpak opgesteld. In 2023 wordt een verkennend onderzoek naar een snelle fietsverbinding gestart. Dit zal in beeld moeten brengen wat nodig is om de realisatie van dit tracé te bevorderen en dit tegelijkertijd te koppelen met nieuwbouw en overige ontwikkelingen op en rondom een eventueel tracé.

Betrouwbaar en Robuust

In samenwerking met provincie Gelderland is voor de N18 de voorgestelde bouwstenenaanpak opgepakt en uitgewerkt. De bevindingen van deze aanpak zijn met de Achterhoek Raad gedeeld op 26 september 2022. Besloten is dat de ambitie van een N18 met 2x2 rijstroken, 100 km p/u en ongelijkvloerse kruisingen of een aanvaardbaar alternatief, als stip op de horizon overeind blijft. Binnen de A12-Alliantie hebben wij met provincie Gelderland, Rijkswaterstaat en regio ArnhemNijmegen samengewerkt aan een onderzoek hoe we als organisaties beter op elkaar kunnen aansluiten en meer integraal (koppeling met woningbouw, werkgelegenheid etc.) kunnen samenwerken. Samen met provincie Gelderland hebben we een succesvolle lobby gevoerd voor de RegioExpres. Rijk en provincie hebben gezamenlijk 150 miljoen euro uitgetrokken voor realisatie hiervan. Daarnaast is een verkenning naar de potentie van een doorkoppeling van de lijn Winterswijk-Zutphen-Apeldoorn uitgevoerd. De potentie voor doorkoppeling van deze lijn lijkt n.a.v. de resultaten van dit onderzoek onvoldoende. Als Achterhoek verbinden we hier echter een andere conclusie aan en zetten we de lobby voort. Hierin trekken we samen op met de Regio Cleantech.

Slim

We hebben gewerkt aan het nader vormgeven van de Achterhoek Deelvervoer Coöperatie (ADC). Een hechtere samenwerking met de organisatie ZOOV leek een logische keuze. Dit omdat ZOOV al veel ritten binnen de Achterhoek verzorgt (o.a. HaltetaxiRRReis en Wmo) en omdat ZOOV een op zichzelf staande en solide organisatie is. De Netmobiel-app is omgevormd tot de GAON-app en de voorbereidingen voor de marketingcampagne zijn in volle gang. De GAON-app is voor iedereen gratis te downloaden en men kan daarin nu al een reis plannen, boeken en betalen. Met de implementatie van de GAON-app is het project Netmobiel voltooid. Begin 2023 worden de deelauto’s ontsloten in de GAON-app, samen met de deelfietsen. In het najaar van 2022 reden er zes elektrische deelauto’s van GAON. Nieuwe partijen hebben zich gemeld en dit jaar hebben we meerdere “communities” aan het GAON-concept verbonden. Daarnaast staan er 45 deelfietsen op zeven OV-stations. Begin 2023 wordt dit aanbod verder uitgebreid met elektrische deelfietsen op toeristische locaties.

Projecten Mobiliteit en bereikbaarheid

In totaal waren er eind 2022 15 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2022 zijn 4 nieuwe projecten gestart: Projecten Korte omschrijving Looptijd Werkgeversaanpak : Het op peil houden en verbeteren van de bereikbaarheid van Achterhoekse t/m 2023 Mobiliteitsmakelaar bedrijven en maatschappelijke voorzieningen binnen en buiten de 2022 -2023 Achterhoek, verdient blijvende aandacht. Ambitie is bovendien om dit verkeer op een zo duurzaam mogelijke wijze plaats te laten vinden. 22

Met behulp van een mobiliteitsmakelaar wil de regio Achterhoek werkgevers en werknemers gericht informeren en actief stimuleren om duurzame mobiliteitskeuzes te maken. Het doel van de werkgeversaanpak is om de CO2-uitstoot van het woon-werkverkeer, alsook de bereikbaarheid op de belangrijkste corridors zoals de A18-N18 te verbeteren. Invulling taken ADC Het uitvoeren van taken voor de Achterhoek Deelvervoer Coöperatie (in t/m 2024 ZOOV 2022-2024 oprichting) door ZOOV voor de periode tot en met 31 december 2024. Regierol Duurzame Bereiken van een dekkend laadnetwerk binnen de beperkingen van het t/m 2023 Mobiliteit 2022elektriciteitsnet, waarbij ook rekening gehouden wordt met de toenemende 2024 druk op de publieke ruimte. Synergie voordelen behalen in laadinfrastructuur voor logistiek en publiek. Digitaliseringsopgav Met dit project moet de Digitaliseringsopgave ofwel het op orde brengen t/m 2023 e Mobiliteitsdata van de data top 15 voor mobiliteitsdata afgerond worden voor de Regio Achterhoek 2022- Achterhoek. De borging van deze data items moet tevens georganiseerd zijn, 2023 – Fase 3 waarbij er ook na dit project aandacht, tijd en geld benodigd blijft om dit op de juiste wijze voor de toekomst te waarborgen. Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten is te vinden via www.8rhk.nl.

Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk. Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2022 zijn opgestart weergegeven.

Financiering projecten Overheid Maatschappelijke Ondernemers organisaties Totaalfinanciering

1.400.000

1.016.850

0

230.000

Financiering projecten Maatschappelijke organisaties; 0

1.200.000 Ondernemers; 230.000 1.000.000

800.000

600.000 Overheid; 1.016.850

400.000

200.000

0 23

Totaal 1.246.850

Programma 3 Smart Living In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Living. Dit zijn Wonen en vastgoed, Circulaire economie en energietransitie en de Gezondste Regio. Per thematafel wordt weergegeven wat men wil bereiken (conform de begroting 2022) en wat men heeft bereikt. Hierbij zijn ook projectenoverzichten opgenomen. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is informerend en niet ter vaststelling.

3.1 Wonen en vastgoed Wat willen we bereiken? De woningmarkt is dynamisch en niet alle veranderingen zijn beïnvloedbaar. Voorop staat dat we willen dat de Achterhoek een aantrekkelijk woongebied blijft. In het Achterhoeks Woonwensen- en Leefbaarheids-onderzoek (2018) geven inwoners hun woonomgeving een 7,8. Het kleinschalige, groene landschap en de karakteristieke dorpen en steden leveren een grote bijdrage aan het woongenot. Dat is iets om te koesteren, zeker nu bij steeds meer mensen de kwaliteit van hun leefomgeving hoog op het prioriteitenlijstje staat. Om de aantrekkelijkheid van de Achterhoek te waarborgen, liggen er uitdagingen in de centra van steden en dorpen en het buitengebied. Denk aan het verkleinen van kernwinkelgebieden om leegstand te voorkomen, nieuwe bestemmingen voor of sloop van vrijkomende agrarische bebouwing en de noodzaak van grootschalige asbestsanering. Juist in een regio waar het accent ligt op de bestaande woningen, zijn er volop kansen voor creativiteit en innovatie. Hoe kunnen we een leegstaand gebouw omvormen tot bijvoorbeeld (starters)woningen? Welke mogelijkheden zijn er voor ‘erfdelen’ in het landelijk gebied? De Achterhoek is een proeftuin voor nieuwe woonconcepten. De energietransitie en vergrijzing zijn van blijvende invloed op de woningmarkt. Met het oog op de toekomst moeten woningen 24

energieneutraal en levensloopbestendig worden. Omdat veel bewoners geen urgentie voelen om hun huis aan te passen, willen we investeren in financiële of praktische ondersteuning daarbij. We willen een woningvoorraad die meebeweegt met de demografische ontwikkelingen en die kwalitatief en kwantitatief voldoet. Een aantrekkelijke en passende woningvoorraad is ook belangrijk voor het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. We willen leegstand voorkomen en ruimte bieden aan nieuwe en bijzondere manieren van wonen. De verbinding tussen wonen, werken en aspecten als cultuur, recreatie, voorzieningen en sociale cohesie willen we versterken.

Te bereiken maatschappelijk effect

De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8.

Sub-doelen wonen en vastgoed

Sub-doelen 2030 Meetbare parameters (*) De woningvoorraad beweegt mee met de demografische Passende woningvoorraad. ontwikkelingen en draagt tegelijkertijd bij aan het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. De bestaande woningvoorraad is in 2030 duurzamer en Kwaliteit van de woningvoorraad en meer levensloopbestendig. duurzaamheid. Leegstaand vastgoed is getransformeerd naar een andere Omvang van de leegstand. functie (indien passend woningen) of gesloopt. Er zijn nieuwe en bijzondere manieren van wonen die Samenstelling van de woningvoorraad. aansluiten bij de vraag en het bestaande aanbod. De leefbaarheid blijft op peil door een integrale aanpak Score leefbaarheid gemiddeld minimaal een 7,8. met aspecten als cultuur, voorzieningen en sociale cohesie.

Wat hebben we gedaan en bereikt? Woningvoorrraad

In 2022 is een nieuwe regionale woonagenda 2023-2030 opgesteld, die begin 2023 voorligt in de gemeenteraden. In de woonagenda is de visie op wonen geactualiseerd, zijn de doelstellingen aangescherpt en bovenal een vernieuwde, slimme strategie geformuleerd. Er wordt aandacht besteed aan versnelling van de woningbouw, betaalbaar en levensloopbestendig wonen, duurzaam bouwen, voorzieningen voor spoedzoekers en het nog meer toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad. Ook zijn er verbanden gelegd met (ruimtelijke) opgaven en regionale ambities die aanpalend zijn aan wonen (arbeidsmarkt, circulariteit en wonen met zorg). Met de publicatie van een nationale Woon- en Bouwagenda dit voorjaar is een extra dynamiek ontstaan binnen ons regionale agendaproces. De minister zet stevig in op met name versnelling van de woningbouw en realisatie van voldoende betaalbare (sociale huur-) woningen. In dat kader is een “bod” vanuit de Achterhoek gedaan.

Kwaliteitsverbetering bestaande woningvoorraad

In het kader van de Baanbrekende aanpak verduurzaming bestaande woningbouw is het project One Stop Shop van start gegaan. Dit project voorziet in een systematische verduurzamingsaanpak van een aantal veelvoorkomende woningtypen in de Achterhoek. Ook is het project Samen Biobased Bouwen ontwikkeld. Dit is een ketenaanpak waarbij op Achterhoekse schaal agrarische productie van biobased grondstoffen, de mechanische verwerking daarvan en toepassing als bouwmateriaal worden gekoppeld.

25

Leegstaand vastgoed

In 2022 zijn de laatste twee projecten op het gebied van transformatie/herstructurering van kernwinkelgebieden opgestart. Hierdoor is de ambitie geslaagd om binnen de looptijd van de huidige Regio Deal in elke gemeente zo’n project te realiseren.

Nieuwe manieren van wonen

Een aantal Achterhoekse gemeenten gaat in samenwerking met de Achterhoekse Wooncoöperatie meerdere locaties ontwikkelen om in totaal tot 200 nieuwe flexwoningen in kleine kernen te realiseren. Deze zijn bedoeld voor jongeren en ouderen die een sociale binding met die kern hebben. Het project ‘Gebied zoekt ondernemende bewoners’ betreft een pilot in Winterswijk om te kijken of in het buitengebied nieuwe woonfuncties met nieuwe typen bewoners mogelijk zijn. Daarbij zijn ook kleinschalige bedrijfsactiviteiten denkbaar.

Leefbaarheid

In 2022 is in samenwerking met de provincie Gelderland een onderzoek uitgevoerd naar de ervaren Brede Welvaart. Bijna 3.000 Achterhoekers deden hier aan mee. De Achterhoekers zijn tevreden over hun woning en woonomgeving en geven hiervoor een ruime 8. Ruim 90% voelt zich veilig en minder dan 20% ervaart overlast van buurtbewoners. Over de voorzieningen om de vrije tijd in te vullen is ruim 70% tevreden. Een ruime 70% voelt zich verbonden met de mensen om zich heen.

Projecten Wonen en vastgoed

In totaal waren er eind 2022 25 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2022 zijn 6 nieuwe projecten gestart. Daarnaast is het project Samenbiobased bouwen gestart. Dit project raakt twee thematafels en is opgenomen en toegelicht onder Circulaire Economie aangezien het vanuit die lijn wordt gefinancierd. Projectnaam Korte omschrijving Looptijd Heerlijk thuis in huis Heerlijk thuis in huis bestaat uit de volgende elementen: t/m 2024 (Aalten, Berkelland, Digitaal regionaal informatiepunt: website met informatie, inspiratie en Oude Ijsselstreek) advies en contactpunt voor vragen over oplossingen voor een toekomstbestendig thuis en doorverwijzing naar regionale en lokale organisaties voor advies/ondersteuning. Inzet van lokale vrijwilligers en woongelukgesprekken. Naar behoefte wordt de bewoner daarna doorgeleid naar een lokale of regionale organisatie of ondernemer voor verder advies, ondersteuning of uitvoering. Communicatie: de aanpak biedt een regionale communicatiestrategie, aangevuld met een toolkit gevuld met communicatiemiddelen die lokaal inzetbaar zijn (folder, flyer, actieplan). Ook voorziet de aanpak in een direct mailing rondom de woongelukgesprekken. In alle deelnemende gemeentes worden jaarlijks en 3 jaar lang ca. 2000 huishoudens aangeschreven met een uitnodinging voor een woongelukgesprek.

In de communicatie en uitvoering van de aanpak wordt de verbinding gezocht met lopende projecten Flexwonen in de Snelle beschikbaarheid van tijdelijke woonaccommodaties (flexwoningen) t/m 2024 Achterhoek in met name dorpen, buurtschappen en kleine kernen voor sociale bindingen en versterking van de leefbaarheid met 2 doelgroepen: Jongeren en senioren. Met flexwonen onstaat schakelmogelijkheid en wordt toekomstbestendig circulair en duurzaam gebouwd.

26

One Stop Shop Achterhoek

De One Stop Shop voor woningverduurzaming is een ontzorgconcept t/m 2024 gericht op particuliere woningeigenaren om ze te helpen bij het verduurzamen van hun woning. Hier kan je terecht voor het gehele proces van verduurzaming van je totale woning. Via een persoonlijke inlog in een bewonersportaal doorloop je stap voor stap het gehele traject. Van het eerste aanbod, tot de opname van de woning, de financiering en de uitvoering. Alles, op een plek. Gebied zoekt Toekomstige leefbaarheid en vitaliteit van het gebied versterken door een t/m 2024 ondernemende gezondere mix in bevolkingsopbouw te bevorderen. Dat wordt bereikt bewoners door vastgoed in het buitengebied naar behoefte te transformeren naar betaalbare woon-en bedrijfsruimte. Gebiedsontwikkeling Duurzame doorontwikkeling van het centrum van Gendringen door toe te t/m 2025 Gendringen werken naar realisatie van “Het Centrumlint” uit Gebiedvisie Gendringen. Hiervoor wordt leegstaande detailhandel (Woonplaza op het WillemAlexanderplein) gesloopt en vervangen door kleinere nieuwbouw ten behoeve van de al in Gendringen aanwezige Coop-supermarkt. Het Willem-Alexanderplein wordt gesaneerd en heringericht als parkeerplaats van de nieuwe supermarkt en standplaats van de jaarlijkse kermis.