jaarrekening 2025

44

Kwaliteit Wmo-consulenten doen onderzoek. Zij vragen eerst uit wat het effect is wat de inwoner wilt bereiken, dus welke hulpvraag heeft diegene. Daarna wordt in kaart gebracht welke beperkingen of aandoeningen maken dat de inwoner niet zelfredzaam is of onvoldoende kan participeren. De volgende stap is kijken wat er nodig is en hoe dit gerealiseerd kan worden. Er wordt dan gekeken naar eigen kracht, netwerk, voorliggende voorzieningen en andere wetgeving (Jeugdwet en Participatiewet). Als dat doorlopen is, kan het zijn dat het nodig is dat de gemeente (aanvullend) een maatwerkvoorziening afgeeft, zodat de inwoner het gewenste effect kan bereiken. Voorjaar 2025 heeft de inkoopprocedure voor de maatwerkvoorzieningen vanaf 2026 gelopen. Deze is medio 2025 afgerond. Juni 2025 is het klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Dit jaar zijn met name inwoners bevraagd die hebben geparticipeerd in de pilot Veerkrachtig ouder worden (Powerful ageing). Inwoners zijn tevreden met dit nieuwe product en de wijze waarop de verwijzing en het contact met de gemeente liep. Er is een start gemaakt met de voorbereidingen voor de nieuwe inkoop van hulpmiddelen per medio 2026.

Doelstellingen Doel 3.2: Het aanbod van wonen met zorg sluit aan op de lokale vraag We stellen een nieuwe woon- en zorgvisie op.

Kwaliteit De lokale woonzorgvisie is vastgesteld. Vier werkgroepen zijn gestart met de uitvoering. Er is een regionale Woonzorgvisie opgesteld: Achterhoekse aanpak wonen, welzijn, zorg. Er zijn Regionale afspraken over een evenwichtige verdeling opgesteld. Deze zijn in juni voorgelegd aan de Thematafels en vervolgens lokaal naar de colleges gebracht. De inkoopprocedure voor de Wmo-voorzieningen en maatwerkvoorzieningen beschermd wonen is afgerond. Het aanbod voor 2026 is dekkend.

Doelstellingen Doel 3.3: Overbelasting van mantelzorgers voorkomen Mantelzorgers zorgen ervoor dat hun naaste zo lang mogelijk zelfstandig kan blijven wonen. Dit zorgt vaak voor een grote belasting van deze mantelzorger. Door ondersteuning beschikbaar te stellen die aansluit bij de vraag van de mantelzorger kan overbelasting worden voorkomen.

Kwaliteit Er is individuele ondersteuning aangeboden naast de workshops, themabijeenkomsten en cursussen. Mantelzorgers ontvangen regelmatig een nieuwsbrief waarin het aanbod beschreven is. Daarnaast zijn er gespreksgroepen en wandeltrainingen voor partners van mensen met dementie.

Doelstellingen Doel 3.4: Als dementievriendelijke gemeente ondersteunen we inwoners met dementie en hun netwerk We ondersteunen inwoners met dementie en hun huisgenoten en netwerk met hulp op maat.

45

Kwaliteit Vanaf najaar 2025 zijn we opnieuw gestart met het project 'Dansen als toen', een maandelijkse dansochtend voor mensen met dementie en hun naasten. Op dit moment hebben we een volle groep met 16 deelnemers. Ook zijn we langs diverse voorliggende voorzieningen geweest en hebben een gratis dansuur aangeboden om de doelgroep te stimuleren. Daarnaast hebben we aandacht besteed aan de wereld Alzheimer dag 2025. We zijn gestart met gespreksgroepen voor partner van mensen met dementie. Daarnaast is de cursus 'omgaan met dementie' voor mantelzorgers en naasten georganiseerd. Ook hebben er diverse voorstellingen/lezingen plaatsgevonden, waaronder de lezing 'Opeens mantelzorger, en nu?'

Doelstellingen Doel 3.5: Voor inwoners die niet (zelfstandig) kunnen wonen is passende woonruimte beschikbaar Maatwerkvoorzieningen gericht op beschut en beschermd wonen zijn voor inwoners beschikbaar.

Kwaliteit De nieuwe inkoopprocedure is afgerond. Er zijn voldoende plekken beschermd wonen ingekocht voor de periode na 1 januari 2026. De lokale visie Wonen en zorg is vastgesteld. Vier werkgroepen (met daarin vertegenwoordigers van de gemeente, zorgorganisaties, woningcorporatie en ouderenorganisaties) werken samen aan de uitwerking om dat wat nodig is op elkaar te laten aansluiten. In het Platform Zorg, wonen, welzijn is daarop gestart met het aanpassen van het convenant Zorg, wonen welzijn en deze meer in lijn te brengen met de lokale visie Wonen en zorg. Intern is gewerkt aan een invlechting van de afdeling Mens en samenleving in de diverse overleggen op het gebied van ruimtelijke ordening en wonen. Hierbij is de link tussen wonen en zorg beter gelegd. Per 1 januari zal er structureel een beleidsmedewerker wonen en zorg starten. Ook de regionale woon zorgvisie is vastgesteld. Onderdeel hiervan is dat er gewerkt gaat worden aan een verdeling van diverse aandachtsgroepen bij uitstroom uit voorzieningen. Ook is gestart met de voorbereiding voor een regionale huisvestingsverordening gericht op deze doelgroepen. Er is daarnaast een aanvullend onderzoek gestart naar de behoefte aan soorten woningen die nodig zijn in Oost Gelre om onder andere het langer zelfstandig wonen mogelijk te maken. Het betreft dan onder meer woningen waar zorg geleverd kan worden.

Doelstellingen Doel 3.6: Inwoners die beschermd wonen in onze gemeente kunnen doorstromen naar zelfstandig wonen Door een gebrek aan geschikte sociale huurwoningen blijven deze inwoners onnodig lang in de zorg. Jaarlijks inventariseren we de behoefte bij deze doelgroep.

Kwaliteit De beperkte beschikbaarheid van goedkope huurwoningen maakt dat de afspraak met de woningcorporaties om woningen voor uitstroom beschikbaar te stellen niet altijd nagekomen kan worden. Inwoners moeten langer dan wenselijk van Beschermd wonen gebruik maken. Met de woningcorporaties zijn afspraken gemaakt over het realiseren van sociale huurwoningen in de nieuwbouwplannen Eefseler Esch en Flierbos.

46

Er is een regionale Woonzorgvisie opgesteld inclusief een plan voor een evenredige verdeling van de doelgroepen over de regio, waaronder de doelgroep uitstroom uit beschermd wonen. Deze is vastgesteld. Dit moet een bijdrage gaan leveren aan het realiseren van uitstroomplekken op de juiste plek. Er is ook een start gemaakt met het opstellen van een Regionale Huisvestingsverordening die dit moet ondersteunen.

Doelstellingen Doel 3.7: Onze preventiestructuur draagt eraan bij dat inwoners met onbegrepen gedrag, psychische en/of multiproblematiek met ondersteuning toch zelfstandig kunnen wonen. We willen opname in de maatschappelijke opvang voorkomen Diverse interventies kunnen er gezamenlijk voor zorgen dat inwoners met vaak grote psychische en/verslavingsproblemen toch hun huis kunnen behouden en zelfstandig kunnen blijven wonen. Onderdeel van deze interventies is de uitbreiding aanbod op het raakvlak van maatschappelijke opvang die lokaal aangeboden wordt. Zo kunnen we voorkomen dat mensen hun eigen woonplek verliezen en dat ze opgenomen worden in maatschappelijke opvang buiten de gemeente.

Kwaliteit De Stads-/Dorpskamers zijn 9 dagdelen per week open. Het aantal bezoekers blijft stabiel. De crisiswoningen functioneren goed. Voor beide is een evaluatie met de zorgaanbieder en woningcorporatie geweest. Beide crisiswoningen zijn positief geëvalueerd en gaan door. De evaluatie van het regionaal convenant opvang en bescherming 2022-2026 heeft geleid tot het aanpassen van het nieuwe convenant. Het concept zal begin 2026 regionaal besproken worden. Regionaal kijken wij naar of en hoe een dekking van lokale crisisopvang verder vormgegeven kan worden. Dit vraagt meer tijd dan gedacht en zal niet eind 2025 maar medio 2026 duidelijk zijn. Overigens heeft Oost Gelre reeds lokale crisisopvang gerealiseerd. Regionaal is gestart met de voorbereiding voor het anders inrichten van het anders vormgeven van het regionale meldpunt verward gedrag (voor niet urgente situaties). Medio 2026 zal dit niet langer met de VNOG-regio vormgegeven worden.

Doelstellingen Doel 3.8: Bij onveiligheid is er sprake van een goed functionerende veiligheidsketen Bij onveilige situaties, huiselijk geweld en verwarde personen is er sprake van een goed sluitende veiligheidsketen. Deze keten is veranderende vanuit het landelijke programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en dit vraagt om meer duoschap tussen ons lokale team en de ketenpartners in het veiligheidsdomein.

Kwaliteit Er is voldoende afstemming tussen de medewerkers van de afdeling Mens & Samenleving en met name tussen de procesregisseurs Zorg & Veiligheid en de ketenpartners uit het veiligheidsdomein. Recent is er ook een start gemaakt met gezamenlijke overleggen met collega's van ketenpartner Veilig Thuis (eens per veertien dagen). Vanuit Veilig Thuis zijn er twee collega's één dag per week op ons gemeentehuis aanwezig om elkaars kennis meer te benutten. Er zijn vooral stappen gezet in het aanhaken van professionals uit ons lokale team die met volwassenen werken, want ook zij dienen bij onveilige situaties en huiselijk geweld voldoende hun weg te kunnen vinden in de veiligheidsketen.

47

Financieel overzicht Programma 2 Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Realisatie 2025

Lasten

59.451

55.081

Restant 2025 4.370

Baten

-13.217

-14.236

1.019

Gerealiseerd resultaat

46.234

40.845

5.389

Beleidsindicatoren Programma 2 Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Bron

Oost Gelre

Gemeentegrootte 25.000-50.000 inw.

Jaar

Onderwijs

Absoluut verzuim

aantal per 1.000 inwoners 5-18 jr

Igrado

12,0

5,6

2024

Onderwijs

Relatief verzuim

aantal per 1.000 inwoners 5-18 jr

Igrado

16

25

2024

Onderwijs

Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie

% deelnemers aan het vo en mbo onderwijs

DUO

2,1%

2,0%

2024

Sport en recreatie

Niet sporters

%

RIVM

39,3%

44,7%

2024

Banen

aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

LISA

1.019,9

750,5

2024

Sociaal domein

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking

CBS

75,6%

73,5%

2024

Sociaal domein

Personen met een bijstandsuitkering

aantal per 10.000 inwoners

CBS

129,8

190,8

2025

Sociaal domein

Lopende reintegratievoorzieningen

aantal per 10.000 inwoners van 15-64 jaar

CBS

469,0

207,1

2024

Sociaal domein

Jongeren met jeugdhulp

% van alle jongeren tot 18 jaar

CBS

17,1%

14,2%

2024

Sociaal domein

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar

CBS

1,4%

1,0%

2024

Sociaal domein

48

Sociaal domein

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

CBS

0,4%

0,3%

2024

Sociaal domein

Cliënten met een maatwerk-arrangement Wmo

aantal per 10.000 inwoners

GMSD

550

664

2025

Sociaal domein

Jongeren met een delict voor de rechter

% van alle jongeren van 12 tot 21 jaar

CBS

1%

1%

2023

Sociaal domein

Kinderen in uitkeringsgezin

% van alle jongeren tot 18 jaar

CBS

4%

4%

2024

Sociaal domein

Werkloze jongeren

% van alle jongeren van 16 t/m 22 jaar

CBS

2%

2%

2024

Bron: waarstaatjegemeente.nl, cijfers worden regelmatig geactualiseerd en kunnen afwijken

49

Programma 3 - Werken Leeswijzer Programma 3 behelst alles wat we doen in het belang van een goed ondernemersklimaat, een goede werkgelegenheid en een goede bereikbaarheid. Dit zijn immers belangrijke ingrediënten en belangrijke motoren voor onze lokale economie. Binnen dit programma zijn er drie speerpunten voor de komende periode: •

Ondersteuning op maat aan de agrarische sector, met het oog op de ontwikkelingen waar agrarische ondernemers mee te maken hebben of nog krijgen.

•

De verdubbeling van de N18 om zo de bereikbaarheid van de hele Achterhoek te verbeteren en de regio beter te kunnen positioneren als regio met een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

•

Een volwaardige laadinfrastructuur in de openbare ruimte zodat Oost Gelre voorbereid is op een toename van elektrische voertuigen, die bovendien een bijdrage leveren aan onze klimaatdoelstellingen.

Ondernemend Oost Gelre Inleiding De komende periode heeft de gemeente de ambitie om het woon- en werkklimaat van de gemeente verder te verstevigen en uit te bouwen. We willen meer banen en diversiteit van banen, goede voorzieningen, een goede bereikbaarheid en een prettige omgeving voor de bewoners en voldoende vestigingsmogelijkheden voor bedrijven. We kijken daarbij nadrukkelijk naar zowel de bedrijventerreinen als naar ons buitengebied, dat ook een grote stempel drukt op onze lokale economie. We benutten de optimale ligging van onze gemeente aan de N18.

Doelstellingen Compacte en vitale winkelcentra We werken aan de doelstellingen die in de programma's Stad Groenlo en Geef Lichtenvoorde Kleur staan genoemd. Daarbij zetten we extra in om leegstand te vermijden en daar waar die ontstaat nieuwe ondernemers aan te trekken. We willen dicht bij de ondernemers staan en de verbinding met de gemeente goed borgen. In Groenlo wordt gekeken of het kernwinkel gebied nog passend is. Daarbij kijken we nader naar de Verkoopkamer.

Kwaliteit In 2025 heeft in Lichtenvoorde de "Winkelpand voor 1 euro" actie succesvol gedraaid. 4 panden zijn via deze actie ingevuld en daarnaast heeft het ook via de reguliere verhuurmarkt tot invulling van leegstaande panden. Voor Centrum Groenlo heeft de nadruk gelegen op het opzetten van een breed gedragen marketingplan. De contacten met de ondernemers(verenigingen) zijn verder aangehaald en actualisatie van het centrumplan Groenlo wordt in 2025 verder opgepakt.

50

Doelstellingen Een accounthouder buitengebied zorgt voor verbinding tussen de gemeente en agrarisch ondernemers. De transitie in de landbouw zorgt voor vragen bij agrarisch ondernemers. Sommige beëindigen hun agrarisch bedrijf en onderzoeken de mogelijkheden wat te doen met hun leegkomende stallen. Degene die doorgaan verkennen de mogelijkheden voor aanvullende mogelijkheden in inkomen. Dit kan deels gaan om verbreding en deels ook door uitbreiding van activiteiten. Dit kan leiden tot vragen richting de gemeente. De accounthouder/gebiedsregisseur weet wat er speelt in het buitengebied, legt verbinding tussen belanghebbende partijen en helpt/ondersteunt inwoners in het buitengebied waar nodig.

Kwaliteit De gemeente heeft in 2024 een accounthouder aangesteld. Deze persoon is nog steeds werkzaam. In het begin was het animo vanuit agrariërs om gesprekken aan te gaan laag. Hier is een kentering in gekomen. Met een groot aandeel van de agrarisch ondernemers in Vragender, Mariënvelde en Harreveld is contact geweest. Voor deze plaatsen is een verslag opgemaakt met deels actiepunten. Daarnaast is ook een team landelijk gebied gepresenteerd naar de buitenwereld. Verwachting is dat agrariërs weten wie ze kunnen benaderen voor vragen.

Doelstellingen Stimuleren en faciliteren van toerisme en recreatie De bestaande beleidsvisie Toerisme en Recreatie voeren we uit. We anticiperen op de toeristische trends en we zijn pro-actief in ons relatiebeheer naar het toeristisch bedrijfsleven. We stimuleren evenementen en sluiten goed aan bij regionale netwerken. Voor het buitengebied richten we ons op het faciliteren en adviseren bij omschakelingskansen naar toeristisch recreatieve activiteiten voor agrarische ondernemers.

Kwaliteit Door de frequente bedrijfsbezoeken bij de toeristische ondernemers en evenementen organisatoren weten we wat er speelt, de lijnen zijn kort en de contacten zijn goed. In 2025 is de intentieverklaring getekend voor het project Natuurlijk te Gast in de Achterhoek met partners zoals onder andere Hiswa Recron, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, de wethouder van Oost Gelre heeft een actieve rol in dit project.

Doelstellingen Versterken van het vestigingsklimaat in Oost Gelre We werken aan het ontwikkelen van voldoende en kwalitatief hoogwaardige nieuwe lokale bedrijventerreinen. Daarnaast gaan we aan de slag met het toekomstbestendig maken en houden van bestaande bedrijventerreinen met aandacht voor duurzaamheid, energiebesparing, opwek van duurzame energie en realisatie van energyhubs. Verder onderzoeken we de mogelijkheden voor het de uitbreiding van het regionale bedrijventerrein de Laarberg. Om bij te dragen aan voldoende en gekwalificeerd personeel faciliteren we huisvesting voor arbeidsmigranten en jong talent. Om onze gemeente extra aantrekkelijk te maken als woon-en werkplaats te versterken we en maken gebruik van cultuurhistorische kwaliteiten en het aantrekkelijk buitengebied .

51

Kwaliteit Op bedrijventerrein de Kamp zijn we gezamenlijk met ondernemers een toekomstvisie aan het formuleren om het bedrijventerrein Toekomstbestendig te maken. Dit gaat resulteren in een visie en een daar aan gekoppelde uitvoeringsagenda. Op de Laarberg wordt gewerkt aan een (deel)oplossing voor de netcongestie middels het ontwikkelen van een energyhub. Uitbreiding van regionaal bedrijventerrein (Laarberg fase 3) zit in een onderzoeksfase. Voor de lokale behoefte is onderzoek gedaan dat (economische) input vormt voor een bredere integrale afweging over de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente waarin de verschillende doelstellingen (wonen, werken, energie, natuur enz) worden meegenomen. We hebben hierin een keuze gemaakt voor een Werklocatie die door de raad dient te worden bestendigd middels een WVG op de gekozen locatie. In het kader van het ontwikkelen van een "plek" voor jong talent wordt samen met individuele ondernemers, IKGL en Laarberg gewerkt aan het inrichten van een een Smart Hub Incubator die in mei 2025 formeel is geopend.

Nabij en bereikbaar Inleiding Het is voor de gemeente van groot belang om alle kernen bedrijvig en leefbaar te houden. De bereikbaarheid binnen en naar de gemeente krijgt daarom alle aandacht. De gemeente zet zich voortdurend in om een goede basismobiliteit te verzekeren, waarbij openbaar vervoer hand in hand gaat met een fijnmazig netwerk. Verder heeft de gemeente de ambitie dat er op termijn een opgewaardeerde N18 komt, waarbij de doorstroming voor de toekomst wordt gewaarborgd en de veiligheid wordt vergroot. Dat moet ervoor zorgen dat de gemeente sneller bereikbaar is voor bedrijven, en de gemeente aantrekkelijker wordt om in te werken en in te wonen.

Doelstellingen De bereikbaarheid binnen de gemeente is goed We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: Er is proactieve aandacht voor verkeersveiligheid volgens het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV); We voeren het stappenplan uit voor 30km/u binnen de bebouwde kom bij geen vrijliggend fietspad; De gemeente is actief in het stimuleren van veilig rijgedrag en bewustwording (campagnes).

Kwaliteit Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid vormt een onderdeel van het nieuwe Mobiliteitsplan. De visie, ambities en netwerken van dit mobiliteitsplan zijn in juli vastgesteld door de gemeenteraad. In het Mobiliteitsplan is de visie op 30-kilometerwegen aangescherpt, waardoor meer wegen ingericht kunnen worden als 30-km-zone. De maatregelenlijst van het Mobiliteitsplan biedt daarbij concrete handvatten voor de planning en uitvoering: zij geeft richting aan waar en wanneer we aan de slag gaan. Daarnaast hanteren we het STOMP-principe. Dit houdt in dat we bij nieuwe ontwikkelingen prioriteit geven aan voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer, voordat we kijken naar deelauto’s en privéauto’s. Tot slot hebben we diverse verkeersveiligheidscampagnes gefaciliteerd en actief gestimuleerd, om bewustwording en veilig gedrag in het verkeer te vergroten.

52

Doelstellingen De regionale bereikbaarheid van onze gemeente is goed We zetten ons in voor een 2x2-baans 80 km/uur N18 met, en pakken knelpunten aan ter bevordering van de doorstroming en veiligheid in samenwerking met Rijkswaterstaat, provincie en de regio Achterhoek; We zetten ons samen met de EUREGIO in voor een verbetering van de oost-west verbinding A1, A15 met het Duitse achterland; We blijven inzetten op ZOOV, buurtbussen en op innovatieve mobiliteitsconcepten met mobiliteitshubs, deelauto's & deel(elektrische)fietsen, Gaon en (Smart) Mobility as a Service; We willen de mobiliteit tussen toeristisch-recreatieve attracties in de Achterhoek optimaliseren van laagdrempelig en bijzonder vervoer.

Kwaliteit Met de regio Achterhoek wordt gewerkt aan een gebiedsinvesteringsagenda voor de N18, die binnenkort opgeleverd wordt, hierin zijn ruimtelijke ontwikkelingen en alle modaliteiten meegenomen. Er zijn geen vorderingen gemaakt rondom de oost-west verbinding A1, A15 met het Duitse achterland. Innovatieve mobiliteitsconcepten zijn belegd bij de regio Achterhoek. Voor het plannen van een reis met het openbaar vervoer, gecombineerd met deelfiets, deelauto, ritdelen en ZOOV taxi vervoer in de Achterhoek kan nu de Gaon app gebruikt worden.

Doelstellingen Versterken openbaar vervoer in en naar de Achterhoek We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: We zetten ons in om betrouwbare bus- en spoorverbindingen in de regio te behouden en te verbeteren (zowel Doetinchem-Arnhem als Winterswijk-Apeldoorn); We zetten ons in voor een efficiënt en fijnmazig lokaal openbaar vervoer, waarbij wij openstaan voor nieuwe initiatieven ((Smart) Mobility as a Service); We zetten in op Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) op buslijnen 73 (Winterswijk - Enschede) & 74 (Doetinchem - Enschede) en passen samen de provincie Gelderland onze busstations daar op aan; We waarborgen dat lijn 72 (Lichtenvoorde - Neede) op een veilige en efficiënte wijze door de gemeente kan blijven rijden met goede haltevoorzieningen.

Kwaliteit Er is een nieuwe concessie verleend door de provincie Gelderland aan vervoerder Arriva, deze zal eind van het jaar 2025 ingaan. De belangrijkste wijzigingen zijn: •

Lijn 73/74: Snelle bussen met zitplaatsgarantie richting Enschede.

•

Lijn 72: Verlengd van Neede naar Borculo, betere verbinding voor Eibergen en Groenlo.

•

Lichtenvoorde: Extra spitsritten naar station Lichtenvoorde-Groenlo.

•

Een nieuwe bushalte ten behoeve van Bommelwereld nabij de kruising Industrieweg/ Eschweg /Twenteroute ter hoogte van de onderdoorgang van de N18.

•

Lijn 75: Nieuwe spitslijn Aalten – Groenlo, snellere reistijd, goede overstap op lijn C11 uit Bocholt.

•

OV voor alle kernen , elke dag tot 21 uur, met nieuwe reserveerRRReis lijnen.

53

Financieel overzicht Programma 3 Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Realisatie 2025

Lasten

3.215

2.417

797

Baten

-2.171

-1.961

-210

0

-549

549

1.043

1.005

38

Stortingen Gerealiseerd resultaat

Restant 2025

Beleidsindicatoren Programma 3 Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Bron

Oost Gelre

Economie

Functiemenging

Economie

Vestigingen (van bedrijven)

Gemeentegrootte 20.000-50.000 inw.

%

LISA

58,4%

50,8%

2024

aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

LISA

160,9

182,5

2024

Jaar

Bron: waarstaatjegemeente.nl, cijfers worden regelmatig geactualiseerd en kunnen afwijken

54

Programma 4 - Dienstverlening Leeswijzer Programma 4 hebben we zo veel mogelijk laten aansluiten op de indeling van de huidige organisatie. Hierbij gaat het voornamelijk om externe dienstverlening en integrale veiligheid en ondermijning,

Dienstverlening Inleiding Onze samenleving vormt de basis van ons bestaansrecht. Het is onze verantwoordelijkheid om onze dienstverlening af te stemmen op de behoeften van zowel de buiten- als binnenwereld. Daarom zijn wij er voor al onze inwoners, ondernemers en partners die op ons als gemeentelijke organisatie rekenen. Dienstverlening draait om mensen en verbindt mensen. Met Hart voor Oost Gelre zorgen we ervoor dat we een brug slaan tussen de buitenwereld en de interne organisatie.

Ontwikkelingen Team Dienstverlening Met de vaststelling van de nieuwe organisatievisie in 2023, stemmen we ook onze dienstverleningsstrategie hierop af. Met behulp van de strategie brengen we zowel de fysieke als digitale klantreis in kaart die inwoners en ondernemers bij ons doorlopen. Dit betekent dat we onze diensten niet alleen analyseren op hun ontwerp en uitvoering, maar ook op wie we daarmee helpen en welke ervaringen zij daarbij opdoen. Waar nodig verbeteren we onze processen om de efficiëntie en effectiviteit te vergroten. Het is tenslotte onze rol de buitenwereld niet te belasten met de door ons ingerichte complexiteit. Daarnaast spelen digitale ontwikkelingen een steeds belangrijkere rol in onze dienstverlening. Door onze processen te digitaliseren en onze communicatiekanalen te optimaliseren, zoals het herzien van standaardbrieven en webteksten, maken we onze dienstverlening sneller en gebruiksvriendelijker. Vanuit dienstverlening kijken wij naar het gehele proces en de inrichting hiervan en werken we in dit traject samen met andere teams, inwoners en ondernemers. Op deze manier verbeteren we niet alleen de ervaring voor de inwoner, maar ondersteunen we ook onze medewerkers in hun werk, waardoor zij hun tijd effectiever kunnen benutten. Burgerzaken Burgerzaken heeft te maken met de landelijke paspoortenpiek.

Deze piek is gestart in het vroege voorjaar van 2024 en houdt aan tot eind 2028. De aanvragen voor reisdocumenten stijgen van ca. 60 aanvragen in de maand naar gemiddeld 400 aanvragen. Om in deze toename naast het reguliere werk te voorzien, waren we noodzakelijk de balie burgerzaken uit te breiden met flexibele (en tijdelijke) medewerkers. Hiermee kunnen we de komende jaren de continue vraag verwerken. Klantencontactcentrum (Het KCC) De paspoortenpiek heeft ook gevolgen voor het KCC. Het KCC reikt de documenten immers uit. We hebben daarom een tweede uitgiftebalie geopend om tijdig te acteren. De komende jaren zal het dus aanzienlijk drukker worden in de publiekshal. Deze ontwikkeling in combinatie met de splitsing van onze telefonie en ontvangst in 2023 heeft ook voor een uitbreiding gezorgd van het KCC-team. Er is een flexibele schil gestart welke wordt ingezet bij piekmomenten zodat de kwaliteit van onze dienstverlening geborgd blijft. Verder blijven we investeren in het optimaliseren van het klantcontact. Door de splitsing is onze bereikbaarheid verbeterd en kunnen we onze dienstverlening beter afstemmen op de vragen van onze inwoners en ondernemers. Facilitair In 2023 zijn we begonnen met het verduurzamen van onze gemeentelijke gebouwen. Hier gaan we de komende jaren mee verder.

Een mooi voorbeeld hiervan is het stadhuis Groenlo waar we naast verduurzaming ook groot onderhoud plegen.

55

Doelstellingen We stellen de inwoner en ondernemer centraal Kenmerkend voor onze dienstverlening is dat wij ons verantwoordelijk voelen, doen wat we beloven en duidelijk en eerlijk zijn in onze communicatie. Wij hebben aandacht voor onze inwoners en ondernemers. Zo zetten wij graag een stapje extra. Ook als we geen directe oplossing kunnen bieden. Door aandachtig te luisteren en door te vragen kunnen we - binnen de wettelijke kaders - meedenken in oplossingen die aansluiten op de wensen en behoeften.

Kwaliteit We trainen hiertoe onze medewerkers van het KCC, zodat inwoners en ondernemers zich gehoord voelen en op een adequate manier antwoorden krijgen op de vragen die er leven. Daarnaast monitoren we klantreizen online en offline en voeren continu verbeteringen door op basis van de verkregen inzichten. In de programmabegroting 2025 hebben we gelden/budget voor een participatieadviseur gevraagd om dat stapje extra te kunnen zetten bij trajecten met inwoners en ondernemers die impact hebben. In het laatste kwartaal 2025 zijn we gestart met de werving van deze adviseur. De participatieadviseur start het eind 1e kwartaal 2026.

Doelstellingen We leveren resultaatgericht maatwerk Onze inwoners en ondernemers krijgen met de komst van de Omgevingswet steeds meer verantwoordelijkheden. Daarom sturen wij aan op zelfredzaamheid, versterking van eigen kracht en initiatieven uit de samenleving. De gemeente heeft een faciliterende rol. Wij denken proactief mee aan een oplossing waardoor wij resultaatgericht maatwerk kunnen leveren aan onze inwoners en ondernemers. Daartoe werken we zoveel mogelijk intern en extern op integrale wijze samen.

Kwaliteit Onze medewerkers zijn toegerust om proactief mee te denken met initiatiefnemers en leveren waar nodig maatwerk. Daarbij zoeken we bewust de samenwerking op, zowel binnen de organisatie als met externe partners, om integraal te kunnen werken en tot gedragen oplossingen te komen. Deze werkwijze draagt bij aan een wendbare en toekomstgerichte organisatie die aansluit bij de geest van de Omgevingswet.

Doelstellingen Versterken van de relatie tussen samenleving en gemeentelijke organisatie Door middel van communicatie informeren we inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties over de onderwerpen die spelen bij de gemeente. Waar we iets niet kunnen, leggen we het uit. We adviseren over participatie bij projecten vanuit de gemeente (o.a. woningbouw, energietransitie, e.d.) en organiseren het samen met projectleiders/projectteams. We adviseren ook initiatiefnemers die een omgevingsvergunning aanvragen over de participatie-activiteiten die zij kunnen (moeten) doen vanuit de Omgevingswet. Daarbij is het advies gericht op: •

het tijdig informeren van omwonenden en een bredere groep in de buurt of wijk of in sommige gevallen een gehele kern;

•

het ophalen van een eerste kijk op de plannen;

•

het verwerken van deze eerste kijk in de verschillende gemeentelijke documenten bij de (aanvraag) omgevingsvergunning. 56

Hier werken communicatie-/participatieadviseurs nauw samen met medewerkers van de afdeling Ruimte en Economie. Voor deze werkwijze is in 2024 een (tijdelijke, externe) participatieadviseur gestart, die naast een praktische aanpak, in 2025 ook participatiebeleid en een participatieverordening oplevert. Deze participatieadviseur is organisatorisch ondergebracht bij het team Communicatie, zodat kennis en aanpak verankerd worden in de organisatie.

Kwaliteit Begin dit jaar hebben we een onderzoek gedaan naar de kwaliteit van onze telefonische dienstverlening. In 77% van de gevallen is tijdig teruggebeld. We blijven investeren in de kwaliteit van onze dienstverlening, zowel in het optimaliseren van onze systemen als in houding en gedrag.

Financieel gezond Inleiding Oost Gelre staat er financieel gezond en stabiel voor, en we hebben de ambitie om dit zo te behouden. Dat is echter geen vanzelfsprekendheid. De onzekerheden van wijzigingen in het gemeentefonds kunnen een risico vormen voor onze financiële positie. Dat dwingt de gemeente om kritisch te blijven ten aanzien van bestaande en nieuwe plannen, van investeringen en om te onderzoeken waar er externe financieringsmogelijkheden zijn. Bezuinigingen zijn onwenselijk, maar kunnen niet geheel uitgesloten worden. We willen daarom transparant zijn in de plannen, duidelijk communiceren over de inkomsten en uitgaven, en zo een eerlijke overheid zijn richting onze inwoners en ondernemers.

Ontwikkelingen We zijn transparant over de uitgaven en inkomsten van onze gemeente. Zowel voor bestuurders als voor onze inwoners, bedrijven, instellingen en verenigingen moet duidelijk zijn waar wij de gemeentelijke middelen aan besteden. Door gebruik te maken van bijvoorbeeld Pepperflow is online de voortgang van zowel de beleidsmatige als financiële ontwikkelingen te volgen. We zijn terughoudend met de aankoop van grond en vastgoed. Aankoop vindt alleen uit strategische motieven plaats. Het beleid is voornamelijk gericht op het afstoten van grond en vastgoed.

Doelstellingen Een financieel gezonde gemeente zijn en blijven We hanteren daarbij de volgende uitgangspunten: • • •

we zijn transparant over onze plannen en communiceren duidelijk over inkomsten en uitgaven; we zetten ons in om financiële middelen te verweren door o.a. gebruik te maken van subsidiemogelijkheden; we zetten in op preventie en zijn 'streng aan de poort' om de kosten van Jeugdhulp en Wmo beheersbaar te houden.

57

Kwaliteit De financiële positie is gezond zowel structureel als qua reservepositie.

Integrale veiligheid en ondermijning Inleiding De gemeente Oost Gelre gaat voor een veilige woon- en leefomgeving waar je prettig kunt wonen, werken en recreëren. Dit kan de gemeente niet alleen, veiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid. Samen met inwoners, ondernemers, (veiligheids)partners en maatschappelijke organisaties is ingezet op het voorkomen van ongewenste situaties en indien nodig zijn onveilige situaties aangepakt. Ook is ervoor gezorgd dat inwoners, bedrijven en verenigingen weerbaar zijn tegen ondermijning en zijn misstanden aangepakt. Tot slot zijn we voorbereid op crisissen en onverwachte gebeurtenissen zodat we niet verrast worden en onze inwoners, bedrijven en verenigingen op ons kunnen rekenen.

Ontwikkelingen De gemeente Oost Gelre gaat voor een veilige woon- en leefomgeving waar je prettig kunt wonen, werken en recreëren. Om deze ambitie te kunnen bereiken is er in 2025 ingezet op de onderstaande prioriteiten en ontwikkelingen: Ondermijnende criminaliteit - Drugscriminaliteit, hennepteelt en misbruik van leegstaand vastgoed en agrarische schuren is voorkomen en aangepakt. - Extra aandacht gegeven aan het buitengebied, dat kwetsbaar is gebleken voor ondermijning. Zorg en Veiligheid - Gefocust op personen met verward of grensoverschrijdend gedrag om escalatie in de woon- en leefomgeving te voorkomen- en/of tegen te gaan. Jeugd en Veiligheid - Jeugdoverlast is aangepakt door preventief en repressief op te treden. - Er is preventief en repressief ingezet op (overmatig) alcohol- en drugsgebruik. Digitale veiligheid en weerbaarheid - Bewustwording bij inwoners en ondernemers gecreëerd over cybercrime, phishing en digitale fraude. Leefbaarheid en veiligheidsgevoel - Woonoverlast is aangepakt door in te zetten op de Wet aanpak woonoverlast. • Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland (VNOG) Vanaf 2025 tot en met 2028 is er een nieuw Regionaal Beleidsplan, Regionaal Risicoprofiel en Regionaal Dekkingsplan van kracht. De VNOG heeft, op basis van deze documenten, aan de volgende Opgaven gewerkt: 0.

Het voorkomen, beperken en bestrijden van incidenten, rampen en crises (maatschappelijke opdracht) 1. Zelfredzaam & risicobewust 2. Vakbekwaam & deskundig 3. Sterke informatiepositie 4. Een gezonde financiële basis en betrokken medewerkers (randvoorwaarde) De volgende ontwikkelingen speelden in 2025 binnen de hierboven geformuleerde opdrachten: - Landelijke en wereldwijde omstandigheden hebben invloed gehad op de uitvoering van taken, zoals gestegen prijzen door schaarste (en daardoor meerkosten), het onderzoek naar de toekomst van de inrichting van het vrijwillige brandweerbestel en crisisbeheersing in de zorg die in beweging is.

58

- Ontwikkelingen op duurzaamheid en de energietransitie in de samenleving waren ook in 2025 in volle gang. Zonneparken zijn aangelegd, er vonden pilots plaats met nieuwe energiedragers (waterstof, buurtaccu’s), etc. Dit heeft het werk van de VNOG beinvloed, zowel in de adviserende als repressieve rol. - Er zijn bestuursafspraken gemaakt op het gebied van Weerbaarheid. Deze hebben zich gericht op; voorbereiding op grootschalige verstoringen (bijv. langdurige stroomuitval), versterking van samenredzaamheid en betere afstemming met gemeenten over bevolkingszorg en noodcommunicatie.

Doelstellingen We werken integraal samen aan een veilige en leefbare woon- en werkomgeving. Samen met inwoners, ondernemers, (veiligheids)partners en maatschappelijke organisaties voorkomen en signaleren we ongewenste situaties en indien nodig pakken we dit aan.

Kwaliteit Het veroorzaken van overlastgevende activiteiten of criminele handelingen door jongeren kunnen een slechte invloed uitoefenen op het woongenot en daarmee de veilige woon- en leefomgeving. Jeugdoverlast is aan het toenemen, waarbij opgemerkt dient te worden dat er geen structurele jeugdoverlast is. We zetten in op het voorkomen- en beperken van jeugdoverlast door onder andere het inrichten van jongerenontmoetingsplekken, extra toezicht en een integrale (groeps-) aanpak jeugd. Het is van belang dat er zowel preventieve als repressieve interventies worden ingezet om overlast te voorkomen.

Doelstellingen Wij zijn samen met de ondernemers, verenigingen en inwoners weerbaarder tegen ondermijning Wij zijn samen met de ondernemers, verenigingen en inwoners weerbaarder tegen ondermijning, waarbij misstanden worden voorkomen of gestopt doordat deze vroegtijdig worden gesignaleerd.

Kwaliteit Er wordt ingezet op het voorkomen- en aanpakken van ondermijning. We creëren een weerbare gemeente (bestuur, interne organisatie, inwoners, bedrijven en verenigingen) door het vergroten van de bewustwording, het herkennen van signalen en het melden van vermoedens. Ook zetten we in op het versterken van de gemeentelijke informatiepositie en datagestuurd werken. Hiervoor worden o.a. gebieds- en/of themagerichte analyses uitgevoerd zodat er gerichte (preventieve) controles uitgevoerd kunnen worden. Vermoedens van ondermijning worden uitgezocht en pakken (signalen van) ondermijnende criminaliteit aan door het inzetten van bestuursrechtelijke maatregelen of ervoor te zorgen dat strafrechtelijke onderzoeken prioriteit krijgen. Een ontwikkeling dat aandacht gaat krijgen is digitale veiligheid, een vorm van criminaliteit dat aan het toenemen is. Hierbij wordt de focus gelegd op bewustwording en digitale weerbaarheid van de interne organisatie, maar ook inwoners, bedrijven en instellingen.

Doelstellingen De gemeente beschikt over een adequate crisisstructuur De gemeente beschikt over een adequate crisisstructuur die onder andere voldoende opgeleid, getraind en beoefend is om toekomstige crisis aan te kunnen.

59

Kwaliteit De afgelopen jaren is met zowel de coronacrisis als de vluchtelingencrisis gebleken dat een goed functionerende crisisstructuur een voorwaarde is om dergelijke crisissen aan te kunnen. Met het oog op toekomstige crisissen zorgen we, in samenwerking met de Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland, ervoor dat we voorbereid zijn op crisissen met een goed opgeleide en getrainde crisisorganisatie.

Financieel overzicht Programma 4 Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Realisatie 2025

Restant 2025

Lasten

8.056

8.150

-94

Baten

-1.542

-3.135

1.594

Stortingen

-300

-813

513

Gerealiseerd resultaat

6.814

5.828

986

Beleidsindicatoren Programma 4 Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Bron

Oost Gelre

Gemeentegrootte 25.000-50.000 inw.

Jaar

Veiligheid

Verwijzingen Halt

aantal per 1.000 jongeren

Bureau Halt

8

9

2024

Veiligheid

Winkeldiefstallen

aantal per 1.000 inwoners

CBS

0,2

1,3

2024

Veiligheid

Gewelds- en seksuele misdrijven

aantal per 1.000 inwoners

CBS

2,7

3,1

2024

Veiligheid

Diefstallen uit woning

aantal per 1.000 inwoners

CBS

1,0

1,1

2024

Veiligheid

Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde

aantal per 1.000 inwoners

CBS

4,0

4,1

2024

Vhrosv

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

in euro’s

COELO

799

957

2025

Vhrosv

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

in euro’s

COELO

910

1.046

2025

Bron: waarstaatjegemeente.nl, cijfers worden regelmatig geactualiseerd en kunnen afwijken

60

Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Bron

Werkelijk

Begroting

Bestuur en ondersteuning

Formatie

fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

6,62

6,60

Bestuur en ondersteuning

Bezetting

fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

6,59

6,54

Bestuur en ondersteuning

Apparaatskosten

kosten per inwoner

Eigen begroting

€ 796

€ 811

Bestuur en ondersteuning

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Eigen begroting

18,6%

0,14%

Bestuur en ondersteuning

Overhead

% van totale lasten

Eigen begroting

12,89%

13,59%

Paragrafen Inleiding De voorschriften (Besluit begroting en verantwoording) stellen een aantal paragrafen verplicht, die we zowel in de begroting als in het jaarverslag moeten opnemen. 1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2. Verbonden partijen 3. Bedrijfsvoering 4. Financiering 5. Onderhoud kapitaalgoederen 6. Grondbeleid 7. Lokale heffingen 8. Wet open overheid

61

Paragraaf 1: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Wij leggen een relatie tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. Dat geeft inzicht in de robuustheid van onze rekening. Het weerstandsvermogen is de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover wij kunnen beschikken om niet-begrote kosten op te vangen.

Beleid weerstandsvermogen Het beleid over integraal risicomanagement en het aan te houden weerstandsvermogen hebben wij uitgewerkt in de Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen. Op basis van informatie uit de risicoinventarisatie doen we een uitspraak over de mogelijke financiële gevolgen van de gedefinieerde risico’s. De kans en financiële impact van alle individuele en gezamenlijke risico’s is hiermee bepaald, zodat we een uitspraak kunnen doen over de te verwachten schadelast. De gewenste omvang van het weerstandsvermogen ontstaat op basis van inzicht in de risico’s, de financiële consequenties en de mogelijkheden om deze risico’s te beheersen of af te dekken. Het is noodzakelijk om risico’s te onderkennen maar niet mogelijk om alle financiële risico’s volledig af te dekken.

Beschikbare weerstandscapaciteit (incidenteel en structureel) Incidentele weerstandscapaciteit (in €) Rekeningresultaat

8.311.000

Algemene reserve (vrij besteedbaar)

16.774.000

Totaal

25.085.000

Tabel 2.1 incidentele weerstandscapaciteit

Structurele weerstandscapaciteit (in €) Onbenutte belastingcapaciteit voor gemeentelijke belastingen en heffingen Rentebaten algemene reserve (vrij besteedbaar)

Totaal

1.300.000 288.000

1.588.000

Tabel 2.2 structurele weerstandscapaciteit

62

Benodigde weerstandscapaciteit volgens risico simulatie De benodigde weerstandscapaciteit berekenen we jaarlijks bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening op basis van de op dat moment gewaardeerde risico’s. Op basis van ons risicoprofiel hebben wij een berekening gemaakt van de benodigde weerstandscapaciteit. We hebben ruim 30 risico’s beschreven en gekwantificeerd. De berekende gemiddelde schadelast bedraagt € 3.875.000 en de maximale schadelast is becijferd op € 5.665.000. De uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen wordt via een ratio berekend: Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit De ratio van het weerstandsvermogen geeft aan hoe het weerstandsvermogen gewaardeerd wordt. Bij het bepalen van de ratio’s gaan we uit van de gemiddelde schadelast. Dit resulteert in de weerstandsratio in tabel 2.3. Weerstandsratio = Ratio weerstandsvermogen Weerstandsratio

Ratio

Waardering

Totaal weerstandsvermogen

6,88

Uitstekend

Tabel 2.3 Weerstandsratio Wij streven een waardering na die minimaal als voldoende wordt omschreven. Dit komt erop neer dat sprake is van voldoende weerstandsvermogen als de beschikbare weerstandscapaciteit hoger of gelijk is dan de benodigde weerstandscapaciteit (dus ≥1,0). Uiteindelijk kunnen we concluderen dat onze weerstandscapaciteit uitstekend is. Risico-inventarisatie gemeente Oost Gelre De voor de bepaling van onze weerstandscapaciteit relevante risico’s staan in onderstaande risicoinventarisatie. Voor elk risico hebben wij: • • •

Oorzaak en gevolg in beeld gebracht; De beheersmaatregelen ter voorkoming en ter beheersing genoemd; Het risico gewaardeerd (kans en financieel gevolg ingeschat).

Verkorte beschrijving van de belangrijkste financiële risico's In onderstaande tabel treft u een verkorte beschrijving van de belangrijkste financiële risico’s aan: Projecten en Investeringen

Bouwgrondexploitatie

Bij de grondexploitaties gaat het om prognoses van opbrengsten en kosten. De feitelijke kosten en opbrengsten kunnen bij realisatie afwijken van wat gepland is. Maatregel: Dekking van eventuele verliezen door aanwending van de reserve bouwgrondexploitatie. Jaarlijkse herziening en beoordeling van de Grex om tijdig te kunnen bijsturen.

Regionaal bedrijventerrein De Laarberg

Bij de exploitatie van bedrijventerreinen gaat het om prognoses van opbrengsten en kosten. De feitelijke kosten en opbrengsten kunnen bij realisatie afwijken van wat gepland is. Maatregel: Jaarlijkse herziening en beoordeling van de Grex om tijdig te kunnen bijsturen.

63

Projecten en Investeringen Gemeentelijk vastgoed

Mogelijke afwaardering van boekwaarde gemeentelijk vastgoed. Maatregel: Herbestemming van gemeentelijk onroerend goed.

Onderwijshuisvesting

Verzoek om bijdrage in de bekostiging van nieuwbouw en/of renovatie van schoolgebouwen. Maatregel: Opstellen van een (meerjaren) onderwijshuisvestingsplan (nieuwbouw en vervangende nieuwbouw).

Open einde regelingen Leerlingenvervoer

Overschrijding budget door groter beroep op deze voorziening. Maatregel: Sturen op schoolkeuze (school in woonplaats).

Wmo

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Wmo te kunnen bekostigen. Maatregel: Contract- en leveranciersmanagement (CLM) - w.o. monitoring.

Jeugdwet

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Jeugdwet te kunnen bekostigen Maatregel: Contract- en leveranciersmanagement (CLM) - w.o. monitoring. Risico- en kostenverevening op tekorten binnen samenwerkingsverband acht Achterhoekse gemeenten.

Participatiewet

Structureel onvoldoende budget om de taken op grond van de Participatiewet te kunnen bekostigen. Maatregel: N.v.t.

Minimabeleid

Overschrijding budget minimabeleid. Maatregel: N.V.T. (open einderegeling)

Aansprakelijkheid Inkoop- en contractmanagement

Risico op schadeclaims en/of mislopen aanbestedingsvoordelen. Maatregel: Inrichten van een contractmanagementsysteem en betrekken van inkoopadviseur bij aanbestedingstrajecten.

Vergunningverlening, handhaving en toezicht

Aansprakelijkheid van gemeente voor schade tijdens een evenement als gevolg van toezicht falen. Aansprakelijkheid van gemeente voor schade na afgifte van een bouwvergunning. Maatregel: Risicoaansprakelijkheidsverzekering.

64

Projecten en Investeringen Ketenbeheer Gesubsidieerde instellingen

Misbruik en/of oneigenlijk gebruik van subsidies, niet voldoen aan prestatieafspraken. Maatregel: Periodiek contact tussen beleidsmedewerker en gesubsidieerde instelling.

Discontinuïteit zorg aan inwoners

Risico dat zorgaanbieders zich terugtrekken uit de markt of failliet gaan en de zorg duurder moet worden ingekocht. Maatregel: Periodiek contact tussen CLM en zorgaanbieder.

Verbonden partijen en deelnemingen

Fijnder

De inkomsten uit detachering van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt is lager dan geraamd. Maatregel: Focus op governance, actief managen van risico's, monitoren ontwikkelingen.

BNG (Bank Nederlandse Gemeenten)

Dividend is lager dan verwacht. Maatregel: N.v.t.

VNOG

Financieel tekort kan niet worden opgevangen binnen eigen begroting of weerstandsvermogen. Maatregel: Focus op governance, actief managen van risico's, monitoren ontwikkelingen.

Garantstellingen en gewaarborgde geldleningen

Risico dat door de gemeente verstrekte geldleningen niet (volledig) worden terugbetaald en/of aangesproken wordt op afgegeven garantstellingen. Maatregel: Leningen en garanties worden enkel verstrekt aan door de gemeenteraad goedgekeurde derde partijen met uitzodering van de achtervang overeenkomst met WSW (Waarborgfonds Sociale Woningbouw)

Middelenmanagement Bouwleges

Risico op lagere inkomsten uit bouwleges dan geraamd. Maatregel: N.v.t.

Taakstellende bezuinigingen

Niet realiseren taakstellende bezuinigingen. Maatregel: Bewaking voorgang realisatie via reguliere tussentijdse rapportages.

65

Projecten en Investeringen

Algemene Uitkering uit het Gemeenfonds

Risico is dat de inkomsten uit het Gemeentefonds afwijken van wat in de begroting geraamd is door: Ontwikkelingen in het accres (ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven); ontwikkelingen in de verdeelmaatstaven (bijvoorbeeld aantal inwoners/woonruimten); effecten van taakmutaties (bijvoorbeeld bij nieuwe taken voor gemeenten); effecten van onder- en overschrijdingen van het plafond van het BTW compensatiefonds; de mogelijkheid van een eenzijdige korting door een nieuw kabinet. Maatregel: Op de voet volgen van ontwikkelingen en tijdig vertalen van de circulaires naar de begroting.

Bundeling Uitkering Inkomensvoorziening Gemeenten (BUIG)

Bij een tekort op de bekostiging van de 3D's kan aanspraak worden gedaan op de vangnetregeling. Een eventueel tekort wordt aangevuld onder aftrek van een eigen risico. Maatregel: Aanvraag vangnetuitkering.

Financiering en rente risico

Gezien de onzekerheid rond de rentebeslissingen van de Federal Reserve lijken de verwachtingen voor renteverlagingen in Europa vrij hoog te zijn. De macro-economische gegevens in Europa blijven gunstig voor renteverlagingen. De bbp-groei in 2024 is weliswaar positief, maar nog steeds relatief zwak en de cijfers voor de verwerkende industrie en de industrie vertonen momenteel een zijwaartse trend. Ondertussen blijft de nominale inflatie in de eurozone hoog, maar het gaat de goede kant op en is op weg om de ECB-doelstelling van 2% in het eerste kwartaal van 2025 te bereiken. Maatregel: Door een spreiding in de looptijden van de leningenportefeuille aan te brengen beheersen we het renterisico op de vaste schuld. Door onze langlopende financiering te realiseren binnen de kaders van de renterisiconorm wordt het renterisico van de langlopende schuld op verantwoorde wijze beheerst.

Bedrijfsvoering

Werving en ontslag van personeel.

Toename wachtgeld- en/of pensioenverplichtingen door (politieke) ontwikkelingen. Maatregel: N.v.t. Tekort aan gekwalificeerd personeel. Maatregel: • Overdragen van kennis van oudere naar jongere collega's, • We werken aan goede (secundaire) arbeidsvoorwaarden om daarmee een aantrekkelijke werkgever te blijven.

Beschikbaarheid gekwalificeerd personeel

Door krapte op de arbeidsmarkt kan het moeilijk zijn om bepaalde functies ingevuld te krijgen. Maatregel: We zetten het instrument strategische personeelsplanning in. We brengen in beeld welke formatie nu en in de toekomst nodig is. Daarnaast stellen we vast over welke competenties onze medewerkers moeten beschikken.

66

Projecten en Investeringen Cybersecurity en privacy

Informatiebeveiliging

Gemeenten zijn voor steeds meer beleidsterreinen verantwoordelijk en maken daarbij gebruik van de mogelijkheden van informatie-uitwisseling. Bij de uitwisseling van informatie kunnen beveiligings- en privacy risico’s voordoen die een groot impact kunnen hebben (financieel en imago). Maatregel: Vanaf 1 januari 2020 hanteren we de Baseline Informatiebeveiliging Overheden als norm voor de informatieveiligheid in onze gemeente. De BIO is een doorontwikkeling van de BIG en is meer gericht op managen van de risico's. We voeren een baseline toets BIO uit en jaarlijks een audit uit conform de ENSIA systematiek. De mogelijkheid tot het verzekeren van schade als gevolg van security incidenten wordt onderzocht.

Wet- en regelgeving

Fiscale regels

Niet voldoen aan fiscale bepalingen met naheffing en boetes tot gevolg. Maatregel: Permanente educatie medewerkers financiën en periodieke scholing van budgethouders. Overleg met Belastingdienst en indien noodzakelijk inschakelen van een fiscalist.

Nadere toelichting van de belangrijkste financiële risico's Ontwikkeling van de algemene uitkering De algemene uitkering uit het gemeentefonds stijgt in 2025 ten opzichte van de primitieve begroting met € 3,6 miljoen op rekeningbasis. De stijging wordt onder meer door de nabetaling sociaal domein over de jaren 2023 en 2024, de hogere inflatie en loonkostenstijgingen, als ook door specifieke aanpassingen zoals voor de kosten van participatie € 470.000 en toevoegingen aan de decentralisatie uitkeringen € 540.000. Opschalingskorting De opschalingskorting is een aantal jaren opgenomen als drukmiddel om te komen tot grotere gemeenten (100.000+) Eindelijk is er duidelijkheid verschaft en is de opschalingskorting definitief geschrapt. Openeinderegelingen Minimabeleid, schuldhulpverlening en leerlingenvervoer zijn zogenoemde open einderegelingen. Het beroep op de schuldhulpverlening is in 2025 nagenoeg gelijk gebleven. De uitgaven voor minimabeleid blijven voor 2025 onder de begrote ramingen. Dit is mede te danken aan een blijvend lage werkloosheid en verhoging van het minimumloon. Qua leerlingenvervoer zien we een lichte daling, omdat we strak sturen op meer gebruik van openbaar vervoer. Dit neemt niet weg dat, afhankelijk van de leerlingproblematiek deze kosten weer kunnen gaan stijgen. Wmo De toenemende vergrijzing zal de vraag doen toenemen.

Daarnaast zijn de uurtarieven voor Hulp bij het huishouden gestegen. De verwachting is dat de uitgaven zullen stijgen.

67

Daarnaast denkt het nieuwe kabinet aan het afschaffen van de hulp bij het huishouden als maatweekvoorziening per 2029. Mogelijk zal er alleen voor minima een regeling overblijven. Dit zal onzekerheid rond de financien geven. Er zal een uitname uit het gemeentefonds komen. Nieuwe aanbesteding van ondersteuning en hulpmiddelen va medio 2026 zullen tot hogere uitgaven leiden. Hoeveel is nu nog niet exact duidelijk. De markt van hulpmiddelen is een beperkte markt. Dit maakt dat de kans op hogere uitgaven zeer groot is. De nieuwe aanbesteding van 2026 van de maatwerkvoorziening begeleiding zal tot hogere kosten leiden. De uurprijzen zijn als gevolg van het moeten voldoen aan de AMVB gestegen. Wij werken aan een nieuwe governance rond de regionale taak maatschappelijke opvang. De kosten hiervan zullen verdeeld worden over de 8 gemeenten. Dit leidt waarschijnlijk tot een tekort omdat de regionale uitgaven nu hoger liggen dan de regionale inkomsten. De verwachting is dat deze de komende jaren gedekt kunnen worden met overschotten op beschermd wonen die regionaal verdeeld worden. Jeugdzorg Als gemeente zijn we niet de enige verwijzer op grond van de Jeugdwet, maar wel verantwoordelijk voor alle kosten. Ook Gecertificeerde Instellingen (GI’s), huisartsen en kinderartsen kunnen doorverwijzen. Hier hebben wij dus beperkte invloed op de doorverwijzingen en dit vormt een risico.

We zetten vol in op preventie en verdere samenwerking met de huisartsen (middels de Praktijkondersteuners Huisartsen Jeugd en). Doel is om te normaliseren en dure verwijzing naar tweedelijns zorg te voorkomen. De samenwerking met de huisartsen is inmiddels structureel, waarbij de POH-Jeugd uitbreidt en er landelijke via de reikwijdte van de Jeugdwet wordt gestuurd op concretere samenwerkingsafspraken met huisartsen. Met de GI’s zijn afspraken gemaakt op Gelders niveau middels de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming. Doel is de dienstverlening te verbeteren waarbij ook de samenwerking (het samen optrekken) tussen ons lokale team en de GI’s een belangrijk speerpunt is. Op verwijzingen naar jeugdhulp uit de Jeugdwet hebben we dus niet altijd invloed. Daarnaast zijn er zeer intensieve vormen van jeugdhulp die ook erg kostbaar zijn, zoals Integrale Verblijfshulp en Jeugdzorg Plus. Daarnaast is de afbouw van deze Jeugdzorg Plus naar kleinschalige (en dus duurdere) woonvormen gaande. We zijn en blijven verantwoordelijk voor jeugdigen uit onze eigen gemeente die in deze zeer intensieve verblijfsvormen van jeugdhulp verblijven. Tot slot dient te worden opgemerkt dat er een nieuwe inkoop voor jeugdhulp binnen de Jeugdwet vanaf 2026 is gestart. Daarvan zijn de mogelijke financiële risico’s nog moeilijk te overzien.

Een voorzichtig positieve inschatting is dat we middels het afrekenen op daadwerkelijk gedane inzet (in plaats van bevoorschotting) meer grip verkrijgen op de duur van de ingezette jeugdhulp. Participatiewet We willen bereiken dat zoveel mogelijk mensen deelnemen aan het arbeidsproces en in de samenleving. Niet de wet staat centraal maar de vraag/ondersteuningsbehoefte van onze inwoners. Wij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet. Deze uitvoering (zoals het verstrekken van uitkeringen en het zoveel mogelijk regulier aan het werk helpen van werkzoekenden en het ondersteunen door middel van loonkostensubsidie) hebben wij bij Fijnder belegd. Wij dragen echter de financiële risico’s. ?In 2025 is het uitkeringsbestand met 2,4 % gedaald. In 2025 was de rijksuitkering (BUIG budget) voldoende om de kosten van uitkeringen te dekken. Dit blijft voor de komende jaren wel een risico, met name vanwege de toename van het aantal statushouders en inwoners met een arbeidsbeperking. Inwoners met een arbeidsbeperking Inwoners met een arbeidsmarktbeperking die onder de participatiewet vallen dienen we zoveel mogelijk regulier aan de slag te helpen Voor deze groep inwoners hebben we loonkostensubsidie beschikbaar om de beperkte loonwaarde te compenseren. Eind 2025 zijn er 53 mensen met behulp van loonkostensubsidie aan de slag bij een reguliere werkgever.

Daarnaast kunnen we een voorziening beschut werk toekennen. Een steeds grotere groep slaagt er dus op deze manier in om werk te vinden. De loonkostensubsidie en de kosten voor beschut werk moeten echter wel gefinancierd worden uit het BUIG-budget. Dus ook succesvolle plaatsingen met loonkostensubsidie houden een financieel risico in voor de gemeente

68

Gebundelde uitkering (BUIG) Wij ontvangen een gebundelde uitkering (de BUIG) om daarmee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet te bekostigen. De Participatiewet kent een budgetteringsystematiek. Dit is een financieringssystematiek die zo is ingericht dat het gemeenten moet prikkelen om zoveel mogelijk mensen uit de uitkering en aan het werk te helpen en te houden. De gebundelde uitkering is een ongeoormerkt budget. Wij mogen een overschot op het budget vrij besteden, maar moeten een tekort op het budget in beginsel zelf opvangen. Gemeenten die tekorten hebben op hun budget op grond van de PW moeten deze tekorten in beginsel opvangen uit eigen middelen. Gemeenten die een omvangrijk tekort hebben, kunnen onder voorwaarden in aanmerking komen voor een aanvullend budget, de zogenaamde vangnetregeling. Uitvoering Wsw De wijze van uitvoering van de Wsw ligt?bij Fijnder. Hierdoor is er 1 uitvoeringsorganisatie voor alle activiteiten van sociale activering tot begeleiding naar regulier werk. De beschut binnen populatie wordt begeleid vanuit een werklocatie in Groenlo. Dit zijn eind 2025 72 werknemers. Er zijn 102 werknemers "buiten” gedetacheerd. ?De werknemers in detachering worden ook begeleid door Fijnder. Wel zijn er zorgen over het subsidieresultaat binnen de Wsw. Het subsidieresultaat is de som van de loonkosten enerzijds en de Wsw-subsidie anderzijds.

Voor iedere sw-medewerker kan het subsidieresultaat worden vastgesteld. Schuldhulp Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening. Hierin werken we samen met de Stadsbank Oost Nederland en de vrijwilligers van Schuldhulp Op Maat. Een andere wettelijke taak is vroegsignalering waarbij het doel is om onoplosbare schulden te voorkomen en zo snel mogelijk perspectief te bieden aan onze inwoners. Door de hoge inflatie zijn de kosten van levensonderhoud enorm gestegen. Het Rijk en de gemeente heeft hierop geanticipeerd door aanvullende ondersteuningsmaatregelen aan te bieden. Daarnaast zijn uitkeringen en minimumloon fors verhoogd. We hebben in 2025 geen substantiële toename gezien van het aantal inwoners in financiële problemen. Dit blijft echter wel een risico aangezien de kosten van levensonderhoud hoog zijn en veel inwoners het maar net redden om de eindjes aan elkaar te knopen. Statushouders Een steeds groter deel van ons uitkeringsbestand bestaat uit statushouders. Deze groep heeft vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt vanwege allerlei oorzaken (taal, relevante opleiding, trauma etc.). Uiteraard bieden we deze inwoners taal- en integratietrajecten aan. Desondanks lopen we het risico dat deze groep langdurig een beroep moet doen op een uitkering. Hierdoor kan er een tekort ontstaan op het BUIG-budget.

Wet Inburgering De regie op inburgering ligt sinds 1 januari 2022 bij de gemeenten, met lokale inkoop van de drie leerroutes bij vier aanbieders. Er bestaat financiële onzekerheid als meer deelnemers instromen in duurdere trajecten of wanneer deelnemers moeten wijzigen/afschalen van route gedurende een lopend traject. Daarnaast kan vertraging in de start of voortgang van cursussen, bijvoorbeeld door tekort aan kinderopvang, leiden tot extra kosten of langere trajecten. Ook het risico dat inburgeraars hun traject niet binnen de wettelijke termijn afronden kan extra uitgaven veroorzaken, omdat gemeenten aanvullende trajecten of verlengingen moeten inkopen. Wijzigingen in wet- en regelgeving, onverwachte instroompieken van statushouders en administratieve of uitvoeringsrisico’s bij Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) vormen eveneens financiële aandachtspunten. De gemeente monitort daarom instroom, verdeling over leerroutes en trajectvoortgang nauw, en zet waar nodig maatwerk en aanvullende trajecten in om risico’s te beperken. Bouwgrondexploitatie Vanuit strategisch en financieel oogpunt is het noodzakelijk om minimaal 1 keer per jaar de ontwikkeling en verkoop van woningen en bedrijventerreinen herzien. De afgelopen periode zijn diverse bouwkavels en bedrijfskavels verkocht.