jaarrekening oost gelre 2022

Wat willen we bereiken? Versterken openbaar vervoer in en naar de Achterhoek We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

we pleiten voor een goede openbaar vervoersverbinding naar Bocholt;

•

we zetten ons in om betrouwbare bus- en spoorverbindingen in de regio te behouden en te verbeteren (zowel Doetinchem-Arnhem als Winterswijk-Apeldoorn);

•

we zetten ons in voor een efficiënt en fijnmazig lokaal openbaar vervoer, waarbij wij openstaan voor nieuwe initiatieven (MaaS);

•

we zetten in op Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) op buslijnen 73 (Winterswijk - Enschede) & 74 (Doetinchem - Enschede) en passen onze busstations daar op aan.

Kwaliteit (toelichting) Voor het versterken van openbaar vervoer in en naar de Achterhoek zijn in 2022 concreet de volgende maatregelen uitgevoerd: - Alle bushokjes zijn gereviseerd en voorzien van verlichting, het beheer en onderhoud is ondergebracht in ruil voor reclame-inkomsten. - Netmobiel is overgegaan in de GAON app; een app waarmee reizen van deur tot deur gepland en betaald kunnen worden, ook de deelauto's in Groenlo en Zieuwent en ritdelen zijn hier onderdeel van. Pagina 60 van 258

- Bij station Lichtenvoorde-Groenlo zijn na een periode van afwezigheid weer deelfietsen beschikbaar. - De provincie Gelderland heeft een verkenning uitgevoerd naar een nieuw busstation op de locatie Barkenkamp. - De voorbereidingen voor een nieuw busstation/rurale mobiliteits HUB aan de Richterslijn zijn ver gevorderd, zodat de uitvoering hiervan in 2023 kan plaatsvinden.

Wat willen we bereiken? Verbeteren bereikbaarheid bedrijventerreinen We spannen ons in voor het verbinden van het bedrijvenpark de Laarberg en verbinding van de N18 Groenlo - Varsseveld met de A1 en A31. Hiervoor is de samenwerking met onze buurgemeenten Berkelland en Winterswijk van belang en ook de gemeenten/regio in Duitsland.

Kwaliteit (toelichting) In het verbeteren van de bereikbaarheid van bedrijvenpark de Laarberg en verbinding N18 Groenlo Varsseveld met de A1 en A31 zijn binnen onze gemeente geen concrete stappen gezet in 2022.

Toerisme en evenementen Inleiding Oost Gelre is een aantrekkelijke evenementengemeente, waar het (economisch) belang van toerisme en recreatie nog steeds toeneemt. Toeristen, recreanten, maar ook de eigen inwoners zoeken naar ervaringen en beleving in Oost Gelre. Dit biedt voor winkeliers en horecabedrijven nieuwe mogelijkheden voor samenwerking op het gebied van bijvoorbeeld arrangementen. Wat willen we bereiken? Stimuleren recreatie en toerisme De marketing en promotie van de parels van Oost Gelre dient samen met onze ondernemers en de regio verder te worden geprofessionaliseerd en uitgebouwd. De vrijetijdsagenda Oost Gelre wordt op dit moment ontwikkeld zodat er voor de komende periode een duidelijke koers gevaren kan worden.

Kwaliteit (toelichting) De vrijetijdsagenda is ontwikkeld en voor de komende jaren vastgesteld. Er wordt ingezet op route ontwikkeling nationaal en internationaal, ook productontwikkeling en marketing inzet blijven speerpunten. In het najaar van 2022 is een inwoners enquête gedaan. Met de output van deze enquête gaan we in 2023 aan de slag.

Pagina 61 van 258

Wat willen we bereiken? Behouden en stimuleren van evenementen We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

organisaties en andere initiatiefnemers voelen zich door ons uitgenodigd evenementen en activiteiten te organiseren waarbij ze zoveel mogelijk administratief ontlast worden

•

we faciliteren (grote) evenementen als het bloemencorso in Lichtenvoorde, de ‘Slag om Grolle’ in Groenlo en de talloze andere evenementen die Oost Gelre zo aantrekkelijk maken

•

veel verenigingen kunnen financieel het hoofd boven water houden door zelf een evenement te organiseren of door te helpen bij een (groot) evenement. Voor verenigingen is dit erg belangrijk en de gemeente ondersteunt daar waar mogelijk. We streven hierbij naar zo min mogelijk regeldruk

Kwaliteit (toelichting) We geven uitleg aan organisaties over het gemeentelijk evenementenbeleid. Als gemeente zijn we toegankelijker geworden en is het evenementenbeleid duidelijk. In 2022 zijn er nauwelijks vragen geweest van organisaties. Wel wordt de evenementenmanager benaderd voor toetsing van inpassing van het beleid door de organisaties.

Werkgelegenheid Inleiding Ons uitgangspunt is: je bent aan het werk of je levert een andere bijdrage die binnen jouw mogelijkheden ligt. Wat willen we bereiken? Realiseren van goede beschut werken plekken •

Het creëren en beschikbaar houden van beschutte werkplekken moet maatschappelijk breed gedragen worden.

•

Lokaal invulling geven aan beschut werk.

•

Betrekken van bedrijfsleven en aan gemeente verbonden partijen bij de opgave tot het beschikbaar houden van beschut werk.

•

We zorgen voor lokale invulling van beschut werk, waarbij we de samenwerking zoeken met de gemeenten Berkelland en Winterswijk en het bedrijfsleven.

•

Het nieuw op te richten werkleerbedrijf heeft ook beschutte werkplekken.

Pagina 62 van 258

Kwaliteit (toelichting) Doelstelling is altijd zo regulier en inclusief mogelijk plaatsen van medewerkers met een begeleidingsbehoefte bij de werkgevers in onze regio. Indien nodig zetten we loonkostensubsidie in. Er zijn 40 inwoners binnen onze gemeente die met behulp van loonkostensubsidie aan het werk. De groep inwoners die de grootste begeleidingsbehoefte kennen, kunnen met het beëindigen van de instroom in de Wsw een indicatie aanvragen voor Beschut Werk. We bieden geïndiceerde inwoners nieuw Beschut Werk een dienstverband aan en plaatsen hen op een zo regulier mogelijke werkplek op een passende functie, zolang het maximum van de taakstelling nog niet is bereikt. We kennen 15 dienstverbanden beschut werk.

Wat willen we bereiken? Creëren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

Samen met het bedrijfsleven willen we voldoende banen creëren voor mensen met een beperking.

•

Werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt nemen we op in het gemeentelijk aanbestedingsprotocol.

•

Binnen het nieuwe werkleerbedrijf creeren we werkervaringsplekken in het kader van de doorgaande lijn.

Kwaliteit (toelichting) Binnen de Wsw doelgroep wordt onderscheid gemaakt naar de aard van de begeleidingsbehoefte die inwoners hebben. Hierin kan de volgende onderverdeling worden gemaakt: • Begeleid werken. Deze inwoners hebben een SW-indicatie maar een lage begeleidingsbehoefte. Zij zijn in dienst bij een reguliere werkgever, de gemeente betaalt voor de begeleiding en de verminderde loonwaarde een subsidie aan de werkgever. Dit betreft 10 personen • Detacheringen. Deze inwoners zijn in dienst van de gemeente en worden door Fijnder gedetacheerd aan bedrijven en organisaties in de regio. Deze detacheringen kunnen groepsgewijs of individueel worden vormgegeven. Het gaat hier om 123 personen. • (Lokaal) beschut. Deze inwoners zijn ook in dienst van de gemeenten en kennen een hoge begeleidingsbehoefte. Ze zijn ofwel werkzaam op lokaal beschutte projecten of werkzaam in de werkplaats van Fijnder. Het gaat hier om 85 personen.

Pagina 63 van 258

Financieel overzicht Programma 3 Financieel overzicht Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2022

Realisatie 2022

Restant 2022

Lasten

2.644

1.282

1.362

Baten

-3.417

-1.483

-1.935

Stortingen

-82

-292

210

Gerealiseerd resultaat

-692

91

-783

Beleidsindicatoren Programma 3 Beleidsindicatoren Oost

Gemeentegrootte

Gelre

20.000-50.000 inw.

Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Bron

Economie

Functiemenging

%

LISA

58,0%

49,6%

2021

LISA

143,8

158,5

2021

Economie

Vestigingen (van bedrijven)

aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Bron: waarstaatjegemeente.nl, cijfers worden regelmatig geactualiseerd en kunnen afwijken

Pagina 64 van 258

Jaar

Programma 4 Bestuur, bedrijfsvoering en dienstverlening Inleiding In dit hoofdstuk gaan we in op de koers die we willen volgen binnen het vierde programma: Bestuur, bedrijfsvoering en dienstverlening. Binnen dit programma benoemen we twee belangrijke speerpunten: •

Intensivering van de aanpak van ondermijning.

•

De implementatie van de Omgevingswet, mede gelet op de ruimte voor initiatieven van burgers en ondernemers.

Overzicht beleidsdoelstellingen Programma 4 - Bestuur, bedrijfsvoering en dienstverlening Veiligheid Inleiding Veiligheid is een basisbehoefte in een sterke samenleving, waarin mensen zich thuis en geborgen voelen, vooral ook voor gezinnen met kinderen en ouderen. Wat willen we bereiken? Bevorderen van de veiligheid in Oost Gelre. ▪

Een actieve houding en betrokkenheid van inwoners als basis voor een veilige en leefbare woonomgeving is essentieel en gaan we stimuleren.

▪

De burgemeester zal actief gebruik maken van haar bevoegdheden en alle mogelijkheden die tot haar beschikking staan inzetten.

▪

Vergunningen worden geweigerd of ingetrokken als deze misbruikt worden voor het faciliteren van criminele activiteiten (wet Bibob).

Pagina 65 van 258

▪

We pakken ondermijning preventief en repressief aan.

Kwaliteit (toelichting) In 2022 hebben er verschillende activiteiten plaatsgevonden met als doel het bevorderen van de veiligheid van Oost Gelre. Dit doen we door uitvoering te geven aan het Integraal Veiligheidsplan en het handhaven van de openbare orde en het bestrijden van overlast. Hierbij een aantal activiteiten die uitgevoerd zijn: - Er zijn panden tijdelijk gesloten naar aanleiding van een hennepkwekerij of dealen van hard- en softdrugs. - Overlast door bijvoorbeeld jeugd en personen met onbegrepen gedrag is voorkomen en/of aangepakt in samenwerking met o.a. de boa's, ambulant jongerenwerker, politie en jongerenwerk Mazzel. - Op verschillende vergunningsaanvragen is een Bibob-toets uitgevoerd. Dit is een integriteitsonderzoek op grond van de wet integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur(wet BIBOB). De overheid wil met dit onderzoek voorkomen dat ze criminele activiteiten financiert of dat er misbruikt wordt gemaakt van een vergunning. - Inwoners zijn weerbaarder gemaakt tegen ondermijning door het geven van voorlichting en het inzetten van communicatiemiddelen. - Ondermijning is voorkomen danwel aangepakt door controles uit te voeren op verschillende locaties en in verschillende branches. - Er is geinvesteerd in het vergrote van de meldingsbereidheid door het inzetten van een communicatiecampagne van Meld Misdaad Anoniem. - Samen met o.a.

LTO, Dorpsbelangenverenigingen, Waterschap, Stichting Marke Vragenderveen, Platform Veilig Ondernemen, politie en gemeente is er gewerkt aan een veilig buitengebied. Het doel is het buitengebied schoon, heel en veilig te houden door het geven van voorlichting, houden van integrale controles en aanpakken van overlastsituaties. Tot slot heeft het jaar 2022 ook in het teken gestaan van: - de aanpak van de coronacrisis; - opvang van Oekraïense vluchtelingen en Statushouders.

Wat willen we bereiken? Terugdringen van het gebruik van softdrugs onder jongeren. We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

In Oost Gelre is geen plaats voor coffeeshops.

•

De handel in en het gebruik van softdrugs pakken we aan in plaats van gedogen.

•

We hebben oog voor de gevaren van de productie van drugs in leegstaande gebouwen.

Pagina 66 van 258

Kwaliteit (toelichting) In 2022 is de handel en productie van soft- en harddrugs aangepakt door: - het tijdelijk sluiten van panden bij het aantreffen van een hennepkwekerij of dealen van hard- en softdrugs; - Straatdealers hebben een last onder dwangsom gekregen op basis van de Algemeen Plaatselijke Verordening met als doel herhaling van drugshandel in de openbare ruimte te voorkomen. - Leegstaande panden zijn gecontroleerd met als doel het voorkomen dat in deze panden softdrugs wordt gekweekt en/of harddrugs wordt geproduceerd.

Wat willen we bereiken? Behouden van de vrijwillige brandweer binnen de Achterhoek. Sinds de regionalisering van de brandweer (overgang brandweer naar de VNOG) is de verantwoordelijkheid voor het beschikken over voldoende vrijwilligers naar de VNOG gegaan. Indien nodig ondersteunen en faciliteren we de VNOG in het werven van vrijwilligers voor de regionale brandweer.

Kwaliteit (toelichting) Sinds de regionalisering van de brandweer (overgang brandweer naar de VNOG) is de VNOG verantwoordelijk voor het beschikken over voldoende brandweervrijwilligers. In 2022 is er geen tekort aan brandweervrijwilligers voor de posten Lichtenvoorde en Groenlo geweest.

Euregionale samenwerking Achterhoek Inleiding Oost Gelre is een grensgemeente. Een belangrijk deel van ons lokale inkomen wordt verdiend in Duitsland en/of doordat onze Duitse buren bij ons investeren en kopen. Grensoverschrijdende samenwerking met onze Duitse buren is in deze tijd dan ook vanzelfsprekend. De Euregio, het grensoverschrijdend samenwerkingsverband, speelt daarin een belangrijke rol. Ook het Grenzhoppersnetwerk is een waardevol netwerk waar de gemeente Oost Gelre een actieve rol in heeft. Wat willen we bereiken? Euregionale samenwerking bevorderen. We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

We gaan meer gebruik maken van de mogelijkheden voor Europese steun bij regionale subsidies, innovatiesubsidies en ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf.

•

Een ambtenaar die de weg weet in Europese, landelijke en provinciale regels en subsidies is noodzakelijk.

Pagina 67 van 258

•

We nemen een pro-actieve rol in de regionale samenwerking, maar zijn tegen gemeentelijke herindeling.

•

We pakken onze rol in de nieuwe samenwerkingsvorm in de regio.

Kwaliteit (toelichting) We hebben het midden- en klein bedrijf en andere organisaties bekend gemaakt met Interreg subsidies. Ook hebben we de regie gepakt in Interreg projecten zoals nu met het project arbeidsmigranten. We zijn bekend met de verschillende subsidie loketten en verwijzen hiernaar. We hebben onze rol gepakt in de nieuwe samenwerkingsvorm in de regio.

Wat willen we bereiken? Stimuleren Duitse taal onder de inwoners van Oost Gelre. Begin dit jaar is gestart met de Grenzhoppers Business School in de gemeente Oost Gelre. In maart zijn de eerste online trainingen verzorgd en succesvol afgerond. In het komende half jaar zullen er op maat gemaakte "in house" trainingen bij ondernemers in de vrijetijdsbranche worden georganiseerd. Ook worden er in samenwerking met de Grenzhoppers Business School door Duitse taaldocenten en een advocatenkantoor uit Kleef gratis cursussen op het gebied van online marketing en juridische vraagstukken aangeboden. Naast de mogelijkheid om kennis te vergaren bieden de georganiseerde bijeenkomsten ondernemers de mogelijkheid hun grensoverschrijdend netwerk te vergroten.

Kwaliteit (toelichting) Het Grenzhoppers Business school project in Oost Gelre is inmiddels afgerond. Oost Gelre blijft aangehaakt bij het Grenzhopper Business school project van de regio.

Gemeentelijke organisatie Inleiding De gemeentelijke organisatie dient adequaat toegerust te zijn op haar (huidige en toekomstige) taken. Gemeenten hebben in de afgelopen jaren veel nieuwe taken gekregen die in het verleden door het rijk werden uitgevoerd. In het sociaal domein en ook bij de komende Omgevingswet. Van belang is een goede uitvoering, waarborgen voor democratische controle en samenwerking met andere bestuurlijke partners. Wat willen we bereiken? De gemeente Oost Gelre wordt gezien als een betrouwbare en integere partner We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten:

Pagina 68 van 258

•

we zijn een dienstbare overheid; wij zijn er voor de inwoners, bedrijven en instellingen en niet andersom,

•

we handelen zonder vooroordelen en behandelen iedereen gelijk,

•

we zijn en handelen als organisatie transparant,

•

de ambtelijke organisatie werkt professioneel, servicegericht en heeft oog en oor voor wat er buiten leeft en werkt samen in de regio,

•

het zaaksysteem wordt ingericht vanuit het principe van transparantie, waarbij de privacyrichtlijnen worden gerespecteerd.

Kwaliteit (toelichting) Voor college- en raadsleden zijn door de raad in november 2022 de gedragscodes vastgesteld. Voor de organisatie is dit het integriteitsbeleid. In deze stukken zijn houding en gedrag vastgelegd die horen bij het zijn van een betrouwbare en integere partner, niet alleen naar buiten toe maar ook naar de organisatie zelf. Om 100% focus te hebben op onze inwoners en ondernemer hebben we ons KCC geprofessionaliseerd. Telefonie en ontvangst zijn gescheiden. Het zaaksysteem is continue onderhevig aan verdere doorontwikkeling. Privacyrichtlijnen zijn hier onderdeel van. Tenslotte werken we samen met andere overheden landelijk en in de regio. Ons lidmaatschap van Dimpact is hier o.a. een mooi voorbeeld van.

Burgerinitiatieven Inleiding Initiatieven van burgers, verenigingen, dorpsbelangenorganisaties (andere) vrijwilligersorganisaties vragen om een nieuwe rol van de gemeente en doorontwikkeling van de gemeentelijke organisatie. De gemeente dient vanuit een vaste visie en krachtige werkwijze dienstbaar te zijn aan genoemde initiatieven en burgerkracht. Dat wil niet zeggen ‘U vraagt, wij draaien’, maar dat vanuit de gemeentelijke organisatie met kennis en expertise en met oog voor het algemene belang wordt gezorgd dat goede initiatieven zich ook daadwerkelijk kúnnen ontplooien. Dat vraagt nog meer om een open en transparante houding met als credo: ‘Ja, mits…’ in plaats van: ‘Nee, tenzij…! Wat willen we bereiken? Integreren van burgerinitiatieven binnen de organisatie. We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

wij faciliteren en omarmen burgerinitiatieven vanuit ons vertrouwen in de samenleving. Wij vinden het daarbij belangrijk dat initiatieven die publieke voorzieningen aanbieden en/of een beroep doen op gemeenschapsgeld, representatief zijn en passen in het algemeen belang.

Pagina 69 van 258

•

verwachtingsmanagement is essentieel voor het slagen van burgerparticipatie. We zijn transparant, duidelijk en eerlijk over de (on)mogelijkheden. Voor elk onderwerp of project moet vooraf duidelijk zijn hoe inwoners en gemeenteraad betrokken worden.

Kwaliteit (toelichting) Regelmatig komen (groepen) inwoners, (vrijwilligers)organisaties naar de gemeente met een idee voor hun leefomgeving of organisatie. Als gemeente bieden we een duidelijke ingang waar mensen deze vraag kunnen adresseren. Met interesse horen we de vraag aan en ondersteunen/begeleiden/faciliteren we waar mogelijk. Een voorbeeld hiervan uit 2022 is de wens vanuit Harreveld en Zieuwent om te komen tot een MFA (multi functionele accommodatie). We zijn samen de mogelijkheden aan het verkennen om te komen tot een MFA.

Gemeentelijke dienstverlening Inleiding Een krachtige en vitale samenleving vraagt om een vraaggestuurde houding van de kant van de gemeente en een wervende maar ook transparante bestuursstijl met lef. Vanuit dit perspectief gaan we onze dientverlening verder invullen en staan wij voor een overheid die zo dicht mogelijk op de samenleving zit, maar die diezelfde samenleving zo veel mogelijk ruimte geeft. Met een facilitairende houding die binnen de kaders van wet- en regelgeving de samenleving van Oost Gelre maximaal bediend.

Financieel beleid Inleiding Het grootste deel van de gemeentebegroting komt van de Rijksoverheid en is een bijdrage uit het gemeentefonds. Slechts een beperkt (autonoom) aandeel komt uit lokale heffingen en belastingen. In beide gevallen is er sprake van belastinggeld. Uitgangspunten voor het financieel beleid zijn: zorgvuldigheid, spaarzaamheid, transparantie en draagbare lokale lasten. We streven ernaar de lastenstijging te beperken tot maximaal het inflatieniveau. Slechts in uitzonderingsgevallen kan er een extra beroep gedaan worden op haar inwoners. In die gevallen waar dit speelt, zal dit helder worden uitgelegd en gecommuniceerd naar de inwoners van Oost Gelre. Wat willen we bereiken? Op lange termijn een financieel gezonde gemeente zijn en blijven. We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: •

we zijn transparant over de inkomsten en uitgaven van onze gemeente,

•

we zijn terughoudend met de aankoop van grond en vastgoed.

Pagina 70 van 258

Kwaliteit (toelichting) Conform planning en control cyclus is de raad over de financiële ontwikkelingen geïnformeerd en heeft de raad de bestuursrapportage en slotwijziging vastgesteld. Met uitzondering van een klein perceel onderdeel uitmakende van een kavelruil hebben geen aankopen plaats

Financieel overzicht Programma 4 Financieel overzicht Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2022

Realisatie 2022

Lasten

6.168

5.954

214

Baten

-730

-916

186

Stortingen

-150

434

-584

Gerealiseerd resultaat

5.588

4.604

984

Pagina 71 van 258

Restant 2022

Beleidsindicatoren Programma 4 Beleidsindicatoren Taakveld

Naam indicator

Eenheid

aantal per Veiligheid

Verwijzingen Halt

10.000

Bron

Bureau

Oost

Gemeentegrootte

Gelre

25.000-50.000 inw.

Jaar

7

7

2021

CBS

0,5

1,2

2022

CBS

2,7

3,2

2022

CBS

0,8

1,2

2022

CBS

4,6

4,8

2022

in euro’s

COELO

655

geen

2022

in euro’s

COELO

790

geen

2022

jongeren

Halt

aantal per Veiligheid

Winkeldiefstallen

1.000 inwoners

Veiligheid

Gewelds- en seksuele misdrijven

aantal per 1.000 inwoners

aantal per Veiligheid

Diefstallen uit woning

1.000 inwoners

Veiligheid

Vhrosv

Vhrosv

Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

aantal per 1.000 inwoners

Bron: waarstaatjegemeente.nl, cijfers worden regelmatig geactualiseerd en kunnen afwijken

Pagina 72 van 258

Taakveld

Bestuur en ondersteuning

Bestuur en ondersteuning

Naam indicator

Formatie

fte per 1.000 inwoners

Bezetting

fte per 1.000 inwoners

Bestuur en

Apparaatsk

ondersteuning

osten

Bestuur en

Externe

ondersteuning

inhuur

Bestuur en ondersteuning

Pagina 73 van 258

Eenheid

Overhead

kosten per inwoner

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

% van totale lasten

Bron

Eigen gegevens

Eigen gegevens

Eigen begroting

Eigen begroting

Eigen begroting

Werkelijk

Begrotin g

6,02

5,76

6,09

5,72

€ 550

€ 565

17,41%

0,39%

13,03%

13,41%

Paragrafen Inleiding De voorschriften (Besluit begroting en verantwoording) stellen een aantal paragrafen verplicht, die we zowel in de begroting als in het jaarverslag moeten opnemen. 1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2. Verbonden partijen 3. Bedrijfsvoering 4. Financiering 5. Onderhoud kapitaalgoederen 6. Grondbeleid 7. Lokale heffingen

Inleiding De voorschriften (Besluit begroting en verantwoording) stellen een aantal paragrafen verplicht, die we zowel in de begroting als in het jaarverslag moeten opnemen.

1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2. Verbonden partijen 3. Bedrijfsvoering 4. Financiering 5. Onderhoud kapitaalgoederen 6. Grondbeleid 7. Lokale heffingen 8. Coronavirus (COVID-19)

Pagina 74 van 258

Paragraaf 1: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Wij leggen een relatie tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. Dat geeft inzicht in de robuustheid van onze rekening. Het weerstandsvermogen is de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover wij kunnen beschikken om niet-begrote kosten op te vangen. Beleid weerstandsvermogen Het beleid over integraal risicomanagement en het aan te houden weerstandsvermogen hebben wij uitgewerkt in de Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen. Op basis van informatie uit de risicoinventarisatie doen we een uitspraak over de mogelijke financiële gevolgen van de gedefinieerde risico’s. De kans en financiële impact van alle individuele en gezamenlijke risico’s is hiermee bepaald, zodat we een uitspraak kunnen doen over de te verwachten schadelast. De gewenste omvang van het weerstandsvermogen ontstaat op basis van inzicht in de risico’s, de financiële consequenties en de mogelijkheden om deze risico’s te beheersen of af te dekken. Het is noodzakelijk om risico’s te onderkennen maar niet mogelijk om alle financiële risico’s volledig af te dekken. Beschikbare weerstandscapaciteit (incidenteel en structureel)

Incidentele weerstandscapaciteit (x €1.000)

Rekeningresultaat

7.809

Algemene reserve (vrij besteedbaar)

6.446

Totaal

14.255

Tabel 2.1 incidentele weerstandscapaciteit

Pagina 75 van 258

Structurele weerstandscapaciteit (x € 1.000)

Onbenutte belastingcapaciteit voor gemeentelijke belastingen en heffingen

1.300

Rentebaten algemene reserve (vrij besteedbaar)

22

Totaal

1.322

Tabel 2.2 structurele weerstandscapaciteit

Benodigde weerstandscapaciteit volgens risico simulatie De benodigde weerstandscapaciteit berekenen we jaarlijks bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening op basis van de op dat moment gewaardeerde risico’s. Op basis van ons risicoprofiel hebben wij een berekening gemaakt van de benodigde weerstandscapaciteit. We hebben ruim 30 risico’s beschreven en gekwantificeerd. De berekende gemiddelde schadelast bedraagt € 1.657.500 en de maximale schadelast is becijferd op € 2.540.000. De uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen wordt via een ratio berekend: Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit De ratio van het weerstandsvermogen geeft aan hoe het weerstandsvermogen gewaardeerd wordt. Bij het bepalen van de ratio’s gaan we uit van de gemiddelde schadelast. Dit resulteert in de weerstandsratio in tabel 2.3. Weerstandsratio = Ratio weerstandsvermogen

Weerstandsratio

Ratio

Waardering

Totaal weerstandsvermogen

8,6

Uitstekend

Tabel 2.3 Weerstandsratio

Wij streven een waardering na die minimaal als voldoende wordt omschreven. Dit komt erop neer dat sprake is van voldoende weerstandsvermogen als de beschikbare weerstandscapaciteit hoger of gelijk is dan de benodigde weerstandscapaciteit (dus ≥1,0). Uiteindelijk kunnen we concluderen dat onze weerstandscapaciteit uitstekend is.

Pagina 76 van 258

Risico-inventarisatie gemeente Oost Gelre De voor de bepaling van onze weerstandscapaciteit relevante risico’s staan in onderstaande risicoinventarisatie. Voor elk risico hebben wij: •

Oorzaak en gevolg in beeld gebracht;

•

De beheersmaatregelen ter voorkoming en ter beheersing genoemd;

•

Het risico gewaardeerd (kans en financieel gevolg ingeschat).

Verkorte beschrijving van de belangrijkste financiële risico's In onderstaande tabel treft u een verkorte beschrijving van de belangrijkste financiële risico’s aan: Projecten en Investeringen

Bij de grondexploitaties gaat het om prognoses van opbrengsten en kosten. De feitelijke kosten en opbrengsten kunnen bij realisatie afwijken van wat gepland is. Maatregel: Bouwgrondexploitatie Dekking van eventuele verliezen door aanwending van de reserve bouwgrondexploitatie. Jaarlijkse herziening en beoordeling van de Grex om tijdig te kunnen bijsturen.

Bij de exploitatie van bedrijventerreinen gaat het om prognoses van opbrengsten en kosten. De feitelijke kosten en opbrengsten kunnen bij Regionaal bedrijventerrein De Laarberg

realisatie afwijken van wat gepland is. Maatregel: Jaarlijkse herziening en beoordeling van de Grex om tijdig te kunnen bijsturen.

Mogelijke afwaardering van boekwaarde gemeentelijk vastgoed. Gemeentelijk vastgoed

Maatregel: Herbestemming van gemeentelijk onroerend goed.

Onderwijshuisvesting

Pagina 77 van 258

Verzoek om bijdrage in de bekostiging van nieuwbouw en/of renovatie van schoolgebouwen.

Projecten en Investeringen

Maatregel: Opstellen van een (meerjaren) onderwijshuisvestingsplan (nieuwbouw en vervangende nieuwbouw).

Open einde regelingen

Overschrijding budget door groter beroep op deze voorziening. Leerlingenvervoer

Maatregel: Sturen op schoolkeuze (school in woonplaats).

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Wmo te kunnen bekostigen. Wmo

Maatregel: Contract- en leveranciersmanagement (CLM) - w.o. monitoring.

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Jeugdwet te kunnen bekostigen Jeugdwet

Maatregel: Contract- en leveranciersmanagement (CLM) - w.o. monitoring. Risico- en kostenverevening op tekorten binnen samenwerkingsverband acht Achterhoekse gemeenten.

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Participatiewet te kunnen bekostigen. Participatiewet

Maatregel: N.v.t.

Overschrijding budget minimabeleid. Minimabeleid

Maatregel: N.V.T. (open einderegeling)

Pagina 78 van 258

Projecten en Investeringen

Aansprakelijkheid

Risico op schadeclaims en/of mislopen aanbestedingsvoordelen. Inkoop- en contractmanagement

Maatregel: Inrichten van een contractmanagementsysteem en betrekken van inkoopadviseur bij aanbestedingstrajecten.

Aansprakelijkheid van gemeente voor schade tijdens een evenement als gevolg van toezicht falen. Aansprakelijkheid van gemeente voor schade na Vergunningverlening, handhaving en toezicht

afgifte van een bouwvergunning. Maatregel: Risicoaansprakelijkheidsverzekering.

Ketenbeheer

Misbruik en/of oneigenlijk gebruik van subsidies, niet voldoen aan prestatieafspraken. Gesubsidieerde instellingen

Maatregel: Periodiek contact tussen beleidsmedewerker en gesubsidieerde instelling.

Risico dat zorgaanbieders zich terugtrekken uit de markt of failliet gaan en Discontinuïteit zorg aan inwoners

de zorg duurder moet worden ingekocht. Maatregel: Periodiek contact tussen CLM en zorgaanbieder.

Verbonden partijen en deelnemingen

SDOA

Pagina 79 van 258

De inkomsten uit detachering van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is lager dan geraamd.

Verbonden partijen en deelnemingen

Maatregel: Focus op governance, actief managen van risico's, monitoren ontwikkelingen.

Dividend is lager dan verwacht. BNG (Bank Nederlandse Gemeenten)

Maatregel: N.v.t.

Financieel tekort kan niet worden opgevangen binnen eigen begroting of weerstandsvermogen. VNOG

Maatregel: Focus op governance, actief managen van risico's, monitoren ontwikkelingen.

Risico dat door de gemeente verstrekte geldleningen niet (volledig) worden terugbetaald en/of aangesproken wordt op afgegeven garantstellingen. Garantstellingen en gewaarborgde geldleningen

Maatregel: Leningen en garanties worden enkel verstrekt aan door de gemeenteraad goedgekeurde derde partijen met uitzodering van de achtervang overeenkomst met WSW (Waarborgfonds Sociale Woningbouw)

Middelenmanagement

Risico op lagere inkomsten uit bouwleges dan geraamd. Bouwleges

Maatregel: N.v.t.

Niet realiseren taakstellende bezuinigingen. Taakstellende bezuinigingen Maatregel:

Pagina 80 van 258

Verbonden partijen en deelnemingen

Bewaking voorgang realisatie via reguliere tussentijdse rapportages.

Risico is dat de inkomsten uit het Gemeentefonds afwijken van wat in de begroting geraamd is door: Ontwikkelingen in het accres (ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven); ontwikkelingen in de verdeelmaatstaven (bijvoorbeeld aantal inwoners/woonruimten); effecten van taakmutaties (bijvoorbeeld bij nieuwe taken voor gemeenten); Algemene Uitkering uit het

effecten van onder- en overschrijdingen van het plafond van het BTW

Gemeenfonds

compensatiefonds; de mogelijkheid van een eenzijdige korting door een nieuw kabinet. Maatregel: Op de voet volgen van ontwikkelingen en tijdig vertalen van de circulaires naar de begroting.

Bij een tekort op de bekostiging van de 3D's kan aanspraak worden Bundeling Uitkering Inkomensvoorziening Gemeenten (BUIG)

gedaan op de vangnetregeling. Een eventueel tekort wordt aangevuld onder aftrek van een eigen risico. Maatregel: Aanvraag vangnetuitkering.

Hoewel de ECB vóór 2023 geen renteverhoging voorziet kan de stijgende inflatie en toenemende onzekerheid aanleiding zijn voor een stijging van de rente. Pas wanneer de inflatie een structurele werking krijgt (mede als gevolg van een bovengemiddelde stijging van de lonen en salarissen) wordt een rentestijging reëel teneinde de inflatie te beteugelen. Ook de door de ECB aangekondigde afbouw van het Financiering en rente risico

opkoopprogramma van staatsobligaties heeft een effect op de renteontwikkeling. Maatregel: Door een spreiding in de looptijden van de leningenportefeuille aan te brengen beheersen we het renterisico op de vaste schuld. Door onze langlopende financiering te realiseren binnen de kaders van de

Pagina 81 van 258

Verbonden partijen en deelnemingen

renterisiconorm wordt het renterisico van de langlopende schuld op verantwoorde wijze beheerst.

Bedrijfsvoering

Toename wachtgeld- en/of pensioenverplichtingen door (politieke) ontwikkelingen. Maatregel: N.v.t. Werving en ontslag

Tekort aan gekwalificeerd personeel.

van personeel. Maatregel: •

Overdragen van kennis van oudere naar jongere collega's,

•

We werken aan goede (secundaire) arbeidsvoorwaarden om daarmee een aantrekkelijke werkgever te blijven.

Verschil tussen aanwezige en gewenste competenties (ontwikkeling ambtenaar 3.0). Beschikbaarheid gekwalificeerd personeel

Maatregel: We zetten het instrument strategische personeelsplanning in. We brengen in beeld welke formatie nu en in de toekomst nodig is. Daarnaast stellen we vast over welke competenties onze medewerkers moeten beschikken.

Pagina 82 van 258

Cybersecurity en privacy

Gemeenten zijn voor steeds meer beleidsterreinen verantwoordelijk en maken daarbij gebruik van de mogelijkheden van informatie-uitwisseling. Bij de uitwisseling van informatie kunnen beveiligings- en privacy risico’s voordoen die een groot impact kunnen hebben (financieel en imago). Maatregel: Informatiebeveiliging

Vanaf 1 januari 2020 hanteren we de Baseline Informatiebeveiliging Overheden als norm voor de informatieveiligheid in onze gemeente. De BIO is een doorontwikkeling van de BIG en is meer gericht op managen van de risico's. We voeren een baseline toets BIO uit en jaarlijks een audit uit conform de ENSIA systematiek. De mogelijkheid tot het verzekeren van schade als gevolg van security incidenten wordt onderzocht.

Wet- en regelgeving

Niet voldoen aan fiscale bepalingen met naheffing en boetes tot gevolg. Maatregel: Fiscale regels

Permanente educatie medewerkers financiën en periodieke scholing van budgethouders. Overleg met Belastingdienst en indien noodzakelijk inschakelen van een fiscalist.

Om de financiële impact van de invoering van de Omgevingswet te kunnen bepalen zou er naast het Dialoogmodel ook een landelijk Effectenmodel verschijnen om de financiële effecten in de exploitatiefase in beeld te kunnen brengen. Dit model komt er niet, maar wel een zogenaamde Werkwijze Omgevingswet

structurele effecten Omgevingswet. Maatregel: Een risicoanalyse uitvoeren mede aan de hand van het Dialoogmodel en de Werkwijze structurele effecten Omgevingswet om de financiële impact na invoeringsdatum in beeld te brengen.

Pagina 83 van 258

Nadere toelichting van de belangrijkste financiële risico's Btw-compensatiefonds De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Bij overschrijding van dit maximum worden gemeenten gekort op hun uitkering uit het Gemeentefonds. Evenals in voorgaande jaren is geen sprake van een overschrijding van het maximum. Het eventueel overschot wordt toegevoegd aan het gemeentefonds en zal bij de afrekening van het boekjaar door het rijk worden uitgekeerd. Ontwikkeling van de algemene uitkering De algemene uitkering kent voor 2022 een fors positieve ontwikkeling in het bijzonder veroorzaakt door een hoger accres als gevolg van de extreme inflatie. Door de trapje op trapje af methodiek worden de gemeenten gecompenseerd door het rijk. Tevens kent de integratie- en decentralisatie uitkering kent een positieve ontwikkeling, in het bijzonder door de extra middelen voor taken welke zijn over geheveld naar de gemeenten. Bijvoorbeeld middelen voor de klimaatadaptatie en voor ondermijning. Ten opzichte van de primaire begroting 2022 ad € 50,7 miljoen bedraagt de totale uitkering uit het gemeentefonds werkelijk € 57,8 miljoen. Een stijging van de algemene uitkering van € 7,1 miljoen.

Opschalingskorting De opschalingskorting is een aantal jaren opgenomen als drukmiddel om te komen tot grotere gemeenten (100.000+) Zowel in beleidsmatige als praktische zin is hier niets van terecht gekomen. Ook voor 2022 is de opschalingskorting bevroren. Echter in het coalitieakkoord van het rijk wordt deze later alsnog ingevoerd, ondanks hevige protesten van VNG en gemeenten Gevolgen diverse onderzoeken Het nader onderzoek met betrekking tot de herijking van de algemene uitkering leidt ertoe dat voor onze gemeente de herijking er een klein voordeel uitrolt. Deze heeft voor 2022 nog geen effect. De uitgaven in het sociaal domein kosten de gemeenten circa € 1,7 miljard meer dan het rijk beschikbaar stelt. Besluitvorming omtrent het structureel verhogen van het budget heeft het huidige kabinet doorgeschoven naar het volgende kabinet. Voor 2022 zijn wij incidenteel gecompenseerd. met een stijging van de uitkering met € 1.734.000.

Openeinderegelingen Minimabeleid, schuldhulpverlening en leerlingenvervoer zijn zogenoemde open einderegelingen waarbij vooral de afgelopen jaren het beroep op de schuldhulpverlening aanzienlijk is toegenomen. Ook binnen de regeling leerlingenvervoer kunnen door omstandigheden de kosten aanzienlijk oplopen. Wmo Ten opzichte van de afgelopen jaren zien we in 2022 een lagere uitgave dan begroot van circa € 600.000. Hierbij dient te worden aangetekend dat de halverwege het jaar gestarte lumpsum financiering nog de Pagina 84 van 258

nodige onzekerheden met zich meebrengt voor de komende jaren. Als ook de CAO stijging in de zorg tot een forse stijging van de kosten leidt. Landelijk is nog steeds een lobby gaande om de maatregel van het rijk tot het het verlagen van de eigen bijdrage tot een structureel hogere vraag heeft geleid. Jeugdzorg Als gemeente zijn we niet de enige verwijzer op grond van de jeugdwet maar wel verantwoordelijk voor alle kosten. Ook gecertificeerde instellingen (GI’s), huisartsen en kinderartsen kunnen doorverwijzen. Hier hebben wij dus beperkte invloed op de doorverwijzingen en dit vormt een risico. We zetten vol in op preventie en verdere samenwerking met de huisartsen (middels de Praktijkondersteuners Huisartsen). Doel is om te normaliseren en dure verwijzing naar tweedelijns zorg te voorkomen. De samenwerking met de huisartsen is inmiddels structureel waarbij zorgverzekeraar Menzis al co-financier functioneert. Met de GI’s worden afspraken gemaakt op Gelders niveau middels de Gelderse verbeteragenda. Doel is de dienstverlening te verbeteren waarbij ook de samenwerking (het samen optrekken) tussen gemeentelijke teams en de GI’s een belangrijk speerpunt is. Op verwijzingen binnen de jeugdzorg hebben we dus niet altijd invloed. Daarnaast zijn er zeer intensieve vormen van jeugdhulp die ook zeer kostbaar zijn, zoals Jeugdzorg Plus.

Door de wijziging va het woonplaatbeginsel vanaf 2022 zijn de risico’s wel beter in te schatten, maar we blijven natuurlijk nog wel verantwoordelijk voor jeugdigen uit onze eigen gemeente. Ook deze (financiële) risico’s kunnen substantieel zijn. Ook in 2022 is sprake van een toename op kosten van jeugdzorg. De kostenstijging wordt grotendeels opgevangen door de extra middelen van het rijk voor jeugdzorg conform rechterlijke uitspraak nadat beroep is aangetekend door de VNG. Verder dient te worden aangetekend dat de halverwege het jaar gestarte lumpsum financiering nog de nodige onzekerheden met zich meebrengt voor de komende jaren. Participatiewet We willen bereiken dat zoveel mogelijk mensen deelnemen aan het arbeidsproces en in de samenleving. Dit gaan we bereiken door integratie van de taken in het sociaal domein. Niet de wet staat centraal maar de vraag van onze inwoners. Hiervoor hebben we 1 verordening voor het sociaal domein vastgesteld en zijn we bezig met de implementatie van de bestuursopdracht 'Samen aan het Stuur'. Dit heeft geleidt tot een nieuw werkleerbedrijf per 1 januari 2022 maar nog belangrijker tot een nieuwe werkwijze waarbij de medewerkers van de het werkleerbedrijf onderdeel worden van ons sociaal team. Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet.

Deze uitvoering (zoals het verstrekken van uitkeringen en het zoveel mogelijk regulier aan het werk helpen van werkzoekenden) hebben wij bij de (GR) Werkleerbedrijf belegd. Wij dragen echter de financiële risico’s. Indien de ondersteuningsmaatregelen voor bedrijven worden beëindigd kan dit wel impact hebben op de economie en leiden tot een toename van het aantal uitkeringen. Onzeker is of de bijdrage van het rijk om de uitkeringen te financieren (BUIG) ook zal stijgen. Inwoners met een arbeidsbeperking We verwachten nog niet dat de hele groep inwoners met een arbeidsmarktbeperking die onder de participatiewet valt snel zal uitstromen richting regulier werk. Voor deze groep inwoners hebben we Pagina 85 van 258

loonkostensubsidie beschikbaar om de beperkte loonwaarde te compenseren. En daarnaast kunnen we een voorziening beschut werk toekennen. Een steeds grotere groep slaagt er op deze manier in om werk te vinden. De loonkostensubsidie en de kosten voor beschut werk moeten echter wel gefinancierd worden uit het BUIG budget. Dus ook succesvolle plaatsingen met loonkostensubsidie houden een financieel risico in voor de gemeente. Gebundelde uitkering (BUIG) Wij ontvangen een gebundelde uitkering (de BUIG) om daarmee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet te bekostigen. De Participatiewet kent een budgetteringsystematiek. Dit is een financieringssystematiek die zo is ingericht dat het gemeenten moet prikkelen om zoveel mogelijk mensen uit de uitkering en aan het werk te helpen en te houden. De gebundelde uitkering is een ongeoormerkt budget. Wij mogen een overschot op het budget vrij besteden, maar moeten een tekort op het budget in beginsel zelf opvangen. Gemeenten die tekorten hebben op hun budget op grond van de Wwb/PW moeten deze tekorten in beginsel opvangen uit eigen middelen. Gemeenten die een omvangrijk tekort hebben, kunnen onder voorwaarden in aanmerking komen voor een aanvullend budget, de zogenaamde vangnetregeling. We hebben meermalen een beroep gedaan op deze vangnetregeling.

Uitvoering Wsw De wijze van uitvoering van de Wsw zijn met ingang van 2022 bij Fijnder. Hierdoor is er 1 uitvoeringsorganisatie voor alle activiteiten van arbeidsmatige dagbesteding tot begeleiding naar regulier werk. De beschut binnen populatie wordt begeleid vanuit een werklocatie in Groenlo. De werknemers in detachering worden begeleid door Fijnder. Wel zijn er zorgen over het subsidieresultaat binnen de Wsw. Het subsidieresultaat is de som van de loonkosten enerzijds en de Wsw-subsidie anderzijds. Voor iedere swmedewerker kan het subsidieresultaat worden vastgesteld. Bij het invoeren van de participatiewet is uitgegaan van een daling met ongeveer € 500 per SE per jaar. De bijdrage is gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen. Als gevolg hiervan bedraagt de bijdrage voor 2022 € 27.016 per SE. Statushouders Een steeds groter deel van ons uitkeringsbestand bestaat uit statushouders. Deze groep heeft vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt vanwege allerlei oorzaken (taal, relevante opleiding, trauma etc.). Uiteraard bieden we deze inwoners taal en integratietrajecten aan. Desondanks lopen we het risico dat deze groep langdurig een beroep moet doen op een uitkering. Hierdoor kan er en tekort ontstaan op het BUIG budget.

Bouwgrondexploitatie Vanuit strategisch en financieel oogpunt is het noodzakelijk om minimaal 1 keer per jaar de ontwikkeling en verkoop van woningen en bedrijventerreinen herzien. De afgelopen periode zijn diverse bouwkavels en bedrijfskavels verkocht. De financiële gevolgen brengen we bij de vaststelling van de bestemmingsplannen met bijbehorende exploitatieopzetten in beeld. Ook houden we al bij nieuwe bestemmingsplannen rekening met de uitspraak van de Raad van State over stikstof. Pagina 86 van 258

De nota grondbeleid is door u vastgesteld. Uitgangspunt voor bouwgrondexploitatie blijft een sluitende exploitatieopzet. Jaarlijks actualiseren we de exploitatieopzetten. Als hieruit blijkt dat een tekort ontstaat, verwerken we het verlies in de jaarrekening. Wij verwachten dat de exploitatie van zowel woningbouw als bedrijventerreinen minimaal kostendekkend is. In de nota grondbeleid gaan we nader in op de exploitaties en de maatregelen die nodig zijn om financiële risico’s te beheersen. Bij de waardering van de gronden houden we rekening met invoering van de vennootschapsbelastingplicht en kiezen we voor de fiscaal meest gunstige optie. Regionaal bedrijvenpark Laarberg In de huidige economische situatie zijn er financiële risico’s verbonden aan de bouwgrondexploitatie van Laarberg. De risico’s en onzekerheden kunnen we moeilijk inschatten. De financiële risico’s hebben we verdisconteerd in het benodigde weerstandsvermogen. Hierbij hebben we rekening gehouden met de lange looptijd van de exploitatie en het te verwachten exploitatieresultaat bij verschillende scenario’s. Planschadevergoeding Bij bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen met projectafwijking sluiten we een afwentelingsovereenkomst planschade af. Zo vergoedt de initiatiefnemer eventuele planschadekosten.

Een tegemoetkoming in planschade als gevolg van de toekomstige ontwikkeling van bouwgrond bekostigen we binnen de exploitatieopzet van het plan. Implementatie Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet is wederom uitgesteld en zal 1 januari 2024 in werking treden. Met de invoering van de Omgevingswet krijgt de gemeente meer decentrale ruimte om eigen beleidskeuzes te maken. Deze beleidsvrijheid zorgt voor een relatief grote kennisonzekerheid: We weten nog niet welke keuzes gemaakt worden en dus ook niet welke effecten die keuzes zullen hebben. Het effect van de keuzes kan zowel een financieel gunstig dan wel een financieel minder gunstig effect hebben voor burgers en bedrijven als ook voor de gemeente. Voor het berekenen van de kosten in de exploitatiefase gaan we gebruik maken van het landelijk ontwikkelde model “Werkwijze structurele effecten Omgevingswet”. De uitkomsten van deze berekening kunnen aanleiding zijn om ramingen bij te stellen. Wet Kwaliteitsborging Bouw Vanaf 1 januari 2024 zal stapsgewijs de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) worden ingevoerd. Deze wet voorziet in een strenger bouwtoezicht en een betere aansprakelijkheidsregeling teneinde de kwaliteit van de bouw te verbeteren. Het nieuwe stelsel geldt eerst alleen voor bouwwerken in de laagste risicoklasse. Dit zijn bijvoorbeeld eengezinswoningen en simpele bedrijfspanden.

De (financiële) gevolgen zijn voor ons als gemeente in de rol van vergunningverlener en handhaver nog niet in te schatten. In 2023 vindt de uitwerking plaats en zal een voorstel met doelstellingen en uitgangspunten van de Wkb aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Fiscale risico’s Per 1 januari 2016 zijn overheidsbedrijven belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. Hierdoor worden wij, voor die activiteiten waar wij optreden als ondernemer, vennootschapsbelastingplichtig. Dit heeft organisatorische, administratieve en financiële gevolgen. Maar dit kan ook gevolgen hebben voor gelieerde Pagina 87 van 258

partijen als verenigingen/stichtingen en gemeenschappelijke regelingen. Wij hebben geïnventariseerd welke activiteiten belastingplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting en de fiscale openingsbalans is opgesteld. De vennootschapsbelasting kan ook een last in de begroting met zich meebrengen, over de fiscale winst moeten we vennootschapsbelasting betalen. De prognose is dat wij verliezen kunnen verrekenen zodat er geen vennootschapsbelasting verschuldigd is. Het boekenonderzoek naar de verbouwing van het Marianum door de Belastingdienst is afgerond. Deze door meer gemeenten toegepaste fiscale constructie zogenoemde “schoolmodel” wordt door de Belastingdienst bestreden. De verwachting is dat in de loop van 2023 de rechtszaak zal worden behandeld. Verzekeringsrisico’s Voor zowel materiële (gebouwen/kunstvoorwerpen e.d.) als immateriële zaken (aansprakelijkheid, fraudeverzekering en bestuurdersaansprakelijkheid e.d.) hebben we met verzekeringspolissen de risico’s afgedekt. Jaarlijks heroverwegen we de verzekeringspolissen. In regionaal verband besteden we de diverse verzekeringen aan. Vastgoed De financiële risico’s maken we door middel van een jaarlijkse update van het kwaliteitsniveau van de gebouwen en de financiële vertaling daarvan zowel op het niveau van groot onderhoud als op niveau van klachtenonderhoud inzichtelijk.

De omvang van de bestemmingsreserve groot onderhoud gebouwen is op dit moment voldoende. Een belangrijk financieel risico betreft de mogelijke waardedaling van het gemeentelijk vastgoed. Het gaat hierbij om vastgoed waarbij de gemeente voornemens is wijzigingen door te voeren zoals een bestemmingsplanwijziging, verkoop of sloop. Jaarlijks kijken we of er sprake is van een wijziging bij een van de gemeentelijke gebouwen. Als sprake is van een waardedaling corrigeren we dat bij de jaarrekening. Het financieel effect hiervan kan van redelijk grote omvang zijn en een fors negatief effect hebben op het rekeningresultaat en daarmee op de vrij besteedbare reserve. Toereikende bestemmingsreserves voor onderhoudsvoorzieningen Op basis van de beschikbare beheerprogramma’s zijn de bestemmingsreserves op niveau. Onvoorziene omstandigheden daargelaten zijn de financiële risico’s voldoende afgedekt.

Pagina 88 van 258

Financiële kengetallen Onderstaande kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte onze gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen afdekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid.

Kengetallen

Netto schuldquote

Jaarrek.

Jaarrek.

Begrot.

2021

2022

2022

Cat. A

Cat. B

Cat. C

86%

74%

94%

<90%

90-130%

>130%

71%

60%

82%

<90%

90-130%

>130%

32%

35%

29%

>50%

20-50%

<20%

5%

4%

2%

<20%

20-35%

>35%

-0,22%

9,28%

0,83%

Begr. en

Begr. of

Begr. en

MJR >0%

MJR >0%

MJR < 0%

74%

71%

78%

<95%

95-105%

>105%

530%

934%

152%

>100%

80-100%

<80%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Solvabiliteitsratio

Grondexploitatie (waarde van de grond t.o.v. geraamde baten)

Structurele exploitatieruimte Begroting

Gemeentelijke belastingcapaciteit

Weerstandsvermogen

Pagina 89 van 258

Paragraaf 2: Verbonden partijen en participaties Verbonden partijen en participaties Verbonden partijen zijn derde rechtspersonen waarmee Oost Gelre een bestuurlijke en financiële band heeft, zoals deelnemingen (vennootschappen), gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen. Het is niet onze bedoeling te rapporteren over alle partijen waarmee een verbintenis bestaat. We beperken ons tot de partijen waarin wij een bestuurlijk en/of financieel belang hebben. Wat voor ons de verbonden partijen vaak ingewikkeld maakt, is dat we zowel bestuurder als klant zijn. Bovendien zijn er vaak meerdere deelnemers aan de verbonden partij. Wij zijn dan niet de enige bestuurder en niet de enige klant en moeten dus onze bestuurlijke doelen en ‘klantwensen’ afstemmen met die van andere deelnemers. Dit alles maakt de aansturing van verbonden partijen complex. Centraal staat daarom de vraag hoe wij meer grip krijgen op het beleid, de financiën en het product van onze Wet gemeenschappelijke regelingen verbanden (Wgr). De sturing op en verantwoording van verbonden partijen versterken we door: •

De planning- en control-cyclus van gemeenten en WGR-verband beter op elkaar af te stemmen’; het gaat daarbij om afstemmen van de onderlinge informatievoorziening via begroting, tussentijdse rapportages en jaarrekening;

•

De overlegstructuren tussen gemeenten en WGR-verband verder te optimaliseren;

•

Meer invloed uit te oefenen aan de voorkant van het beleidsproces; meedenken over visie, ambities en de vertaling daarvan naar kaders is effectiever dan achteraf uitkomsten toetsen;

•

De begrotingsrichtlijnen tussen deelnemende gemeenten onderling af te stemmen en eenduidig te communiceren naar de verbonden partijen.

Verbonden partijen met bijzondere ontwikkelingen De volgende verbonden partijen kennen ontwikkelingen die belangrijk zijn.

Veiligheidsregio Noord en Oost Nederland (VNOG) De VNOG bestaat uit 22 gemeenten. Het bestuur van de VNOG, het Algemeen Bestuur, bestaat uit de 22 burgemeesters van de gemeenten. De VNOG heeft in 2022 haar wettelijke taak uitgevoerd op het gebied van rampenbestrijding, brandweerzorg, risico- en crisisbeheersing, bevolkingszorg en geneeskundige hulpverlening. Ook heeft de VNOG verder gewerkt aan de implementatie van de Toekomstvisie en bijbehorende Opdrachten die in 2020 zijn vastgesteld en in 2026 moeten zijn uitgevoerd en geborgd. Centraal in de Toekomstvisie staan de Opgaven van de VNOG, die de VNOG uitvoert als antwoord op de vragen die de samenleving aan haar stelt. Deze Opgaven zijn: Pagina 90 van 258

0. Het voorkomen, beperken en bestrijden van incidenten, rampen en crises (maatschappelijke opdracht) 1. Zelfredzaam & risicobewust 2. Vakbekwaam & deskundig 3. Sterke informatiepositie 4. Een gezonde financiële basis en betrokken medewerkers (randvoorwaarde) De coronacrisis begin 2022 een effect gehad op zowel de reguliere taken van de VNOG, als op de uitvoering van de Toekomstvisie. Een aantal reguliere activiteiten moesten vanwege de maatregelen worden uitgesteld of op een alternatieve manier worden ingevuld. Dit geldt ook voor de uitvoering van de Toekomstvisie. Daarnaast heeft de VNOG in 2022 o.a.

gewerkt aan: - verdere doorontwikkeling van de crisisorganisatie; - implementeren en bijhouden van veranderende wetgeving en goede aansluiting daarop (bijvoorbeeld Omgevingswet, inrichting vrijwillig brandweerbestel, Wet gemeenschappelijke regelingen, evaluatie Wet veiligheidsregio’s); - het uitrollen van het programma Zelfredzaam & Risicobewust; - het steeds door ontwikkelen van het eigen personeel, zowel repressief als ondersteunend, qua kennis en vaardigheden, opdat de VNOG de vragen van de samenleving blijvend kan beantwoorden en duurzame inzetbaarheid, met oog voor vitaliteit voor medewerkers, wordt gerealiseerd; - de regeling demarcatie voor de repressieve huisvesting met als doel uniformiteit in beheer en onderhoud; Risico's - Repressieve huisvesting (brandweerkazernes): de brandweerkazernes zijn in eigendom van ons als gemeente. In 2022 zijn er definitieve afspraken gemaakt over de demarcatie en heeft het college de regeling demarcatie vastgesteld. De voorgestelde begrotingswijziging 2023 laat een enorme stijging van de beheeren onderhoudskosten zien voor de brandweerkazernes in Oost Gelre. De aankomende vier jaar worden deze kosten 1 op 1 doorberekend naar de desbetreffende gemeente. De aankomende jaren moet blijken hoe deze kosten zich voor onze gemeente gaan ontwikkelen.

- Door onder andere de coronacrisis en de oorlog in oekraine is er een schaarste aan grondstoffen en gelden er sterke prijsstijgingen van het (brandweer)materieel. Dit geldt onder andere voor de aanschaf en uitrol van de nieuwe blusvoertuigen. De hogere prijzen en langere leveringstermijnen van brandweermaterieel en –materialen kan leiden tot stijgende kapitaallasten en over vier à vijf jaar kan dit leiden tot een stijging van de gemeentelijke bijdrage. - Op dit moment is de Covid-19 crisis in een rustig vaarwater. De vraag is of in 2023 de Covid crisis opnieuw gaat oplaaien. Indien dat het geval is dan wordt het risico gelopen dat de reguliere taken van de VNOG, in mindere mate, kunnen worden uitgevoerd. Op dit moment is de impact hiervan niet in te schatten. Ook kan hierdoor de uitvoering van de opdrachten uit de Toekomstvisie vertraging oplopen. Tot slot is een overzicht van alle risico's opgenomen in de programmabegroting 2023- 2026 van de VNOG.

Pagina 91 van 258

Fijnder Per 1 januari 2022 kennen we een nieuwe werkleerbedrijf, genaamd Fijnder. Het betreft hier een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk. De taken van Werkbaan Oost (SW) en SDOA _Participatiewet) worden nu door 1 organisatie uitgevoerd. Dit bevorderd de doorgaande lijn (ontschotting) van arbeidsmatige dagbesteding naar regulier werk. Voor 2023 heeft het Dagelijks Bestuur van Fijnder de volgende speerpunten meegegeven: 1. Duidelijke informatievoorziening Passend bij doelstelling zoals geformuleerd in de begroting worden betuur en raden in de positie gebracht om hun rol op een juiste wijze te vervullen. 2. Proactieve samenwerking Fijnder werkt onder andere nauw samen met de lokale teams, ketenpartners, zoals Uwv ROZ, onderwijsinstellingen, RMC en andere gemeenten. Daarbij wordt actief bijgedragen een de ontwikkelingen van lokale en landelijke initiatieven. 3. Werken vanuit de bedoeling Bij het werken vanuit de bedoeling staat de inwoner centraal. De basis voor het werken vanuit de bedoeling is vastgelegd in de verordening sociaal domein. Dit gedachtegoed krijgt blijvende aandacht vanuit de dienstverlening van Fijnder 4.

Ontwikkelen doorgaande ontwikkellijn en simpel switchen mogelijk te maken (inclusief arbeidsmatige dasbesteding) Fijnder biedt een doorlopende ontwikkellijn van arbeidsmatige dagbesteding naar een baan bij en reguliere werkgever. Hiervoor is een omgeving beschikbaar waarin op allerlei verschillende manieren gewerkt kan worden aan het opdoend van werkervaring en ontwikkelmogelijkheden. 5. Doorontwikkelen van lokale initiatieven Voor een inwoner wordt de meest passende werkplek gezocht. Dit geschiedt bij voorkeur zo lokaal als mogelijk. Aan de werkgever wordt passende ondersteuning geboden om deze werkplekken te realiseren Het werkleerbedrijf voert ook de minimaregelingen en de bijzondere bijstand uit. Hier is de ontwikkeling ingezet om veel meer te kijken naar de hele leefsituatie van een aanvrager in plaats van de beoordeling of iemand recht heeft op een voorziening.

Stadsbank Oost Nederland (SON) De SON is een samenwerkingsverband van 22 gemeenten in de Achterhoek en Twente. De SON beschikt over kennis en ervaring als financieel schulddienstverlener en verstrekker van sociale kredieten. In samenwerking met de ketenpartners werkt SON aan een oorzaakgerichte oplossing. Met oog voor het geheel en het besef dat schulden nooit alleen komen. SON werkt interdisciplinair en is geografisch ingedeeld in een vijftal gebiedsteams (waaronder Gebiedsteam Pagina 92 van 258

Achterhoek). Elk gebiedsteam bestaat uit een klantmanager, budgetconsulent, schuldregelaar, allround consulent en een administratief ondersteuner. Doel: de klanten maximaal faciliteren door middel van een integrale aanpak, discipline overstijgend. Vanuit de gemeentelijke uitdagingen en wensen zijn de contouren van de nieuwe strategie verkend, verrijkt en getoetst. In de verbinding van de gemeentelijke regie met excellente regionale expertise zit de essentie voor de doorontwikkeling van de dienstverlening. Dit vraagt een adaptieve samenwerking tussen gemeenten en Stadsbank waarbij de menselijke maat en vertrouwen voorop staat. Ook willen de Stadsbank het partnerschap met gemeenten en het accountmanagement vanuit de Stadsbank verder vorm en inhoud gaan geven. Om zo nog beter en pro-actiever aan te sluiten op wensen van de gemeenten, maar ook om de expertise over de uitvoeringspraktijk voor gemeenten ter beschikking te stellen. In sociale of wijkteams, in projecten of ter onderbouwing van nieuwe beleidsinitiatieven. In 2022 werken we aan de contouren van een nieuw financieel model, dat hier vanzelfsprekend op aansluit. Belangrijk om te melden is ook dat de reguliere P&C cyclus en de producten als begroting en jaarrekening (start bij primaire begroting) qua opzet, structuur en informatie(gehalte) worden gemoderniseerd.

Het informatiegehalte wordt vergroot, meer inhoudelijke toelichting en analyse bieden en het prettiger leesbaar maken. Op basis van een verscherpte koers en vernieuwd financieel model wordt ook gekeken naar de effectindicatoren. Ook daar moet vernieuwing en aanscherping plaatsvinden. De dienstverlening van de Stadsbank zal door bovenstaande ontwikkelingen in de aanloop naar 2023 worden beïnvloed. Een eventuele impact hiervan zal worden meegenomen vanaf de Primaire begroting 2023, die in het najaar van 2022 wordt opgesteld.

Regio Achterhoek Regio Achterhoek is een gemeenschappelijke regeling van 7 Achterhoekse gemeenten die op verschillende terreinen samenwerken om gezamenlijk regionale opgaven te realiseren. Met ondernemers en maatschappelijke organisaties vormen de gemeenten de Achterhoek Ambassadeurs. Alle partijen zijn vertegenwoordigd aan Thematafels en in de Achterhoek Board. De controlerende en visievormende taak wordt uitgevoerd door de Achterhoek Raad met daarin gemeenteraadsleden uit de deelnemende gemeenten. Regio Achterhoek voert de regie op de algehele samenwerking en heeft vooral een faciliterende en adviserende rol richting de Achterhoek Board, de Thematafels en de Achterhoek Raad. Tevens richt Regio Achterhoek zich op het uitvoeren van de regionale lobby, regiomarketing en het subsidies. Binnen de regionale samenwerking staat de Achterhoek Visie 2030 centraal. In de visie wordt de ambitie van de Achterhoek verwoord om in 2030 te excelleren als gezonde, schone, leefbare, gekwalificeerde, productieve en bereikbare regio. De visie is in 2022 herijkt, waarbij duurzame ontwikkelingsdoelen opgenomen zijn, en waarin sterk ingezet wordt op de Sustainable Development Goals (SDG’s). De geactualiseerde visie sluit goed aan bij het beleid en bij de beleidsdoelstellingen van onze gemeente, en dat geldt ook ten aanzien van de opgenomen SDG’s.