jaarrekening oost gelre 2024

Een tegemoetkoming in planschade als gevolg van de toekomstige ontwikkeling van bouwgrond bekostigen we binnen de exploitatieopzet van het plan. Implementatie Omgevingswet De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Met de invoering van de Omgevingswet krijgt de gemeente meer decentrale ruimte om eigen beleidskeuzes te maken. Deze beleidsvrijheid zorgt voor een relatief grote kennisonzekerheid: Het effect van de keuzes kan zowel een financieel gunstig dan wel een Pagina 92 van 286

financieel minder gunstig effect hebben voor burgers en bedrijven als ook voor de gemeente. Voor het berekenen van de kosten in de exploitatiefase gaan we gebruik maken van het landelijk ontwikkelde model “Werkwijze structurele effecten Omgevingswet”. De uitkomsten van deze berekening kunnen aanleiding zijn om ramingen bij te stellen. Inmiddels lijkt de beschikbare capaciteit voor vergunningverlening in lijn te zijn met de gevraagde ontwikkelingen. Wel wordt op dit moment door de onze rekenkamer een onderzoek uitgevoerd naar de bekostiging van deze taken. Het kan zijn dat we op basis van dat onderzoek andere vergoedingen gaan vragen van initiatiefnemers. Wet Kwaliteitsborging Bouw Op 1 januari 2024 is de omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging (Wkb) ingevoerd. Het nieuwe stelsel betekend dat voor bouwwerken in gevolgklasse 1 (woningen en kleine bedrijfspanden) geen vergunning maar een melding moet worden ingediend voor het bouwtechnisch gedeelte. Voor deze meldingen mogen we als gemeente geen leges berekenen. Echter de beoordeling van de meldingen en bij eventuele overtredingen hebben wij als gemeente wel een taak. In 2024 zijn er nauwelijks bouwmeldingen ingediend en is er nog geen ervaring opgedaan hoeveel capaciteit dit vergt voor de organisatie. Momenteel wordt er veel gebouwd volgens de verleende vergunningen via het oude stelsel.

Ook voor 2025 staan er nog vergunningen open die volgens het oude stelstel gebouwd mogen worden. In 2025 zal bij vergunningverlening de eerste gevolgen van het stelsel merkbaar moeten worden. Gedurende het jaar zal de monitoring blijven plaatsvinden om zo tijdig in te schatten wat voor een gevolgen het nieuwe stelsel betekend voor de capaciteit. Fiscale risico’s Per 1 januari 2016 zijn overheidsbedrijven belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. Hierdoor worden wij, voor die activiteiten waar wij optreden als ondernemer, vennootschapsbelastingplichtig. Dit heeft organisatorische, administratieve en financiële gevolgen. Maar dit kan ook gevolgen hebben voor gelieerde partijen als verenigingen/stichtingen en gemeenschappelijke regelingen. Wij hebben geïnventariseerd welke activiteiten belastingplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting en de fiscale openingsbalans is opgesteld. De vennootschapsbelasting kan ook een last in de begroting met zich meebrengen, over de fiscale winst moeten we vennootschapsbelasting betalen. De prognose is dat wij verliezen kunnen verrekenen zodat er geen vennootschapsbelasting verschuldigd is. Het boekenonderzoek naar de verbouwing van het Marianum door de Belastingdienst is afgerond. Deze door meer gemeenten toegepaste fiscale constructie zogenoemde “schoolmodel” wordt door de Belastingdienst bestreden.

Ook in 2024 is het nog niet tot de inhoudelijke behandeling bij de rechtbank gekomen. Verzekeringsrisico’s Voor zowel materiële (gebouwen/kunstvoorwerpen e.d.) als immateriële zaken (aansprakelijkheid, fraudeverzekering en bestuurdersaansprakelijkheid e.d.) hebben we met verzekeringspolissen de risico’s afgedekt. Jaarlijks heroverwegen we de verzekeringspolissen. In regionaal verband besteden we de diverse verzekeringen aan.

Pagina 93 van 286

Vastgoed De financiële risico’s maken we door middel van een jaarlijkse update van het kwaliteitsniveau van de gebouwen en de financiële vertaling daarvan zowel op het niveau van groot onderhoud als op niveau van klachtenonderhoud inzichtelijk. De omvang van de bestemmingsreserve groot onderhoud gebouwen is op dit moment voldoende. Een belangrijk financieel risico betreft de mogelijke waardedaling van het gemeentelijk vastgoed. Het gaat hierbij om vastgoed waarbij de gemeente voornemens is wijzigingen door te voeren zoals een bestemmingsplanwijziging, verkoop of sloop. Jaarlijks kijken we of er sprake is van een wijziging bij een van de gemeentelijke gebouwen. Als sprake is van een waardedaling corrigeren we dat bij de jaarrekening. Het financieel effect hiervan kan van redelijk grote omvang zijn en een fors negatief effect hebben op het rekeningresultaat en daarmee op de vrij besteedbare reserve. Toereikende bestemmingsreserves voor onderhoudsvoorzieningen Op basis van de beschikbare beheerprogramma’s zijn de bestemmingsreserves op niveau. Onvoorziene omstandigheden daargelaten zijn de financiële risico’s voldoende afgedekt.

Pagina 94 van 286

Financiële kengetallen Onderstaande kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte onze gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen afdekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid.

Kengetallen

Netto schuldquote

Jaarrek.

Jaarrek.

Begrot.

2023

2024

2024

Cat. A

Cat. B

Cat. C

71%

69%

75%

<90%

90-130%

>130%

59%

57%

62%

<90%

90-130%

>130%

37%

36%

32%

>50%

20-50%

<20%

3%

3%

1%

<20%

20-35%

>35%

6,73%

5,63%

1,90%

Begr. en

Begr. of

Begr. en

MJR >0%

MJR >0%

MJR < 0%

71%

69%

73%

<95%

95-105%

>105%

1214%

1349%

292%

>100%

80-100%

<80%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Solvabiliteitsratio

Grondexploitatie (waarde van de grond t.o.v. geraamde baten)

Structurele exploitatieruimte Begroting

Gemeentelijke belastingcapaciteit

Weerstandsvermogen

Pagina 95 van 286

Paragraaf 2: Verbonden partijen en participaties Verbonden partijen en participaties Verbonden partijen zijn derde rechtspersonen waarmee Oost Gelre een bestuurlijke en financiële band heeft, zoals deelnemingen (vennootschappen), gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen. Het is niet onze bedoeling te rapporteren over alle partijen waarmee een verbintenis bestaat. We beperken ons tot de partijen waarin wij een bestuurlijk en/of financieel belang hebben. Wat voor ons de verbonden partijen vaak ingewikkeld maakt, is dat we zowel bestuurder als klant zijn. Bovendien zijn er vaak meerdere deelnemers aan de verbonden partij. Wij zijn dan niet de enige bestuurder en niet de enige klant en moeten dus onze bestuurlijke doelen en ‘klantwensen’ afstemmen met die van andere deelnemers. Dit alles maakt de aansturing van verbonden partijen complex. Centraal staat daarom de vraag hoe wij meer grip krijgen op het beleid, de financiën en het product van onze Wet gemeenschappelijke regelingen verbanden (Wgr). De sturing op en verantwoording van verbonden partijen versterken we door: •

De planning- en control-cyclus van gemeenten en WGR-verband beter op elkaar af te stemmen’; het gaat daarbij om afstemmen van de onderlinge informatievoorziening via begroting, tussentijdse rapportages en jaarrekening;

•

De overlegstructuren tussen gemeenten en WGR-verband verder te optimaliseren;

•

Meer invloed uit te oefenen aan de voorkant van het beleidsproces; meedenken over visie, ambities en de vertaling daarvan naar kaders is effectiever dan achteraf uitkomsten toetsen;

•

De begrotingsrichtlijnen tussen deelnemende gemeenten onderling af te stemmen en eenduidig te communiceren naar de verbonden partijen.

Veiligheidsregio Noord en Oost Nederland (VNOG) De VNOG bestaat uit 22 gemeenten. Het bestuur van de VNOG, het Algemeen Bestuur, bestaat uit de 22 burgemeesters van de gemeenten. Ook in 2024 heeft de VNOG haar wettelijke taak uitgevoerd op het gebied van rampenbestrijding, brandweerzorg, risico- en crisisbeheersing, bevolkingszorg en geneeskundige hulpverlening. Dit doet VNOG via de vijf Opgaven zoals beschreven in de VNOG begroting, te weten: Incidentbestrijding en crisisorganisatie, Zelfredzaam en risicobewust, Vakbekwaam en deskundig, Sterke informatiepositie, Gezonde bedrijfsvoering (mensen en middelen). Ook heeft de VNOG verder gewerkt aan de implementatie van de Toekomstvisie en bijbehorende Opdrachten die in 2020 zijn vastgesteld en in 2026 moeten zijn uitgevoerd en geborgd. Centraal in de Toekomstvisie staan de Opgaven van de VNOG, die de VNOG uitvoert als antwoord op de vragen die de samenleving aan haar stelt. Deze Opgaven zijn:

Pagina 96 van 286

0. Het voorkomen, beperken en bestrijden van incidenten, rampen en crises (maatschappelijke opdracht) 1. Zelfredzaam & risicobewust 2. Vakbekwaam & deskundig 3. Sterke informatiepositie 4. Een gezonde financiële basis en betrokken medewerkers (randvoorwaarde) De afgelopen jaren hebben grote uitdagingen met zich meegebracht voor de hele wereld en dus ook voor VNOG. Na de coronajaren volgden nieuwe crises, zoals de oorlog in Oekraïne, de asielcrises, etc. De veiligheidsregio’s hebben hierbij een steeds grotere rol gekregen en zijn op allerlei fronten ingezet. Deels kwam het reguliere werk daardoor in de knel. Inmiddels zijn achterstanden waar mogelijk ingelopen. De onrust in de wereld houdt aan. Er zijn vele onzekerheden, snelle ontwikkelingen en uitdagingen op allerlei vlakken, zoals klimaat, energie, prijzen, polarisatie en (wereldwijde) instabiliteit. Niemand kan overzien of voorspellen waar deze ontwikkelingen toe zullen leiden; voorstelbaar is dat deze een effect gaan hebben op de veiligheid. De ontwikkelingen zullen hoe dan ook effect hebben op de uitvoering en kostenontwikkeling. Daarnaast heeft de VNOG in 2024 o.a. gewerkt aan: - het regionaal beleidsplan 2021-2024 loopt af. Per 2025 moet er een nieuw vierjarig regionaal beleidsplan zijn.

In 2024 heeft de VNOG met de gemeenten het traject voor het nieuwe beleidsplan doorlopen, waaronder ook de wettelijke consultatie van de raden; - het voldoen aan veranderende wetgeving en het regelen van goede aansluiting daarop (bijvoorbeeld Omgevingswet, inrichting vrijwillig brandweerbestel, etc.); - het zetten van stappen op het gebied van duurzaamheid en energietransitie; - uitvoeren van de huisvestingstaken conform de demarcatie-afspraken in de kazernes; - veiligheidsvraagstukken omtrent informatie, gegevensbeheer en privacy om zo te voldoen aan wettelijke vereisten en verder door te groeien naar een hoger volwassenheidsniveau op dit terrein.

Risico's - Repressieve huisvesting (brandweerkazernes): de brandweerkazernes zijn in eigendom van ons als gemeente. In 2022 zijn er definitieve afspraken gemaakt over de demarcatie en heeft het college de regeling demarcatie vastgesteld. De aankomende vier jaar worden deze kosten 1 op 1 doorberekend naar de desbetreffende gemeente. De aankomende jaren moet blijken hoe deze kosten zich voor onze gemeente gaan ontwikkelen. - De wereldwijde ontwikkelingen zoals klimaat, energie, polarisatie en (wereldwijde) instabiliteit gaan effect hebben op de veiligheid. Het is lastig om de risico’s en gevolgen exact financieel in te schatten, maar zal hoogstwaarschijnlijk gaan zorgen voor een kostenontwikkeling. - Financieringskosten bij aantrekken financiering door middel van leningen (vreemd vermogen) kan gaan stijgen. Door stijging van het rentepercentage kunnen de kosten voor (her)financiering toenemen.

Tot slot is een overzicht van alle risico's opgenomen in de programmabegroting 2024- 2027 van de VNOG.

Pagina 97 van 286

Fijnder De uitvoering van de Participatie en de Wsw zijn belegd bij de GR Fijnder. Het betreft hier een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk. Fijnder heeft als doel inwoners van Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk die op zoek zijn naar werk en ontwikkelmogelijkheden een sluitende aanpak te bieden. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen begeleiding op weg naar werk, een opleiding of een zinvolle dagbesteding. Fijnder biedt een financieel vangnet op het gebied van inkomen, helpt terug naar school, helpt bij het inburgeren en/of ondersteunen om aan het werk te komen en te blijven. Als het laatste niet lukt, wordt gezocht naar een passende lokale plek waarin mensen betrokken blijven bij de samenleving. Dat kan ook in de werkplaats. Bestandsontwikkeling De toename van het aantal statushouders en inwoners met een arbeidsbeperking heeft er mede voor gezorgd dat het bijstandsvolume, in tegenstelling tot voorgaande jaren licht gestegen is. Inburgeraars hebben een achterstand in taalbeheersing. Zij combineren vaak re-integratie en inburgering. Dit maakt dat Fijnder langdurig ondersteuning moet bieden om volledig uit de uitkering te kunnen stromen. De procentuele uitstroom naar werk ligt nog altijd hoger dan het landelijk gemiddelde. Ontwikkelopdrachten Fijnder heeft als opdracht haar dienstverlening te optimaliseren.

In dit licht zijn er een aantal ontwikkelopdrachten tot uitwerking gebracht die hieraan bijdragen. Zo zijn er een aantal ontwikkelopdrachten die werkgevers moeten verleiden om ruimte te bieden aan cliënten die ondersteuning nodig hebben bij het vinden van werk. Daarnaast wordt vol ingezet op taalbeheersing en extra ondersteuning hierbij. Tenslotte is geëxperimenteerd met een intensieve benadering van cliënten die langdurig afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. De resultaten hiervan volgen in het eerste kwartaal van 2025. Fijnder voert ook de minimaregelingen en de bijzondere bijstand uit. Hier is de ontwikkeling doorgezet om veel meer te kijken naar de hele leefsituatie van een aanvrager in plaats van de beoordeling of iemand recht heeft op een voorziening.

Stadsbank Oost Nederland (SON) De SON is een samenwerkingsverband van 22 gemeenten in de Achterhoek en Twente. De SON beschikt over kennis en ervaring als financieel schulddienstverlener en verstrekker van sociale kredieten. In samenwerking met de ketenpartners werkt SON aan een oorzaakgerichte oplossing. Met oog voor het geheel en het besef dat schulden nooit alleen komen. SON werkt interdisciplinair en is geografisch ingedeeld in een vijftal gebiedsteams (waaronder Gebiedsteam Achterhoek). Elk gebiedsteam bestaat uit een klantmanager, budgetconsulent, schuldregelaar, allround consulent en een administratief ondersteuner. Het doel is om de klanten maximaal faciliteren door middel van een integrale aanpak, discipline overstijgend. Samen met gemeenten is een doorontwikkeling ingezet van proces- en productgericht werken naar klant- en resultaatgericht werken. De klantreis: een gebundelde klantgerichte aanpak op maat voor klant en gemeente, is verder doorontwikkeld. Hierin werkt de SON met de menselijke maat aan een nieuwe en financieel gezonde toekomst voor onze inwoners en zijn ze als expertise organisatie beter in verbinding met Pagina 98 van 286

en faciliterend naar gemeenten en hun regie op het sociaal domein. Het oplossen van schulden en het brengen van financiële rust brengt hulp en perspectiefverbetering op andere terreinen, zoals wonen, werk en zorg dichterbij. De door de Stadsbank ingezette verandering is inmiddels merkbaar. Tegelijkertijd is er nog meer potentie in klantgerichtheid en zichtbaarheid. Hier wordt hard aan doorgewerkt.

Regio Achterhoek Regio Achterhoek is een gemeenschappelijke regeling van 8 Achterhoekse gemeenten die op verschillende terreinen samenwerken om gezamenlijk regionale opgaven te realiseren. Met ondernemers en maatschappelijke organisaties vormen de gemeenten de Achterhoek Ambassadeurs. Alle partijen zijn vertegenwoordigd aan Thematafels en in de Achterhoek Board. De controlerende en visievormende taak wordt uitgevoerd door de Achterhoek Raad met daarin gemeenteraadsleden uit de deelnemende gemeenten. Regio Achterhoek voert de regie op de algehele samenwerking en heeft vooral een faciliterende en adviserende rol richting de Achterhoek Board, de Thematafels en de Achterhoek Raad. Tevens richt Regio Achterhoek zich op het uitvoeren van de regionale lobby, regiomarketing en het subsidies. Binnen het samenwerkingsverband staat de Achterhoek Visie 2030 centraal en de ambitie van de Achterhoek om in 2030 te excelleren als gezonde, schone, leefbare, gekwalificeerde, productieve en bereikbare regio. Ook Oost Gelre zet daarop in, en het beleid en de beleidsdoelstellingen van onze gemeente vinden daarmee goed aansluiting bij de regionale doelen uit de Achterhoek Visie.

2024 stond in het teken van diverse ontwikkelingen, waaronder: - de toetreding van de gemeente Montferland tot de GR als achtste gemeente; - het uitvoeren van de regionale lobby, met initiatieven als het Lentefestival, de Onverwachte Hoek en (deelname aan) de EWRC 2024, maar ook door in te zetten op de TK-verkiezingen en Elke Regio Telt! waar de regio nadrukkelijk gesprekspartner bij is; - de inbreng bij grensoverschrijdende samenwerking waaronder betrokkenheid bij o.a. de GrensInfoPunten van de EUREGIO; - de regionale inzet op inhoudelijke vraagstukken, waaronder netcongestie, de ruimtelijke opgaven in de Achterhoek/Ruimtelijk Perspectief Achterhoek, de N18 en het Regioplan Achterhoek. - het faciliteren en cofinancieren van tal van projecten vanuit de middelen voor o.a. de Gebiedsopgave Achterhoek, het Investeringsfonds en de Regio Deal. - het sluiten van de Regio Deal Achterhoek II door de regio en de provincie met het Rijk waarmee nieuwe projecten gecofinancierd kunnen worden om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers in de regio te verbeteren.

NV Rova ROVA NV is een samenwerking tussen 23 gemeenten op het gebied van afvalinzameling en een samenwerking met 6 gemeenten op het gebied van beheer van de buitenruimte. In 2024 is op het gebied van afval & grondstoffen het volgende gebeurd en/of uitgevoerd: Pagina 99 van 286

1.

ROVA heeft een presentatie verzorgt voor de gemeenteraad op 13 mei 2024

2.

Uitbreiding controle op PMD van mini-containers met de weegproef van PMD afval

3.

Voorbereiding nieuw grondstoffen inleverpunt GRIP-wagen vanaf 1-1-2025.

4.

Treffen van maatwerk qua inzamelvoorziening hoogbouw GFT en PMD.

5.

Verbeteren van kwaliteit van inzameling van waardevolle grondstoffen PMD en Oud Papier als gevolg

van controles. 6.

Onderhandelingen VNG met Verpact over vergoedingen PMD, glas, papier.

7.

Start gemaakt met voorbereiding oppakken van 0-aanbieders in 2025.

In 2024 is op het gebied van beheer van de buitenruimte het volgende gebeurd en/of uitgevoerd. 1.

Regulier beheer en onderhoud van de openbare ruimte voor een veilig en verzorgd karakter.

2.

Stijging van kosten als gevolg van areaaluitbreiding van nieuwbouwwijken.

3.

Aanplant 280 bomen in buitengebied van Zwolle.

4.

Opzetten van een ecologisch werkprotocol voor beheer van de openbare ruimte

5.

Monitoring en uitvoering aan de maaipilot voor versterking biodiversiteit

6.

Pilot Bokashi uitbreiden met maaisel afkomstig van extensief beheerde kruidenvegetatie.

7.

Gestart met het verwijderen van locaties met de Japanse Duizendknoop en het nadien blijven monitoren

van locaties.

Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) Op de invoering van de Omgevingswet was de ODA goed voorbereid. In 2024 is de ODA bezig geweest met de processen te monitoren om zo nieuwe normen vast te stellen. Het aantal aanvragen omgevingsvergunning was zeer beperkt omdat veel aanvragen nog in 2023 waren ingediend. Bij toezicht en handhaving wordt al jaren geconstateerd dat het naleefgedrag bij bedrijven hoog is. 82% van de gecontroleerde bedrijven voldoet aan de regels na een eerste controle. Ten behoeve van het Interbestuurlijk programma versterking VTH stelsel (IBP) heeft de ODA een plan van aanpak ingediend als reactie op de gestelde robuustheidscriteria. Vanwege de groei als organisatie heeft de ODA besloten om in het voorjaar van 2025 andere huisvesting te betrekken.

Agem Gemeentelijke Energie B.V. Agem Gemeentelijke Energie levert volgens het zelfleveringsmodel gas en elektriciteit aan de gemeente. Dit doen zij zonder tussenkomst van commerciële partijen en levering is tegen kostprijs. Bij de afname van de benodigde te leveren energie wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van eigen, lokale bronnen. Zo heeft AGE BV, waarvan de Achterhoekse gemeenten eigenaar zijn, sinds 2023 een eigen zonnepark, Zonnepark Braamt. Met de eigen duurzame energieopwekking wordt een bijdrage geleverd aan de doelstellingen van het Akkoord van Groenlo 3.0.

Pagina 100 van 286