Perspectiefnota 2021 - definitief
Tekst van het document
Perspectiefnota 2021
Inhoudsopgave 1 Inleiding ........................................................................................................................................... 3 2 Financiële samenvatting perspectiefnota ......................................................................................... 6 3 Perspectiefnota per programma ...................................................................................................... 8 3.1 Bestuur en Bedrijfsvoering ........................................................................................................ 9 3.2 Economie ................................................................................................................................ 17 3.3 Omgevingskwaliteit ................................................................................................................. 21 3.4 Samenleving ............................................................................................................................ 30 4 Ombuigingsdoelstellingen .............................................................................................................. 37 5 Risico's Coronacrisis .......................................................................................................................
43 Bijlagen............................................................................................................................................. 52 Bijlage 1 Overzicht DVO / TUC ................................................................................................... 52 Bijlage 2 Beleidskader maatschappelijk initiatief Ommen .......................................................... 55 Bijlage 3 Toelichting voorlopige prioritering en raming fietsplan................................................ 58
2
1 Inleiding Als gevolg van de coronapandemie bevinden we ons mondiaal in een bijzondere situatie. Deze periode vraagt om focus voor de resterende bestuursperiode en soms om bijstelling van oorspronkelijke ambities, het verleggen van accenten en flexibel inspelen op actualiteiten. De raad sprak zich daarom op 2 juli 2020 uit over de doelen en concrete resultaten waarop we willen focussen met een unanieme motie ‘Ommen er bovenop’. Die motie beschrijft in 8 concrete doelstellingen de realisatie van het bestuursakkoord voor de resterende periode met vooral focus op die zaken waarmee we de samenleving ondersteunen tijdens en na de coronapandemie en waarmee we de gevolgen hiervan beperken. Die doelstellingen komen niet in de plaats van het bestuursakkoord ‘Samen Ommen!’ maar zijn een aanscherping of aanvulling, die de agenda voor het resterende deel van deze bestuursperiode bepalen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Zorg voor elkaar en noaberschap versterken, extra financiering, tijd en aandacht inzetten voor preventie en noaberschap. Met buurt-/wijkbudget burgerinitiatieven extra stimuleren. Eenduidig communiceren. Promotiecampagne voeren voor gemeenten Ommen en Vechtdal. Ruimte geven aan ondernemers en het toeristenseizoen verlengen. Anders omgaan met de openbare ruimte, onze mooie natuur en agrarische bedrijven. Niet bezuinigen, maar juist anticyclisch investeren. Onnodige regels afschaffen.
Financieel Perspectief Duurzaam financieel beleid is één van de pijlers van het bestuursakkoord. Deze pijler is ook de reden dat wij medio 2020 geen reguliere kadernota konden voorleggen, maar kozen voor deze perspectiefnota in combinatie met een beleidsneutrale begroting. Tegelijkertijd voerden we een ombuigingsoperatie door van in totaal € 1,5 miljoen. Hiermee creëren we in principe voldoende ruimte voor de benodigde structurele dekking én de gewenste anticyclische investeringen. Met deze perspectiefnota realiseren we grotendeels de doelstellingen van het bestuursakkoord, aangevuld met de prioriteiten geformuleerd in de motie ‘Ommen er bovenop’ van 2 juli. En hebben we een meerjarig sluitende begroting met enige financiële ruimte voor het opvangen van tegenvallers.
Kaders en ontwikkelingen In mei 2018 stelden we voor, door en met de samenleving het bestuursakkoord ‘Samen Ommen!’ op met daarin de volgende uitgangspunten als basis: • Samen bouwen wij aan een sterk, sociaal en samenwerkingsgericht Ommen. • Wij willen meer regie en eigenaarschap voor de inwoners, waarbij de gemeente faciliteert en ondersteunt. • Wij zijn en blijven een kleine zelfstandige gemeente. • Lokale en regionale samenwerking vinden wij cruciaal. Alleen kunnen en willen wij het niet, samen wel! Een belangrijk onderdeel van het bestuursakkoord is de Ommer Agenda, waarin de samenleving en inwoners centraal staan. Voor de gewenste ontwikkeling ‘minder overheid, meer samenleving’ gaan we in gesprek met inwoners over belangrijke, maatschappelijke thema's. Participatie en coproductie zijn belangrijke overkoepelende thema’s in het bestuursakkoord en in de Ommer Agenda. Enerzijds spelen wij een actieve rol in burgerparticipatie voor het creëren van draagvlak voor onze besluiten. Anderzijds stimuleren we
3
overheidsparticipatie, waarin onze inwoners actief de rol pakken voor het initiëren en uitvoeren van maatschappelijke initiatieven of deze van ons overnemen. De kanteling naar een netwerksamenleving waarin bedrijven, organisaties en inwoners vaker het heft in eigen hand nemen, vraagt veel van onze rol en flexibiliteit. In bijlage 2 vatten we onze hiervoor eerder geformuleerde uitgangspunten samen. Het is belangrijk dat we op dit punt dezelfde taal (blijven) spreken. En dat we vanuit onze verschillende rollen richting geven aan die zaken, die er echt toe doen voor Ommen en de Ommer samenleving. Dit vereist regelmatige reflectie: doen we de dingen goed en doen we de goede dingen? Dit bereiken we door meer opgavegericht te werken bij vooral die (maatschappelijke) vraagstukken, die organisatie-overstijgend zijn en die we in cocreatie met gelijkwaardige partners oplossen. Uit onze organisatieopzet en besturingsfilosofie blijkt dat we al veel samen met anderen doen. Deels zijn dit de gewone ‘going concern’ werkzaamheden op contractbasis. Maar onze wens is om steeds meer andere werkzaamheden en taken samen met de samenleving op te pakken of zelfs aan de samenleving over te laten. Dit betekent voor ons het in vertrouwen ‘loslaten’ en dynamischer inspelen op actuele ontwikkelingen en vragen uit de samenleving. Dit is een gezamenlijk groeiproces.
Omdat we voor het uitvoeren van onze taken geen oneindig beschikbare middelen hebben, is het belangrijk om in sommige gevallen te bepalen wat niet langer nodig is en wanneer we tevreden zijn. Meer overlaten aan de samenleving betekent loslaten op details en verantwoordelijkheid nemen voor resultaten. Het nemen van die verantwoordelijkheid geldt ook in toenemende mate voor de samenleving, die niet langer voor alles terugvalt op de gemeente. Samen maken we Ommen!
De functie van de perspectiefnota in de reguliere P&C cyclus In onze reguliere planning-en-controlcyclus nemen we in een kadernota de onvermijdelijke kostenwijzigingen en kosten voor de belangrijkste beleidswijzigingen op. Voorafgaand aan het vaststellen van de begroting, bieden we die kadernota aan voor besluitvorming door de raad. In 2020 moesten we echter volstaan met een kaderbrief, met daarin alleen de belangrijkste uitgangspunten voor de begroting. Er waren namelijk diverse financiële onzekerheden, die zonder maatregelen of meer duidelijkheid een te grote impact hadden op de begroting. Het betrof onder meer de onzekerheden door de coronapandemie, het Rijksvoornemen over de herverdeling van het gemeentefonds en de onzekere stijging van kosten in het Sociaal Domein. Om voor een structureel dekkende begroting te zorgen, met ruimte voor beleidswijzigingen en realisatie van het bestuursakkoord, formuleerden we in het voorjaar van 2020 een ombuigingsdoelstelling van € 1,5 miljoen. Het bureau Berenschot ondersteunde ons in dit proces en beschreef de voorstellen voor ombuiging in haar rapport ‘Ommen – Mogelijkheden aan de Vecht’. Bij het vaststellen van de beleidsneutrale begroting hebben we toegezegd om begin 2021 inzicht te geven in de uitkomsten van de ombuigdoelstelling en in de noodzakelijke/gewenste middelen voor het doorvoeren van beleidswijzigingen.
Om verwarring met de kadernota te voorkomen en gezien de periode waarin de raad het ontvangt, noemen we dit document de perspectiefnota. Dit sluit goed aan bij de gedachte dat we in deze moeilijke periode toch ook graag met de blik vooruit een toekomstperspectief schetsen. In de beleidsneutrale begroting 2021 stelden we de financiële uitgangspunten al vast. In deze perspectiefnota stellen we de beleidskaders en wijzigingen voor, die we waar mogelijk vertaalden naar concrete bedragen. Deze betreffen incidentele en/of structurele effecten. Voor die onderdelen waarvoor dit nog onvoldoende bekend is, namen we ‘PM’ posten op. Daarnaast schetsten we in deze perspectiefnota ontwikkelingen, waarvan de mogelijk toekomstige impact op besluitvorming nog niet helder is. 4
Omdat 2021 het laatste jaar is voor de gemeenteraadsverkiezingen, is dit de laatste beleidsnota van deze bestuursperiode. En biedt het daarmee de ‘laatste’ mogelijkheid voor de raad om kaders voor de begroting te stellen. Voor de begroting van 2022 volstaan we, zoals gebruikelijk is in het jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen, met een kaderbrief. Afbeelding: P&C-cyclus in samenhang
5
2 Financiële samenvatting perspectiefnota In dit hoofdstuk vatten we de financiële effecten van deze perspectiefnota samen. Per programma, zoals in de begroting, zijn deze effecten nader uitgewerkt in hoofdstuk 3. We schetsen hierin zowel de context van het programma als de stand van zaken (tussenbalans) voor de realisatie van het bestuursakkoord. Vervolgens verwoorden we kort de beleidsvoornemens. In hoofdstuk 4 beschrijven we de mogelijkheden die wij nu zien voor de ombuigdoelstelling, zoals ook beschreven in het rapport van Berenschot. Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 5 een eerste grofmazige analyse van risico’s die voortvloeien uit de coronacrisis en waarvoor we in hoofdstuk 3 nog geen beheersmaatregelen opnamen.
Uitgangspunten Bij het opstellen van deze perspectiefnota hanteerden we de volgende financiële uitgangspunten: • • •
Duurzaam financieel beleid hanteren bij het blijvend toepassen van de Ommer begrotingsdoctrine. Behoedzaam maar waar mogelijk anticyclisch investeren. Vooral de toekomstgerichte investering in de infrastructuur van Ommen: afronding van het centrum, verkeer en Kindplein-Oost. Geen lastenverhoging doorvoeren. In deze periode is met het belastingplan al meerjarig beleid voor belastingen vastgesteld, met onder meer afschaffing van de hondenbelasting en halvering van de OZB voor maatschappelijke instellingen. Daarnaast maakten we een meerjarige afspraak voor tijdelijke fixering van de toeristenbelasting op € 1,10. Door de huidige financiële positie van de gemeente is verhoging van belastingen en tarieven naast de jaarlijkse inflatieverhoging niet noodzakelijk. Daarmee blijven de gemiddelde gemeentelijke woonlasten ook ongeveer gelijk aan het gemiddelde in Overijssel.
Resultaten De voorgestelde wijzigingen in deze perspectiefnota zijn grotendeels financieel geraamd. Van enkele wijzigingen zijn de financiële effecten niet goed in te schatten. Deze zetten we daarom op PM. We verwachten dat deze ontwikkelingen en beleidsmaatregelen in de meeste gevallen een negatief effect hebben op de begroting 2021 of daarna. Daarnaast vergen enkele voorstellen voor de ombuigdoelstelling om nader onderzoek. Lees de cijfers in onderstaande tabellen in dat licht. Alle ingeschatte en bekende financiële effecten zijn structureel en incidenteel samengevat per programma, op basis van alle voorstellen in de hoofdstukken 3 en 4. Voor het opvangen van de financiële risico’s voortvloeiend uit de coronacrisis, stellen we voor om € 1,5 miljoen binnen onze algemene reserve te reserveren. Effecten beleidsvoornemens Bedragen x € 1.000
Structureel Structureel Structureel Structureel 2021 2022 2023 2024
Bedrijfsvoering Welvaart en Economie Omgevingskwaliteit Samenleving en Welzijn
-378 0 -179 -206
-443 -25 -364 -206
-513 -25 -488 -432
-513 -25 -611 -432
Totaal Structureel
-762
-1.038
-1.457
-1.580
6
Effecten beleidsvoornemens Bedragen x € 1.000
Incidenteel Incidenteel Incidenteel Incidenteel 2021 2022 2023 2024
Bedrijfsvoering Welvaart en Economie Omgevingskwaliteit Samenleving en Welzijn
-550 -145 -55 -196
-243 -25 -150 -125
-63 0 -150 -50
-13 0 -150 0
Totaal Incidenteel
-946
-543
-263
-163
-1.708
-1.580
-1.720
-1.743
Totaal
Het bijbehorende effect van bovenstaande op het meerjarenbeeld qua begroting en algemene reserve is als volgt. Hierbij is nog geen rekening gehouden met mogelijke effecten van de jaarrekening 2020. Structureel Bedragen x € 1.000
2021
2022
2023
2024
Begroot primitief Knelpunten Ombuigingen
684 -762 1.653
229 -1.038 1.790
194 -1.457 1.773
277 -1.580 1.890
Nieuw structureel saldo
1.575
981
509
586
Begroot primitief Knelpunten
-329 -946
-1.056 -543
-263
-163
Ombuigingen
-225
-225
-225
-1.500
-1.824
-488
-163
75
-842
22
424
2021
2022
2023
2024
12.538
11.801
10.958
10.980
Resultaatbestemming Begrotingssaldo
-812 75
-842
22
424
Stand per 31 december
11.801
10.958
10.980
11.404
Incidenteel Bedragen x € 1.000
Nieuw incidenteel saldo Begrotingssaldo Verloop Algemene Reserve Bedragen x € 1.000 Stand per 1 januari Resultaat jaarrekening
Uit dit beeld blijkt een sluitend positief structureel saldo. Dit is wel in het licht van de genoemde PM posten.
7
3 Perspectiefnota per programma
8
3.1 Bestuur en Bedrijfsvoering Dit programma draait om hoe wij als gemeente ons bestuur en onze bedrijfsvoering inrichten, gebaseerd op onze rol en ons takenpakket. Die rol en dat takenpakket veranderden de afgelopen jaren flink door steeds snellere en grotere ontwikkelingen. Zo is de Nederlandse samenleving mondiger, beter geïnformeerd en digitaal vaardiger geworden. Daardoor verschuift onze klassieke rol als overheid die voor haar burgers zorgt naar die van regisseur en netwerkpartner. Vanuit die rol werken we, waar mogelijk vanuit de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners, als partners aan het realiseren van goede oplossingen. Die veranderende rol beïnvloedt natuurlijk ook ons takenpakket.
Tussenbalans Volgens onze inschatting realiseren we in deze bestuursperiode haast alle doelstellingen voor bedrijfsvoering. Met uitzondering van de doelstellingen voor het thema ‘Ontwikkelen Huis van de Gemeente’. Dit vereist eerst een aanpassing op strategisch niveau in de vorm van een notitie over hoe we in het algemeen omgaan met gemeentelijk vastgoed. Die notitie is aan het eind van het eerste kwartaal van 2021 gereed. Het jaar 2018 stond vooral in het teken van de ontvlechting van de Bestuursdienst Ommen-Hardenberg. Vervolgens werkten we in 2019 aan de inrichting van onze nieuwe gemeentelijke organisatie: Ommen 4.0. Ondanks de coronapandemie en de daarmee samenhangende beperkingen, hebben we in 2020 conform planning diverse zaken opgepakt en afgerond. Zoals de vernieuwingen binnen het taakveld Treasury en Belastingen, waaronder het meerjarig belastingplan en de benodigde ontwikkelingen in de P&C-cyclus. Dit vergroot de transparantie van besturingsdocumenten voor de raad en onze inwoners. De doorontwikkeling van communicatie als beleidsinstrument gebeurde vooral vanuit primaire focus op actualiteiten. Zo wilden we tijdens de coronapandemie vooral onze inwoners bereiken. Naast de reguliere inzet, investeerden we voor het thema veiligheid samen met onze veiligheidspartners in het project ‘vakantieparken en veilig buitengebied’.
Voor het project ‘jeugd en drugs’ startte een kwartiermaker die de integrale aanpak voor drugspreventie begeleidt. Met het onderzoek van Berenschot naar onze ombuigdoelstelling van € 1,5 miljoen hebben we stappen gezet in het verbeteren van en meer grip krijgen op onze financiële huishouding. En via het meerjarige onderzoek dat we starten met de Radboud Universiteit krijgen we ook feedback op onze ontwikkeling als lerende organisatie. Het besluit van de gemeente Hardenberg om geen tijdelijke uitvoeringscontracten of dienstverleningsovereenkomsten te verlengen, betekent voor ons het vinden van andere partners die delen van onze dienstverlening en taakuitvoering -binnen de kaders van Ommen 4.0- oppakken. Voor de salarisadministratie en inkoop startte dit proces overigens al in 2020. Deze ontwikkeling onderstreept de groei naar onze rol als lokale overheid die onderdeel is van een netwerk en met de partners in dat netwerk besluiten neemt. De onderlinge relaties met die partners zijn telkens aan veranderingen onderhevig. Samen met prof. Marcel Boogers stond de raad tijdens een bijeenkomst op 24 november stil bij deze veranderende rol van ons als lokale overheid.
Landelijke trends en ontwikkelingen en impact op Ommen De coronapandemie drukte de overheid met haar neus op de feiten over de maakbaarheid en kwetsbaarheid van onze samenleving. Het is een leerzame tijd waarin we sommige ontwikkelingen ook versnellen.
9
‘Minder meer’: dat is de verwachting voor lokale overheden de komende jaren. Een uitdagende toename voor ons in taken, zowel in omvang als complexiteit, met minder beschikbare middelen. Het rapport van Berenschot waarschuwt hier ook voor. Dit stelt eisen aan onze bedrijfsvoering en manier van werken. En daagt ons uit in het maken van de juiste bestuurlijke keuzes. We richten ons werk daarom met nog meer energie ‘taakgericht’ in en focussen ons daarbij op onze opgaven. Hierin worden we ondersteund door het meerjarige onderzoek dat de Radboud Universiteit uitvoert. Hoewel het wellicht paradoxaal klinkt, vereist de flexibele en wendbare overheid die we willen zijn een zeer strakke, adequate bedrijfsvoering en ‘business & financial control’. Vanuit de visie van onze organisatie Ommen 4.0 zoeken we partners die een groot deel van ons reguliere werk uitvoeren in dienstverleningsovereenkomsten of andere contractvormen. Het besluit van de gemeente Hardenberg om na afloop van het contracttermijn niet langer hierin onze partner te zijn, biedt kansen om de houtskoolschets van onze organisatievisie concreter vorm te geven richting andere partners.
Kengetallen
10
Beleidsvoornemens Bedrijfsvoering extra formatiekosten i.v.m. coronapandemie Op basis van het huidige beeld zijn in 2021 de directe gevolgen van de coronapandemie nog altijd merkbaar. En hebben we ook de eerste effecten van deze pandemie, die incidenteel aanzienlijk meer werk oplevert voor onze organisatie. In 2020 pakte vooral het zittende personeel dit extra werk op, naast of in plaats van hun reguliere taken. Om de werklast voor ons huidige personeel terug te brengen naar verantwoorde proporties en om reguliere taken weer op te kunnen pakken, investeren we in extra personeel. Dat pakt het werk op dat voorkomt uit de bestrijding van de pandemie en uitvoering van de daarbij horende maatregelen: -
Openbare orde en veiligheid Toezicht en Handhaving Communicatie Juridische expertise Extra inzet werk / inkomensconsulent Uitvoering schuldhulpverlening
€ € € € € €
50.000 70.000 50.000 25.000 45.000 45.000
Het aanpassen van de raadszaal zodat deze voor beoogd gebruik voldoet aan alle coronamaatregelen en de benodigde functionaliteiten, schatten we nu op een investering van € 65.000. Wij stellen voor om dit nu niet te investeren en eerst de landelijke ontwikkeling van veranderende maatregelen af te wachten. 2021 Omschrijving Formatiekosten Coranapandemie
INC
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
-285.000
Herverdeling gemeentefonds In de brief van 7 december 2020 gaf de minister aan dat de invoering van het nieuwe verdeelmodel wordt uitgesteld tot 1 januari 2023. Er is namelijk eerst meer duidelijkheid nodig over de financiële positie van gemeenten. Dit betekent dat we tot die invoering geen korting op het gemeentefonds van € 800.000 verwachten. Met dit bedrag anticipeerden we op een minder gunstige verdeling van het gemeentefonds voor kleinere plattelandsgemeenten. Hoewel die verdeling nu mogelijk tijdelijk gunstiger uitvalt, is het belangrijk om wel rekening te houden met een structureel substantiële vermindering op de bijdrage uit het gemeentefonds vanaf 1 januari 2023. Dit vraagt dan om mogelijke ombuigingen met ingang van die datum. 2021 Omschrijving Herverdeling Gemeentefonds
INC
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
p.m.
INC
STR p.m.
11
Versterken communicatie en dienstverlening Goede, eenduidige communicatie is een vastgestelde opgave in het bestuursakkoord en CUP. Het is ook een duidelijke doelstelling in de motie van 2 juli ‘Ommen er bovenop’. Om deze opgave vorm te geven, zijn er incidenteel en structureel extra middelen nodig. De incidentele middelen zijn primair voor het gebruiksvriendelijker maken van de website en de doorontwikkeling van de digitalisering, die door de coronapandemie in een versnelling kwam. De structurele middelen zijn nodig voor een dekking van de inzet van derden en realisatie van producten, waarmee we onze communicatie en dienstverlening via diverse kanalen versterken. Bij de start van onze organisatie stelden we hiervoor een te klein budget vast. Onze communicatiekosten als zelfstandige organisatie blijken hoger en de vraag naar producten, waarvoor we als regiegemeenten soms de uitvoering inkopen bij derden, nam en neemt toe. Denk hierbij aan producten als infographics, een burgerjaarverslag en audiovisuele hulpmiddelen. 2021
2022
Omschrijving
INC
STR
Communicatiebudget
-30.000
-70.000
INC
2023 STR
INC
-70.000
2024 STR
INC
-70.000
STR -70.000
Verhogen budget groenonderhoud als gevolg van uitstroom SW-medewerkers Voor het onderhoud van openbaar groen zetten we via de Larcom medewerkers in, die formeel bij ons in dienst zijn. Oorspronkelijk betrof dit ongeveer 35 fte, dat inmiddels is verminderd met 11 fte door uitstroom vanwege pensioen. Het verlies van deze arbeidscapaciteit vingen we op met een doorontwikkeling in efficiënter groenonderhoud. We verwachten echter nog meer uitstroom en daardoor teruggang in inzetbare menskracht. Om het kwaliteitsniveau van groenonderhoud te waarborgen, vangen we deze uitstroom op met passende maatregelen. Zoals andere doelgroepen inzetten en een deel van het onderhoud in de samenleving onderbrengen. Desondanks is een stijging van onderhoudskosten reëel. Gebaseerd op de verwachte uitstroom, stellen we een verhoging voor van het onderhoudsbudget in twee stappen. Passend bij de visie van Ommen 4.0 beleggen we uitvoerende werkzaamheden in eerste instantie bij derden. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
Uitstroom SW-medewerkers
INC
2023 STR
-20.000
INC
-20.000
2024 STR
INC
-90.000
STR -90.000
Dekking tekort begraafplaatsen Al jaren ramen we een te hoog bedrag voor inkomsten via leges begraafplaatsen. Het onderzoek door ANG naar de kostendekking van begraafplaatsen onderschrijft dit. Los van de bezuiniging op kosten afgelopen jaar, blijven de geraamde baten te hoog. Volgens de meest recente berekening blijven de baten ongeveer € 65.000 achter op de raming, los van overschrijdingen op de kosten. We stellen voor om de kosten en baten bij begraafplaatsen te onderzoeken en het beleid hier op aan te passen. En om in 2021 en 2022 de overschrijdingen incidenteel te dekken met maximaal € 65.000. 2021 Omschrijving
INC
Dekking tekort begraafplaatsen
-65.000
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
-65.000
12
Overige personele kosten eigen organisatie Bij de ontvlechting is voor de verdeling van personele kosten alleen gekeken naar de loonkosten. Dit was in 2019 ook de basis voor de begroting Ommen. Hierin was echter geen rekening gehouden met andere personele kosten, zoals opleidingen en reiskosten. Deze kosten dekken we nu deels met het organisatieontwikkelbudget. Met ingang van 2021 zijn er structurele middelen nodig voor die overige personele kosten van onze eigen organisatie. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
Overige personeelskosten
INC
2023 STR
-140.000
INC
-140.000
2024 STR
INC
-140.000
STR -140.000
Materiële kosten dienstverlening derden Vanaf 2020 houden we volgens de ABC-methode rekening met een structurele post materiële kosten, die niet direct te relateren is aan een dienstverleningsovereenkomst zoals we dat in 2019 hanteerden. Dat waren hoofdzakelijk loonkosten. De nu structureel op te nemen post materiële kosten is gerelateerd aan de dienstverlening door derden. Zoals huisvestingskosten en bijdrage aan personeel gerelateerde kosten: arboarts en facilitaire voorzieningen. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
Materiële kosten dienstverlening
INC
2023 STR
-148.000
INC
-148.000
2024 STR
INC
-148.000
STR -148.000
Sluitende exploitatie kinderboerderij op basis businessplan De kinderboerderij krijgt haar begroting sinds meerdere jaren niet sluitend. Om hierbij te helpen, is toegezegd dat we gebaseerd op een businessplan als maatschappelijk initiatief in principe € 3.000 bijdragen. Het budget maatschappelijke initiatieven dekt deze structurele bijdrage en is daarmee neutraal. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
Exploitatie kinderboerderij
INC
2023 STR
neutraal
INC
neutraal
2024 STR
INC
neutraal
STR neutraal
Extra BOA capaciteit De inzet van onze BOA-capaciteit is met momenteel 2 fte beperkt. Met hun aanwezigheid hebben BOA’s vooral een preventief karakter. We verwachten deze capaciteit vooral in te zetten buiten reguliere werkdagen en in weekenden. Voor meer flexibiliteit van de inzet tijdens drukke periodes zoals de zomervakantie, willen we extra capaciteit inhuren voor ongeveer 1400 uur. De effecten hiervan evalueren we na 2 jaar. Op basis daarvan bepalen we of structurele inzet van extra capaciteit gerechtvaardigd is. 2021 Omschrijving
INC
Extra BOA capaciteit
-55.000
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
-55.000
13
Aanschaf en onderhoud digitale middelen In de uitwerking van de ontvlechting kwamen we voor ICT-onderdelen overeen dat we de aanschaf van digitale hulpmiddelen (Ipads en laptops) per gemeente specificeren. Dit geeft ons een betere grip op de kosten, maar betekent ook dat er budget nodig is voor de aanschaf van die middelen. Gelet op de gemiddelde gebruiksduur en in relatie met de looptijd van ons contract (DVO) met Hardenberg voor ICT, gaan we nu uit van een eenmalige investering. Na deze periode stemmen we met de nieuwe contractpartner af over levering en onderhoud van ICT en digitale hulpmiddelen. 2021 Omschrijving
INC
Digitale middelen
-12.500
2022 STR
INC
2023 STR
-12.500
INC
2024 STR
-12.500
INC
STR
-12.500
Intensivering veiligheidsvraagstukken en ondermijning (incl. vakantieparken) Net als in heel Nederland is er ook op provinciaal niveau en in heel Overijssel aandacht (project vakantieparken) voor veiligheid en ondermijning op vakantieparken. Die verschuiving naar onze regio is wellicht een ‘waterbed-effect’ vanuit regio’s die ons voorgingen. In de coronapandemie blijken vakantieparken een gevoelige sector, wat de veiligheids- en ondermijningsrisico’s nog verder heeft vergoot. In 2020 zijn we gestart met een integrale controle op een vakantiepark, waardoor we meer zicht hebben op wat zich hier afspeelt. Die opgedane kennis zetten we de komende jaren in op andere parken binnen onze gemeente. Enerzijds om zicht te krijgen op wat er speelt, anderzijds om te voorkomen dat criminelen zich hier vestigen. Vanuit deze ervaringen pakken we veiligheidsvraagstukken breder op. Dat vergt een structurele, meerjarige aanpak en budget, die bijdragen aan de vitaliteit van de parken in onze gemeente. Vanuit onze ontwikkelgedachte stellen we daarom voor om eerst voor een periode van 3 jaar budget beschikbaar te stellen. 2021 Omschrijving
INC
Intensivering ondermijning
-50.000
2022 STR
INC
2023 STR
-50.000
INC
2024 STR
INC
STR
-50.000
Integrale veiligheid, drugsaanpak De toenemende drugsproblematiek vraagt om een brede aanpak. Daarom zijn we in 2020 gestart met een project jeugd en drugs. Op basis van de eerste ervaringen en op advies van het Trimbosinstituut willen we dit project continueren, dat vraagt om een investering van € 40.000 in 2021. We willen ons voor meerdere jaren inzetten om de drugsproblematiek in Ommen te bestrijden en hierop beleid ontwikkelen. Hiervoor schakelen we externe deskundigheid in en vragen we om een incidenteel budget van € 60.000. 2021 Omschrijving
INC
Integrale veiligheid, drugsaanpak
-40.000
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
-60.000
Hogere uitvoeringskosten Omgevingsdienst IJsselland milieutaken De bijdrage van Ommen in de uitvoering van de milieutaken door de omgevingsdienst (ODIJ) volgens het takenpakket van de ‘toezichtmatrix’, bleek de afgelopen jaren ontoereikend. Dit komt doordat we bij de vorming van de ODIJ uitgingen van 1/4e deel van het bedrijvenbestand, zoals op dat moment bekend was in de BOH voor de gezamenlijke gemeenten. Nu blijkt dit bedrijvenbestand van Ommen iets groter (ca. 4 %) en zijn hierin verhoudingsgewijs veel bedrijven waarbij de uitvoering meer tijd kost. In 2021 wordt er provinciebreed een nieuwe toezichtmatrix opgesteld, evenals een meer passende verdeelsleutel van de kosten
14
in de ODIJ. Het is echter reëel dat de bijdrage voor de gemeenten Ommen hoger uitvalt en ongeveer € 65.000 per jaar bedraagt met ingang van 2022. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
Hogere uitvoeringskosten ODIJ
2023 STR
INC
2024 STR
-65.000
INC
-65.000
STR -65.000
Deregulering en effectiever werken Onze organisatie legt steeds meer eigen verantwoordelijkheid bij de samenleving. Als (lokale) overheid ontwikkelen we ondanks dit voornemen toch nog vaak onnodige regels en omslachtige procesgangen. Hier hebben we al langer aandacht voor en bekrachtigde de raad in doelstelling 8 van de motie van 2 juli. Naast de al in gang gezette regelsloop, zoals het aanpassen van de algemene subsidieverordening en screenen van processen op onnodige stappen, zijn we met de ‘paarse krokodil-actie’ gestart. Hierbij roepen we de samenleving op om onnodige of omslachtige regels bij ons te melden. Helaas bleef de respons beperkt tot een enkele melding. We laten daarom komend jaar ons functioneren objectief door een externe partij screenen op de top 10 van onnodige regels of processen. De incidentele kosten hiervoor bedragen € 12.500. 2021 Omschrijving
INC
Deregulering en effectiever werken
-12.500
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
Financieel overzicht Beleidsvoornemens structureel
2021
2022
2023
2024
Herverdeling gemeentefonds Communicatiebudget Uitstroom SW - medewerkers Overige personeelskosten Materiële kosten dienstverlening
-70.000 -20.000 -140.000 -148.000
-70.000 -20.000 -140.000 -148.000
p.m. -70.000 -90.000 -140.000 -148.000
p.m. -70.000 -90.000 -140.000 -148.000
-65.000
-65.000
-65.000
-378.000
-443.000
-513.000
-513.000
Beleidsvoornemens incidenteel
2021
2022
2023
2024
Formatiekosten coronapandemie
-285.000
Communicatiebudget Dekking tekort begraafplaatsen
-30.000 -65.000
-65.000
Extra BOA capaciteit Digitale middelen Intensivering veiligheid / ondermijning
-55.000 -12.500 -50.000
-55.000 -12.500 -50.000
-12.500 -50.000
-12.500
Integrale veiligheid, drugsaanpak
-40.000
-60.000
Deregulering en effectiever werken
-12.500
Totaal incidenteel
-550.000
-242.500
-62.500
-12.500
Totaal
-928.000
-685.500
-575.500
-525.500
Hogere uitvoeringskosten ODIJ Totaal structureel
15
Overige wensen of lange termijn ontwikkelingen / risico's Huis van de gemeente/vastgoed Al langer bestaat de wens voor een upgrade van ons gemeentehuis. De eerste plannen zijn ontwikkeld voor de organisatie ten tijde van de bestuursdienst. Met de doorstart naar Ommen 4.0 stond het gebruik van het gemeentehuis in een ander licht. Daarmee is met de uitvoering van de eerste plannen pas op de plaats gemaakt. Daarnaast vergt het upgraden van het gebouw naar het verplichte duurzaamheidsniveau (energieklasse) forse aanpassingen en investeringen. De omvang hiervan wordt mede bepaald door de visie op het gemeentehuis die we nog ontwikkelen. Mede als gevolg van de coronapandemie is de uitwerking hiervan vertraagd. Door die pandemie ontstaat overigens ook een heel ander beeld op de nut en noodzaak van de meer traditionele invulling van kantoorgebouwen. Dit vraagt om een bredere visie op de inrichting van het huis van de gemeente. Wel is de toegankelijkheid van openbare gedeelten van ons gebouw voor mensen met een beperking onderzocht. Los van de uiteindelijke keuzes die we maken ten aanzien van huisvesting, maken we in de komende jaren kosten voor basale aanpassingen aan ons pand en het behoud van een klantvriendelijke uitstraling. De strategische visie (een afwegingskader) vastgoed bieden we in het eerste kwartaal van 2021 aan ter besluitvorming.
Dit document geeft mede richting aan hoe we omgegaan met onze vastgoedportefeuille. De keuzes die we maken bepalen de financiële effecten. Voor Landgoed Het Laer wordt er op dit moment een participatieproces voorbereid. Ook hiervoor geldt dat de uiteindelijke politiek besluitvorming de financiële effecten bepalen. Ontwikkelingen ICT We verwachten dat het gemeentelijke ICT-landschap in de komende jaren enorm verandert. Het huidige ICTlandschap voorziet onvoldoende in de toenemende digitalisering en vraag om gegevens (sneller) te delen. Meerdere aspecten van ons huidige ICT-landschap zijn onvoldoende toekomstbestendig en staan een optimale dienstverlening in de weg. We willen als gemeente aansluiten op de samenleving, die vraagt om een open en transparante overheid die middels de privacyregels (onder meer de AVG) de informatieveiligheid scherp in zicht houdt. De VNG omarmde daarom de beweging Common Ground (www.vng.nl/samenorganiseren/common-ground) met als doel om samen met de gemeenten in de komende 3 tot 5 jaar stapsgewijs te transformeren met behulp van nieuwe technologie. Aan de vooravond hiervan zijn de exacte voor- en nadelen en gevolgen hiervan voor bijvoorbeeld onze ICT-infrastructuur, nog niet helder. Deze onvermijdelijke transitie gaat gepaard met opstartfases, nieuwe afspraken en aflopende contracten.
16
3.2 Economie Als gemeente dragen we zorg voor een economische groei die bijdraagt aan zowel de welvaart, het welzijn als de omgevingskwaliteit. Het fundament voor deze groei ligt in het bieden van een aantrekkelijk woon-, werken leefklimaat in de vorm van een gastvrije gemeente met een groene, kwalitatief hoogwaardige omgeving. Daarvoor investeert Ommen in hoogwaardige woonmilieus, een aantrekkelijk centrum, aantrekkelijke vestigingslocaties voor bedrijven en diensten, goede bereikbaarheid en een gevarieerd recreatief aanbod. Met de agrarische sector, vrijetijdseconomie, bedrijvigheid (onder meer industrie en bouwnijverheid), zorg en dienstverlening beschikt Ommen over meerdere motoren om haar economische groei vorm te geven.
Tussenbalans Eén van de centrale speerpunten in dit programma was het thema ‘openingstijden winkels en horeca’. Eind 2019 besloot de raad, op basis van een analyse van geïnventariseerde opvattingen van Ommer ondernemers en inwoners, om de verordening Winkeltijden Ommen aan te passen. Dit geeft ondernemers voortaan keuzevrijheid om hun winkel open te stellen op zon- en feestdagen vanaf 12.00 uur. Een andere ambitie uit het bestuursakkoord is het realiseren van een aantrekkelijk centrum. Hier is de afgelopen periode hard aan gewerkt. Daarnaast is vanwege de coronapandemie de openbare ruimte in het centrum van Ommen coronaproof gemaakt. Voor de promotie en marketing van Ommen is een project gestart. Daarin trokken we een kwartiermaker aan, die samen met ondernemers een organisatie creëert die vanuit gedeelde verantwoordelijkheid de promotie en marketing van Ommen voor haar rekening neemt. De ontwikkeling van het bedrijventerrein de Rotbrink loopt volgens verwachting en ondanks de coronapandemie zien we hier een groeiende markt. Veel activiteiten stonden in het licht van die pandemie, maar de maatregelen troffen we in goede samenwerking met de ondernemers. We ondersteunen ondernemers, vooral starters, actief vanuit het ondernemers- en startershuis Vechtdal.
Daarnaast doen we mee in de ‘Human Capital agenda Regio Zwolle’ en investeren we volop in de regionale samenwerking op vooral die thema’s, die bijdragen aan onze doelstellingen zoals mobiliteit en onze huisvestingsopgaven. Daarbij willen we voor de zomer via een opgave gerichte werkwijze bijdragen aan de verstedelijkingsvisie van de Regio Zwolle.
Landelijke trends en ontwikkelingen en impact op Ommen Over dat er een economische crisis in het verschiet ligt, bestaat weinig discussie. Volgens de verwachting krimpt de Nederlandse economie ruim 7%. Dit is echter ook afhankelijk van hoe lang de crisis nog duurt. De oorzaak van de crisis komt van buitenaf voor veel bedrijven en daarom zijn de gevolgen van onder meer alle getroffen maatregelen minder voorspelbaar. Vele sluiten noodgedwongen hun deuren als gevolg van de afgekondigde maatregelen waardoor welwillende consumenten aan hen geen geld kunnen uitgeven. Ondanks de uitgebreide steunmaatregelen raken mensen hun baan en daarmee inkomen en koopkracht kwijt. En dat heeft weer gevolgen voor de omzet van bedrijven. Hier tegenover staan bedrijven die een ongekende groei doormaakten en juist dankzij de pandemie een goede omzet maakten. Hoe dit zich op ons lokale niveau ontwikkelt, is nog moeilijk voorspelbaar. Bedrijven die het voor de crisis al lastig hadden krijgen het nog moeilijker en redden het mogelijk niet. Voor andere biedt de steun vanuit de Rijksoverheid kansen om een doorstart te maken. We hebben in Nederland gelukkig een redelijk goede economische positie, waardoor de krimp in perspectief enigszins zal meevallen. Voor vooral de recreatiesector hangt er veel af van de maatregelen rond de voorjaarsvakantie.
De horeca in Ommen lijkt de zwaarst getroffen sector die een lange tijd nodig heeft voor herstel. De grootste kansen voor economisch herstel zien we in een anticyclische benadering van een versnelling in de woningbouw en het daarmee aantrekken van investeringen in Ommen.
17
Kengetallen
18
Beleidsvoornemens Toegankelijke gemeente in termen SDG Doelen De duurzame ontwikkelingsdoelen, ofwel SDG (Sustainable Development Goals) zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. Deze doelen zijn afgesproken door de Verenigde Naties. De SDG startten in 2015 en lopen nog tot 2030. Ze vormen een mondiaal kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. We willen in 2021 deze SDG vertalen naar onze eigen samenleving en gemeente en ze in ons beleid en werk incorporeren. Door het integrale karakter van deze doelstellingen passen we ze in onze pilots opgavegericht werken in. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
Toegankelijke gemeente SDG doelen -15.000
Bijdragen aan promotie en marketingorganisatie i.o. Promotie en marketing zijn belangrijk voor Ommen. Ze maken daarom onderdeel uit van het bestuursakkoord en CUP. Promotie en marketing ondersteunen onze economische agenda en zijn extra belangrijk voor het postcorona tijdperk. In 2020 zijn de eerste contouren van een promotie- en marketingorganisatie in Ommen opgezet. Hierin werken meerdere partijen samen. Vanuit de rol als partner doen wij ook mee. Die rol sluit naadloos aan op onze visie als regie- en netwerkgemeente. Alle partners zorgen samen voor financiële dekking van de werkzaamheden van deze organisatie in oprichting. Wij ramen hier vooralsnog structureel € 12.500 per jaar voor. Vanwege de voortgang van het proces beschouwen we 2021 nog als incidenteel. 2021 Omschrijving
INC
Promotie en marketingorganisatie
-12.500
2022 STR
INC
2023 STR
INC
-12.500
2024 STR
INC
-12.500
STR -12.500
Uitbreiding sanitaire voorziening centrum Een bruisend centrum draagt bij aan de economische agenda van Ommen en aantrekkingskracht die ze heeft op de toeristische sector. De ontwikkeling van dat bruisende centrum is bijna afgerond. In de praktijk blijkt de aanwezige openbare sanitaire voorziening nog onvoldoende te functioneren. Dit komt door beperkingen in het beheer (effect op openingstijden), maar ook de omvang en toegankelijkheid. Ommen is groen, gastvrij en inspirerend. Daar horen goede sanitaire voorzieningen bij. In 2022 realiseren we additioneel aan de al aanwezige openbare sanitaire voorziening een tweede voorziening. We willen hier waar mogelijk slim combineren met andere initiatieven in het centrum en verwachten ook van de centrumondernemers een positieve impuls. De kosten zijn structureel vanaf 2022. Voor de realisatie, ontwikkelkosten en een tijdelijke voorziening in 2021 ramen we € 50.000. De jaarlijkse investeringskosten en beheerkosten worden ramen we vooralsnog op € 12.500. Door samenwerking met de juiste met bedrijven kan dit bedrag wellicht lager uitvallen. 2021 Omschrijving
INC
Sanitaire voorziening centrum
-50.000
2022 STR
INC
2023 STR
-12.500
INC
2024 STR
-12.500
INC
STR -12.500
19
Wandelpaden Ommen is een recreatieve gemeente: groen, gastvrij en inspirerend. Wandelmogelijkheden is één van die punten waarop we ons als recreatiegemeente goed kunnen profileren. Wandelpaden spreken verschillende doelgroepen aan en dat draagt bij aan seizoenverlenging. In 2021 brengen we onze wandelpaden in kaart: het aantal, de staat waarin ze verkeren, wensen en mogelijkheden. Hiervoor is een incidenteel budget nodig van € 17.500. 2021 Omschrijving
INC
Wandelpaden
-17.500
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
Project vitale vakantieparken In het voorjaar van 2021 bieden we een afwegingskader ‘vitale vakantieparken’ aan de gemeenteraad aan. Op basis hiervan nodigen we vakantieparken uit om met plannen te komen die het recreatief perspectief versterken of de functie ervan wijzigen. Voor de begeleiding en advisering hiervan, vragen we extra budget aan. 2021 Omschrijving
INC
Vitale vakantieparken
-50.000
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
-25.000
Financieel overzicht Beleidsvoornemens structureel
2022
2023
2024
Promotie en marketingorganisatie
-12.500
-12.500
-12.500
Sanitaire voorziening centrum
-12.500
-12.500
-12500
0
-25.000
-25.000
-25.000
2021
2022
2023
2024
Totaal structureel Beleidsvoornemens incidenteel
2021
Toegankelijke gemeente SDG doelen
-15.000
Promotie en marketingorganisatie
-12.500
Sanitaire voorziening centrum Wandelpaden
-50.000 -17.500
Project vitale vakantieparken
-50.000
-25.000
Totaal incidenteel
-145.000
-25.000
0
0
Totaal
-145.000
-50.000
-25.000
-25.000
20
3.3 Omgevingskwaliteit Dit programma gaat over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving van mens en dier. Dat omvat verschillende aspecten, zoals het stedenbouwkundige, architectonische, ecologische, cultuurhistorische, landschappelijke en ruimtelijke. Ook de kwaliteit van water, bodem en lucht, gezondheid van de leefomgeving (milieuaspecten als geluid, trilling, straling, afval en emissies), (water)veiligheid, klimaatadaptatie (verdroging, vernatting) en de biodiversiteit zijn bepalende aspecten voor een optimale omgevingskwaliteit. Hiermee definieert Ommen de omgevingskwaliteit breder dan in de Algemene maatregelen van bestuur (AmvB) bij de Omgevingswet. Volgens die definitie vallen aspecten als gezondheid, veiligheid en ook functionaliteit erbuiten. Terwijl in het ‘Besluit Kwaliteit Leefomgeving’ van juli 2018 juist die 3 aspecten als voor de overheid belangrijke aandachtspunten golden.
Tussenbalans We realiseren vrijwel alle voorgenomen ambities voor dit programma in deze bestuursperiode. Uitzonderingen hierop vormen deze 2 punten: • Het structureel verbeteren van de OV-lijn 31. Deze vervalt grotendeels per december 2020 en wordt gedurende 1 jaar een scholierenlijn. Daarna vervalt de lijn definitief. • Het opstellen van een plan van aanpak voor het verbeteren van de kwaliteit van gescheiden deelstromen. Volgens de huidige resultaten van afvalinzameling in de afvalmonitor blijkt deze uitvoering geen prioriteit. De omgevingsvisie is een belangrijk beleidsinstrument voor een leefbaar en veilig Ommen. De ontwikkeling van deze visie kwam minder vlot op gang als gevolg van de coronapandemie. Participatie van onze inwoners is voor deze visie essentieel. We zochten en vonden hier coronaproof alternatieven voor en dat bracht het proces goed op gang. In de uitvoering van lokale thema’s staan bereikbaarheid, verkeersproblematiek en doorstroming van het verkeer in het centrum centraal. Om die aspecten verder te verbeteren, voerden we een uitgebreide analyse uit. Op basis daarvan zijn er concrete verbetervoorstellen geformuleerd. Voor de uitvoering hiervan, vragen we in deze perspectiefnota de financiële middelen. Hetzelfde geldt voor benodigde investeringen voor het verbeteren van de fietspadenstructuur.
Vanuit de duurzaamheidsagenda ligt de focus regionaal op de totstandkoming van de Regionale Energie Strategie (RES) en lokaal op het ontwikkelen van de Ommer Energievisie. In 2021 stellen we ons duurzaamheidsprogramma vast, inclusief ons beleid voor de warmtetransitie. Naast deze doelstellingen voor duurzaamheid op de lange termijn, boeken we ook op korte termijn concrete, belangrijke resultaten. Zoals de verlaging van het energiegebruik bij zwembad de Carrousel met minimaal 30% door het plaatsen van zonnecollectoren en de overgang op ledverlichting. Naast energie is hergebruik ook een belangrijk aspect van duurzaamheid. De pilot Ommerkanaal is hiervan een mooi voorbeeld. Hierin participeert de Stichting Duurzaam Ommerkanaal, die ervoor zorgt dat dat vrijkomend maaisel uit gemeentelijke bermen hergebruikt wordt op omringende akker- en weilanden. De ontwikkelingen binnen de woningbouw verlopen voorspoedig. Zo versnellen we met de ontwikkeling van Vlierlanden 2 nu de stikstofproblematiek niet langer een obstakel vormt. Ook de ontwikkeling van Haven Oost gaat voorspoedig en is aanbeland in de fase van stedenbouwkundige visie. Witharen en Beerzerveld zijn positieve woonontwikkelingen in de kernen. De veiligheidsmonitor voerden we in 2020 bewust niet uit. We wilden onze inwoners tijdens de coronapandemie niet overvragen.
We troffen wel alle voorbereidingen om de monitor in 2021 uit te voeren.
21
Landelijke trends en ontwikkelingen en impact op Ommen Mede als een gevolg van de coronapandemie ontstond er vertraging in enkele landelijke beleidsontwikkelingen. Bijvoorbeeld in de realisatie van de omgevingsvisie, de ingang van Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging. Hoewel de aandacht iets verschoven lijkt wordt er toegewerkt naar een passende oplossing voor het stikstofbeleid. De druk en behoefte op de woningmarkt is onverminderd groot, mede door de huishoudverdunning. Er wordt nog voortvarend gewerkt aan het bereiken van klimaatdoelstellingen en het beëindigen van gebruik van fossiele brandstoffen. De coronapandemie en de effecten daarvan op onze samenleving en economie, bieden ook veel nieuwe inzichten die ongetwijfeld onze visies en ontwikkelingen beïnvloeden op een manier die we nog geen jaar geleden niet voor ons zagen. In de samenleving is meer aandacht voor onze gezondheid en kwetsbaarheid en die leidt tot een ander perspectief op hoe wij omgaan met onze leefomgeving. Verder werd duidelijk dat de maakbaarheid van onze samenleving beperkt is. Het thuiswerken en de digitalisering namen een enorme vlucht . Hierdoor is een ‘nieuw’ normaal ontstaan, waardoor we niet zomaar naar het oude terugkeren. Dit heeft ongetwijfeld effect op onze infrastructuur en zal andere eisen stellen aan onze bedrijfs- en kantoorgebouwen en de woningmarkt.
De economische effecten van de pandemie geven hier een tegengewicht of versnelling aan. Houden we daarnaast rekening met het effect van de dubbele vergrijzing waarvan we aan de vooravond staan, dan is het redelijk om te verwachten dat er qua visie en beleid op omgevingskwaliteit sprake zal zijn van een pré- en postcorona tijdperk.
Kengetallen
22
Beleidsvoornemens Diverse kleinere beleidsontwikkelingen binnen het programma Voor het realiseren van onze ombuigingsdoelstelling, stelden we diverse kleinere structurele budgetten in op nul, volgens de methode Zero Based Budgeting. Het betreft hier budgetten binnen de kostenplaats, die in het verleden ook werden ingezet voor incidentele vraagstukken of opdrachten. Dit betekent dat als er nu budget nodig is, we dit incidenteel moeten voorleggen. Hierdoor ontstaat er meer transparantie en minder druk op de structurele middelen. Voor 2021 willen we een aantal specifieke beleidsvragen beantwoorden. Dit vraagt om externe expertise die we volgens onze 0rganisatiefilosofie (generalisten) niet in huis hebben. Voor 2021 leveren we met behulp van extern ingeschakelde expertise een viertal producten op. Het totale hiervoor benodigde incidentele budget bedraagt € 55.000. Op te leveren producten: • Notitie intensieve veehouderij; de landelijk maatschappelijke discussie over de intensieve veehouderij voert men ook vaker in Ommen. Met een notitie geven we inzicht in de omvang, soorten en verschillende werkwijzen van intensieve veehouderij en de toekomstige mogelijkheden die wij hiervoor zien in onze gemeente. • Visie duurzaam bosbeheer; onze gemeente heeft veel bossen in eigendom.
Een actuele visie op het beheer, in relatie tot vraagstukken als klimaatverandering, biodiversiteit en de landelijke bossenstrategie, ontbreekt. Voor een duurzame en economische ontwikkeling van onze bossen is een actuele visie nodig. • Notitie huisvesting arbeidsmigranten; arbeidsmigranten zijn van groot economische belang voor onze regio. Goede huisvesting voor hen is een belangrijk aandachtspunt. In de notitie stellen we ruimtelijke en juridische kaders op. De notitie biedt ook handvaten voor het optreden tegen ongewenste en/of niet passende concentraties van huisvesting. De ontwikkeling van deze notitie hangt duidelijk samen met het project vitale vakantieparken. • Notitie tiny houses; vanuit onze gemeente ontstaan er initiatieven om tiny houses te bouwen. Dit staat ook in de prestatieafspraken met Vechtdal Wonen. De notitie schept duidelijkheid over de condities waaronder en voorwaarden waarop wij meewerken aan de realisatie van tiny houses. 2021 Omschrijving
INC
Diverse beleidsontwikkelingen
-55.000
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
23
Verhogen budget wegenonderhoud Bij de vaststelling van het IBOR-beleidskader in 2014 constateerden we al dat de destijds noodzakelijke bezuinigingen op termijn de kwaliteit van onze wegen beïnvloedt. We zien nu inderdaad dat het onderhoudsniveau van onze wegen langzaam achteruit gaat. Het huidige onderhoudsbudget voor groot onderhoud wegverhardingen is jaarlijks €285.000. Dit is onvoldoende om het gewenste niveau in de toekomst op peil te houden. Volgens een analyse van het beheersysteem is er in de komende 5 jaar ongeveer € 3,64 miljoen nodig voor wegenonderhoud. Als we onvoldoende investeren in onderhoud, leidt dit mogelijk tot kapitaalvernietiging en zakt 20% van ons wegareaal onder het afgesproken niveau. De kwaliteit van het wegareaal ligt in enkele woonwijken al onder het afgesproken B-niveau en 15% van de fietspaden ligt onder het afgesproken A-niveau. Om verdere teruggang in kwaliteit te voorkomen is prioriteren niet langer een optie. Daarom voor om fasegewijs het budget jaarlijks met € 100.000 verhogen tot het jaarlijkse onderhoudsbedrag uitkomt op € 685.000. Met dit budget houden we de kwaliteit voor lange termijn op orde en voldoen we aan de afgesproken IBOR-kwaliteit. Voor dit budget zoeken we verbinding met andere aan het verkeer gerelateerde investeringen, zoals bij de Laarakkers.
We brengen jaarlijks in beeld welke kosten we op deze manier ten laste brengen van andere investeringen. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
Verhogen budget wegenonderhoud
INC
100.000
2023 STR
INC
2024 STR
200.000
INC
300.000
STR 400.000
Bermversteviging De raad ontving al eerder het met plaatselijke belangen en LTO afgestemde programma voor bermversteviging in 2020 en 2021. Daarin gaven we ook aan dat we het resterende onderhoud voor bermversteviging in Ommen ramen op € 750.000. Het huidige onderhoudsprogramma wegen loopt tot en met 2022. In 2022 plannen we geen bermversteviging, omdat er voor het onderhoud in dat jaar hiervoor geen geschikte wegen zijn. In het nieuwe onderhoudsprogramma wegen 2023-2025 nemen we graag opnieuw het verstevigen van wegbermen mee. Hiervoor nemen we in deze perspectiefnota middelen op voor 2023 en 2024. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
2023 STR
INC
Bermversteviging
2024 STR
-10.900
INC
STR -21.800
Ontsluiting structuur centrum Ommen Om de ontsluitingsstructuur van het centrum van Ommen te verbeteren, pakken we in een juiste volgorde meerdere verkeersknelpunten aan. Hierover is al een (principe) besluit genomen in de raadsvergadering van januari 2021. Het betreft het: • • • • • •
Opwaarderen van de rondweg N347. Herinrichten en realiseren van een vrij liggend fietspad aan de Chevalleraustraat. Aanpassen van de interne verkeerscirculatie in woonwijken. Nemen van maatregelen aan de Vechtkade. Nemen van maatregelen aan de Pr. Julianastraat/Schurinkstraat. Aanpassen van het kruispunt Pr. Julianastraat/Vechtkade.
24
Daarnaast nemen we enkele noodzakelijke, ondersteunende maatregelen voor het verbeteren van de ontsluitingsstructuur: • Het onder meer verbreden van rijbanen om de toegestane snelheid waar mogelijk op te waarderen naar 70 km/uur. Hiermee richten we de rondweg N347 zo verkeersveilig mogelijk in en faciliteert de rondweg het verkeer optimaal. • Het optimaal inrichten van de gebiedsontsluitingswegen in de kern van Ommen (Danteweg, Chevalleraustraat, Schurinkstraat) voor toenemende ontsluiting van het interne verkeer in de kern van Ommen. Dat betekent voldoende ruimte voor het afwikkelen van het verkeer, veilig ingerichte kruispunten en vrij liggende fietspaden. De Chevalleraustraat voldoet hier nog niet aan. • Een verkeerscirculatieplan opstellen met maatregelen voor woonwijken, om overlast door sluipverkeer voor bijvoorbeeld de Vechtkade te voorkomen. • De Vechtkade volledig vrijmaken van gemotoriseerd verkeer en de bestaande rijbaan beschikbaar stellen aan fietsers en voetgangers. De bestaande fietsinfrastructuur vanaf de brug heffen we op en transformeren we tot groen. Uiteraard blijft de Vechtkade bereikbaar voor hulpdiensten en incidenteel vrachtverkeer. Voor de uitvoering zijn er verschillende mogelijkheden, daarom geven we de investering in een bandbreedte aan. • Voor de maatregelen in de Pr.
Julianastraat/Schurinkstraat zijn er twee varianten: creëren van eenrichtingsverkeer (noord-zuid) of een knip in de weg maken. Bij de eenrichtingsvariant versmallen we de Pr. Julianastraat/Schurinkstraat en maken we hier één erftoegangsweg van. Bij de tweede variant maken we een knip in de Pr. Julianastraat/Schurinkstraat, zodat ze fungeren als twee losgekoppelde erftoegangswegen. De verkeersintensiteit neemt in beide varianten fors af. De keuze bepaalt de kosten, daarom geven we deze in een bandbreedte weer. • Dankzij de maatregelen voor de Julianastraat/Schurinkstraat en het verkeersvrij maken van de Vechtkade, neemt de verkeersveiligheid op het kruispunt toe en zijn er vanuit verkeerskundig oogpunt alleen beperkte aanpassingen in de huidige structuur nodig. Dit zie je terug in de investering. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
Opwaarderen Rondweg N347
-6.500
-6.500
-6.500
-6.500
Chevalleraustraat
-15.200
-15.200
-15.200
-15.200
Verkeerscirculatie woonwijken
-6.000
-6.000
-6.000
-6.000
Maatregelen Vechtkade (minimaal)
-6.500
-6.500
-6.500
Julianastr / Schurinkstr. (minimaal)
-6.500
-6.500
-6.500
Kruispunt Julianastr. / Vechtkade
-4.400
-4.400
-4.400
-45.100
-45.100
-45.100
Maatregelen Vechtkade (plus)
-8.700
-8.700
-8.700
Julianastr / Schurinkstr. (plus)
-17.400
-17.400
-17.400
Kosten minimale variant
-27.700
Totaal kosten
-27.700
-71.200
-71.200
-71.200
Inzet beschikbare stelpost verkeer
48.000
48.000
48.000
48.000
Totaal
20.300
-23.200
-23.200
-23.200
25
Aanleg fietstunnel Slagenweg Voor de verkeersveiligheid is er bij de inrichting van de verkeerscirculatie behoefte aan een fietstunnel onder de Slagenweg. Dit pakken we op na de realisatie van Kindplein Oost. De kosten voor de aanleg van een fietstunnel ramen we op € 900.000, de daarbij behorende kapitaallasten bedragen € 27.000. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
2023 STR
Fietstunnel Slagenweg
INC
-27.000
2024 STR
INC
-27.000
STR -27.000
Verkeersinfra Kindplein West, aanpassing Kruispunten Op 29 juni 2017 is een motie aangenomen voor de verbetering van de kruispunten op de Danteweg/Chevalleraustraat en Patrijsstraat/Kievitstraat. In 2018 meldde het college al deze verbetering te combineren met het verkeersplan Kindplein West. Voor het uitwerken van die plannen is in de begroting € 90.000 voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Voor de realisatie werd in 2018 in totaal € 360.000 begroot, maar dit is nog niet aangewend. In 2021 ronden we in samenspraak met de klankbordgroep de planvorming af en starten we met de realisatie van deze verkeersplannen. De totale investering voor de verkeersinfrastructuur rondom Kindplein West en verbetering van de kruispunten Danteweg/Chevalleraustraat en Patrijsstraat/Kievitstraat ramen we op € 540.000. Voor de helft van dit bedrag vroegen we subsidie aan bij de provincie. Rest er nog een noodzakelijke investering van € 360.000. 2021 Omschrijving Verkeersinfra Kindplein West
INC
2022 STR
-10.800
INC
2023 STR
-10.800
INC
2024 STR
-10.800
INC
STR -10.800
Fietspadenplan en verbetering fiets- en verkeersveiligheid Op 7 november 2019 is een motie aangenomen voor een inventarisatie van nieuwe fietspaden en verbetering van bestaande fietspaden. In deze raadsvergadering is ook een motie aangenomen voor de verbreding van het fietspad (Stuwepad) Vilsteren. Verder spraken we in de commissievergadering van oktober 2020 over de noodzakelijke investeringen voor de fietsroutes Dante. De besluitvorming hierover is opgeschort in verband met enkele te beantwoorden vragen. In november 2020 is de raad via een informele informatiebijeenkomst bijgepraat over de stand van zaken van het op te stellen fietspadenplan, inclusief een eerste indicatie van de inventarisatie en prioritering. In 2021 willen we het fietspadenplan afronden en de motie voor het Stuwepad en realisatie van de fietsroute Dante uitvoeren. In 2022 willen we direct na de besluitvorming over het fietspadenplan ook met die uitvoering starten. Daarom reserveren we hiervoor alvast een structureel budget, gebaseerd op een eerst analyse van voorlopige prioritering. Een toelichting hierop staat in bijlage 3. Kortom, concreet stellen wij voor: Realisatie/oplevering in 2021: • Fietspadenplan o Opleveren van een fietspadenplan met de besproken prioriteiten.
• Verbreden Stuwepad Vilsteren o Verbreding en indien nodig lokaal verleggen van het huidige, 1,7 kilometer lange (toeristische) fietspad vanaf de Vilsterseweg naar de stuw in Vilsteren. • Fietsroute Dante o Als wordt ingestemd met het separate voorstel hiervoor, is na aftrek van de geraamde subsidie van € 812.000 een gemeentelijke investering nodig van € 270.000, welke resulteert in een jaarlijkse kapitaallast van € 11.700.
26
Realisatie op basis van keuzes in het fietspadenplan Voor het realiseren van de nog te maken keuzes bij de besluitvorming over het fietspadenplan, is een structureel budget nodig. Wij gaan als richtlijn uit van € 1.200.000 waarbinnen die keuzes passen. We verwachten gemiddeld 25% aan subsidie van de provincie voor verbeteren van de verkeersveiligheid. Omdat de uitvoering meerdere jaren duurt, stellen we voor om een oplopende kapitaallast (€ 13.000, € 26.000 en € 39.000) te reserveren met ingang van 2022. De uiteindelijke kapitaallasten worden bepaald door de definitieve keuze in het fietspadenplan. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
2023 STR
INC
2024 STR
INC
STR
Stuwepad
-4.800
-4.800
-4.800
-4.800
Fietspad Dante
-11.700
-11.700
-11.700
-11.700
-13.000
-26.000
-39.000
-29.500
-42.500
-55.500
Fietsplan Totaal
-16.500
Verlichtingsportalen zebrapaden Stationsweg In navolging van de Juliana- en Schurinkstraat, zijn raadsvragen gesteld over de mogelijkheden voor verlichtingsportalen bij de zebrapaden van de Stationsweg. Hoewel de situaties niet identiek zijn, hebben verlichtingsportalen bij die zebrapaden volgens ons ongetwijfeld een positief effect op de verkeersveiligheid. In de beantwoording van deze vragen hebben we de raad over ons standpunt geïnformeerd. Omdat hier in de begroting geen ruimte voor is, stellen wij voor om een investeringskrediet van € 32.000 beschikbaar te stellen, de daarbij behorende kapitaallasten bedragen € 2.000. 2021 Omschrijving
INC
2022 STR
INC
2023 STR
Verlichting zebrapaden Stationsweg
INC
2024 STR
-2.000
INC
STR
-2.000
-2.000
Implementatieproces Omgevingswet Gemeenten krijgen van 1 januari 2022 tot 31 december 2029 de tijd om over te schakelen naar een omgevingsplan dat voldoet aan de eisen in de Omgevingswet, die per 1 januari 2022 ingaat. Wij willen in de loop van 2026 (mogelijke uitloop naar 2027) één definitief omgevingsplan realiseren dat aan alle eisen van de Omgevingswet voldoet. Zodra de Omgevingswet ingaat, werken gemeenten op basis van het overgangsrecht met een tijdelijk omgevingsplan. Dit bestaat onder meer uit planologische regelingen, eigen autonome verordeningen voor de fysieke leefomgeving en de bruidsschat (regels vanuit het Rijk voor gemeenten). Alle regelingen landen uiteindelijk in ons definitieve omgevingsplan, dat vóór 2029 gereed moet zijn. Vanwege ons uitgebreide grondgebied stellen we voor om via het werken met deelgebieden uiteindelijk één definitief omgevingsplan voor de gemeente Ommen te realiseren. Die deelgebieden sluiten aan op de huidige gebiedsgerichte bestemmingsplannen van Ommen. Bovendien lenen ze zich qua omvang, problematiek en praktische toepassing voor een uiteindelijke ombouw van bestemmingsplannen naar ons definitieve omgevingsplan. De kosten voor dit project zijn in omvang en detail nog niet helder.