jaarstukken regio achterhoek 2021

Financiering projecten Overheid Maatschappelijke organisaties Totaalfinanciering

719.725

7.878

Financiering projecten 900.000 800.000

Maatschappelijke organisaties; 7.878

700.000

Ondernemers; 49.200

600.000 500.000 400.000 Overheid; 719.725

300.000 200.000 100.000 0 24

Ondernemers

Totaal

49.200

776.803

Programma 3

Smart Living In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Living. Dit zijn Wonen en vastgoed, Circulaire economie en energietransitie en de Gezondste Regio. Per thematafel wordt weergegeven wat men wil bereiken (conform de begroting 2021) en wat men heeft bereikt. Hierbij zijn ook projectenoverzichten opgenomen. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is informerend en niet ter vaststelling.

3.1 Wonen en vastgoed Wat willen we bereiken? De woningmarkt anno 2019 is dynamisch en niet alle veranderingen zijn beïnvloedbaar. Voorop staat dat we willen dat de Achterhoek een aantrekkelijk woongebied blijft. In het Achterhoeks Woonwensen- en Leefbaarheids-onderzoek (2018) geven inwoners hun woonomgeving een 7,8. Het kleinschalige, groene landschap en de karakteristieke dorpen en steden leveren een grote bijdrage aan het woongenot. Dat is iets om te koesteren, zeker nu bij steeds meer mensen de kwaliteit van hun leefomgeving hoog op het prioriteitenlijstje staat. Om de aantrekkelijkheid van de Achterhoek te waarborgen, liggen er uitdagingen in de centra van steden en dorpen en het buitengebied. Denk aan het verkleinen van kernwinkelgebieden om leegstand te voorkomen, nieuwe bestemmingen voor of sloop van vrijkomende agrarische bebouwing en de noodzaak van grootschalige asbestsanering. Juist in een regio waar het accent ligt op de bestaande woningen, zijn er volop kansen voor creativiteit en innovatie. Hoe kunnen we een leegstaand gebouw omvormen tot bijvoorbeeld (starters)woningen? Welke mogelijkheden zijn er voor ‘erfdelen’ in het landelijk gebied? De Achterhoek is een proeftuin voor nieuwe woonconcepten. De energietransitie en vergrijzing zijn van blijvende invloed op de woningmarkt.

Met het oog op de toekomst moeten woningen energieneutraal en levensloopbestendig worden. Omdat veel bewoners geen urgentie voelen om hun huis aan te passen, willen we investeren in financiële of praktische ondersteuning daarbij. De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8. 25

We willen een woningvoorraad die meebeweegt met de demografische ontwikkelingen en die kwalitatief en kwantitatief voldoet. Een aantrekkelijke en passende woningvoorraad is ook belangrijk voor het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. We willen leegstand voorkomen en ruimte bieden aan nieuwe en bijzondere manieren van wonen. De verbinding tussen wonen, werken en aspecten als cultuur, recreatie, voorzieningen en sociale cohesie willen we versterken.

Te bereiken maatschappelijk effect De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8.

Sub-doelen Wonen en vastgoed Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De woningvoorraad beweegt mee met de

Passende woningvoorraad.

demografische ontwikkelingen en draagt tegelijkertijd bij aan het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. De bestaande woningvoorraad is in 2030 duurzamer en meer levensloopbestendig.

Kwaliteit van de woningvoorraad en duurzaamheid.

Leegstaand vastgoed is getransformeerd naar een andere functie (indien passend woningen) of gesloopt.

Omvang van de leegstand.

Er zijn nieuwe en bijzondere manieren van wonen die aansluiten bij de vraag en het bestaande aanbod.

Samenstelling van de woningvoorraad.

De leefbaarheid blijft op peil door een integrale aanpak Score leefbaarheid gemiddeld minimaal een 7,8. met aspecten als cultuur, voorzieningen en sociale cohesie. Aan de hand van de gegevens uit de Woonmonitor en Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO) worden de subdoelen gemeten.

Wat hebben we bereikt in 2021? In 2021 zijn over de hele breedte van het programma Wonen en Vastgoed vorderingen gemaakt. Binnen de programmalijn Kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad is de zogenaamde Baanbrekende aanpak met de ontwikkeling van een visie en strategie vastgesteld. Het eerste programmaonderdeel van de strategie, de One Stop Shop (maatwerk-aanpak van 10.000 soortgelijke woningen) is in 2021 voorbereid en gaat in 2022 van start. Daarnaast is het project Heerlijk thuis in Huis voorbereid en gaat in 2022 van start. Tot slot is het gelukt om voor ruim 5,6 mln. een Rijks- en provinciale bijdrage te verwerven in het kader van het Volkshuisvestingsfonds. Deze zal worden ingezet om wijken in Berkelland, Bronckhorst en Doetinchem te verbeteren op verduurzaming, levensloopbestendigheid, klimaatadaptatie en gezondheid. Voor wat betreft de tweede programmalijn Passende nieuwe woningen is de nieuwe Woon- en Vastgoedmonitor volledig operationeel geworden. Deze is nu online toegankelijk. Via een dashboard hebben geïnteresseerde partijen toegang tot alle verzamelde data over de Achterhoekse woningmarkt. Het overall verhaal van deze markt wordt in een storymap weergegeven. Dit jaar is wederom het Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO) uitgevoerd.

De resultaten van dit onderzoek zijn in september in een woonconferentie met bewoners en betrokken partijen gedeeld en wat scherper geduid. Het eindresultaat is onder het dashboard van de Woonmonitor toegevoegd. Het AWLO gaf overigens te zien dat de leefbaarheidscore in de regio van 7,8 naar 8,0 is gegaan. Aan deze hoofddoelstelling voor het programma Wonen en Vastgoed is dus ruimschoots voldaan. Ook is ingezet op vernieuwende woonconcepten met het project Uuthuuskes. Het gaat hier om kleine, circulaire en tijdelijke woningen voor jongeren die een verbinding met de kern hebben waar ze zijn opgegroeid. Dit initiatief is voortgekomen uit het pilotproject Betaalbaar wonen in kleine kernen die onder meer voorziet in een Achterhoekse Wooncoöperatie UA. In aansluiting hierop is een plan 26

opgesteld om, in samenwerking met de provincie, deze woonvorm op een grotere schaal over de Achterhoek uit te rollen. Gelet op de actuele startersproblematiek is de thematafel Wonen en Vastgoed een dialoog met jongerenorganisaties gestart over woonwensen- en problematiek om vervolgens met elkaar naar oplossingen te kunnen kijken. Tot slot is gewerkt aan de derde programmalijn: Transformatie van leegstaand vastgoed. Binnen deze lijn blijken de zogenaamde gebiedsgerichte opgaven succesvol. Het gaat hier om integrale aanpakken waarbij kernwinkelgebieden onder andere met de inzet van transformatie worden geherstructureerd. Bij de ondersteuning vanuit de Regio Deal van deze projecten is daar waar mogelijk een verbinding gelegd met het provinciale programma Steengoed Benutten. In 2021 zijn aan vier kernen subsidies toegekend. Voor een aantal andere kernen zijn projecten in voorbereiding.

Projecten Wonen en vastgoed In totaal waren er eind 2021 17 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2021 zijn 5 nieuwe projecten opgestart: Projectnaam Centrumvisie Dinxperlo

Dorpshart Wehl

Compactisering centrumgebied Hengelo

Groenlo, een vitaal centrum voor onze inwoners Volkshuisvestings fonds

Korte omschrijving Looptijd Aanjagen, versnellen en bewaken van de synergie van de projecten uit de t/m 2023 Centrumvisie Dinxperlo om daarmee de geformuleerde doelen/ambities te realiseren. In de Centrumvisie Dinxperlo zijn heldere en onderbouwde keuzes gemaakt om te komen tot een compact, aantrekkelijk, vitaal centrum waar het fijn is om te wonen, te ondernemen, boodschappen te doen, te vertoeven en bovenal om elkaar te ontmoeten. Regionaal Versterken van het kernwinkelgebied van Wehl door onder t/m 2024 andere te concentreren op speciaalzaken. Wehl ontwikkelen als regionaal recreatief knooppunt waarbij het Kerkplein wordt ontwikkeld naar aantrekkelijk groen verblijfsgebied. Het tot uitvoering brengen van het programma-onderdeel een compact en t/m 2022 sfeervol centrum uit de Zomer 18 visie voor Hengelo, om daarmee te komen tot een compacter winkelgebied zonder leegstand. Door gerichte verplaatsingen van winkels en transformatie van (leegstaande) winkelpanden in de matig functionerende randen van het centrumgebied naar andere functies (zoals wonen), zal uiteindelijk een compacter centrum-gebied ontstaan waarmee de verblijfskwaliteit van het centrum voor inwoners en bezoekers verbeterd wordt. Het creëren van een aantrekkelijke binnenstad waar het fijn wonen, t/m 2024 werken en recreëren is.

Realiseren van fraaie verbindingen naar het hart van de vesting: De Markt, het verblijfgebied van de stad. De Achterhoek heeft een forse opgave op herstructurering van een deels t/m 2031 verouderde woningvoorraad. Deze woningen kennen een relatief hoog gasverbruik en een verhoudingsgewijs groot aandeel ouderen in de bevolking geeft een aarzeling op renovatie en verduurzaming. Dit project geeft mede invulling aan deze opgave. Doelen daarbij zijn: vergroting van de kwaliteit van wonen, meer levensloop geschikt maken van woningen, reductie van energiegebruik (voorbereiding op energietransitie) en een meer aantrekkelijk woonomgeving met klimaatadaptatie en sociale cohesie. Het project kent drie deelplannen in de gemeenten Berkelland, Bronckhorst en Doetinchem en betreft de verbetering van particuliere woningen in de kwetsbare delen van deze gemeenten.

Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten die al eerder opgestart zijn of in ontwikkeling zijn is te vinden via www.8rhk.nl. Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk. Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2021 zijn opgestart weergegeven. 27

Financiering projecten Overheid

Maatschappelijke

Ondernemers

Totaal

374.500

13.631378

organisaties Totaalfinanciering

13.214.878

42.000

Financiering projecten 13.700.000 Maatschappelijke organisaties; 42.000 13.600.000

13.500.000

Ondernemers; 374.500

13.400.000

13.300.000

13.200.000

Overheid; 13.214.878

13.100.000

13.000.000

28

3.2 Circulaire economie & energietransitie Wat willen we bereiken? In het Akkoord van Groenlo is afgesproken om als Achterhoek al in 2030 energieneutraal te zijn. Het omgaan met grondstoffen en afval volgens het kringloopprincipe is een essentieel onderdeel van een klimaat-vriendelijke economie. Gerelateerd hieraan is onze ambitie om voorop te blijven lopen op het gebied van circulaire landbouw. In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies. Met deze ambitie groeit de Achterhoek uit tot de schoonste regio van het land. In 2030 wordt afval niet langer als een probleem of als een kostenpost gezien, maar als een nuttige grondstof. Energie wordt duurzaam opgewekt en bij het gebruik ervan staat besparing centraal. We verminderen emissies en creëren zo ruimte voor een grotere biodiversiteit. Ook voor (agrarische) bedrijven is dit interessant om nieuwe, circulaire verdienmodellen te kunnen ontwikkelen.

Te bereiken maatschappelijk effect In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies.

Sub-doelen Circulaire economie en energietransitie Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De Achterhoek is energieneutraal.

Hoeveelheid energie die verbruikt wordt in de Achterhoek, die nog niet in de regio met hernieuwbare bronnen wordt opgewekt (bron is beschikbaar). De Achterhoek is koploper gebleven in de kringloopAantal agrarische ondernemingen dat hun landbouw. activiteiten koppelt aan verantwoord omgaan met bodemwaterlucht en natuurkwaliteit is opgelopen tot 80% (nu 10%). Bedrijvenparken zijn efficiënt werkende ecosystemen Aantal bedrijvenparken (ondernemingen) dat en zijn zelfvoorzienend. individueel en/of samen in de directe omgeving en met hun ketenpartners verantwoord omgaat met grondstoffen en afval tot een minimum beperken. In de Achterhoek wordt circulair omgegaan met vastgoed Aantal gebouwen en infrastructurele projecten dat en infrastructuur. circulair ontwikkeld, gebruikt en hergebruikt wordt.

Wat hebben we bereikt in 2021? Energietransitie De Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek is opgesteld en alle samenwerkingspartners hebben de RES 1.0 vastgesteld. De inzet van de Achterhoek is duurzame opwekking van 1,35 TWh. In het verlengde van duurzame energieopwekking hebben de gemeenten ook hun visies ontwikkeld voor de warmtetransitie. Voor de warmtetransitie zijn de kansen voor biogas voor stadje Bronkhorst in kaart gebracht, die de gemeente meeneemt bij de uitwerking van hun structuurvisie Warmte. Naast de strategie voor opwekking van duurzame energie is een vernieuwend project gestart voor opslag van duurzaam opgewekte energie. Het belang van eigen opslag om zelfvoorzienend te zijn neemt toe, gegeven de beperking van het elektriciteitsnet en de recente ontwikkelingen in de energiemarkt. Kringlooplandbouw Rondom proefboerderij De Marke is een aantal boeren aan de slag gegaan om een boerencoöperatie op te richten en gewerkt aan het overnemen van proefboerderij De Marke. Medio december werd duidelijk dat overname van proefboerderij De Marke door de boerencoöperatie niet door gaat. Het plan bleek financieel niet haalbaar. Inmiddels was wel bekend geworden dat Wageningen University & Research (WUR) de proefboerderij wil voortzetten. 29

Mede door de nieuwe dynamiek aangejaagd door de boeren die nadrukkelijker betrokken zijn bij de verschillende onderzoeken, blijft WUR actief betrokken bij onze regio. De innovatie-agenda kringlooplandbouw is verder ontwikkeld met de regionale netwerken van KVA, VKA, VALA en LTO, agro-innovatiecentrum De Marke en provincie Gelderland. De agenda is o.a besproken met een tweetal Kamerleden, waarmee met succes aandacht is gevraagd voor problematiek rondom (onderzoek naar) de mineralenkringloop, benutten van eigen mest en concretisering van de Achterhoek als experimenteerregio. Goede stappen zijn ook gezet in het revolutionaire Zonvarken-project. Er komen meerdere stallen waarmee ook de afzet naar de markt naar gewenste niveau kan worden gebracht en marktpartijen kunnen instappen. Circulaire economie Cirkelregio Achterhoek heeft zich in het netwerk ingezet voor uiteenlopende thema’s en activiteiten. Zo is er in de Communities of Practice (CoP) aandacht besteed aan hernieuwbare bouwmaterialen, circulaire renovatie van gebouwen en installaties en inventarisatie van reststromen. In samenwerking met gemeenten is een start gemaakt om circulair inkopen regionaal breder toe te passen. Er is een digitale Masterclass Circulaire economie georganiseerd met Grensland College, HAN Universiteit en Achterhoek Food.

Ook op gebied van energie, dan gericht op bedrijven zijn inmiddels ruim 400 energiescans uitgevoerd. Voor bedrijven zijn de kansen voor besparingen (elektriciteit en/of aardgas) en duurzame energieopwekking verkend. Die ook direct tot besparingen en nieuwe zonprojecten hebben geleid. Voor de bedrijvenparken Wijnbergen (Doetinchem) en Borculo is een collectieve aanpak ontwikkeld en zijn verbeterteams aan de slag gegaan met onderwerpen als energie, afval, veiligheid en bereikbaarheid. De bedrijvenparkaanpak wordt enthousiast ontvangen door ondernemers en draagt bij aan meer integrale aanpak, mede door organisatie van parkmanagement. Een vijftal bedrijven heeft een uitgebreid proces doorlopen in kader van circulair en toekomstbestendig ondernemerschap. Vitaal Buitengebied Het project Toekomstbestendige erven in de Achterhoek is in 2020 gestart en ondanks de beperkingen door de coronapandemie zijn inmiddels meer dan 300 keukentafelgesprekken gevoerd. Erfbewoners gaan met coaches in gesprek over realiseren van een vitaal en toekomstgericht erf. Vanuit de Regio Deal loopt het project Ondermijning in het buitengebied en zijn in elke gemeente (digitale) alert bijeenkomsten georganiseerd. Daarnaast is aandacht besteed aan herkennen van (mogelijk) ondermijnende activiteiten. In samenwerking met provincie Gelderland en RIEC worden gebiedsanalyses uitgevoerd om o.a.

Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VABs) in beeld te brengen. De interbestuurlijke samenwerking in de regio heeft in de overgang van IBP Vitaal platteland naar het nieuwe Nationaal Programma Landelijk gebied zijn waarde bewezen. Zo is een start gemaakt met regio Twente, FoodValley en de Peel voor samenwerking rondom de zgn. zandgronden. De regio’s kampen met vergelijkbare uitdagingen en werken aan onderlinge kennisdeling en voor gezamenlijke afstemming richting de ministeries. In de regio zelf is gewerkt aan een aanpak voor het landelijke gebied om strategieën te ontwikkelen die de complexe opgaven in het landelijk gebied vooruit helpen (natuur, energie, landbouw, klimaat, stikstof). De kennis opgedaan in IBP Vitaal platteland, zoals belang van interbestuurlijke samenwerking en een gebiedsgerichte aanpak, zullen in vervolgaanpak terugkomen.

30

Projecten Circulaire economie en energietransitie

In totaal waren er eind 2021 18 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2021 zijn 4 nieuwe projecten opgestart: Projectnaam Duurzame Onkruidbestrijding Ruwvoer (DOR)

Korte omschrijving Looptijd Verduurzamen van de landbouw en stimuleren van biodiversiteit. Met de t/m 2021 wensen vanuit de maatschappij en de boeren gaan we samen met het MKB en studenten in de Achterhoek werken aan een oplossing voor een duurzame methode voor de bestrijding van probleemonkruiden (voornamelijk ridderzuring) in (kruidenrijk) grasland. Vanuit Wageningen UR zijn er al lopende projecten waar we bij aan kunnen sluiten om kennis te vergaren. Daarnaast willen we ook zelf met bovengenoemden werken aan een oplossing die past bij onze situatie waarbij juist die boereninput belangrijk is en we dus ook bottom-up willen werken. Verkenning landelijk Het inzetten van ambtelijke capaciteit om samen met de bestuurlijk t/m 2022 gebied trekkers van droogte, stikstof, RES, de thematafel CE&E en andere relevante processen duidelijkheid te krijgen over de inrichting/ verbinding van deze vraagstukken. Daarnaast voldoende inzet op de verdere uitwerking van de Omgevingsagenda-Oost en Kracht van Oost 2.0 vanuit 8RHK ambassadeurs.

Onderzoek naar Eco - Het circulair maken van afgedankte lood-zuur accu's t/m 2023 Accus Storage Packs als - Het ontwikkelen van een methodiek om op een duurzame wijze de congestie oplosser congestie in het Achterhoekse stroomnet weg te nemen die nu een serieuze belemmering is voor de voortgang van de regionale energietransitie - De ontwikkeling van een manier voor het vergroten van de efficiëntie van autonome systemen voor de opwekking van hernieuwbare energie - Bijdragen aan het sneller vergroten van het aandeel hernieuwbare energie in de regio - De ontwikkeling van management- en andere methodieken die de verliezen aan hernieuwbare energie minimaliseren die onvermijdelijk optreden bij het gebruik van accu als balancering voor de benutting van op locatie opgewekte energie door verschillende soorten ondernemingen Energie Expertise In de voorbereidende fase van het project (haalbaarheidsonderzoek) t/m 2022 Centrum Achterhoek onderzoeken we de haalbaarheid van een "Energie Expertise Centrum" (haalbaarheids(EEC) in de Achterhoek.

Dit EEC moet op een duurzame wijze onderzoek) ondernemers en bedrijven collectief stimuleren en ondersteunen bij het structureel verankeren van innovatie, duurzaamheid, energie en circulariteitin hun bedrijfsstrategie en bedrijfsvoering.Naast de informatieen communicatiefunctie heeft een Energie Expertise Centrum mogelijkheden in huis om ondernemers te ondersteunen bij individuele en collectieve energie projecten. Onder regie van het Gelders Energieakkoord in samenwerking met de vertegenwoordigers uit de 6 Gelderse regio's een generiek plan ontwikkeld. Het haalbaarheidsonderzoek in de Achterhoek behelst de uitwerking van een regionaal EEC binnen de kaders van het generieke plan, dat is afgestemd op de specifieke wensen en behoeften van ondernemers, gemeenten, Omgevingsdienst Achterhoek en andere betrokkenen in de Achterhoek en voortbouwt op reeds opgebouwde structuren en netwerken. Het resultaat hiervan is een gedragen businessplan voor een EEC Achterhoek, dat voorgelegd zal worden aan de tafel CE&E (en andere shareholders) voor ondersteuning in de uitvoeringsfase. Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten die al eerder opgestart zijn of in ontwikkeling zijn is te vinden via www.8rhk.nl. Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk.

31

Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2021 zijn opgestart weergegeven.

Financiering projecten Overheid

Maatschappelijke

Ondernemers

Totaal

133.416

355.384

organisaties Totaalfinanciering

221.968

0

Financiering projecten 400.000 Maatschappelijke organisaties; 0

350.000

300.000

Ondernemers; 133.416

250.000

200.000

150.000 Overheid; 221.968

100.000

50.000

0

32

3.3 Gezondste regio Wat willen we bereiken? De gezondheidszorg in de Achterhoek is van hoog niveau. Maar om voorbereid te zijn op de toekomst, waarbij er meer ouderen zijn en minder personeel, zullen we nog iets anders moeten doen. We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen zorg en welzijn zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners kan toenemen. We werken hiervoor aan een integrale agenda met doelen voor de lange termijn. We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie kunnen we een groot aantal ziektes voorkomen, waardoor minder ingrijpen nodig is. Door een gezonde leefstijl (gezonde voeding, niet roken, matig met alcohol en voldoende bewegen) in het dagelijks leven te integreren, zal op de lange termijn minder zorg (ingrepen, medicijnen, hulpmiddelen) nodig zijn. Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. Denk aan zorg op afstand via computer of tablet en de ontwikkeling van een digitale, veilige en persoonlijke gezondheidsomgeving.

Te bereiken maatschappelijk effect Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten. Het zogenoemde ‘prevent model’ geeft aan hoe preventie op alle groepen binnen de samenleving kan worden toegepast en welke resultaten behaald kunnen worden. We zetten in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. De ‘gezondheidspiramide’ geeft een nieuwe visie op de organisatie rondom gezondheid en zorg. Het vertrekpunt is voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een groot deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden. Extra aandacht gaat daarbij uit naar mensen met de grootste gezondheidsachterstand, zoals de groep met een lage sociaaleconomische status. Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Sub-doelen Gezondste regio Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De Achterhoek is de gezondste regio van

Gezonde leefstijl:

Nederland door preventie en zorginnovatie.

• 95% van de jeugd heeft in 2025 een gezonde leefstijl • 72% van de Achterhoekers beweegt in 2025 voldoende (2016: 66,7 %).

Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk Zelfredzaamheid en sociale omgeving: voor hun gezondheid.

94% van de Achterhoekers voelt zich in 2025 verbonden

Er is een stimulerend, bereikbaar en betaalbaar

met anderen. Chronisch zieken die gebruikmaken van zorg op afstand

netwerk van gezondheids- en ondersteuningsdiensten beschikbaar voor de Achterhoeker.

gebruiken 30% minder medische zorg en ervaren meer regie over hun eigen gezondheid. Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven elders.

33

Wat hebben we bereikt in 2021?

De thematafel heeft twee pijlers benoemd: preventie en zorginnovatie. Het in 2020 opgestelde regiobeeld, de regiovisie en het preventieakkoord Achterhoek zijn de bouwstenen voor de uitwerking van het toekomstig zorglandschap. In 2021 is gestart met Achterhoek Gezond; om gezondheid en zorg duurzaam te organiseren werken we met de principes van het Kavelmodel. Dat betekent dat we samenwerken aan meer gezondheid, kwaliteit van zorg, meer werkplezier van zorgprofessionals en minder (meer-)kosten. Dit doen we door ons als organisaties anders te organiseren, door toe te werken naar structurele financiering van gezondheidsinterventies en door het monitoren van het effect van deze interventies. Achterhoek Gezond is een initiatief van zorgorganisaties, zorgverzekeraar en gemeenten. In 2021 is onderzocht dat door de focus te leggen op Weerbare Jeugd en Veerkrachtige Ouderen de gezondheid van de gehele bevolking in de Achterhoek vergroot kan worden. In 2021 is de populatie-gezondheidsmonitor gepubliceerd, als onderdeel van de Achterhoek Monitor. In dit dashboard wordt met een modelmatige benadering van Triple Aim en Positieve Gezondheid inzicht gegeven in de gezondheid van de inwoners van de Achterhoek en in de kwaliteit en kosten van de zorg.

Zorg gaat hierbij over de zorg en ondersteuning die wordt gegeven door gemeenten maar ook over de zorg in de zorgverzekeringswet en over de langdurige zorg. Met verschillende interventies is in 2021 ingezet op preventie: gezonde jeugd, Achterhoek Rookvrij, Eigen regie volwassenen en Vitale Collega. Het project Fit veur altied verhoogt de fitheid en gezondheid van de beroepsbevolking. Welzijn op recept verstevigt de verbinding tussen sociaal domein, welzijn, thuiszorg en huisartsen. De Achterhoek Rookvrij Challange daagt bedrijven en organisaties uit om nog meer plekken rookvrij te maken. In september is in samenwerking met Achterhoek in Beweging het Achterhoek panel bevraagt op het thema gezondheid en bewegen. De resultaten zijn te vinden op www.achterhoekspreekt.nl

Projecten Gezondste regio In totaal waren er eind 2021 5 projecten in uitvoering bij deze thematafel. In 2021 zijn er 2 nieuwe projecten opgestart via de subsidiekanalen van Regio Achterhoek. Projectnaam Achterhoek Gezond Gemeenten

Fit veur altied

Korte omschrijving Looptijd Met het aangaan van de acceleratiefase wil de Achterhoek de beweging t/m 2022 maken van minder zorg naar meer gezondheid en preventie. Dit kan alleen als we anders organiseren, financieren en monitoren. Dit wordt vastgelegd in een Kavelplan waarin afspraken worden gemaakt over interventies, financiering en monitoring en governance. Dit project richt zich op gezondheid en fitheid van de beroepsbevolking t/m 2024 binnen de regio Achterhoek. Dit wordt gerealiseerd door het vormen van een regionaal, op beweging en preventie gericht ondersteuningssysteem voor werkgevers én hun werknemers. Dit systeem bestaat nog niet, maar de ingrediënten zijn er al wel.

Uitgebreidere projectinformatie en informatie over de projecten die al eerder opgestart zijn of in ontwikkeling zijn is te vinden via www.8rhk.nl. Ook zijn de projecten terug te vinden in de doelenmatrix in deel IV van dit boekwerk.

34

Hieronder wordt de financiering van de projecten die in 2021 zijn opgestart weergegeven.

Financiering projecten Overheid

Maatschappelijke

Ondernemers

Totaal

0

1.066.792

organisaties Totaalfinanciering

622.432

444.360

Financiering projecten 1.200.000

1.000.000 Maatschappelijke organisaties; 444.360 800.000

Ondernemers; 0

600.000

400.000 Overheid; 622.432

200.000

0

35

Programma 4

Bedrijfsvoering en rente Wat willen we bereiken? Strategische doelstelling Wij willen begrotingsevenwicht binnen de bij andere programma’s nagestreefde doelstellingen en met een minimale bijdrage van de gemeenten een maximaal resultaat behalen. De kosten en opbrengsten moeten elkaar, gezien de beperkte financiële armslag, zoveel mogelijk in evenwicht houden.

Wat hebben we er voor gedaan? De volgende werkzaamheden zijn verricht in 2021:

Activiteit

Prestatie-/resultaatafspraak

Incidentele financiering

Realiseren van begrotingsevenwicht.

Algemeen financieel beleid

 Voldoen aan wettelijke kaders (rechtmatigheid);  Continu verbeteren van de beleidscyclus;  Adequate bedrijfsvoering;  Uitvoeren van interne controles conform intern controleplan;  Verantwoording van de uitgaven;  Digitaliseren financiële administratie. Beheren van de financiële middelen.

Treasury

Algemeen financieel beleid In dit kader vraagt het voldoen aan wettelijke kaders en de daarop betrekking hebbende verordeningen continu de aandacht. In 2021 zijn de financiële – en controleverordening geactualiseerd. Vanaf het boekjaar 2022 wordt een rechtmatigheidsverantwoording van het bestuur opgenomen in de jaarrekening. In eerste instantie was dit voorzien voor 2021, maar de wetswijziging is één jaar uitgesteld. In het kader van deze aanstaande verandering is met een intern controleplan opgesteld waarin is aangegeven hoe de interne controle wordt vormgegeven. Ook al is de wetswijziging een jaar uitgesteld voor wat betreft de verklaring; we hebben wel de interne controlewerkzaamheden volgens het controleplan uitgevoerd. Bij de controle zijn geen noemenswaardige afwijkingen van de regelgeving geconstateerd. Voor een nadere toelichting op de interne controle onderwerpen wordt verwezen naar de paragraaf rechtmatigheid. Ook zal steeds controle op de naleving en relevantie van geldende regelgeving dienen plaats te vinden. Tevens hebben in 2021 werkzaamheden plaatsgevonden voor het verkrijgen en verantwoorden van subsidies voor diverse projecten (Spreek je Buurtaal, Leader, gebiedsopgave Provincie en Regio Deal). Tot slot zijn we in 2021 gestart met een nieuw financieel systeem waarmee de financiële administratie volledig digitaal wordt uitgevoerd.

Treasury Begin 2020 is de afrekening van de overdracht van de stortplaatsen ’t Wald en Bellegoor ontvangen van de Provincie Gelderland. De stortplaatsen zijn hiermee definitief afgewikkeld. In 2021 heeft nog een afrekening voor verontreinigingsheffing plaatsgevonden. Dit bedrag € 20.000 is vrijgevallen in het jaarresultaat. Op het gebied van Treasury zijn in 2021 met name de Regio Deal middelen van belang. Er is € 20 mln. in beheer bij Regio Achterhoek ten behoeve van de financiering van projecten.

36

Wat heeft het gekost? Programma 4: Bedrijfsvoering en rente

R 2020

B 2021 primair

B 2021 gewijzigd

R 2021

Lasten (A)

588.000

485.000

455.000

447.000

Baten derden (B)

419.000

424.000

409.000

407.000

Sub-totaal (B-A)

-169.000

-61.000

-46.000

-40.000

Bijdrage gemeenten en Provincie (C)

-28.000

-

-

-4.000

Saldo van baten en lasten (B+A+C)

-197.000

-61.000

-46.000

-44.000

Onttrekkingen reserves

197.000

61.000

61.000

59.000

Toevoegingen reserves

-

-

-15.000

-15.000

Gerealiseerd resultaat (C+B+A)

0

0

0

0

R 2020

B 2021 primair

B 2021 gewijzigd

R 2021

-0,11

-

Programma 4: Inwonerbijdrage Totaal inwonerbijdrage

-

-0,01

Toelichting De specificatie van de mutatie reserves voor dit programma (€ 44.000 onttrekking) is als volgt: Mutatie reserves:

raming gewijzigd -5.000

werkelijk

onttrekking reserve doorontwikkeling

-56.000

-58.000

toevoeging algemene reserve

15.000

15.000

Per saldo onttrekking reserves programma 4

-46.000

-44.000

onttrekking reserve onderhoud huisvesting

-1.000

Het voordelige verschil in de bijdrage gemeenten (€ 4.000) wordt met name veroorzaakt door een voordeel op de kantoorkosten (koffie/thee en telefonie). Er is sprake van een nadeel op de kosten van systeembeheer en softwarepakketten, dit wordt opgevangen door lagere kosten voor printers. Voor een nadere onderbouwing van de baten en lasten wordt verwezen naar programma 1.

37

DEEL II

Paragrafen

38

1 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen van de Regio is het vermogen om (incidentele) financiële tegenvallers te kunnen opvangen om taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de beschikbare middelen om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s (waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten). Het weerstandsvermogen is van belang voor het bepalen van de gezondheid van de financiële positie van de Regio.

1.1 Beleid In de nota “reserves en voorzieningen” van december 2019 zijn kaders gegeven hoe met het vermogen van de Regio kan en mag worden omgegaan. Door het algemeen bestuur is bepaald dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt bepaald op basis van een weerstandsratio van 1,4 * de benodigde weerstandscapaciteit (AB 17 december 2021), ofwel op basis van de primaire begroting 2021 € 304.000. Een surplus wordt uitbetaald als de weerstandsratio boven de 1,4 uitkomt. Dit wordt jaarlijks bepaald bij het vaststellen van de begroting en wordt bepaald op basis van het laatste jaar van het meerjarenbeeld rekening houdend met de effecten van inmiddels genomen bestuursbesluiten met financiële gevolgen voor volgende jaren.

1.2 Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve vermeerderd met stille reserves en met onvoorziene posten. Begroting primair

Begroting gewijzigd

Rekening

Afwijking (R-B)

240.000

255.000

255.000

-

Per 31 december Vrij besteedbaar deel algemene reserve Onvoorzien Weerstandscapaciteit 31-12-2021

8.000

28.000

27.000

-1.000

248.000

283.000

282.000

-1.000

In 2021 is bij de vaststelling van de begroting 2022 besloten om het voordeel van de hypotheekrente in 2021 (€ 15.000) toe te voegen aan het weerstandsvermogen voor het verbeteren van de weerstandsratio. De omvang van de algemene reserve bedraagt eind 2021 € 255.000 en ligt daarmee op het begrote niveau en ruim onder het geformuleerde plafond van € 304.000. Op basis van de rentenotitie BBV mag geen rente worden toegevoegd aan de algemene reserve als er geen externe leningen zijn aangetrokken. Dit is bij de Regio het geval en daarom is de rentetoevoeging nihil.

39

1.3 Risico’s Door middel van sessies met de medewerkers zijn de risico’s bij de Regio in kaart gebracht. Er is een inschatting gemaakt van de kans dat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt en de (financiële) impact daarvan. De 5 meest belangrijke risico’s staan hieronder benoemd. Risico

Kans

Impact (€) per jaar

Beheersmaatregelen

Inzetten van incidenteel beschikbare middelen voor projecten (bijv. krimpgelden); risico’s zijn geen politieke keuzes durven maken, tegenstrijdige belangen en het vinden van cofinanciering.

Hoog

Reputatieschade Geen impact in € voor Regio Achterhoek.

Structuur met Achterhoek Raad, Board en thematafels met 3-O samenwerking.

Als gevolg van een slechtere financiële situatie bij gemeenten bestaat de kans dat Regio Achterhoek een bezuinigingstaakstelling opgelegd krijgt.

Laag

Financiële impact bij een taakstelling van 10% is € 200.000 per jaar.

Bij een bezuinigingstaakstelling zullen structureel maatregelen in gang gezet moeten worden met kans op gevolgen voor wachtgelden.

De gevolgen van de CAO onderhandelingen en premiestijgingen leiden tot hogere personeelskosten dan de door gemeenten gehanteerde systematiek voor gemeenschappelijke regelingen.

Hoog

Financiële impact bij 1% afwijking in de uitgangspunten is € 18.000 per jaar (gebaseerd op primaire begroting).

In 2021 hebben gemeenten ingestemd met een gewijzigde systematiek voor indexering van loon- en prijsstijgingen.

Bij eigen projecten; projecten zijn niet op tijd af of gemaakte kosten voldoen niet aan subsidievoorwaarden door bijvoorbeeld inkoopeisen of verantwoordingseisen.

Middel

Reputatieschade en evt. financiële schade. Bij afkeuring 2% van de projectkosten is het € 30.000 (gebaseerd op werkelijke kosten projecten).

Subsidievoorwaarden vooraf duidelijk in beeld hebben. Strenge interne controle op van de stukken conform eisen subsidievoorwaarden.

Risico’s rondom personeel; langdurige ziekte of ontslag werknemer.

Laag

Eén zieke of boventallige medewerker kost gemiddeld € 90.000 per jaar

Continue aandacht hiervoor vanuit personeelsbeleid.

In het verslagjaar hebben geen van bovenstaande financiële risico’s zich voorgedaan. 1. De loonontwikkelingen voor 2021 konden binnen de bestaande budgetten worden opgevangen. 2. Er was sprake van één langdurig zieke, maar dit kon binnen de bestaande budgetten opgevangen worden. 3. Wat betreft projectsubsidies hebben zich geen tekorten voorgedaan in 2021.

40

Overige risico’s Hypotheekverstrekking aan personeelsleden

De mogelijkheid van hypotheekverstrekking is wettelijk verboden sinds 2009. De hypotheken voor personeelsleden van uitgetreden organisatieonderdelen zijn bevroren. In 2021 zijn geen extra aflossingen gedaan. Eind 2021 bedraagt de hypotheekverstrekking nog € 624.000. De restschuld per 31 december 2021 van de hypotheken afgezet tegen de taxatiewaarde van de woningen bij aankoop bedraagt 39,8%. Hierbij laten we de waardestijgingen van de woningen vanaf het moment van aankoop tot nu buiten beschouwing. Deze restschuld is aanzienlijk lager dan een eventuele executiewaarde bij gedwongen verkoop (uitgaande van een executieopbrengst van 75%).

Schadeclaim Moram De zaak Moram betreft een brand bij Moram in ’s-Heerenberg in maart 2001. In 2004 heeft het dagelijks bestuur besloten dat dit aspect buiten de opschaling van de brandweertaak blijft en voor rekening van de Regio Achterhoek is. In 2006 is een hoofdprocedure John Deere-Moram gestart met een vrijwaringsprocedure richting de Regio. Deze procedure is in 2016 afgerond en hiermee krijgt de vrijwaringsprocedure tussen Regio en Moram geen vervolg. In 2008 is een tweede claim in de hoofdprocedure Bosman-Moram neergelegd bij de Regio Achterhoek. De vrijwaringsprocedure van Moram richting Regio krijgt geen vervolg (schikking in hoofdprocedure). Er loopt formeel echter nog wel steeds een procedure bij het Gerechtshof in deze zaak, waardoor de zaak op enig moment weer zou kunnen worden gaan leven. De verwachting dat dit gebeurt, is klein. In 2021 zijn er geen nieuwe ontwikkelingen geweest.

Beheer stortplaatsen

In 2018 was de sluitingsverklaring voor de Langenberg afgegeven en in november 2019 zijn de stortplaatsen Bellegoor en Wald definitief overgedragen aan de Provincie en is het doelvermogen definitief afgewikkeld. In 2021 heeft nog een afrekening voor verontreinigingsheffing plaatsgevonden. Eind 2021 is er geen financieel risico meer voor de Achterhoekse gemeenten.

1.4 Financiële kengetallen In de BBV voorgeschreven dat in deze paragraaf de verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting. Kengetallen:

Rekening 2020

netto schuldquote

-102%

Begroting 2021 primair -165%

Begroting 2021 bijgesteld -135%

Rekening 2021

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

-123% 22%

-207% 26%

-157% 22%

-125% 25%

structurele exploitatieruimte

1%

0%

0%

1%

grondexploitatie

nvt

nvt

nvt

nvt

belastingcapaciteit

nvt

nvt

nvt

nvt

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende geleden weergegeven. Een negatieve schuldquote geeft aan dat er sprake is van een overschot aan middelen, dit is bij de Regio het geval. Het overschot ligt iets lager dan de bijgestelde begroting aangezien we in 2021 wederom een decentralisatie uitkering gemeentefonds hebben ontvangen. Hiermee is met het opstellen van de begroting geen rekening gehouden. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de Regio in staat is aan haar financiële verplichting te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder het bedrijf. De Regio zal nooit meer eigen vermogen opbouwen, bedragen boven het weerstandsniveau worden uitgekeerd aan de gemeenten. 41

-105%

De solvabiliteitsratio is naar verwachting weer toegenomen. Op de vooruit ontvangen rijksfinanciering (door derden beklemde middelen) voor projecten is het afgelopen jaar meer uitgegeven aan projecten dan er nieuwe middelen zijn binnen gekomen. Het eigen vermogen is toegenomen door de ontvangen decentralisatieuitkering (krimpmiddelen) die is toegevoegd aan het investeringsfonds. De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Dit kengetal geeft aan dat er binnen de begroting van de Regio nagenoeg geen structurele vrije ruimte aanwezig is.

1.5 Conclusie weerstandsvermogen De werkelijke weerstandscapaciteit per 31 december 2021 (€ 282.000) ligt onder het niveau van de begrote weerstandscapaciteit per 31 december 2021 (€ 283.000). Het blijft ook onder het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen (o.b.v. begroting 2021 € 304.000). De Regio heeft geen risicodossiers die niet onder de normale bedrijfsrisico’s vallen waarvoor de weerstandscapaciteit aanwezig is.

42

2 Paragraaf financiering In deze paragraaf (ook wel treasuryparagraaf) geven we inzicht in het financieringsbeleid van de Regio. Achtereenvolgens komen aan de orde treasurybeheer en financiering. De beleidskaders voor de uitvoering van de treasuryfunctie voor de Regio zijn vastgelegd in:  Financiële verordening Regio Achterhoek (2021)  Treasurystatuut Regio Achterhoek (2011)  Nota reserves en voorzieningen Regio Achterhoek (2019)

2.1 Treasurybeheer Het treasurybeheer is (beleids)uitvoering van de treasuryfunctie, binnen de kaders van het huidige financieringsstatuut. De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, financiële geldstromen, de financiële posities en hieraan verbonden risico’s. Tot treasuryrisico’s behoren renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit de transacties binnen de treasuryfunctie. De wet fido en het hierop gebaseerde treasurystatuut geven de speelruimte waarbinnen de treasuryactiviteiten moeten plaatsvinden. Leningen of garanties mogen alleen uit hoofde van de publieke taak worden verstrekt. Met de komst van het Schatkistbankieren is het uitzetten van overtollige middelen bij financiële instellingen niet meer mogelijk.

2.1.1 Renterisico Het renterisicobeheer heeft als doelstelling het beperken van de invloed van mogelijke rentewijzigingen op de financiële positie van de organisatie. De wet Fido geeft twee concrete richtlijnen (de renterisiconorm en de kasgeldlimiet) voor het beheersen van renterisico’s.

Renterisiconorm De renterisiconorm is een instrument voor de beheersing van het renterisico bij herfinanciering. Om dit risico te beperken mag de jaarlijkse verplichte aflossing en renteherziening niet meer dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari bedragen (rente-risiconorm). De Regio heeft geen geldleningen. Derhalve is er geen renterisico.

Kasgeldlimiet Om de rentegevoeligheid te beperken is de kasgeldlimiet ingesteld. De kasgeldlimiet stelt een maximum aan de omvang van de netto vlottende schuld (kort geld). De zogenaamde netto vlottende schuld mag maximaal 8,2% bedragen van het begrotingstotaal. Daarboven moet lang geld worden aangetrokken. De kasgeldlimiet voor de Regio Achterhoek bedraagt voor 2021 € 252.000 (8,2% * € 3.078.000 op basis van primaire begroting). De Regio heeft gemiddeld een overschot aan middelen (vlottende middelen > vlottende schuld) en blijft daarmee binnen de limiet.

43

Renteschema Begroting 2021

Werkelijk 2021

Externe rentelasten over korte en lange financiering

17.000

5

Externe rentebaten

-17.000

20.000

Saldo rentelasten en rentebaten

0

- 15.000

Rentelasten projecten (-/-)

0

0

Rentebaten projecten (+)

0

0

0

0

Rente over eigen vermogen

0

0

Rente over voorzieningen

0

0

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

0

0

Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

0

0

Renteresultaat op taakveld Treasury

0

15.000

Het renteresultaat is toegevoegd aan de algemene reserve conform besluit AB 7 juli 2021. De ratio weerstandsvermogen was bij de begroting matig en daarom is in de begroting is het voorstel opgenomen om in 2021 het voordeel van de hypotheekrente van € 15.000 toe te voegen aan het weerstandsvermogen.

2.1.2 Krediet- en liquiditeitenrisico’s Vanaf 10 december 2013 is het Schatkistbankieren ingevoerd en worden alle overtollige middelen aangehouden in de schatkist. Gelden tegen gunstige rentetarieven uitzetten op spaarrekeningen of deposito’s bij andere instellingen is met de invoering van Schatkistbankieren niet meer toegestaan.

2.3 Financiering De aanwezig activa worden eerst met eigen vermogen (algemene en bestemmingsreserves) en vervolgens met vreemd vermogen (voorzieningen en langlopende schulden) gefinancierd. In navolgende tabel wordt het jaarlijkse financieringstekort c.q. -overschot op de bestaande vaste activa en passiva geschetst. Stand 1/1 (x € 1.000)

31-12-2021 begroot primair

Investeringen (bestaand)

0

31-12-2021 begroot bijgesteld 0

Ambtenarenhypotheken

930

616

616

Lening project LEADER Achterhoek Vervangingsinvesteringen (MJR)

300 0

300 0

740 0

0

0

0

Nieuw beleid

31-12-2021 werkelijk 0

Activa (A)

1.230

916

1.356

Reserves

6.025

6.401

6.726

Voorzieningen

53

37

38

Geldleningen

0

0

0

6.078

6.438

6.764

-

-

-

4.848

5.522

5.408

Passiva (B) Financieringstekort (A-B) Financieringsoverschot (B-A)

44

Uit de liquiditeitsstaat blijkt dat eind 2021 de activa grotendeels uit ambtenarenhypotheken en leningen voor het project Leader bestaat. Vanaf januari 2009 zijn geen nieuwe ambtenarenhypotheken meer mogelijk, de bestaande hypotheken lopen wel door tot het einde van de contractduur. De substantiële middelen in de reserves omvatten voornamelijk het investeringsfonds. Deze middelen zullen met name worden gebruikt als cofinanciering voor projecten uit de Regio Deal en voor cofinanciering van nieuw te genereren gelden. De maximale omvang van de aan te trekken geldleningen is bepaald op € 6 miljoen, wat gebaseerd is op het totaal van uitstaande hypotheken op dat moment, tegen een rentepercentage van maximaal 4% (bestuursbesluit van 11 november 2002). De aantrekking van geldleningen is gerelateerd aan de uitstaande personeelshypotheken, omdat de personeelshypotheken niet direct contant kunnen worden gemaakt. De financiering geschiedt namelijk nu nog door middel van interne financiering. Als zicht is op de inzet van de middelen van het investeringsfonds ontstaat een maximale financieringsbehoefte van € 600.000. Op dit moment zijn geen geldleningen afgesloten.

2.4 Conclusie Uit de voorgaande paragrafen blijkt dat de Regio bij ongewijzigde voortzetting van het (financierings-) beleid geen risico loopt. Door de vele aflossingen op de hypotheken de afgelopen jaren, wordt het te financieren bedrag steeds lager (eind 2021 maximaal € 600.000).

45

3 Paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rond de bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. Hierbij staat het belang van een rechtmatig, doelmatig en doeltreffend beleid en beheer voor op. De organisatie is voortdurend in verandering door de dynamiek in het openbaar bestuur en de ontwikkelingen in de samenleving. Verandering zal de constante factor zijn voor de organisatie. Dat vraagt een organisatie die daarmee om kan gaan en kwaliteit blijft leveren. Het Dagelijks Bestuur is verantwoordelijk voor een adequate bedrijfsvoering. Het Algemeen Bestuur heeft een hierbij een kaderstellende en controlerende taak.

3.1 Wat hebben we ervoor gedaan? Planning & control en administratie Naast de reguliere werkzaamheden uit de planning en controlcyclus (begroting, jaarrekening en rapportages) en het voeren van de financiële administratie zijn werkzaamheden verricht voor de Regio Deal, de Gebiedsopgaven met de Provincie en voor diverse projecten (o.a. Leader en afronden Interreg Spreek je Buurtaal). In 2021 is gestart met een nieuw financieel pakket dat volledig digitaal werkt. Ook zijn in 2021 een intern controleplan en uitvoeringsplan opgesteld en zijn tevens de financiële en controleverordeningen geactualiseerd. Er zijn interne controles uitgevoerd. En tenslotte is ook gestart met het actualiseren van de procesbeschrijvingen.

Personeelszaken en automatisering Voor de salarisadministratie en het personeelsbeleid is voor 2021 een contract afgesloten met de Gemeente Doetinchem. Voor de automatisering is voor 2021 eveneens een contract afgesloten met de gemeente Doetinchem voor het gebruik van netwerkfaciliteiten, ondersteuning en voor de basishardware (computer inclusief toebehoren). De kosten voor speciale software (financieel pakket, tijdschrijven, vergadersoftware en archiefsoftware) kwamen voor rekening van de Regio.

Secretariaat Het secretariaat verzorgde in het verslagjaar de correspondentie en agendabeheer voor het bestuur secretaris en de programmaonderdelen.

Archief De archiefwerkzaamheden bestonden voor het verslagjaar uit het bewaren, ontsluiten en beschikbaar stellen van archiefstukken.

3.2 Wat heeft het gekost? Volgens de richtlijnen in de financiële verordening worden onderstaande kosten in de paragraaf opgenomen. Begroting (incl. Werkelijk wijzigingen) Inhuur derden

122.000

133.000

Huisvestingskosten

56.000

52.000

Automatiseringskosten Budgetten voor bestuur (incl. bijeenkomsten colleges en raden) Accountantskosten

47.000 15.000

52.000 5.000

13.000

11.000

Voor de omvang, opbouw en ontwikkeling van het personeelsbestand en de loonkosten wordt verwezen naar het formatieplan in deel IV van de jaarstukken. 46

4 Paragraaf rechtmatigheid Op grond van het Besluit Accountantscontrole Provincies en Gemeenten (BAPG) heeft de Regio te maken met een rechtmatigheidsoordeel van de accountant. Nadere regels zijn uitgewerkt in het BAPG, de Kadernota Rechtmatigheid en adviezen van het Platform Rechtmatigheid Provincies en Gemeenten en de Richtlijnen voor de Accountantscontrole van NIVRA. Onder “rechtmatigheid” wordt verstaan de definitie volgens het BAPG dat de in de jaarrekening verantwoorde lasten, baten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dat wil zeggen “in overeenstemming zijn met de begroting en met de van toepassing zijnde wettelijke regelingen, waaronder eigen verordeningen”. De accountant controleert of financiële beheershandelingen uitgevoerd zijn volgens de regels en of dit in de administratie traceerbaar is (baten, lasten en balansmutaties) en hij toetst het systeem van risico-afweging voor wat betreft handelingen en beslissingen van niet-financiële aard. De toetsing vindt zowel plaats aan de hand van relevante wetgeving als regels gesteld door het algemeen bestuur (interne verordeningen). De voorwaarden die door de accountant getoetst dienen te worden, legt het algemeen bestuur vast in een controleprotocol. Regio Achterhoek gaat vanaf het boekjaar 2022 een rechtmatigheidsverantwoording opnemen in de jaarrekening.

In eerste instantie was dit voorzien voor 2021, maar de wetswijziging is één jaar uitgesteld. In het kader van deze aanstaande verandering is met een intern controleplan aangegeven hoe de interne controle wordt vormgegeven.

4.1 Uitwerking controleprotocol In het controleprotocol (besluit AB 7 juli 2021) zijn de voorwaarden opgenomen, waarop de accountant zijn controle baseert. Hierin liggen de volgende relevante voorwaarden vast: - Het normenkader. Hierin liggen vast de relevante regelgeving van hogere overheden en van de Regio zelf. Van belang zijn alleen de bepalingen die financiële beheershandelingen bevatten; - Dit zogenoemde normenkader is uitgewerkt in een toetsingskader (AB 26 november 2008). In het toetsingskader wordt aangegeven aan welke bepalingen uit de regelgeving in het normenkader al dan niet financiële consequenties worden verbonden (recht, hoogte en duur); - Op basis van de begroting 2021 van de Regio Achterhoek bedraagt de goedkeuringstolerantie in de jaarrekening 1% van de lasten voor fouten (€ 30.780 o.b.v. primaire begroting) en 3% van de lasten voor onzekerheden (€ 92.340 o.b.v. primaire begroting); - Voor de rapporteringtolerantie wordt als maatstaf gehanteerd dat de accountant elke fout of onzekerheid boven € 5.000 rapporteert. - In het jaar 2021 vond het overleg plaats tussen de accountant, de portefeuillehouder financiën, de secretaris en een financieel adviseur. - Er zijn voor het jaar 2021 geen punten vastgesteld, waaraan de accountant bij de controle specifiek aandacht moest besteden.

4.2 Interne controle Voor 2021 zijn de interne controlewerkzaamheden uitgevoerd volgens het controleplan zoals vastgesteld door het AB op 10 maart 2021. In het controleplan zijn 6 significante processen benoemd waarvoor de geplande werkzaamheden per proces vastliggen in een uitvoeringsplan. Alle genoemde controles zijn uitgevoerd. Naar aanleiding van de controle is een workflow aangepast waarmee de controle van een nieuwe crediteur of wijziging van het banknummer door een 2 e medewerker (tweeogen-principe) zichtbaar vastligt. Uit de controles zijn geen onvolkomenheden gekomen.

47

4.3 Rapportering De controle van de rechtmatige totstandkoming van de baten en lasten en balansmutaties leidt algemeen gesproken tot drie extra toetsingscriteria ten opzichte van de controle voor het getrouwe beeld, namelijk het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en het misbruik & oneigenlijk gebruik criterium. Deze criteria worden in deze paragraaf nader uitgewerkt.

4.3.1 Begrotingscriterium

Het begrotingscriterium richt zich primair op de baten en lasten. Mutaties in de balanssfeer vallen onder het bevoegdheidcriterium. Met betrekking tot de jaarrekening 2021 zijn de volgende over- en onderschrijdingen in de uitgaven op programmaniveau te constateren: Uitgaven begroting

Uitgaven Verschil uitgaven werkelijk

Smart Governance

4.395.000

4.168.000

-227.000

Bedrijfsvoering en rente

455.000 4.850.000

447.000

-8.000

4.615.000

-235.000

Totaal

Er is in het boekjaar geen sprake van overschrijdingen op programmaniveau.

4.3.2 Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium richt zich op overdrachten aan of van natuurlijke personen en aan rechtspersonen. In geval van de Regio zijn dat alleen subsidies. Daarbij staat de vraag centraal of voldaan is aan de voorwaarden, die zijn gesteld in de subsidieverordening van de Regio, specifieke bestuursbesluiten of de Algemene Wet Bestuursrecht. De Regio verstrekte in 2021 subsidies voortkomend uit de afspraken in de Gebiedsopgave en de Regio Deal. De ontvangen subsidies betreffen voornamelijk bijdragen van hogere overheden voor projecten. Hiervoor worden afzonderlijke accountantsverklaringen opgesteld.

4.3.3 M&O-criterium Het M&O-criterium behelst dat de rechtmatigheid niet alleen betrekking heeft op het voldoen aan de voorwaarden, maar ook op de juistheid en volledigheid van de gegevens die een belanghebbende verstrekt. Dit criterium is binnen de Regio niet uitgewerkt in een M&O-beleid. Gegevensverstrekking door derden is niet tot nauwelijks van toepassing bij de Regio.

4.3.4 Bevoegdheidscriterium Het bevoegdheidscriterium heeft vooral betrekking op de financieringsmutaties en vermogensmutaties ofwel balansmutaties. Bepalend voor de bevoegdheidsvraag is de Wet Gemeenschappelijke Regeling en daarmee samenhangende Regioverordeningen. Uit het samenstel hiervan blijkt de bevoegdheidstoedeling aan het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur. Op 22 oktober 2008 is de Regeling Mandaat en de Instructie secretaris door het algemeen bestuur vastgesteld. Ten behoeve van de beoordeling van de bevoegdheidstoedeling is door het dagelijks bestuur een Regeling Budgetbeheer vastgesteld voor de bevoegdheden aan medewerkers op 28 oktober 2009. Hiermee is ten behoeve van de uitvoering van de diverse verordeningen het bevoegdheidsvraagstuk ingevuld.

4.4 Conclusie Voor wat betreft het begrotingscriterium zijn er geen posten te noemen, waarvan het algemeen bestuur niet op de hoogte is geweest. Voor misbruik en oneigenlijk gebruik is binnen de Regio geen beleid opgesteld (M&O-criterium). In 2021 is een interne controle uitgevoerd op basis van een opgesteld controleplan. Er is in het boekjaar geen sprake van overschrijdingen op programmaniveau.

48

5 Paragraaf subsidies 5.1 Subsidiemogelijkheden voor projecten Voor projecten die in de Achterhoek worden uitgevoerd bestaan er verschillende subsidiestromen bij verschillende organisaties. In deze paragraaf wordt ter informatie aangegeven welke mogelijkheden er zoal zijn gebruikt voor subsidies in 2021.

Verloop projectvoorstel Op het moment dat een projectidee ontstaat wordt dat via een thematafel begeleid tot een volwaardig projectvoorstel met een financieringsvoorstel. Hierin is opgenomen welke bijdragen de partners (3 O’s) voor hun rekening nemen en voor welk deel een subsidiebijdrage wordt gevraagd. De thematafel leidt het projectvoorstel door naar de Board, het bestuur en de Provincie. Bij positieve besluitvorming van alle partijen wordt de subsidie toegekend. Voor de cofinanciering van de overheid zijn er verschillende fondsen/subsidies. De projecten A2030 worden uitgevoerd in wisselende samenstelling met wisselende projectrekkers die de kosten via hun eigen begroting/jaarrekening verantwoorden. Dus niet alle uitgaven zijn via de begroting/jaarrekening van Regio Achterhoek gelopen. Projecten worden gemonitord op hun bijdrage aan de gewenste doelen en op de bijdragen door de 3 O’s. In deze paragraaf worden de verschillende subsidiestromen nader toegelicht. De projecten zelf worden benoemd in de programma’s Smart Economy en Smart Living per thema.

49

5.2 Gebiedsopgave Provincie Gelderland In 2021 heeft de provincie, op basis van de door Regio Achterhoek vastgestelde Nadere regels Projecten Achterhoek Visie 2030, de resterende middelen vanuit de Gebiedsagenda Achterhoek (ruim € 7 mln.) in één keer aan de Achterhoek beschikt. De middelen van de provincie worden voor een groot deel ingezet als cofinanciering van Regio Deal projecten. Maar de provincie draagt ook bij aan onze Smart Governance en andere projecten die passen binnen de Visie 2030. In 2021 is vanuit de provincie € 3.336.660 toegekend aan projecten die in dat jaar zijn gestart. De projecten staan in de hoofstukken Smart Economy en Smart Living bij de thematafels.

5.3 Investeringsfonds Het investeringsfonds is gevuld met beschikbare incidentele middelen. Van het investeringsfonds wordt jaarlijks een klein deel ingezet als werkbudget voor de Board en de thematafels. Daarnaast is € 100.000 beschikbaar als jaarlijks budget voor initiatieven vanuit de maatschappij en bijeenkomsten. De overige middelen worden ingezet (als cofinanciering) voor projecten. Hieronder staan de ontwikkelingen m.b.t. het investeringsfonds 2021 weergegeven. Ontwikkeling investeringsfonds 2021:

2021

Stand 1 januari

5.557.000

bij: decentralisatie uitkering bevolkingsdaling (2021)

1.012.000

bij: toevoeging € 1 p.i. (provincie en Regio)

270.000

af: inzet projecten

-333.000

af: kosten werkbudgetten Board, thematafels en initiatieven Stand 31 december

-249.000 6.257.000

Vanuit het investeringsfonds is in 2021 € 91.512 toegekend aan projecten die in dat jaar zijn gestart. De projecten staan in de hoofdstukken Smart Economy en Smart Living bij de thematafels. Dit is exclusief de bijdrage aan eigen projecten waarvoor in 2021 een onttrekking aan de reserve plaatsvindt. Voorbereiding op investeringen voor de langere termijn Op dit moment zijn we bezig met de herijking van de Visie 2030. Na een aantal jaren intensieve samenwerking en met alle data uit de Achterhoek Monitor blijken een aantal doelstellingen aanpassingen te behoeven. Ook is de wereld sterk veranderd ten opzichte van 2018, toen de vorige Visie 2030 is geschreven. Bij de herijking van de Visie werken we ook aan een financiële doorvertaling van de ambities uit de Visie. Met deze financiële vertaling kunnen we in gesprek met Rijk en provincie, met Brussel en met investeerders zoals Oost NL. We gaan zo op zoek naar nieuwe financiële middelen om de doelen uit onze Visie te realiseren, bijvoorbeeld door het afsluiten van een nieuwe Regio Deal en door afspraken te maken over de middelen vanuit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Vanuit 8RHK verlenen wij subsidies aan projecten die bijdragen aan het realiseren van de Visie2030. In 2022 zijn er nog middelen beschikbaar vanuit de Regio Deal. Tot en met uiterlijk 2025 zijn er nog provinciale gebiedsopgave middelen beschikbaar.