Document · PDF

02 rekenkamerrapport onderzoek kostendekkendheid leges omgevingsvergunning

Gemeenteraad 24 februari 2026, gemeente Oost GelreBij agendapunt: Rekenkameronderzoek naar kostendekkendheid leges omgevingsvergunning in de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk21.863 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

de Omgevingswet (Hoofdstuk 2 van de tarieventabel behorend bij de legesverordening) niet kunnen vaststellen. Op basis van gedurende het onderzoek verkregen informa e stellen wij vast dat de kosten bij de gemeenten vrijwel volledig in beeld zijn. Dat wil echter nog niet zeggen dat deze kosten vervolgens volledig worden meegenomen in de tarieven. Bij de gemeente Aalten is de mate van kostendekkendheid de uitkomst van de saldering van de raming van lasten en baten. Bij de gemeenten Oost Gelre en Winterswijk is het streven naar 100% kostendekkende legestarieven, maar zijn de afwijkingen tussen de ini ële kosten- opbrengstenramingen en de realisa e fors.

Gemeente Aalten Oost Gelre Winterswijk

Geraamde kostendekkendheid ini ële / primi eve begro ng 2024 18% 40% 72%

Gerealiseerde kostendekkendheid jaarverslag 2024 82% 86% 128%

De raden van de gemeenten mogen een transparante en duidelijke toelich ng op de methode van kostentoerekening en tarie epaling verwachten. Juist vanwege de beleidsma ge bevoegdheid, dus sturingsmogelijkheid, die zij hee om de mate van kostendekking en de hoogte van de tarieven te bepalen. En omdat er bij onvolledige kostendoorberekening automa sch een beroep wordt gedaan op (de schaarse) algemene middelen van de gemeenten. De gemeenten hebben verder de verplich ng om de onderliggende kosten inzichtelijk te maken en de tarieven te onderbouwen indien een inwoner bezwaar maakt tegen opgelegde leges. Tot slot is inzicht in de wijze waarop de tarieven tot stand komen onontbeerlijk om tot een tariefvergelijking tussen gemeente te komen en iets te kunnen zeggen over de mate van kostendekkendheid. De paragraaf lokale heﬃngen biedt nog te summiere informa e voor de raad. De volgende aspecten zijn ons opgevallen: 1. De paragrafen bieden een overzichtelijke presenta e van kosten, baten en (met uitzondering van Oost Gelre) het percentage kostendekkendheid. 2. De omvang van de uitvoeringskosten worden vooral bepaald door de toegerekende directe en indirecte kosten uit de gemeentelijke organisa e. Verder bestaan de uitvoeringskosten uit de kosten voor externe inhuur en advies.

Op dit vlak kan de raad als kader stellen wat de mate van kostendekkendheid moet zijn, rekening houdend met diverse factoren. De omvang van de opbrengsten (baten) wordt bepaald door het aantal en de omvang van de aanvragen en kan daarmee signiﬁcant per jaar verschillen. 3. Het percentage kostendekkendheid dat volgt uit het delen van de kosten en opbrengsten is voor de gemeenteraad is een belangrijk element in de paragraaf lokale heﬃngen. Het is nadrukkelijk een poli eke keuze om het streefpercentage te bepalen. Zolang de norm van 100%-kostendekkendheid van het geheel van Hoofdstuk 2: Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet niet overschreden wordt, kan door de gemeenteraad per tarief besloten worden of en met hoeveel procent het tarief verhoogd wordt. Kan ekening hierbij is dat het eenzijdig koersen op volledige kostendekkendheid het risico reëel is dat in de realisa e de opbrengsten de kosten overs jgen. 4. Voor alle gemeenten geldt dat de paragraaf lokale heﬃngen summier ingaat op het beleid inzake heﬃngen en de beleidskeuzes. De gemeenten Oost Gelre en Winterswijk vermelden in dit verband als beleidsuitgangspunt een gewenste kostendekkendheid van 100%. De gemeente Aalten hee hierop geen beleid vastgesteld. 5. Ar kel 10 lid c van het BBV schrij voor dat in de paragraaf inzicht wordt gegeven in de berekening van de tarieven.

Onze conclusie is dat geen van de gemeenten in de paragraaf in afdoende mate beschrij

hoe de kostenbepaling, de kostentoerekening en de tarieven tot stand komen, hoe gestuurd wordt op het kostendekkendheidspercentage en het voorkomen van hogere opbrengsten dan kosten. Deze informa e is ten dele te vinden in de paragraaf bedrijfsvoering en/of de ﬁnanciële verordening van de gemeenten. 6. De volledigheid van kostendoorberekening kan op basis van de begro ng niet worden vastgesteld.

6.2 Aanbevelingen en aansporingen Op basis van de resultaten en conclusies uit dit onderzoek doen we een aantal aanbevelingen en geven we een aantal aansporingen mee. Aanbevelingen: 1.

Verbeter dataverzameling en registratie Versterk het gebruik van data en informa e: investeer in gegevensverzameling om het monitoren en verbeteren van kostentoerekening, raming en kostendekkendheid te ondersteunen. Meet, monitor, evalueer en stel bij in een cyclus van leren, aanpassen en verbeteren om de interne methode en werkwijze van kostentoerekening en tariefstelling te verbeteren en optimaliseren. Voor de gemeente Aalten: baseer de kosten en kostentoerekening op actuele kosten, hanteer een berekeningsmodel, zoals Oost Gelre en Winterswijk dat ook gedaan hebben, en leg dit vast in een informatiesysteem. De gemeente Aalten maakt niet jaarlijks een berekening van het tarief dat inwoners moeten betalen voor diverse producten en diensten maar gebruikt mogelijk verouderde ervaringscijfers. Wij adviseren Aalten om nieuwe berekeningen te maken van de kosten van de ac viteiten en diensten in het kader van de Omgevingswet.

Verbeter de paragraaf lokale heffingen Herzie de opzet van de paragraaf lokale heﬃngen in de begro ng en jaarrekening en zorg dat deze voldoet aan de eisen van het BBV en aan algemene kwaliteitseisen als volledigheid en transparan e. Concrete mogelijkheden in dit verband zijn:  neem verwijzingen op naar andere relevante informa ebronnen. zoals naar ar kelen in de ﬁnanciële verordening, de paragraaf bedrijfsvoering en ar kelen in de legesverordening. Op het moment dat de methodiek van kostentoerekening en toe te rekenen overheadkosten voor meer ac viteiten en diensten geldt dan voor de heﬃngen, is de paragraaf bedrijfsvoering of de ﬁnanciële verordening een logische plek om op de methodiek in te gaan;  zorg voor een meer gedetailleerde raming van kosten en opbrengsten binnen Hoofdstuk 2 Dienstverlening Omgevingswet en een uitsplitsing naar de verschillende paragrafen / ac viteiten;  voor Oost Gelre: neem in de paragraaf de raming van kosten en percentage kostendekkendheid op;  voor Winterswijk: pas de presenta e in paragraaf aan op het moment dat er geen verdere uitsplitsing van lasten en baten plaatsvindt naar de verschillende ac viteiten.

Herijk het beleid inzake heﬃngen en de beleidskeuzes in de paragraaf lokale heﬃngen Voor alle gemeenten geldt dat de paragraaf lokale heﬃngen summier ingaat op het beleid inzake heﬃngen en de onderliggende beleidskeuzes. De gemeenten Oost Gelre en Winterswijk vermelden in dit verband als beleidsuitgangspunt een gewenste kostendekkendheid van 100%. De gemeente Aalten

hee hierop geen beleid vastgesteld. Overige beleidsop es en keuzes zijn beperkt voor de raad inzichtelijk gemaakt. Wij bevelen aan om de beleidskeuzes minimaal vierjaarlijks te maken en dit separaat aan de legesverordening en de begro ng aan de raad voor te leggen. In principe wordt het beleid dan voor meerdere jaren vastgesteld. Echter, indien gewenst kunnen deze keuzes jaarlijks bij de behandeling van de voorjaarsnota/perspec efnota worden aangepast, waarna deze worden opgenomen in de begro ng en de legesverordening. 4.

Werk aan meer gedetailleerde en realistische ramingen Splits kosten en opbrengsten per activiteit binnen Hoofdstuk 2 van de tarieventabel om meer financieel inzicht te krijgen in de daadwerkelijke kosten per activiteit. Er ligt een opgave om - gegeven de onzekerheden - een zo realis sch mogelijke raming op te stellen. De ramingen kunnen op basis van gestructureerde dataverzameling van de veelheid aan data (denk aan de prognoses van nieuwe bouwac viteiten, behandel jden, doorloop jden) en monitoring de komende jaren worden verbeterd. Ons inziens verdient dit de aandacht bij alle drie de gemeenten.

Doorlichting processen Laat primaire en ondersteunende processen over 1 tot 2 jaar evalueren om tot verbetering te komen in procesuitvoering en inzicht in uitvoering van de Omgevingswet, eventueel met externe hulp. Omdat de gemeenten hebben aangegeven vooral aan de hand van prak jkervaring te willen evalueren, bijstellen en verbeteren maar daarover geen concrete afspraken met de raden zijn gemaakt, sporen wij aan om na 1 tot 2 jaar intern of met externe ondersteuning de primaire en ondersteunende processen door te laten lichten. Dit kan ook in intergemeentelijk verband, zodat de gemeenten van elkaar kunnen leren en mogelijk jds- en doelma gheidswinst kan worden behaald.

Aansporingen: Dit hoofdstuk wordt afgesloten met een aantal aansporingen (punten waarop de gemeente aangespoord wordt om daar op in te ze en). a)

Tijdregistra e Overweeg het tijdelijk invoeren van tijdregistratie om inzicht te krijgen in behandeltijden en kosten. Wij geven de ambtelijke organisa e van de drie gemeenten in overweging om bijvoorbeeld over een periode van een half tot een heel jaar de jd registeren die besteed is aan de te onderscheiden ac viteiten binnen de Omgevingswet en om inzicht te krijgen in behandeltijden en kosten.

Intergemeentelijke samenwerking Vergelijk jaarlijks tarieven en werkwijzen tussen gemeenten (intervisie). Het jaarlijks onderling vergelijken en bespreken van tarieven en werkwijze tussen de gemeenten op ambtelijk niveau (intervisie) kan bijdragen aan het op maliseren van de kwaliteit van tarie epaling.

Bijlage 1 Uitleg berekening leges bij verschillende hoogten van bouwkosten (zie tabel onder paragraaf 2.2.5.) De berekening van de leges is gebaseerd op de tarieven in de tarieventabel in de door de raden vastgestelde en gepubliceerde legesverordening 2025: - Aalten: legesverordening Aalten 2025 - Oost Gelre: legesverordening Oost Gelre 2025 - Winterswijk: legesverordening Winterswijk 2025. Ter illustra e is in onderstaande tabel voor ar kel 2.5 van de tarieventabel in de verordening aangegeven hoe de leges zijn berekend voor een bepaalde omvang van de bouwsom. Gemeente Tariefstaﬀels ar kel 2.5 (bouwtechnisch deel) Leges bouwsom van € 1 miljoen Aalten a. indien de bouwkosten € 500.000,- of minder 5000*1,09 + 5000* 0,32 bedragen voor elke € 100,00 aan bouwkosten of een = € 7.050 gedeelte daarvan € 1,09 met een minimum van € 86,00 b. indien de bouwkosten meer dan € 500.000 bedragen: Over de eerste € 500.000 aan bouwkosten voor elke € 100 aan bouwkosten € 1,09 Voor elke € 100 of een gedeelte daarvan aan bouwkosten boven € 500.000 aan bouwkosten € 0,32 Oost Gelre a. indien de bouwkosten minder dan € 200.000 1.000.000*0,72= €7.200, bedragen: 0,97% van die bouwkosten met een echter met een minimum van € 81,minimum van € 7.440 b. indien de bouwkosten € 200.000 tot € 500.000 bedragen: 0,75% van die bouwkosten met een minimum van € 1.950,c.

indien de bouwkosten € 500.000 tot € 1.000.000 bedragen: 0,74% van die bouwkosten met een minimum van € 3.770,d. indien de bouwkosten € 1.000.000,00 tot € 2.000.000,00 bedragen: 0,72% van die bouwkosten met een minimum van € 7.440,e. indien de bouwkosten € 2.000.000 tot € 5.000.000 bedragen: 0,70% van die bouwkosten met een minimum van € 14.600,f. indien de bouwkosten € 5.000.000 of meer bedragen: 0,68% van die bouwkosten met een minimum van € 35.500,Winterswijk a. als de bouwkosten € 500.000 of minder bedragen 5.000 + 0,80%*500.000 1,00% van de bouwkosten, met een minimum van € = € 9.000 82,75 b. als de bouwkosten € 500.000 tot en met € 2.000.000 bedragen € 5.000,00 plus een percentage van 0,80% van de bouwkosten boven de € 500.000 c. als de bouwkosten meer bedragen dan € 2.000.000 € 17.000,00 plus een percentage van 0,50% van de bouwkosten boven de € 2.000.000

Bijlage 2 Overige ar kelen uit de legesverordening In paragraaf 2.2.3 (Bevindingen Tarieventabel Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet) zijn een aantal ar kelen uit de legesverordeningen beschreven. In de legesverordeningen zijn meer ar kelen opgenomen die we op deze plaats niet weergegeven en die hieronder zijn terug te vinden. Paragraaf 2.4 Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed Tarieven

Aalten

Oost Gelre

Winterwijk

Ar kel 2.8 Monumenten voor het slopen, verstoren, verplaatsen of wijzigen van een (voorbeschermd) monument

€ 172

€ 171

€ 131

archeologisch monument

€ 172

€ 256

€ 208

Deze ac viteiten lopen vaak samen met bouwac viteiten waarvoor ook een omgevingsvergunning nodig is. Het betre dus een opslag op de bouwleges in de vorm van een vast bedrag. Paragraaf 2.5 Milieubelastende activiteiten Tarieven

Aalten

Oost Gelre

Winterwijk

€ 2.825

€ 2.837

€ 2.467

€ 5.085

€ 5.107

€ 4.441

Oost Gelre

Winterwijk

€ 451

€ 395

Ar kel 2.12 Milieubelastende ac viteiten Omgevingsplanac viteit-milieubelastend Ar kel 2.13 Overige milieubelastende ac viteiten 2 tot 5 milieubelastende ac viteiten

Paragraaf 2.6 Lozingsactiviteiten Tarieven

Aalten

Ar kel 2.21 Lozingsac viteit niet a oms g van milieubelastende ac viteit

€ 452

Ar kel 2.7 Omgevingsplanac viteit: slopen van een bouwwerk Tarieven

Aalten

Oost Gelre

Winterwijk

Ar kel 2.7 Slopen binnenplans

€

138

€

125

buitenplans

€

277

€

125

Er zijn aanzienlijke tariefverschillen voor de aanvraag voor een vergunning voor een sloopac viteitbuitenplans. Oost Gelre hee aangegeven dat de tarieven voor slopen niet in rekening worden gebracht, dat met een melding kan worden volstaan. Ook in de andere twee gemeenten zijn deze tarieven afgelopen jaar niet in rekening gebracht.

Paragraaf 2.9 Maatwerkvoorschriften Tarieven

Aalten

Oost Gelre

Winterwijk

niet opgenomen

€ 393

Ar kel 2.35 Maatwerkvoorschri en bij bouwac viteiten a. per maatwerkvoorschri

€ 86

Dit tarief is van toepassing als geen sprake is van een aanvraag omgevingsvergunning. Als een vergunning wel nodig is, staat het maatwerk in het vergunningvoorschri . In de prak jk komt deze ac viteit weinig voor. Oost Gelre hee er daarom voor gekozen geen tarief hiervoor op te nemen in de tarieventabel. Soms past de gemeente een maatwerkvoorschri toe voor ac viteiten van de eigen gemeente. Een ander voorbeeld is wanneer een bedrijf hiermee toestemming krijgt om meer koelwater te lozen dan algemeen is toegestaan of een speciﬁek voorschri voor geluidhinder. Ook op dit ar kel constateren we grote tariefverschillen. Paragraaf 2.11 Overige tarieven Tarieven

Aalten

Oost Gelre Winterwijk

Artikel 2.39 Verlengen tijdelijke omgevingsvergunning bouwactiviteit in behandeling nemen aanvraag voor verlenging

€

301

Artikel 2.41 Wijzigen voorschriften omgevingsvergunning in behandeling nemen aanvraag tot wijziging € 301 voorschriften van een omgevingsvergunning

€

240

€

240

€

795

Artikel 2.45 Wijzigen van het omgevingsplan bouwkosten € 50.000

€

6.074

begroting €

6.903

bouwkosten € 200.000

€

7.274

begroting €

9.206

bouwkosten € 1.000.000

€ 11.370

begroting € 17.261

Leges heﬀen voor de gevraagde wijziging van het omgevingsplan (ar kel 2.45) is mogelijk als de gevraagde wijziging van het omgevingsplan rechtstreeks en in overheersende mate het belang van de aanvrager dien, omdat dan sprake is van het genot van een door de gemeente verleende dienst. Oost Gelre hee aangegeven met ingang van 2026 met een tarief te werken gebaseerd op de hoogte van de bouwkosten in plaats van met een speciﬁeke door het college van B en W vastgestelde kostenbegro ng. Paragraaf 2.12 Modaliteiten Model verordening

Aalten

Oost Gelre

Winterwijk

Ar kel 2.47 Achteraf ingediende aanvraag Verhoging leges met

10% tot een maximum van €….

€ 301

50%

25% tot een maximum van €1.028

€ 1.356

€ 1.355

€ 1.184

Ar kel 2.49 Beoordeling onderzoeksrapporten a2. voor de beoordeling van een milieukundig historisch, complexer aanvullend of nader bodemonderzoeksrapport:

n.v.t.

Bovenstaande tabel gee een beeld van de keuzevrijheid van gemeenten om tarieven te bepalen. Daarom is als referen e opgenomen wat de modelverordening op deze ar kelen benoemt.

Modaliteiten kunnen worden toegepast als bij bepaalde aanvragen aanvullende werkzaamheden nodig zijn. Deze leiden tot een verhoging van de leges om de werkelijke kosten zo goed mogelijk te kunnen benaderen. Bij het behandelen van de aanvraag moeten bijvoorbeeld een of meer onderzoeksrapporten worden beoordeeld (ar kel 2.49). Daarnaast kan er om beleidsma ge redenen soms een verhoging worden toegepast; bij de tariefstelling mag de gemeente immers die heﬃngsmaatstaven kiezen die passen bij het gevoerde gemeentelijke beleid. Een voorbeeld hiervan staat in ar kel 2.47. De extra leges zijn dan een ﬁnanciële prikkel om vooraf voorafgaand aan het bouwen een omgevingsvergunning aan te vragen. Oost Gelre pas het hogere percentage dan de modelverordening al lange jd toe om daarmee te late indiening te voorkomen. Paragraaf 2.13 Vermindering Voor alle drie gemeenten geldt dat als de aanvraag om een omgevingsvergunning is voorafgegaan door een aanvraag om omgevingsoverleg de vermindering voor het omgevingsoverleg 100% bedraagt. Dit betre een autonome keuze van de gemeente. Paragraaf 2.14 Teruggaaf Model verordening

Aalten

Oost Gelre

Winterwijk

Ar kel 2.54 Als het college van B en W op grond van een aanvraag tot het verlenen van een omgevingsvergunning oordeelt dat voor de voorgenomen ac viteit geen omgevingsvergunning is vereist, bestaat aanspraak op teruggaaf van een deel van de leges. teruggaaf

85%

100%

Ar kel 2.56 Teruggaaf als gevolg van intrekking aanvraag omgevingsvergunning of maatwerkvoorschri bij reguliere procedure Vanaf 4 tot 6 weken na indiening aanvraag

50%

75%

50%

€ 85

€ 120

€ 75

Ar kel 2.61 Minimumbedrag voor teruggave

Ook bovenstaande tabel illustreert de beleidsvrijheid van gemeenten. Omdat wel sprake is van het in behandeling nemen van een aanvraag is formeel het reguliere tarief van toepassing. Echter uit oogpunt van redelijkheid kan de gemeente kiezen voor een bepaald percentage voor teruggaaf.

Bijlage 3 Casusvergelijking legestarieven: Legesvergelijking op basis van tarieven 2025

Aalten

Oost Gelre

Winterswijk

Activiteiten/onderdelen artikel Leges € Activiteiten/onderdelen artikel a. In geval van een splitsing van een boerderij, bouwkosten € 150.000 (met welstand en milieu-bodemonderzoek)

Leges €

Activiteiten/onderdelen

artikel

Leges €

Bouwactiviteit (bouwtechnische deel) Omgevingsplanactiviteit: bouwactiviteit, in stand houden of gebruiken bouwwerk (ruimtelijk deel) Omgevingsplanactiviteit: milieubelastende activiteit Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gelders Genootschap (welstand)

2.5 lid 1 onder a 2.6 lid 1 onder a, sub 1

1.456 1.800

Bouwactiviteit (bouwtechnische deel) Aanvraag omtrent het splitsen van een woning in maximaal 3 wooneenheden

2.5 2.6a.f

1.500 2.303

2.12 en art. 2.49

2.837

2.13

2.961

2.50 lid 1 en bijlage 'kosten advisering per 01-01-2025'

315

Omgevingsplanactiviteit: milieubelastende activiteit Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gelders Genootschap (welstand)

2.50.1.b

315

Totaal 7.775 b. In geval van nieuwbouw, bouwkosten € 450.000 vallende onder BOPA

Totaal

6.407

Totaal

7.079

Bouwactiviteit (bouwtechnische deel) Omgevingsplanactiviteit: bouwactiviteit, in stand houden of gebruiken bouwwerk (ruimtelijk deel) Omgevingsplanactiviteit (buitenplanse omgevingsplanactiviteit / BOPA)

2.5 2.6.1

4.905 9.000

2.5 lid 1 onder b 2.6 lid 1 onder a, sub 2

3.375 4.950

2.5 2.6.1

4.500 12.263

2.6.2b

9.274

3.000

2.6a

11.509

Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gelders Genootschap (welstand)

2.50.1a

945

2.6 lid 1 onder e (lid f is alleen van toepassing mits het geen nieuw hoofdgebouw betreft) 2.50 lid 1 en bijlage 'kosten advisering per 01-01-2025'

2.50.1.b

945

Totaal

12.270

Totaal

29.217

2.5 lid 1 onder e 2.6 lid 1 onder a, sub 5

21.000 27.000

2.5 2.6.1

22.000 59.350

2.50 lid 1 en bijlage 'kosten advisering per 01-01-2025'

3.350

2.50.1.b

3.350

Totaal

51.350

Totaal

84.700

2.5 2.6.1

1.635 3.000

2.12

2.825

2.50.1a

315

Totaal 24.124 c. In geval van een bedrijfspand, bouwkosten € 3.000.000,Bouwactiviteit (bouwtechnische deel) Omgevingsplanactiviteit: bouwactiviteit, in stand houden of gebruiken bouwwerk (ruimtelijk deel) Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gelders Genootschap (welstand)

2.5 2.6.1

13.450 25.000

2.50.1a

3.350

Totaal

41.800

Bouwactiviteit (bouwtechnische deel) Omgevingsplanactiviteit: bouwactiviteit, in stand houden of gebruiken bouwwerk (ruimtelijk deel) Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Gelders Genootschap (welstand)

945

Voor de gemeente Oost-Gelre is bij art. 2.49 het volgende als een disclaimer opgenomen. In de prak jk zullen deze kosten/ac viteit nooit voorkomen bij de casus woningsplitsing. De kosten voor het beoordelen van een milieukundig onderzoek, zoals bodemonderzoek (art. 2.49 legesverordening) wel. In dit geval is dat dus een niet realis sche casus, waarbij de kosten extreem hoog lijken door de milieubelastende ac viteit (welke niet bij woningsplitsing voorkomt).

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16600508/1