Document · PDF

bp kerkstraat 36 toelichting bijlagen

Raadscommissie 30 november 2021, gemeente Oost GelreBij agendapunt: Bestemmingsplan 'Herziening woningbouw Kerkstraat 36 te Harreveld’23.362 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Herziening woningbouw Kerkstraat 36 Harreveld

Herziening woningbouw Kerkstraat 36 Harreveld vastgesteld

Inhoudsopgave

Bijlagen bij de toelichting

Bijlage 1

Archeologisch onderzoek

Bijlage 2

Bodemonderzoek

Bijlage 3

Akoestisch onderzoek weg- en industrieverkeerslawaai

137

Bijlage 4

Stikstofberekening

209

Bijlage 5

Quickscan natuurtoets

226

Bijlage 6

Watertoets en waterparagraaf

255

BJZ.nu Bestemmingsplannen

Herziening woningbouw Kerkstraat 36 Harreveld vastgesteld

Bijlagen bij de toelichting

BJZ.nu Bestemmingsplannen

Herziening woningbouw Kerkstraat 36 Harreveld vastgesteld

Bijlage 1

Archeologisch onderzoek

BJZ.nu Bestemmingsplannen

Bureauonderzoek en verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld, Gemeente Oost Gelre

Opdrachtgever Café de Boer Kerkstraat 36 7135 JL Harreveld contactpersoon: dhr. B. Hommelink b.hommelink@wamenvanduren.nl Projectnummer 213185 Kenmerk AW/DIR/HAMA/213185

Eindredactie/kwaliteitscontrole

Drs. E.E.A. van der Kuijl

Paraaf

Datum 09-04-2021

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Colofon Opdrachtgever

Café de Boer, Kerkstraat 36 Harreveld

Project

Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld

Projectnummer

213185

Titel

Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld , Gemeente Oost Gelre

Datum en versie

09-04-2021, versie 1.1 (concept)

Auteur

drs. A. Wagner, drs. E.E.A. van der Kuijl en mw. ing. J.F.M. Rohling

Kwaliteitscontrole

drs. E.E.A. van der Kuijl (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector)

Afbeelding voorzijde:

Luchtfoto (2020) van het plangebied. Bron: www.pdok.nl.

2 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Inhoud Samenvatting ........................................................................................................................... 4 1.

Inleiding ............................................................................................................................. 6 1.1

Inleiding en onderzoekskader .................................................................................. 6

1.2

Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek en booronderzoek ....................... 7

1.3

Werkwijze Bureauonderzoek ................................................................................... 7

1.4

Beleidskaders ........................................................................................................... 7

1.5

Administratieve gegevens ...................................................................................... 11

Bureauonderzoek en verwachtingsmodel....................................................................... 12 2.1

Landschapsgenese ................................................................................................ 12

2.2

Historische ontwikkeling van Harreveld en het plangebied ................................... 17

2.3

Bouwhistorische waarden ...................................................................................... 21

2.4

Archeologische waarden ........................................................................................ 23

2.5

Archeologisch verwachtingsmodel ......................................................................... 27

Resultaten van het booronderzoek ................................................................................. 30 3.1

Werkwijze booronderzoek ...................................................................................... 30

3.2

Resultaten .............................................................................................................. 30

Conclusie en aanbeveling ............................................................................................... 33 4.1

Conclusie................................................................................................................ 33

4.2

Selectieadvies ........................................................................................................ 33

4.3

Voorbehoud ............................................................................................................ 34

Gebruikte literatuur ................................................................................................................. 35 Geraadpleegde websites .................................................................................................... 36 BIJLAGEN .............................................................................................................................. 37

3 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Samenvatting Hamaland Advies heeft in opdracht van Café de Boer een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd voor de locatie Kerkstraat 36 te Harreveld, gemeente Oost Gelre. Aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen sloop (incl. funderingen) van het zaalgebouw van het Café waarna dit deel van de locatie zal worden herontwikkeld voor woningbouw. De plannen voorzien in de bouw van acht starterswoningen. Exacte bouwplannen zijn in dit stadium van het project nog niet beschikbaar. Op basis van de schetsplannen kan voorlopig uitgegaan worden van een indicatieve omvang van ca. 350 m2 voor de bouwputten van de acht woningen. Hiervan vallen ca. 155-160 m2 buiten de contour van de te slopen bebouwing. De ontgravingsdiepte zal naar verwachting ca. 1,0 m -mv bedragen. Het plangebied heeft een omvang van ca. 1.140 m², het te slopen zalengebouw heeft een oppervlakte van ca. 565 m². Om de geplande woningbouw mogelijk te maken dient het bestemmingsplan (enkelbestemming horeca) te worden gewijzigd. Volgens het vigerende bestemmingsplan Kern Harreveld 2015 geldt voor het plangebied de dubbelbestemming Waarde – Archeologische verwachtingswaarde 2. Archeologisch vooronderzoek is hier verplicht bij bodemingrepen met een omvang van meer dan 100 m2 en een verstoringsdiepte van meer dan 0,3 m -mv.

De toekomstige sloop- en bouwplannen zullen naar verwachting beide vrijstellingsgrenzen overschrijden. Vanwege de verwachte overschrijding van de vrijstellingsgrenzen heeft Hamaland Advies een KNA-conform bureauonderzoek uitgevoerd dat is aangevuld met een veldonderzoek (verkennende fase). Conclusie Bureauonderzoek Het bureauonderzoek heeft laten zien dat het plangebied zich in het pleistocene dekzandlandschap van het Oostnederlands Plateau bevindt (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Geomorfologisch is (na extrapolatie) waarschijnlijk sprake van dekzandwelvingen en/of een dekzandrug, beide met een vrij vlak, laaggelegen reliëf (steilste hellingen ¼° - 1° [2°]) en een lokaal maximaal hoogteverschil van 0,5-1,5 m met op de hogere delen soms een oud-bouwlanddek, bodemkundig is sprake van een hoge zwarte enkeerdgrond van lemig fijn zand. Het plangebied is nog niet eerder archeologisch onderzocht, evenmin zijn in Archis3 vondstmeldingen in het plangebied geregistreerd. Hoewel archeologische resten vanaf het laat-Paleolithicum verwacht kunnen worden zijn deze in het onderzoeksgebied vooralsnog niet aangetoond. De vroegste op dit moment bekende bewoning dateert in de vroege middeleeuwen B.

Op grond van de resultaten van het bureauonderzoek wordt voor het plangebied uitgegaan van een lage tot middelhoge verwachting op archeologische resten uit de periode laatPaleolithicum tot en met de Romeinse tijd en een hoge verwachting op resten van nederzettingen en landgebruik vanaf de vroege middeleeuwen tot en met de recente tijd. Volgens de resultaten van het cartografische onderzoek is het plangebied (vanaf) in ieder geval de 19e eeuw tot en met het begin van de 20e eeuw agrarisch gebruikt. Agrarische werkzaamheden kunnen een bodemverstoring tot in de C-horizont hebben veroorzaakt. Vanaf de jaren ’20 van de 20e eeuw is het plangebied bebouwd. Over de oudste bebouwing zijn geen verdere gegevens beschikbaar. Voor de meest recente bebouwing is volgens informatie van de opdrachtgever een vlakdekkende bouwput uitgegraven. Hierdoor zal de bodem ter plaatse van het nu te slopen zaalgebouw tot ca. 0,8 à 1,0 m -mv verstoord zijn. Afhankelijk van de dikte van het esdek in het plangebied moet ervan worden uitgegaan dat de verstoring door de meest recente bebouwing tot in de (top van de) C-horizont reikt. Dit is ook aannemelijk, omdat funderingen doorgaans op het dekzand worden gerealiseerd. Buiten de bestaande bebouwing zal het naar verwachting een beschermend effect hebben gehad op eventuele archeologische resten ter plaatse.

Dit zal door middel van bodemonderzoek moeten worden aangetoond.

4 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Booronderzoek Er zijn tijdens het uitgevoerde verkennend booronderzoek geen intacte bodems aangetroffen in het plangebied. In het plangebied is in alle boringen sprake van een ophoogpakket met subrecent geroerde lagen met een bijmenging aan gebroken puin. Ter plaatse van boring 3A, 3B en 3C zijn de boringen vastgelopen in de puinlaag een diepte van respectievelijk 40 cmmv..De natuurlijke ondergrond is aangetroffen op minimaal 70 cm-mv (boring 1) en 95 cm-mv (boring 2) tot maximaal 145 cm-mv (boring 4) en 170 cm-mv (boring 5) en bestaat uit fijn sterk siltig dekzand van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. Alle laagovergangen zijn scherp. De diepe bodemverstoring is waarschijnlijk ontstaan bij de sloop van de voormalige boerderij en de bouw van het zalencomplex. Selectieadvies Vanwege de grote mate van bodemverstoring waarbij de oorspronkelijke bodemopbouw en de eerdlaag verloren zijn gegaan, is de kans dat met de voorgenomen bodemingrepen behoudenswaardige archeologische vindplaatsen verloren gaan gering. Daarom adviseren wij om geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren en het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden.

Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. De resultaten van het bureauonderzoek en het booronderzoek dienen te worden getoetst door het bevoegd gezag, de gemeente Oost Gelre (dhr. P. Ballast) en diens adviseur, de Regioarcheoloog van de ODA, voordat met de geplande bodemingrepen gestart kan worden. Wij wijzen erop dat het selectiebesluit van het bevoegd gezag af kan wijken van het selectieadvies van Hamaland Advies. Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (Erfgoedwet 1-7-2016, art. 5.10 en 5.11) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de RCE te Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Oost Gelre (dhr. P. Ballast) hiervan per direct in kennis te stellen.

5 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Inleiding

1.1

Inleiding en onderzoekskader Hamaland Advies heeft in opdracht van Café de Boer een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd voor de locatie Kerkstraat 36 te Harreveld, gemeente Oost Gelre (afb. 1). Aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen sloop (incl. funderingen) van het zaalgebouw van het Café, waarna dit deel van de locatie zal worden herontwikkeld voor woningbouw. De plannen voorzien in de bouw van acht starterswoningen (bijl. 1). Exacte bouwplannen zijn in dit stadium van het project nog niet beschikbaar. Op basis van de schetsplannen kan voorlopig uitgegaan worden van een indicatieve omvang van ca. 350 m2 voor de bouwputten van de acht woningen. Hiervan vallen ca. 155-160 m2 buiten de contour van de te slopen bebouwing. De ontgravingsdiepte zal naar verwachting ca. 1,0 m mv bedragen.1 Het plangebied heeft een omvang van ca. 1.140 m², het te slopen zalengebouw heeft een oppervlakte van ca. 565 m². Om de geplande woningbouw mogelijk te maken dient het bestemmingsplan (enkelbestemming horeca) te worden gewijzigd. Volgens het vigerende bestemmingsplan Kern Harreveld 2015 geldt voor het plangebied de dubbelbestemming Waarde – Archeologische verwachtingswaarde 2.

Archeologisch vooronderzoek is hier verplicht bij bodemingrepen met een omvang van meer dan 100 m2 en een verstoringsdiepte van meer dan 0,3 m -mv.2 De toekomstige sloop- en bouwplannen zullen naar verwachting beide vrijstellingsgrenzen overschrijden. Vanwege de verwachte overschrijding van de vrijstellingsgrenzen heeft Hamaland Advies een bureauonderzoek conform de BRL 4002 uitgevoerd dat is aangevuld met een veldonderzoek (verkennende fase) conform de BRL 4003.

Afbeelding 1: Topografische kaart met het plangebied (bron: opentopo.nl).

1 2

Schr. med. (e-mail) opdrachtgever aan Hamaland Advies d.d. 17-03-2021. Gemeente Oost Gelre (ed.) 2017, artikel 16.

6 van 46

Project Kenmerk

1.2

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek en booronderzoek Het doel van het bureauonderzoek en het inventariserend booronderzoek (verkennende fase) is het verkrijgen van inzicht in bekende en te verwachten archeologische waarden in en om het plangebied. Op basis van de verworven informatie wordt een archeologisch verwachtingsmodel voor de onderzoekslocatie opgesteld. De volgende vragen zullen, indien mogelijk, beantwoord worden: • Wat is de bodemopbouw en de vermoedelijke intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied? • Kunnen er archeologische vindplaatsen in het onderzoeksgebied aanwezig zijn en zo ja welke en waar (welke diepte) en in welke vorm? Het antwoord op deze vragen zal worden verwerkt in een archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied, waarbij aangegeven zal worden of een nader onderzoek door middel van boringen of proefsleuvenonderzoek nodig zal zijn of niet. • Is aanvullend veldonderzoek door middel van boringen en/of proefsleuvenonderzoek noodzakelijk?

1.3

Werkwijze Bureauonderzoek Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (protocol 4002 Bureauonderzoek KNA, versie 4.1) en bestaat uit de volgende onderdelen: • • • • • •

afbakenen plan- en onderzoeksgebied, vermelden overheidsbeleid, vaststellen consequenties toekomstig gebruik (KNA LS01) beschrijving van het huidig gebruik (KNA LS02); beschrijving van de historische situatie en de mogelijke verstoringen KNA LS03); beschrijving van de bekende archeologische, ondergrondse bouwhistorische en aardwetenschappelijk kenmerken (KNA LS04); het opstellen van een specifieke verwachting en formulering onderzoeksstrategie (KNA LS05); het opstellen van een standaardrapport (KNA LS06).

Om tot een gefundeerd archeologisch verwachtingsmodel te komen is voor het onderzoek relevant bronnenmateriaal geraadpleegd. Door informatie uit verschillende invalshoeken samen te voegen ontstaat de mogelijkheid dwarsverbanden te leggen tussen de diverse brontypen en aan de hand hiervan een geïntegreerd archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. De gegevens voor het bureauonderzoek zijn ontleend aan: • • • • •

1.4

Archis3, het geautomatiseerde archeologische informatiesysteem voor Nederland; geomorfologisch, geologisch, bodemkundig, topografisch en historisch kaartmateriaal; archeologische verwachtings- en advieskaart gemeente Oost Gelre; archeologische rapporten en publicaties; Archeologie met beleid. Afwegingskader voor archeologiebeleid in de Regio Achterhoek. 3

Beleidskaders Rijksbeleid In 1992 werd in Valetta door de Ministers van Cultuur van de bij de Raad van Europa aangesloten landen het 'Europees Verdrag inzake de bescherming van het Archeologisch Erfgoed', beter bekend onder de naam 'Verdrag van Malta', ondertekend. De Wet op de Archeologische Monumentenzorg is op 1 september 2007 in werking getreden. De nieuwe wet 3 Willemse en Kocken 2012.

7 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

heeft zijn beslag gekregen via een wijziging van de Monumentenwet 1988, aanpassingen in de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) en enkele andere wetten en met de invoering van de Wabo (2010). Met de nieuwe Wet op de Archeologische Monumentenzorg is het accent komen te liggen op het streven naar het behoud en beheer van archeologische waarden in de bodem (in situ) en het beperken van (de noodzaak van) archeologische opgravingen. Uitgangspunt van het nieuwe beleid is tevens het principe 'de verstoorder betaalt'. Bij het voorbereiden van werkzaamheden die het bodemarchief kunnen verstoren (zoals de aanleg van een weg, een nieuwe woonwijk, een bedrijventerrein), dient onderzocht te worden of daardoor archeologische resten verstoord kunnen worden. Als uit het onderzoek blijkt dat er archeologische waarden aanwezig zijn en deze niet ter plaatse behouden kunnen blijven, dan dient de initiatiefnemer van het werk de kosten te dragen die gepaard gaan met het opgraven en conserveren van de plaats. Met de introductie van de nieuwe wet zijn de kerntaken en bestuurlijke verantwoordelijkheden van gemeenten veranderd. Eén van de belangrijkste consequenties is, dat gemeenten een centrale rol is toegekend in de bescherming van archeologisch erfgoed. In de wet is bepaald, dat gemeenten door inzet van een planologisch instrumentarium het archeologisch belang dienen te waarborgen.

Bescherming van het archeologisch erfgoed kan onder meer vorm krijgen door in bestemmingsplannen regels ter bescherming van bekende en te verwachten archeologische waarden op te nemen. In de regelgeving is vastgelegd dat in het kader van een omgevingsvergunning van de aanvrager geëist kan worden dat hij een rapport overlegt waarin de archeologische waarde van het te verstoren terrein voldoende is vastgesteld. Voor de toetsing van archeologische waarden is een archeologisch bestel ontwikkeld, waarmee de archeologische waarde van een terrein bepaald kan worden door middel van een getrapt systeem van onderzoek. In het kader van het vrijstellingsbesluit volstaat in eerste instantie een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO). Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van toepassing. De Erfgoedwet harmoniseert bestaande weten regelgeving, schrapt overbodige regels en legt de verantwoordelijkheid voor de bescherming van het cultureel erfgoed zoveel mogelijk bij het erfgoedveld zelf: musea, collectiebeheerders, archeologen, eigenaren en overheden. Bepaalde onderdelen van de wettelijke bescherming van het cultureel erfgoed verhuizen naar de nieuwe Omgevingswet. De vuistregel hierbij is: duiding van erfgoed in de Erfgoedwet, omgang met erfgoed in de fysieke leefomgeving in de Omgevingswet.” Provinciaal Beleid Het provinciaal beleid van Gelderland t.a.v.

cultuurhistorie en archeologische monumentenzorg is vastgelegd in het Cultuur- en erfgoedprogramma.4 Zij wil bewerkstelligen: • Versterken van de functionaliteit van erfgoed • Verbeteren van de uitvoeringskwaliteit door samenwerking in het erfgoednetwerk • Stimuleren van innovatie en nieuwe ontwikkelingen • Verankeren van de geschiedenis van Gelderland in de identiteit van de Gelderse regio’s • Versterken van de maatschappelijke rol van musea • Versterken van de presentatie van collecties beeldende kunst die verbonden zijn met onze provincie, de ‘Gelderse school’ • Stimuleren van kwalitatief hoogwaardig cultuuronderwijs op basisscholen. Cultuureducatie heeft een vaste plek in het lesaanbod binnen het basisonderwijs • Stimuleren van cultuur- en erfgoedparticipatie In de Uitgangspuntennotitie aanpak Cultuur en Erfgoed zijn voor 2021 vier provinciale doelen geformuleerd:5 1. versterken van de culturele infrastructuur 2. stimuleren van deelname aan cultuur en erfgoed via cultuureducatie en participatie 3. versterken van de Gelderse identiteit 4 5

www.gelderland.nl. Gedeputeerde Staten van Gelderland (ed.) 2020a-c.

8 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

4. behouden en ontwikkelen van erfgoed Archeologie en de zorg voor het archeologisch erfgoed vallen onder de doelen 3 en 4. Bij de realisatie van de geformuleerde doelen treedt de provincie complementair op ten opzichte van de gemeenten. De archeoregio laat zich op het regionale niveau van Oost-Gelderland onderverdelen in vijf subgebieden op basis van de geomorfologische gesteldheid:6 • het plateau van Winterswijk (subregio 1) • het stuwwallandschap van Montferland (subregio 2) • het vlakke midden, het centrale dekzandlandschap (subregio 3) • het stuwwal- en dekzandlandschap van het stroomgebied van de Berkel (subregio 4) • het rivierenlandschap van de Oer-Rijn, de Oude IJssel en IJssel (subregio 5) Het plangebied ligt in geen van deze subregio’s, zodat de provincie geen sturing geeft in het beleid. Gemeentelijk beleid De gemeente Oost Gelre beschikt over eigen archeologiebeleid. Er is een vastgestelde archeologische beleidsadvieskaart uit 2008 met een bijstelling in 2015,7 die gebruikt is als toetsingskader voor de archeologische verwachting. Verder zijn de landelijke en provinciale richtlijnen leidend, voor het opstellen en toetsen van het onderhavig onderzoek.

In 2012 is in opdracht van de gemeenten in de Regio Achterhoek een nieuw afwegingskader voor archeologiebeleid in de Regio Achterhoek opgesteld.8 De richtlijnen van dit beleid zijn bij het opstellen van onderhavig onderzoek ook toegepast. Volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Oost Gelre ligt het plangebied in een archeologisch waardevol verwachtingsgebied categorie 6. Dit betreft gebieden met een hoge verwachting, waarbij de archeologische resten afgedekt zijn door een >50 cm dik plaggendek en daardoor waarschijnlijk goed geconserveerd zijn. Bij deze categorie hoort een onderzoeksverplichting bij bodemingrepen dieper dan 0,4 m -mv en met een omvang vanaf 100 m2 (afb. 2).9

http://www.gelderland.nl/4/Home/Kennisagenda-archeologieOostGelderland.html. De Roode en Van den Berghe 2008/2015. 8 Willemse en Kocken 2012. 9 De Roode en Van den Berghe 2008/2015. 7

9 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Afbeelding 2: Detail van de archeologische beleidskaart (westblad) van de gemeente Oost Gelre met ligging van het plangebied (De Roode en Van den Berghe 2008).

10 van 46

Project Kenmerk

1.5

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Administratieve gegevens Tabel 1: Gegevens projectgebied Opdrachtgever

Café de Boer

Projectnaam

Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld

Uitvoerder, Beheer documentatie

Plaats

Hamaland Advies

Bevoegd gezag

Gemeente Oost Gelre

Provincie, Gemeente, Plaats

Gelderland, Oost Gelre, Harreveld

Adres en Toponiem

Kerkstraat 36

Kaartblad

41Bn1

RD-coördinaten

Centrumcoörd.

232.614/443.933

232.630/443.909

232.607 / 443.910 ZW

232.599/443.887

232.581/443.912

Hoogte plangebied

20,24 m NAP (ZW) / 20,32 (NO)

CMA/AMK Status en nummer

n.v.t.

Kadastrale gegevens

kadastrale gemeente Lichtenvoorde, sectie M, perceel 337 (ged.)

Archis3 zaaknummer

506629100

Oppervlakte plangebied

ca. 1.140 m²

Oppervlakte onderzoeksgebied

ca. 78,5 ha

Huidig grondgebruik

bebouwing (horeca)

Toekomstig grondgebruik

bebouwing (wonen)

Geomorfologie (extrapolatie)

dekzandwelvingen met vrij vlak, laaggelegen reliëf, al dan niet met oud bouwlanddek (3L51yc), en/of dekzandrug met dezelfde terreinkenmerken (3B53yc)

Bodemtype

hoge zwarte enkeerdgrond, lemig fijn zand (zEZ23)

Grondwatertrap

Vbo (GHG 25-40 cm -mv, GLG 120-180 cm -mv)

Geologie

dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden; Bx5)

Periode

laat-Paleolithicum t/m recent

Het onderzoeksgebied voor dit bureauonderzoek is gedefinieerd als het gebied dat ligt in een straal van ca. 500 m rondom (de centrumcoördinaat van) het plangebied.

11 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Bureauonderzoek en verwachtingsmodel

2.1

Landschapsgenese Geologie, Geomorfologie, Bodem Geologisch gezien is Harreveld en de Achterhoek grotendeels een opgevuld gletsjerbekken. Dit dal ontstond in de voorlaatste ijstijd, het Saalien, toen het uit Scandinavië oprukkende landijs gebruik maakte van de hier al aanwezige rivierdalen en daarbij de dalwanden tot grote hoogte opstuwde. Het opgestuwde materiaal bestond uit door de grote rivieren afgezette zanden grindpakketten. Deze sedimenten waren afkomstig van de Rijn en de voorlopers van de Elbe en Weser. De Rijn, die oorspronkelijk door het huidige IJsseldal noordwaarts stroomde, werd door het oprukkende landijs gedwongen meer naar het westen af te buigen. Aan het landijs is ook de afzetting van keileem te danken, een stug en ondoorlatend mengsel van leem, zand en keien, dat op de bodem van de gletsjerbekkens achterbleef nadat het ijs verdween. Het onderzoeksterrein is onderdeel van het oostelijk Zandgebied. 10 In de laatste ijstijd, het Weichselien (ca. 120.000-11.700 jaar geleden) bereikte het landijs Nederland niet. Het landschap veranderde in een open taiga-achtig landschap met geïsoleerde bosopstanden, dwergstruiken, heide en kruiden. Gedurende het Weichselien raakten de diverse dalsystemen voor een belangrijk deel opgevuld met smeltwaterafzettingen, veen en klei. Tussen 32.500 en 19.000 jaar geleden werd het steeds droger en kouder.

In uitgestrekte delen van de Achterhoek werd een dikke zwakgolvende deken van fijn stuifzand afgezet. Tussen 13.000 jaar en 11.500 jaar geleden zijn veel dalen opgevuld met stuifzand. Dit werden later de belangrijkste woongebieden. Na de laatste IJstijd ontstond het huidige landschap, aanvankelijk bestaande uit heidevelden, broekgebieden en woeste gronden die vanaf de vroege middeleeuwen geleidelijk ontgonnen werden. Vanaf de late middeleeuwen ontstonden hierop de plaggendekken. Er wordt gesproken van een enkeerdgrond gesproken wanneer het esdek dikker is dan 0,5 m. Het plangebied bevindt zich in het dekzandlandschap dat tot het Oostnederlandse Plateau wordt gerekend. De bovengrond bestaat over een groot aaneengesloten gebied uit een laag dekzand met een minimale dikte van 1,25-1,5 m. Op het hooggelegen plateau bevindt zich een slecht doorlatende pleistocene leemlaag. Hierdoor zijgt neerslag nauwelijks in, maar stroomt via oude smeltwaterdalen in de terrasrand snel af naar het westen. Binnen de gemeente Oost Gelre worden op basis van de geomorfologie en bodemgesteldheid globaal drie deelgebieden of landschappen onderscheiden, het dekzandlandschap, het landschap van de fluviatiel-pleistocene terrasresten en het landschap van de plateaus. Het plangebied bevindt zich in het dekzandlandschap dat tot het Oostnederlandse Plateau wordt gerekend.

Op de dekzandruggen bevinden zich uitgestrekte essen. Onder deze essen kunnen goed geconserveerde archeologische resten aanwezig zijn. Voor het dekzandlandschap geldt dat de meest reliëfrijke delen (goed ontwaterde dekzandruggen en –koppen) die grenzen aan of worden omgeven door laaggelegen, natte gebieden een hoge archeologische verwachting hebben. De ondergrond bestaat dan uit dekzand en fluvioperiglaciale afzettingen behorend tot de Formatie van Boxtel (Laagpakket van Wierden).

Berendsen 2005; 2008.

12 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

1. Wat is a) de aard (ontstaanswijze), b) diepteligging en c) ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in het omringende gebied (binnen een afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie) en in de ondiepe ondergrond? d) Hoe dik is de holocene deklaag? Het plangebied bevindt zich in het dekzandlandschap dat tot het Oostnederlandse Plateau wordt gerekend. Volgens de Geologische kaart van Nederland valt de ondergrond van het plangebied onder het Pleistocene dekzandlandschap van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden (Bx5).11 De bovengrond bestaat over een groot aaneengesloten gebied uit een laag dekzand met een minimale dikte van 1,25-1,50 m.12 De top van het pleistocene zand wordt verwacht op een diepte van ca. 1,0 m -mv. Ter plaatse van het plangebied (centrumcoördinaat) heeft de Formatie van Boxtel een (gemodelleerde) dikte van 7,68 m.13 Op de Geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd in verband met de ligging in de bebouwde kom. Extrapolatie vanuit de omliggende eenheden duidt erop dat zeer waarschijnlijk sprake is van dekzandwelvingen met een vrij vlak, laaggelegen reliëf (steilste hellingen ¼° - 1° [2°]) en een lokaal maximaal hoogteverschil van 0,5-1,5 m met op de hogere delen soms een oud-bouwlanddek (3L51yc) en/of een dekzandrug met dezelfde terreinkenmerken en de mogelijke aanwezigheid van een oud-bouwlanddek (3B53yc, zie afb.

3).14 De archeologische landschappenkaart van de gemeente Oost Gelre gaat voor het plangebied uit van dekzandruggen en -koppen afgedekt door een >50 cm dik plaggendek. 15

Afbeelding 3: Detail van de Geomorfologische kaart 2019 met het plangebied (bron: Dinoloket).

Schokker 2010. Berendsen 2008. 13 BRO DGM v2.2, geraadpleegd via Dinoloket/ondergrondmodellen (appelboorfunctie), 17-03-2021. 14 BRO Geomorfologie 2019, geraadpleegd via Dinoloket, 17-03-2021. 15 De Roode en Van den Berghe 2008, kaartbijlage 1. 12

13 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

2. Wat is a) de aard (ontstaanswijze en classificatie) b) diepteligging, c) genese en d) gaafheid van natuurlijke bodemhorizonten in het omringende gebied? De bodemkaart 2018 duidt erop dat de natuurlijke bodemhorizonten ter plaatse en in de omgeving van het plangebied (hebben) bestaan uit veldpodzolgronden en beekeerdgronden (afb. 4). Veldpodzolgronden zijn kalkloze zandgronden die onder natuurlijke omstandigheden een dunne humushoudende bovengrond (A-horizont van 15-30 cm) al dan niet in combinatie met een dunne uitspoelingslaag (E-horizont) hebben ontwikkeld. Deze grijszwart gekleurde Ehorizont is gelegen op een dunne oranjebeige tot oranjegeel gekleurde laag (Bs-horizont), waarin humuszuren en vaak al enige ijzerverbindingen zijn ingespoeld tot het niveau waarop het grondwater wordt aangetroffen. De veldpodzolgronden worden veelal aangetroffen in de dekzandlaagten en vormen vaak associaties met de beekeerdgronden langs beekdalen. De textuur van de ondergrond bestaat meestal fijn tot iets lemig dekzand en de bodemvruchtbaarheid van de gronden op deze kwartsrijke dekzanden is vaak matig tot laag. Vanwege de problemen met de vochthuishouding en de matige bodemvruchtbaarheid zijn de gronden voor akkerbouw meestal niet geschikt. Beekeerdgronden zijn kalkloze zandgronden met een dunne tot matig dikke humushoudende bovengrond (A-horizont van 15-50 cm).

Deze donker gekleurde A-horizont ligt direct op een licht gekleurde ondergrond die nog weinig door bodemvorming is veranderd (C-horizont). Beekeerdgronden liggen relatief laag en worden veel gevonden langs de bovenlopen van beekdalen of in doorlopende laagten in de dekzandgebieden. Roest- en reductievlekken komen voor in de A-horizont, beginnen ondieper dan 35 cm onder maaiveld en lopen door tot 120 cm of tot in de permanent gereduceerde ondergrond. De grondwaterstand is meestal hoog, zodat onder de A-horizont de ijzerhuidjes rondom de zandkorrels ontbreken.

Afbeelding 4: Detail van de Bodemkaart 2018 met het plangebied (bron: Dinoloket).

Grondwater Voor het plangebied geldt volgens de Grondwatertrappenkaart van Nederland (2018) de grondwatertrap (Gt) Vbo. Bij Gt Vbo ligt de gemiddeld hoogste grondwaterstand (winter)

14 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

tussen 25-40 cm -mv en de gemiddeld laagste grondwaterstand (zomer) tussen 120-180 cm -mv.16 Hoogte Het Actueel Hoogtebestand Nederland laat zien dat het plangebied op de noordelijke flank van een smalle, vlakke, ongeveer zuidwest-noordoost lopende rug ligt. De maaiveldhoogte van het plangebied loopt heel licht op van 20,24 m NAP in het zuidwesten tot 20,32 m NAP in het noordoosten (afb. 5).17

Afbeelding 5: Hoogtekaart met de situering van het plangebied (bron: AHN3 ruw).

Milieu- en geotechnische gegevens Volgens het bodemloket is het plangebied nog niet eerder milieukundig onderzocht.18 De resultaten van het actuele milieukundige bodemonderzoek zullen pas medio april 2021 beschikbaar komen.19 Op een afstand van resp. ca. 240 m en ca. 280 m ten (westnoord-)westen van het huidige plangebied zijn in het DINOloket twee geologische boringen geregistreerd. 20 De het dichtst bij het plangebied gelegen boring (afb. 6) laat de volgende bodemopbouw zien:

Knotters et al. 2018. AHN3 en AHN3 ruw, geraadpleegd via https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/, 18-03-2021. 18 www.bodemloket.nl, geraadpleegd 18-03-2021. 19 Schr. med. (e-mail) opdrachtgever aan Hamaland Advies d.d. 18-03-2021. 20 Dinoloket, geraadpleegd 17-03-2021. 17

15 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

B41B0069 (pulsboring, boordiepte 20,0 m -mv) Diepte in m -mv 0,0-0,6 0,6-1,5 1,5-7,0 7,0-10,8 10,8-11,0 11,0-13,5 13,5-18,5 18,5-20,0

Grondsoort zand zand zand, fijn, siltig zand, siltig (2 onderscheiden lagen)21 klei zand, siltig zand, zeer grof klei

Formatie antropogeen, esdek Formatie van Boxtel Formatie van Boxtel Formatie van Boxtel Formatie van Boxtel Formatie van Kreftenheye Formatie van Kreftenheye Formatie van Urk

De westelijker gelegen boring B41B0011 laat een vergelijkbaar beeld zien. In deze boring is de Formatie van Boxtel minder gelaagd en bevat op een diepte van 6,00-6,15 m -mv een eerste inschakeling van klei. De Formatie van Kreftenheye bestaat in boring B41B0011 uit overwegend grof, deels grindig zand en vanaf een diepte van 17,1 m -mv uit grind (fining upwarts sequentie). De op een afstand van ca. 415 m ten zuidoosten van het plangebied gelegen boring B41B0466 laat tot de geboorde einddiepte van 5,0 m -mv uitsluitend fijnzandige lagen zien waarvan de bovenste matig (0,0-0,7 m -mv) en zwak humeus zijn (0,7-1,0 m -mv).

Afbeelding 6: Geologische boringen rondom het plangebied (bron: Dinoloket).

3. Wat is a) de aard (ontstaanswijze), b) diepteligging, c) genese en d) gaafheid van eventueel aanwezige antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.) in het omringende gebied?

De lithologische verschillen worden in het DINOloket niet genoemd.

16 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Bodemkundig is sprake van een hoge zwarte enkeerdgrond van lemig fijn zand (zEZ23, zie afb. 4).22 Zwarte enkeerdgronden bestaan uit een minimaal 0,5 m dikke, humusrijke zwartgekleurde laag grond die is ontstaan door bemesting met dierlijke mest en plaggen. Deze bodemsoort komt voor in zandlandschappen die gevormd zijn in het Pleistoceen. De grond is kleiarm en bevat weinig tot geen sporen van leem.23 De exacte dikte van het esdek in het plangebied is onbekend bij gebrek aan milieukundige en geologische boringen. Volgens de eerder genoemde DINO-boring B41B0069 is het esdek op die plaats 0,6 m dik. In het zuidoosten van het plangebied is het esdek volgens DINO-boring B41B0466 minimaal 0,7 en mogelijk 1,0 m dik. Het esdek is ontstaan vanaf de middeleeuwen. Gelet op de bestaande bebouwing in het plangebied is de bodem in ieder geval ter plaatse van die bebouwing tot minimaal 0,8 m -mv verstoord.24 4. Wat is a) de aard (ontstaanswijze), b) dikte, en c) omvang van eventueel in het omringende gebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)? Volgens de eerder genoemde DINO-boring B41B0069 is het esdek op die plaats 0,6 m dik. Voor het plangebied zelf is dit onbekend omdat er nog geen boringen gezet zijn.

De gaafheid en diktes van de afzonderlijke bodemlagen daar zullen bepaald moeten worden aan de hand van nader veldonderzoek.

2.2

Historische ontwikkeling van Harreveld en het plangebied Harreveld Het is onbekend wanneer Harreveld precies ontstaan is, de oudste vermeldingen van een huis stammen uit het jaar 1200. Oude benamingen voor de havezate Harreveld waren: Herveld, Harveld, Harvelt, Hervelde, Herveld en Herfelde. Als leen van het Huis Bergh werd het ook aangeduid als ‘De hoff toe Dieterding’. Na de middeleeuwen kreeg Harreveld de status van havezate. Omstreeks 1397 kwam Lichtenvoorde (en daarmee de havezate Harreveld en Zieuwent) in handen van de heren van Bronckhorst en maakte het deel uit van de heerlijkheid Borculo. De leenheerschappij van de Heerlijkheid Lichtenvoorde werd in 1406 door Gisbert II aan het prinsbisdom Münster opgedragen. Tot 1428 was dit een leengoed van de heren van Steinfurt. De heren van Bergh gaven daarna het huis en goed Harreveld in leen uit. In het register van het leenaktenboek van Van Schilfgaarde wordt het huys ind guet to Herfelde voor het eerst beleend aan Aliit, vrouw van Evert van Diepenbroeck, in 1428. Vervolgens wordt de havezate beleend aan acht verschillende families. Vanaf 1616 behoorde de havezate Harreveld bij de Ridderschap van Zutphen van het Kwartier van Zutphen.25 Het huis Harreveld werd vooral bekend als de woonplaats - tussen 1789 en 1799 - van de Freule van Dorth.

Harreveld was volgens het familiearchief Van Randwijck, waarin de rechten omschreven staan, de facto een hoge heerlijkheid. Voor zover bekend is nooit gebruik gemaakt van het bijbehorende halsrecht. Harreveld werd als havezate en heerlijkheid niet erkend door de heren van Lichtenvoorde. Er werden hierom veel en langdurig processen gevoerd. Na een executoriale verkoop op 22 november 1802 verwierf de industrieel Dr. Johan Joseph Sylvester van Raesveld te Boeckholt de havezate. In 1875 betrokken paters van de orde der Franciscanen uit Pruisen het huis in het Gelderse Harreveld. Vanaf dat moment deed het dienst als klooster. In Pruisen was namelijk bij decreet van 31 mei 1875 bepaald dat alleen kloosterorden die in de verpleging werkten in Duitsland mochten blijven. In 1882 kwam er een gymnasium. Op 16 mei 1888 brandde de kerk na een blikseminslag (op het muurwerk van de toren na) volkomen af. Door de sloop van het klooster, een brand op 14 januari 1948 en uitgebreide verbouwingen, herinnert nog maar weinig aan 22

BRO Bodemkaart 2018, geraadpleegd via Dinoloket, 17-03-2021. De Bakker en Schelling 1989. 24 Zie beneden par. 2.3. 25 http://www.oudheidkundelichtenvoorde.nl/node/30. 23

17 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

de oude havezate. Het voormalige terrein van de havezate is vandaag de dag nog herkenbaar op de plattegrond van Harreveld doordat de oude gracht nog altijd op dezelfde plaats gesitueerd is.26 Plangebied 5. Wat is het historisch landgebruik van de onderzoekslocatie en het omringende gebied geweest, uitgaande van a) de Hottingerkaart, b) het Kadastraal minuutplan, c) de Topografisch Militaire Kaart 1850 en d) het Bonneblad? Het plangebied is op oude kaarten als volgt aangegeven: a) Hottingerkaart: Op de Hottingerkaart (niet afgebeeld) is het plangebied onbebouwd en in gebruik als bouwland. b) kadastrale minuut 1811-1832: het plangebied lag in het buitengebied ten (zuid-)oosten van Huize Har(re)veld en was in gebruik als bouwland (perceel 1356, gebruik perceel 1357 in de OAT niet genoemd) en behoorde tot het erf dat ten noordoosten van het plangebied lag (perceel 1350; afb. 7).27

Afbeelding 7: het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832. De percelen 1350-1352 en 1355-1358 vormen het eigendom van Brevink en Consorten. 1350: huis, schuur en erf; 1351: vervalt, 1352: weiland, 1356: bouwland, 1355 en 1357: geroyeerd (bron: Archis3).

c) Topografisch Militaire kaart (TMK) 1850: het plangebied lag in het buitengebied bij een wegsplitsing. Op de kaart is niet herkenbaar of het plangebied agrarisch gebruikt is, dan wel woeste grond betreft (afb. 8). Gelet op de projectie op de kadastrale minuut en vergeleken

Met aanpassingen overgenomen uit De Graaf, Rohling en Van der Kuijl 2015, 16-17. Kadastraal Minuutplan Gemeente Lichtenvoorde Sectie E, blad 06 en bijbehorende Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT) geraadpleegd 18-03-2021 via http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl. Eigenaren van de percelen waren volgens de OAT Brevink en Consorten, bij perceel 1357 wordt alleen vermeld “geroyeerd”. 27

18 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

met de TMK van 1883 (afb. 7, 8) lijkt het erop dat het plangebied op de TMK editie 1850 te ver zuidelijk is geprojecteerd.28

Afbeelding 8: het plangebied op de TMK 1850 en het Bonneblad edities 1885, 1927 en 1937 (topotijdreis.nl).

Hoewel de projectie suggereert dat het plangebied gedeeltelijk samenviel met die wegen is dit zeer waarschijnlijk een artefact van de georeferentie binnen topotijdreis.nl. Voor dit onderzoek zijn diverse extra jaargangen van de Topografisch Militaire Kaarten en de Bonnebladen geprojecteerd waarbij opviel dat de ligging van het plangebied wisselde (niet afgebeeld) ook al laten de kaarten in kwestie met betrekking tot het plangebied en de directe omgeving ervan geen relevante wijzigingen zien. Dit duidt erop dat bij het georefereren door topotijdreis.nl van de diverse kaarten gebruik is gemaakt van wisselende oriëntatie- en referentiepunten die waarschijnlijk op grote(re) afstand van het plangebied liggen. Doordat het kaartbeeld met betrekking tot Harreveld en het plangebied weinig houvast biedt voor een correctie is ervan afgezien de kaarten in kwestie opnieuw te georefereren.

19 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Afbeelding 9: het plangebied op de Topografische kaarten van 1955, 1987, 2000 en 2015 (topotijdreis.nl).

d) Bonneblad (BB): volgens de diverse edities van het Bonneblad uit de periode 1885-1927 ligt het plangebied buiten de bebouwde kom in agrarisch gebied. Pas op de editie van 1936 ligt het plangebied aan de zuidoostelijke rand van de bebouwde kom en is zelf bebouwd (afb. 8). Het kaartbeeld wijkt daarmee af van de resultaten van het bouwhistorisch onderzoek.29 e) Topografische kaarten (TK): Topografische kaarten vanaf 1955 laten met betrekking tot het plangebied geen relevante wijzigingen zien. 30 Gelet op de contouren van de bebouwing binnen het plangebied lijkt de oorspronkelijke bebouwing tussen 1975 en 1987 uitgebreid dan wel vervangen te zijn. Vanaf op zijn laatst 2015 is de contour van de huidige bebouwing weergegeven (afb. 9). Luchtfoto’s uit de periode 1943-2020 hebben geen aanvullende informatie opgeleverd met betrekking tot het huidige plangebied. 31 Tweede Wereldoorlog De Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) geeft voor het plangebied alleen een algemene verwachting op voormalige (nood-) begraafplaatsen en veldgraven, loopgraven en geschutsopstellingen buiten linies en slagvelden, schuilloopgraven en schuilkelders, opstellingen voor zoeklichten, waarnemingsposten etc., onderduikholen (‘verborgen dorpen’), opmars- en deportatieroutes, geallieerde kampementen en/of dumplocaties.

32 Vliegtuigcrashes en inslagen van V1- en V2-rakketten zijn in het plangebied voor zover bekend, niet gebeurd.33 Uit aanvullende informatie van de Vereniging voor Oudheidkunde Lichtenvoorde blijkt dat verzetsman Jo Blaauwgeers in de Tweede Wereldoorlog boven Café

Zie beneden par. 2.3. Ook op deze kaarten lijkt de projectie door de toegepaste georefenrentie verschoven te zijn ten opzichte van de daadwerkelijke situatie. 31 Dotkadata.nl en topotijdreis.nl (luchtfoto’s vanaf 2006), geraadpleegd 18-03-2021. 32 www.ikme.nl, geraadpleegd 19-03-2021. 33 Studiegeroep luchtoorlog 1939-1945 en vergeltungswaffen.nl, beide geraadpleegd 19-03-2021. 30

20 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

de Boer woonde. Uit de informatie blijkt niet of het café als locatie en/of diens eigenaar zelf bij verzets- en/of oorlogshandelingen betrokken zijn geweest. 34

2.3

Bouwhistorische waarden Volgens de BAG viewer dateert de bestaande bebouwing (afb. 10) in het plangebied uit 1920.35 Derks et al. daarentegen vermelden de bouw van een woonhuis-café-winkel en schuur in en naast (voor zover dit het café zelf betreft) het huidige plangebied voor de jaren 19241925.36 De oudste bewaard gebleven bouwvergunning in het dossier Kerkstraat 26 Harreveld dateert van 10-08-1933 en betreft de bouw van een vleeslokaal. Vermoedelijk betreft deze vergunning het café zelf en niet het zaalgebouw dat nu gesloopt zal worden. In resp. 1959 en 1960 zijn vergunningen verleend voor de bouw van een winkelpand en een kleedlokaal. In 1962 zijn vergunningen verleend voor de herbouw van de cafetaria en het keinen van cafetaria en danszaal. In 1978 is vergunning verleend voor het verbouwen van de feestzaal en in 1981 voor het verbouwen van de toiletten. De laatste bouwvergunning in dit dossier dateert uit 2003 en betreft het wijzigen van de gevel van de feestzaal.37 Uit een door de opdrachtgever verstrekte bouwtekening uit 1989 blijkt dat het zaalgebouw op staal gefundeerd is (diepte ca. 0,8 m -mv) en niet is onderkelderd (afb. 11). Volgens aanvullende informatie van de opdrachtgever is voor de bouw van het zaalgebouw de volledige bouwput ontgraven.

Eventuele funderingen van oudere gebouwen die zich binnen de contour van het zaalgebouw hebben bevonden, zijn daarbij vermoedelijk tot in ieder geval de diepte van de toenmalige bouwput verwijderd.38 Buiten de toenmalige bouwput kunnen restanten van funderingen en eventuele andere ondergrondse constructies nog in de bodem aanwezig zijn. Afgezien van mogelijke ondergrondse restanten van deze voormalige bebouwing zijn binnen het plangebied geen andere ondergrondse bouwhistorische resten bekend, deze worden op grond van het uitgevoerde historische en cartografische onderzoek in beginsel ook niet verwacht.39

www.oudheidkundelichtenvoorde.nl/node/63, geraadpleegd 19-03-2021. BAG viewer, geraadpleegd 18-03-2021. 36 Derks et al. 2006, 60, zonder bronvermelding. 37 Bouwdossier 2424 geraadpleegd 19-03-2021 via ecal.nu. De bouwtekeningen zijn alleen ter plaatse in te zien hetgeen door de maatregelen in verband met Covid 19 momenteel niet mogelijk is. 38 Schr. med. (e-mail) opdrachtgever aan Hamaland Advies d.d. 18-03-2021. 39 Cultuurhistorie gelderland geraadpleegd 19-03-2021 via geoportaal gelderland.nl; molendatabase.nl (werkende molens) en molendatabase.org (verdwenen molens), beide geraadpleegd 19-03-2021; Derks et al. 2006. 35

21 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Afbeelding 10: Café en zaal de Boer met op de voorgrond rechts achter de geparkeerde auto’s het te slopen zaalgebouw. Blik naar het noorden (bron: opdrachtgever).

Afbeelding 11: Bouwtekening van café en zaal de Boer behorende tot de hinderwetvergunning van 1989 (bron: opdrachtgever).

22 van 46

Project Kenmerk

2.4

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

Archeologische waarden In Archis3 zijn geen waarnemingen of vondstmeldingen in het plangebied geregistreerd. Het plangebied zelf is niet eerder archeologisch onderzocht. Archis3 vermeldt binnen een straal van ca. 500 m rondom het plangebied in totaal 17 archeologische onderzoeken met twee vondstlocaties (afb. 12, tabel 2):40

Afbeelding 12: Vindplaatsen en archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied (bron: Archis3). Zie voor de zaaknrs. tabel 2.

Tabel 2: Vondstlocaties en onderzoeken in de omgeving van het plangebied (met de klok mee) Zaaknr.

Toponiem; ligging t.o.v. plangebied

2110546100

Onderzoek

Resultaten en advies

ABOv IDDS 2006,

landschap: flank dekzandkop; laarpodzolbodem geflankeerd door beekeerdgronden; middendeel verstoord door bouw en/of sloop bebouwing NTV

11 boringen (Edelman 10 cm) tot 2,0 m -mv Looweg 27; 240 m NO

archeologie: bewoning (incl. verdediging), onbepaald NTV-NTL. Oppervlaktevondsten en vondsten uit geroerde grond middendeel terrein, 0,0-0,9 m -mv: ≥5 fr. BWM, ≥2 glas, 11 KERg NTV-NTL, ≥2 metaal, 1 ODB (rund, kies), ≥10 OPH (fr. houtskool), ≥5 SXX (verbrand kwartsiet, steenkool) advies: APP (Wilbers 2006a)

Zie voor de onderliggende rapportages de literatuurlijst.

23 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

2176157100

APP IDDS 2007; 3 proefsleuven

4891018100

archeologie: complextype indet. (bewoning, huisplaats?) en infrastructuur, NTV-NTL. 2 muren (wrs. 19e eeuw, 1 bakstenen waterput (mogelijk iets ouder), perceelsgreppel NTVNTM, 1 kuil (mog. 17e-18e eeuw). Matig geconserveerd. Vondsten: 27 KERg (5 MELB, 22 NTV-NTL; Archis3)41

ABOv Econsultancy 2020,

landschap: beekeerdgronden, bodem tot in de top van de C-horizont verstoord

6 boringen (Edelman 10 cm) tot max. 1,4 m -mv

archeologie: in B006 mogelijk wegberm of sloot aangeboord op 1,0-1,2 m -mv. Vondsten: fr. BWM (REC, B001-004, 0,0-0,7 m -mv), OPH (houtskool, B002, 0,3-0,7 m -mv) advies: vrijgave (Holl 2020)

2314107100

Ursulastraat 2;

ABOk 2011;

Synthegra

180 m O 5 boringen (Edelman 15 cm) tot max. 1,2 m -mv

landschap: bodem m.u.v. B002 verstoord tot in de top van de C-horizont, B002: restant plaggendek op 0,4-0,7 m -mv archeologie: B004 zwak baksteenhoudend (0,2-0,7 m -mv, verstoord), overige boringen geen archeologische indicatoren advies: vrijgave: (Nillisen en Kremer 2014)

2332081100

N18;

ABOk 2011;

Oranjewoud

landschap: esdek, boem plaatselijk verstoord tot op/in de top van de C-horizont

1765 boringen (Edelman 15 cm) tot max. 2,0 m -mv

archeologie: 2 vindplaatsen (vp).43 Vp 9: 2 fr. KERg (MELB?/)NTV-NTL; vp 10: 17 fr. KERg (MELB?-NT), 1 SVU (bewerkt?), 1 SXX

315 m ZO (kb28?)42

advies: waarderend APP ter plaatse van de vindplaatsen (Van der Haar et al. 2011) 2467806100

N18;

ABU Vestigia 2015

ca. 500 m ZO (pg 2, kruispunt N18/Kerkstraat)

middelhoge tot hoge verwachting op archeologische resten uit de perioden MESO/NEO-IJZER (dekzand/podzol) en IJZER-NT (podzol/esdek). Complexen: bewoning, begraving, infrastructuur advies: ABOv bij bodemingrepen >100 m2 en >0,3 m -mv in nog ongeroerde grond buiten bestaand tracé (Weerheijm en Klerks 2015)

4856942100

[Varsseveldseweg];

ABU Sweco 2020

525 m ZO

hoge kans op archeologische resten uit de periode PALEOL-ME vanaf maaiveld. Complexen: bewoning (PALEO-MEV), begraving (NEO-ROM). advies: vrijgave omdat vrijstellingsgrenzen niet worden overschreden (Ewolds en Weerheijm 2020) selectiebesluit: conform advies

Het rapport van dit onderzoek (Graaf, W.S. van de, 2008: Inventariserend veldonderzoek, waarderende fase Looweg te Harreveld) is niet in Archis3 of DANS opgenomen. 42 Het door Oranjewoud onderzochte tracé Is in een groot aantal kaartbladen onderverdeeld. Deze kaartbladen ontbreken echter in de rapportage van het onderzoek. Op basis van de beschrijvingen van de afzonderlijke kaartbladen (Van der Haar et al. 2011, 51-69, m.n. 63 [kaartblad 28] en 67 [vindplaatsen 9 en 10]) lijkt kaartblad 28 het meest in aanmerking te komen met betrekking tot de ligging in het onderzoeksgebied van deze rapportage. De resultaten van kaartblad 28 zijn daarom in de tabel opgenomen. 43 De vindplaatsen ;liggen mogelijk buiten het huidige onderzoekgebied. De ligging is in de rapportage (Van der Haar et al. 2011, 67 slechts zeer globaal) aangegeven en in Archis3 niet opgenomen.

24 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

2237717100

ABU 2009

Econsultancy

hoge kans op archeologische resten vanaf PALEOL onder de eerdlaag (A-horizont) en in top van de dekzandrug (C-horizont). Complextype en omvang op basis van ABU niet nader te specificeren advies: ABOv buiten bestaande bebouwing (Ten Broeke 2009)

2238879100

ABOk ARC 2009; 7 boringen (Edelman 15 cm) tot 1,2 m -mv

landschap: 0,4-0,9 m dik eerddek met plaatselijk 2 lagen als gevolg van doorploegen van de E-horizont; in B004 ook verploegde resten van B-horizont. archeologie: recenr puin in B001 (verstoorde laag), OPH (houtskool) in B003-007, variërend van 4-35 fr. op 0,4/0,6-1,2 m -mv

2251268100

Korenbloemstraat/Freule van Dorthstraat; 260 m Z

advies: APP (Thijs 2009) APP + ABE (opgraven) ARC 2009; 2 proefsleuven van ca. 22x3 m; 1 wp ABE, 10x12 m

landschap: ca. 0,3 k dik plaggendek op dekzand, plaggendek plaatselijk in 2 lagen archeologie: APP, wp 1: NO-ZW greppel in onderkant esdek, geen vondsten; buis en afvoerput riolering bestaande bebouwing. APP, wp 2 en ABE, wp 3: onder het plaggendek paalkuilen en wandgreppels van huisplattegrond type Odoorn B (MEVB, ca. 7e eeuw) en mogelijk 6-palige spieker, niet gelijktijdig; beide oversneden door mogelijke roedenberg. Perceleringesgreppel uit periode na huisplattegrond, 2 esdekgreppels. Vondsten: 1 fr. SVU uit plaggendek wp 2, 1 vergaan metaal uit top plaggendek wp 2. Sporen buiten de bouwputten in situ bewaard. Vindplaats behoudenswaardig. advies: bij toekomstige locaties vooronderzoek naar funderingsdiepte bestaande bebouwing; gravend onderzoek ook bij kleine planlocaties binnen bebouwd gebied (Eimermann en Van Ams 2011)

3986087100

ABU 2016

Econsultancy

hoge (uiterste N: middelhoge) trefkans op archeologische resten uit de periode PALEO(L)-NT: bewoning complextype 4c of 5a/5b, afvaldumps (complextype 3c), begraving, bouwland, infrastructuur, water- en drekkuilen (complextype 0) vanaf maaiveld en in de top van de dekzandafzettingen advies: ABOv (Ten Broeke 2016a)

3991805100

Grachtlaan, Blaauwgeersstraat, Lindeboomweg, Freule van Dorthstraat, Klaproosstraat, Korenbloemstraat; vanaf ca. 100 m N/Z/W

besluit: conform advies ABOv Econsultancy 2016; 52 boringen (Edelman 10 cm) tot 2,2 m -mv

landschap: binnen grootste deel pg oorspronkelijke veldpodzolbodem nog deels intact archeologie: plaatselijke resten bouwpuin in geroerde grond, vermoedelijk uit de stabilisatielaag van de straten, geen archeologische indicatoren in de ongeroerde grond advies: vrijgave centrale en zuidoostelijk deel Blaauwgeersstraat en noordelijk deel Lindeboomweg; overig pg ABE (opgraven), al dan niet in de vorm van archeologische

25 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

inspecties (extensieve ABE; Ten Broeke 2016b) 4039651100

ABE 2017

Econsultancy

landschap: veldof haarpodzolbodem, plaatselijk nog deels intact (vanaf ca. B- of BChorizont), al dan niet onder (dun) restant plaggendek. Bodem plaatselijk vergraven tot in de top van de C-horizont archeologie: geen archeologisch relevante sporen; losse vondsten in de gracht ex situ (11 KERg, MELB-NTL; 4 BWM, NTV-NTL) advies: vrijgave (Ten Broeke en Wemerman 2017)

2471726100

Blaauwgeersstraat/ Lindeboomweg;

ABOk Hamaland Advies 2015;

95 m ZW

7 boringen (Edelman 12 cm en Riverside 7 cm) tot max. 2,0 m -mv

landschap: afgedekte oorspronkelijke bouwvoor (0,3 m dik) op eerdlaag op dekzand, alleen in B004 nog B-horizont van laarpodzol aangetroffen archeologie: alleen recent beton- en baksteenpuin in opgebrachte laag, in intacte bodem alleen in B006 fr. SVU kling MESOLNEOV in eerdlaag op 1,2-1,75 m -mv (opspit) advies: vrijgave (De Graaf, Rohling en Van der Kuijl 2015) selectiebesluit: conform advies

2137000100

ABOv IDDS 2006; 6 boringen (Edelman 10 cm) tot 2,0 m -mv

landschap: flank van dekzandkopje; veldpodzol, deels onder hoge zwarte enkeerdgrond onder subrecente ophooglaag. T.p.v. voormalige bebouwing verstoord tot 1,1/1,4 m -mv (B005-006)

De Bothweg;

archeologie: geen archeologische indicatoren

400 m W

advies: ABOk bij bodemverstoringen >0,4 m -mv (W)/0,5 m -mv (O; Wilbers 2006b)

2169734100

ABOk IDDS 2007;

resultaten en rapport niet in Archis3 en/of DANS opgenomen44

11 boringen 2266683100

De Bothweg;

ABO Sweco 2009;

475 m NW

16 boringen (Edelman 10 cm, B006 ook zuigerboor) tot 0,70/0,75 à 1,2 (B006: 3,5) m -mv

landschap: beekeerdgronden (westelijke deel pg), oostelijk deel pg verstoord tot in de Chorizont archeologie: geen archeologische indicatoren advies: vrijgave (Fijma 2010) selectiebesluit: conform advies

Legenda bij tabel 2: ABE: archeologische begeleiding (protocol); ABO(k/v): (karterend/verkennend) inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen; ABU: archeologisch bureauonderzoek; APP: inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefputten/ proefsleuven; BWM: keramisch bouwmateriaal; fr.: fragment(en); IJZER: ijzertijd; indet.: niet te bepalen; KER(g/h): (gedraaid/handgevormd) aardewerk; MEL(B): late middeleeuwen (B); MEVB: vroege middeleeuwen B; MESO(L): (laat-)Mesolithicum; NEO(V): (vroeg-)Neolithicum; NT(V/M/L): (vroege/midden/ late) Nieuwe tijd; OPH: hout/houtskool; PALEOL: laat-Paleolithicum; pg: plangebied; REC: recent; ROM: Romeinse tijd; SVU: vuursteen; SXX: overig natuursteen; wp: werkput. Toponiemen tussen [] zijn niet in Archis3 vermeld en door de auteur toegevoegd ter oriëntatie.

Het rapport van dit onderzoek (Huisman, J.J., 2008: De Bothweg, Harreveld, gemeente Oost Gelre. Inventariserend veldonderzoek, karterende fase) is, voor zover nagegaan kon worden, alleen in de KB in te zien.

26 van 46

Project Kenmerk

: BO en IVO (O) Archeologie Plangebied Kerkstraat 36 te Harreveld : AW/DIR/HAMA/213185

6. Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen (‘waarnemingen’ inclusief uitkomsten historisch kaartonderzoek uit 5) zijn reeds binnen het onderzoeksgebied en/of binnen de landschappelijke eenheden rondom de onderzoekslocatie bekend? Vermeld per vondst- en/of spoorcomplex minimaal: a) bronvermelding (onderzoeksrapportages, ARCHISgegevens), b) de materiaal categorieën, c) ouderdom, d) ruimtelijke (geografische) verspreiding, e) stratigrafische verspreiding (diepteligging en/of dikte vondstlaag), f) fragmentatie, g) waarnemingsmethode, h) interpretatie, dat wil zeggen zowel systemisch (indien redelijkerwijs uit de gegevens af te leiden) als volgens het principediagram in figuur 2 op pagina 52 (zo gespecificeerd mogelijk (top-down typering) op basis van de waarnemingen). Het plangebied is nog niet eerder archeologisch onderzocht, evenmin zijn er vondstmeldingen uit het plangebied bekend. Hoewel archeologische resten vanaf het laat-Paleolithicum verwacht kunnen worden zijn deze in het onderzoeksgebied vooralsnog niet aangetoond. De vroegste op dit moment bekende bewoning dateert in de vroege middeleeuwen B. Zie paragraaf 2.3 en tabel 2 voor detailinformatie.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10802430/2