1. Concept Omgevingsvisie

4.2

Wonen

Aantrekkelijke woongemeente Ommen is met haar mooie omgeving, goede voorzieningen en ontsluiting richting omliggende gemeenten een aantrekkelijke gemeente om in te wonen. Ommen is een gemeente waar mensen met plezier wonen. Ommen richt zich op het ontwikkelen van aantrekkelijke woonmilieus door het bieden van een gedifferentieerd woningaanbod. In de woonvisie is het wensbeeld voor het wonen omschreven als “Ommen is dé plek om te wonen”, met drie ambities: 1.

Bouwen voor huishoudens die in Ommen blijven wonen en vertrokken Ommenaren die weer in Ommen willen wonen.

2.

Voldoende woningen voor kwetsbare doelgroepen.

3.

Zorgbehoevende ouderen kunnen zelfstandig in de kernen blijven wonen.

Veel mensen willen in Ommen wonen en zijn er op zoek naar een woning. Naast mensen met een sociaal-maatschappelijke of economische binding met onze gemeente zien we ook een toename van het aantal mensen van buiten dat zich hier wil vestigen. Dit zien we als tendens in nieuwbouwwijk De Vlierlanden, maar ook in de andere woonwijken van Ommen, de kernen en gespreid in het buitengebied. Het is een aantrekkelijke woonomgeving voor jong en oud. Groei als basis voor een vitale en leefbare toekomst Op basis van autonome ontwikkeling wordt een groei van 375 huishoudens tot 2030 voorzien. Maar deze prognose houdt geen rekening met: 

De algehele druk op de woningmarkt met landelijk een woningtekort van 1 miljoen woningen



De verstedelijkingsopgave vanuit de Regio Zwolle



De voor Ommen sociaal-maatschappelijke en economische noodzaak om te groeien teneinde de leefbaarheid en bijbehorend voorzieningenniveau intact te kunnen houden



De aanwezige potentie om in onze gemeente tot 2030 circa 650 woningen te kunnen realiseren, zoals vastgelegd in de Regionale Woonagenda.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

20

In Ommen is het aantal huishoudens weer aan het groeien. Tegelijkertijd vergrijst onze bevolking steeds meer. In de toch al overspannen woningmarkt is het voor jongeren, starters en jonge gezinnen lastig een (betaalbare) woning te bemachtigen. Door de druk op de woningmarkt van ver buiten onze gemeente is het voor eigen inwoners niet gemakkelijk binnen de gemeente een woning te vinden. Ommen staat daarmee voor verschillende uitdagingen in de woningmarkt, die we samen met inwoners Vechtdal Wonen, Plaatselijke Belangen, zorginstellingen, marktpartijen (bouw, ontwikkelaars en makelaars) en maatschappelijke organisaties oppakken. Uitdagingen die niet los zijn te zien van de landelijke en regionale opgaven (verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle). Een groter woningbouwprogramma biedt Ommen de kans om ook na 2030 door te groeien. Daarmee ontstaat een situatie, waarbij naast de voortschrijdende vergrijzing, ook andere en met name jongere leeftijdsgroepen in aantal blijven groeien. Dit is voor Ommen (inclusief kleine kernen en buitengebied) van groot belang om daarmee onze kernkwaliteiten, de leefbaarheid en het hoogwaardige voorzieningenniveau op het gebied van onderwijs, zorg, sport en cultuur op de langere termijn (na 2030) te kunnen behouden. Een hoger woningbouwprogramma zorgt voor aanwas van nieuwe gezinnen en starters en voor met name meer jonge inwoners.

De noodzaak om door het bouwen van meer woning te investeren in een toekomstbestendige leefomgeving is ook vastgelegd als een van de drie speerpunten in de Regionale woonagenda West-Overijssel. De drie speerpunten zijn: 1.

Een inclusieve woningmarkt: wonen voor iedereen

2.

Een toekomstbestendige leefomgeving: sterke steden en vitale kernen en buitengebied.

3.

Een duurzaam en circulair woningbestand.

Ommen is in deze Regionale Woonagenda gekenmerkt als “Centraal Wonen”. Dat houdt in dat we een aangenaam dorps aanvoelend woonmilieu kennen en goed bereikbaar zijn met OV en auto. We bieden daarmee kansen om invulling te geven aan de grote vraag naar groene, rustige en gezonde woonmilieus in de omgeving van Zwolle. In het uitleggebied De Vlierlanden, inbreidingslocaties en bij nieuwbouw in de kernen richten we de openbare ruimte in met veel groen en op een manier die uitnodigt om veel te bewegen. Ommen kan richting 2040 een woningbouwprogramma van circa 1.250 woningen accommoderen in het uitleggebied De Vlierlanden, bestaande en nieuwe inbreidingslocaties in de kern Ommen en vanuit een vraaggestuurde woningbouw in de kernen en het buitengebied. Het realiseren van een dergelijk woningbouwprogramma vereist wel dat de tot 2030 aanwezige “zachte” plancapaciteit tijdig moet worden gerealiseerd en nieuwe inbreidings- en herstructureringslocaties in ontwikkeling moeten worden genomen. Het grootste deel van deze woningbouwopgave realiseren we in de kern Ommen in De Vlierlanden en in de inbreidingslocaties. Voor een woningbouwprogramma dat de 1.250 overstijgt is het aanwijzen van nieuwe uitleggebieden onvermijdbaar, maar dat vinden we ongewenst gegeven ons groene profiel. Kwaliteit woningvoorraad Zowel in de nieuwbouw als de bestaande bouw staan we voor meerdere transformatieopgaven: 

Levensloopgeschikt maken van woningen en woonomgeving: Als gevolg van de vergrijzing zal de vraag naar het levensloopgeschikt maken van woningen stijgen. Ook de woonomgeving vraagt om aanpassingen. Het aanpassen van woningen op de woonbehoeften

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

21

van ouderen willen we faciliteren door ouderen in samenwerking met zorgaanbieders te faciliteren, technische aanpassingen in woning (domotica) en woonomgeving (inclusieve inrichting) maar ook door eventueel benodigde vergunningen te stroomlijnen. We onderzoeken het inzetten van aanvullende financiële instrumenten om ook particulieren te helpen bij het levensloopgeschikt maken van de woning. 

Duurzaamheid: de aanpak van klimaatverandering heeft gevolgen voor de energie- en warmtevoorziening van onze woningen. Ambitie van Ommen is dat onze gebouwde omgeving uiterlijk in 2050 energieneutraal is.

De veranderende samenstelling van onze huishoudens heeft invloed op onze woonwensen en behoeften. Veranderingen die zich tot op heden slechts geleidelijk blijken te manifesteren in de vraag. We zien in Ommen dat de woningvraag zich nog voornamelijk richt op ruime, grondgebonden woningen, zoals twee-onder-een-kap en vrijstaand. Tegelijkertijd neemt de vraag naar andere woningtypen toe. Vooral bij ouderen stijgt de vraag naar gelijkvloerse woningen en appartementen. Om starters en middeninkomens meer mogelijkheden te bieden op de woningmarkt zetten we in op het bouwen van meer goedkope woningen. We zetten in op het bouwen van kleinere (bijzondere) woningen, woningsplitsing en nieuwe woon- en bouwconcepten, zoals Tiny Houses en industrieel bouwen. Het op termijn verkopen van oudere sociale huurwoningen, die niet meer aansluiten bij de vraag in de sociale huur, biedt eveneens mogelijkheden voor het beschikbaar krijgen van een goedkopere woningaanbod. We geven starters op de woningmarkt een extra zetje in de rug met de starterslening. We willen als gemeente naast de traditionele woningbouw ruimte bieden aan bijzondere woonvormen. Specifiek richten we ons op het ontwikkelen en realiseren van: 

Hofwonen: een groep compacte grondgebonden woningen met een gezamenlijke binnentuin waardoor het veilig wonen is zonder verlies van privacy. In aanzet geschikt voor ouderen en starters, dan wel een combinatie van beide.



Tiny Houses: kleine huisjes van 15 tot 50m2 geschikt voor spoedzoekers, jongeren en starters en mensen die bewust willen leven.



Schuurwoningen: appartementenbouw in bestaande of nieuw te bouwen schuren of bijgebouwen.

Lokale woningzoekende faciliteren We faciliteren als gemeente binnen onze mogelijkheden de wens van lokale woningzoekende om in Ommen te blijven wonen. We zien dat door de druk in de woningmarkt en de sowieso al lastige uitgangssituatie van starters op de woningmarkt en voor de lokale woningzoekende steeds lastiger wordt een woning te kunnen bemachtigen. De concurrentie met woningzoekenden van buiten de gemeente wordt steeds groter en vaak beschikken die ook nog over meer geld. Ommen wil de woningmarkt bereikbaar houden voor de lokale woningzoekende in Ommen, kernen en buitengebied. Het meewegen van lokale binding bij het toewijzen van kavels en woningen op basis van sociaal-maatschappelijke of economische binding biedt hierin maar beperkt mogelijkheden, omdat bij wet het recht op vrije vestiging is bepaald. De verstrekken van starterslening en het mede faciliteren van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) zijn enkele instrumenten die we inzetten om eigen inwoners zicht op een woning in Ommen te geven. De woningmarkt laat zich

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

22

echter niet in volle omvang sturen. Vanuit dat perspectief biedt het bouwen van meer woningen dan noodzakelijk op basis van de autonome ontwikkeling ook voor de lokale woningzoekende uiteindelijk meer kans op een woning in Ommen. Wonen, zorg en leefbaarheid Ouderen, maar ook mensen met een fysieke of verstandelijke beperking, psychiatrische problematiek, of andere zorgvraag blijven steeds langer zelfstandig wonen. Vanuit de gemeente maken we dit in samenwerking met onder meer zorg verlenende instellingen en Vechtdal Wonen mogelijk. We dragen er mede zorg voor dat deze groepen aangenaam in onze gemeente kunnen blijven wonen. Het is nodig de bestaande woningvoorraad en deels ook de woonomgeving daartoe aan te passen. Het vraagt om het ontwikkelen van nieuwe op de zorg van deze groepen ingerichte woningen. We werken hieraan vanuit projecten als Wonen en Zorg en Uitprobeerdiensten (domotica). Niet alleen de woning zelf vraagt om aanpassing. Ook de directe leefomgeving moet voor deze mensen toegankelijk worden ingericht, evenals de voorzieningen waarvan zij gebruik maken. Ook is het zaak dat er op buurt of kernniveau voldoende sociale samenhang is waar deze groepen zich welkom voelen. Alleen op die manier krijgen we een inclusieve samenleving. Gevolg van de dubbele vergrijzing is dat de zorgvraag stijgt, zowel in omvang als complexiteit.

Veel ouderen blijven met wat aanpassingen ook met gezondheidsproblemen in de huidige woning wonen. Een deel zal, mits dat woningaanbod voorhanden is, verhuizen naar een levensloopgeschikte woning nabij professionele zorg en/of een zorgsteunpunt. Deze verhuizingen leiden tegelijkertijd tot enige doorstroom op de woningmarkt. Een deel verhuist naar nieuwe woonvormen zoals hofwonen. Voor ouderen met een zwaardere zorgvraag breiden we komende jaren ons woonzorgaanbod uit. Er ontstaat namelijk naar verwachting een tekort aan dit soort woningen. Omdat hiervoor een zekere schaalgrootte nodig is, wordt dit woonzorgaanbod vooral in de kern Ommen gerealiseerd. Voor ouderen met een zwaardere zorgvraag is naar verwachting een uitbreiding van het zorgaanbod nodig. We willen het huidige tekort van 73 plekken (40 psychogeriatrische plekken en 33 geclusterde plekken met 24-uurs zorg) wegwerken door het woon-zorg aanbod uit te breiden. Dit doen we vooral in de kern Ommen omdat hiervoor een zekere schaalgrootte nodig is. We pakken dit samen met Vechtdal Wonen en zorgorganisaties op. Voor mensen met een beperking hebben we in Ommen weinig aanbod. Er is behoefte aan het uitbreiden van met name het aanbod aan zelfstandig wonen, eventueel in combinatie met gemeenschappelijke voorzieningen als een eet- of ontmoetingsplek. De groep verstandelijk beperkten is in Ommen redelijk stabiel.

Ook voor deze doelgroep is er een behoefte om het aanbod aan zelfstandige woonvormen uit te breiden. Voor de gemeente is er samen met Vechtdal Wonen een opgave om voldoende zelfstandige huisvesting te bieden voor mensen die uitstromen vanuit locaties voor beschermd wonen. Specifieke doelgroepen Daarnaast kent Ommen verschillende doelgroepen met een specifieke woonvraag die vaak niet of beperkt binnen de reguliere woningvoorraad kan worden opgelost. Het gaat hierbij om arbeidsmigranten, spoedzoekers, woonwagenbewoners, asielzoekers en statushouders. Met name arbeidsmigranten en spoedzoekers hebben deels een plek gevonden op vakantieparken. Daarmee

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

23

is de recreatieve functie van deze parken onder druk komen te staan. In samenhang met de revitalisering van de minder vitale vakantieparken zal voor deze doelgroepen naar oplossingen worden gezocht zoals het realiseren van speciale wisselwoningen voor asielzoekers en arbeidsmigranten. We willen sowieso meer grip krijgen op de huisvesting van arbeidsmigranten door ook voor deze groepen adequate vormen van huisvesting te ontwikkelen op goed ingerichte plekken in onze gemeente. Revitaliseren woongebieden Los van de noodzaak om onze bestaande woningen en de woonomgeving aan te passen op de vergrijzing zijn er ook andere ontwikkelingen die het wenselijk maken woningen en woonomgeving te verbeteren. Het revitaliseren van delen van oudere wijken als De Strangen, Alterveer, De Dante en Zeeheldenbuurt komt op de agenda te staan. We willen dat in samenspraak met de inwoners doen en daarbij zo mogelijk ook ontwikkelopgaven vanuit vergrijzing, inclusie, wonen en zorg en duurzaamheid meenemen. Ook duurzaamheidsmaatregelen in het kader van de energie- en warmtetransitie en klimaatadaptatie kunnen aanleiding zijn tot het revitaliseren van onze woningen en woongebieden, Duurzaamheidsmaatregelen vragen om aanpassingen in onze woningen en woonomgeving. We gaan van het aardgas af en dat vraagt mogelijk om aanpassingen in de warmtevoorziening van bestaande woningen.

Voor nieuwbouw woningen is het al een eis dat deze aardgasvrij gebouwd worden. De energietransitie zal op termijn ook aanpassingen met zich kunnen brengen in de bestaande energie infrastructuur voor stroom en warmte. Vanuit de klimaatopgaven komt daarnaast een meer klimaat robuuste inrichting van onze openbare ruimte in beeld. Woningbouw als economische factor Het bouwen van woningen levert op meerdere manieren een bijdrage aan de economische ontwikkeling. Het bieden van aantrekkelijke huisvesting aan werknemers en ondernemers is een belangrijke vestigingsfactor voor bedrijven. De bestedingen van de eigen bewoners zijn van belang voor de lokale middenstand. Wonen hangt samen met een groot aantal economische factoren en draagt onder meer bij aan het behoud en de versterking van de van oudsher aanwezige bouwsector, het voorzieningenniveau (verbindingen met onderwijs, zorg, vrijetijd) en het aanbod van winkels. Wonen kent dan ook een zeer gevarieerder spin-off voor de algehele economische ontwikkeling van Ommen.

4.3

Vitale kernen

Dorpsvisie per kern De gemeente spant zich in om alle kernen vitaal en leefbaar te houden en waar mogelijk dat te verbeteren. We faciliteren de Plaatselijke Belangen om samen met de inwoners uit de kern te komen tot een dorpsvisie, -plan of agenda. Daarmee beogen we via plannen van onderaf de ontwikkeling van de kernen aan te jagen en de leefbaarheid te verbeteren. Woningbouw, het behoud van (nog) aanwezige voorzieningen als onderwijs, sport en cultuur, toegang tot zorg en verkeersveiligheid staan bij vrijwel elke kern hoog op de agenda. De gemeente wil op basis van deze dorpsvisies samen met de Plaatselijke Belangen en de inwoners de leefbaarheid en ontwikkeling van vitale kernen bevorderen. De samenhang met

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

24

landgoederen en buitengebied is daarbij gegeven de ligging van deze kernen evident. Veel van deze kernen beschikken zelf nog over een beperkt aantal voorzieningen op het terrein van sport en cultuur, een dorpshuis en een enkele nog over een school, horeca of winkel. Wonen in vitale kernen Wonen in onze kernen is nauw verbonden met de kwaliteit van het omliggende landschap en het behoud van een vitaal en leefbaar landelijk gebied. De kernen bieden in onze gemeente bijzondere, gevarieerde en karakteristieke woonomgevingen die we koesteren en willen behouden. De gemeente vindt het belangrijk dat ook in de kernen ontwikkelingen, waaronder woningbouw mogelijk blijven. Vanuit de provincie en in de Regionale Woonagenda wordt hiervoor gelukkig sinds kort meer ruimte geboden door een vraaggestuurde ontwikkeling van kernen en omliggend buitengebied mogelijk te maken. Daarmee wordt kleinschalige ontwikkeling en woningbouw in en nabij onze kernen mogelijk. Dit komt de leefbaarheid ten goede en het biedt inwoners met een lokale binding weer perspectief op een woning in hun kern. Daarbij geldt voor keuzes rond de aanpak van wonen, zorg, leefbaarheid en veiligheid vanuit de kernen zelf de behoefte en een mogelijke aanpak bepalen in hun dorpsvisies.

Samen met de inwoners en plaatselijke belangen ontwikkelen we per kern een dorpsvisie, waarin we gezamenlijk bezien hoe we de vitaliteit van de kernen kunnen versterken. Daartoe bieden we ruimte aan een behoefte- of vraaggestuurde woningbouw in zowel de kernen als het omliggende landelijk gebied. Samen met de kernen zullen we bijvoorbeeld via vormen van collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO) zoeken naar mogelijkheden om de bouw van nieuwe woningen zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de lokale behoefte en ook bereikbaar te houden de mensen uit de kern die er willen blijven wonen. In samenspraak met de Plaatselijke Belangen en de inwoners van de kernen zoeken we naar mogelijkheden om woningen in de kernen beschikbaar en betaalbaar te houden voor maatschappelijk of economisch aan de kern gebonden mensen en met name starters en jonge gezinnen. Samenhang met landelijk gebied De ontwikkeling van onze kernen zijn niet los te zien van ontwikkelingen in het buitengebied met agrarische activiteiten, landgoederen en bos- en natuurgebieden. Op deze ontwikkelingen en de samenhang met de kernen komen we terug bij het onderwerp omgevingskwaliteit. Er liggen kansen om in deze kernen om wonen als vliegwiel in te zetten voor het versterken van de vitaliteit van kernen en omliggend landelijke gebied.

In dat landelijk gebied spelen ook het hergebruik van leegkomende agrarische gebouwen voor wonen of werken en de bouw van compensatiewoningen in het kader van rood voor rood. Herontwikkeling van bestaande vrijkomende gebouwen biedt mogelijk ook kansen. Als gemeente geven we ook vanuit de nieuwe rood voor rood regeling meer mogelijkheden om compensatiewoningen in of aan de rand van onze kernen te ontwikkelen. Voorzieningen in kernen Voor veel voorzieningen zijn de inwoners van de kernen aangewezen op voorzieningen in de kern Ommen of omliggende gemeenten. Dit geldt ook voor zorgverlening en maatschappelijke dienstverlening en de ondersteuning vanuit bijvoorbeeld Samen Doen Teams. WIJZ Welzijn is nog wel in meerdere kernen actief. In vrijwel alle kernen is er sprake van een actief verenigingsleven

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

25

en een hoge betrokkenheid van vrijwilligers. De gemeente werkt aan een goede bereikbaarheid tussen de kernen en de kern Ommen per fiets en auto, alsmede vervoer op afroep.

4.4

Zorg en Welzijn

In 2014 heeft Ommen het beleidsplan “Om Elkaar” vastgesteld dat op hoofdlijnen nog steeds actueel is. Hoofddoel was en is: het bieden van voldoende, passende zorg, ondersteuning en begeleiding aan inwoners die dit nodig hebben. Eerste prioriteit van Om Elkaar was destijds het invulling geven aan drie decentralisatieopgaven die voortkwamen uit de Participatiewet, de Jeugdzorg en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. In Ommen is de toegang tot passende zorg, ondersteuning en begeleiding inmiddels laagdrempelig geregeld en georganiseerd in de vorm van het Samen Doen Team en ondersteuning van inwonerinitiatief vanuit WIJZ Welzijn. Zorgvragen worden beter en in samenhang opgepakt en er wordt beter samengewerkt tussen de instellingen, maatschappelijke organisaties en zorgdomeinen. Aandachtspunten zijn het verbeteren van de kwaliteit in de dienstverlening, het vereenvoudigen van processen en het verminderen van de regeldruk. Ommen wil bovendien meer inzetten op preventie. Verbeteringen die bijdragen aan het ook op termijn betaalbaar houden van de zorg. Met de Transformatieagenda Agenda Sociaal Domein is Ommen in 2021 tot een aanscherping in het sociaal domein gekomen om de kosten in de hand te houden. Betaalbaarheid is toegevoegd als kader voor het bieden van passende zorg. Dit resulteert in twee sporen: 

Vitaal Ommen: gezonde en vitale Ommense inwoners (jong en oud) met als doel dat zij kunnen meedoen in de samenleving en regie houden op hun leven, zinvolle relaties kunnen aangaan, al dan niet met passende ondersteuning, begeleiding en zorg.



Betaalbaar Ommen: kostenbeheersing binnen het Sociaal Domein. Zoeken naar een balans tussen het zorgdragende karakter van Ommen en de financiële mogelijkheden. Goede zorg leveren én interventies inzetten om meer grip te houden op de kosten in het sociaal domein. blijft inzetten op preventie, het versterken van het voorliggend veld Inzet blijft

Vanuit de Transformatieagenda Agenda Sociaal Domein zetten we stevig in op het leveren van een passende, ook op langere termijn betaalbare zorg, gericht op de onderstaande vijf thema’s: A.

Preventie: Voorkomen is beter dan genezen. Dit geldt zowel de inhoud van de zorg als de bekostiging ervan. Door inwoners snel te helpen en zorgvraagstukken vroegtijdig op te lossen willen we de inzet van dure en specialistische zorg en stapeling van zorg inperken. Positieve gezondheid, vroeg signalering van zorgvragen en een preventief jeugdbeleid zijn hier voorbeelden van, evenals een snelle re-integratie naar werk.

B.

Versterken eigen kracht: op zoek naar nieuwe vormen van samenwerking tussen inwoners, zorgprofessionals en gemeente, waarbij meer gebruik gemaakt wordt van de energie en kracht in de samenleving zelf en zo tegelijkertijd beter aan te sluiten op de vraag.

C.

Versterken voorliggend veld: inzetten op het creëren van een effectief voorliggend veld waarbij ondersteuning is gericht op preventie en activering en onderdeel is van de gehele keten en daarmee een verantwoordelijkheid van alle partners.

D. Passende zorg en ondersteuning: inwoners in staat te stellen zo lang en zelfstandig mogelijk op een prettige manier thuis te kunnen blijven wonen, waarbij voldoende sociale voorzieningen in de nabijheid zijn en zorg op maat geboden kan worden.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

26

E.

Slimmer organiseren: het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening, stroomlijnen van processen, wegnemen van regeldruk en zorgen voor een verbetering van de informatievoorziening en sturingsinstrumenten.

Wonen en zorg werkt door op de woningbehoefte in Ommen. In 2018 is onderzoek gedaan naar de te verwachten vraagt naar wonen met zorg en hoe het bestaande aanbod zich verhoudt tot het aanbod voor de verschillende zorggroepen. Onderstaande figuur (bron: Companen) geeft een overzicht van de balans tussen vraag en aanbod in de Ommer woningmarkt voor de verschillende doelgroepen.

Hieruit blijkt dat we in Ommen voor bijna alle doelgroepen een tekort aan passende woonvormen kennen. Met name voor ouderen neemt dat tekort richting 2040 verder toe. Voor de andere doelgroepen is er sprake van meer evenwicht. Naast een tekort in het aantal woningen moeten we tevens bestaande woningen en onze openbare ruimte aanpassen op de veranderende woon-zorg vraag. Zowel de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners als de betaalbaarheid van de zorg blijven komende jaren echter onder druk staan. Dit is het gevolg van de verdergaande dubbele vergrijzing, een stijging van aan overgewicht te relateren gezondheidsvraagstukken en het zorgelijke gebruik van alcohol en drugs bij jongeren. Meer inzetten op preventie helpt, maar of

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

27

daarmee een stijging van zorgvraag en kosten beheersbaar blijft is de vraag. Ook daalt geleidelijk de omvang van vrijwilligerswerk en mantelzorg. De aanpak voor minimabeleid en werk & inkomen hebben we afzonderlijk geregeld. Onze aanpak is op gericht dat onze inwoners zoveel mogelijk deel kunnen (blijven) nemen aan het maatschappelijk leven en zo min mogelijk mensen afhankelijk zijn van bijstandsverlening. Iedereen is actief op de manier en in de mate die bij hem/haar past en we nemen waar nodig drempels weg die het betreden van de arbeidsmarkt in de weg staan. Statushouders hebben daarbij een plek in het reguliere werkproces.

4.5

Voorzieningen

Volwaardig onderwijsaanbod Ommen biedt goed onderwijs dichtbij zodat jongeren hun onderwijs in Ommen kunnen volgen. Dit geldt de voorschoolse opvang, het basis en voortgezet onderwijs. De gemeente kent een breed aanbod van basisonderwijs en uiteenlopende vormen van kinderopvang en peuterspeelzalen. We bieden met het Vechtdal College de mogelijkheid tot het volgen van een volwaardige voortgezet onderwijs op elk niveau. De Eerde International Boarding School is op Landgoed Eerde gevestigd. De gemeente wil bevorderen dat alle kinderen onderwijs krijgen conform hun capaciteit. Hierbij past de aanwezigheid van speciaal onderwijs van De Maat Pro in onze gemeente. De overgang van voorschoolse opvang (kinderopvang en speelzalen) naar het basisonderwijs willen we zowel organisatorisch als fysiek beter met elkaar integreren. De ontwikkeling van Kindplein West en Kindplein Oost draagt hier mede aan bij. Met de bouw van deze beide Kindpleinen geven we invulling aan de wettelijke eisen om te zorgen voor een adequate, moderne onderwijshuisvesting. Het merendeel van deze onderwijsvoorzieningen ligt in de kern Ommen. Met het sluiten van de basisschool uit Vilsteren zien we het onderwijs aanbod in de kernen helaas weer verder teruglopen.

Kinderen en hun ouders die wonen in de kernen en het buitengebied van onze gemeente raken steeds vaker aangewezen op onderwijsvoorzieningen op afstand, met nieuwe stromen in het leerlingenvervoer tot gevolg. Sport en bewegen voor een gezonde leefstijl Ommen zet in op positieve gezondheid. Sport en bewegen bevorderen een gezonde leefstijl en gezonde inwoners in een gezonde leefomgeving. Samen met onze sportverenigingen, scholen, fysiotherapeuten, welzijnsorganisaties, plaatselijke belangen en huisartsen zorgen we ervoor dat zoveel mogelijke inwoners een gezonde leefstijl hebben en iedereen van jong tot oud mee kan doen met sport en bewegen. De ambities voor sport en bewegen hebben we gezamenlijk vastgelegd in het sport- en preventieakkoord “Samen Fitter Verder” aan de hand van vijf thema’s: 1.

Ommen gaat voor gezonde inwoners in een gezonde omgeving.

2.

In Ommen kan iedereen meedoen met sport en bewegen.

3.

De sport- en beweeginfrastructuur in Ommen is toekomstbestendig ingericht.

4.

Kinderen in de gemeente Ommen zijn fit, vaardig en sociaal

5.

Sport- en beweegaanbieders in Ommen zijn vitaal en toekomstgericht

Zo krijgt iedereen de kans om te sporten en/of te bewegen en zich vitaal en sociaal veilig te ontwikkelen.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

28

De gemeente maakt deel uit van de regiegroep die sturing geeft aan de realisatie van deze ambities uit het akkoord. De gemeente ondersteunt, via de inzet van combinatiefunctionarissen, het ontwikkelen, aanbieden en organiseren van het sport- en beweegaanbod in Ommen. Sportaanbieders maken daarnaast gebruik van de service die vanuit het Nationaal Sportakkoord wordt geboden in de vorm van een Adviseur Lokale Sport. Bij de inrichting van onze openbare ruimte faciliteren we bewegen voor jong en oud en bevorderen we wandelen en fietsen. Palet aan cultuur en erfgoed Ommen maakt zich sterk voor het bieden van een gevarieerd cultuuraanbod aan de inwoners en bezoekers van onze gemeente. Het gaat daarbij om laagdrempelige mogelijkheden voor jong en oud om uiteenlopende cultuurvormen te beoefenen als actieve vorm van cultuurparticipatie. In Ommen en de kernen is er een rijk geschakeerd en diverse aanbod aan mogelijkheden tot actieve cultuurbeoefeningen vanuit verenigingen en stichtingen en voorzieningen als Carrousel en bibliotheek. Corona heeft het daarbij niet gemakkelijk gemaakt om die activiteiten door te zetten. Daarnaast zijn en blijven er wensen om aanbod en beschikbaarheid van accommodaties verder te versterken.

Het gaat naast het actief beoefenen nadrukkelijk ook om de cultuurbeleving en het genieten van optredens, evenementen, een bezoek aan een van onze musea of een van vele erfgoedlocaties in het veld. Dit aanbod is een belangrijke trekpleister voor onze inwoners en de mensen die Ommen bezoeken. Het cultuuraanbod kan mogelijk ook bijdragen aan de wens tot seizoenverlenging vanuit de vrijetijdsector. Ommen wil samen met haar verenigingen en stichtingen, deels gebundeld in het Cultuur Platform Ommen, aan de slag met een nieuwe Cultuurnota. In deze nieuwe nota worden de onderstaande ambities verder uitgewerkt: 

Realiseren van een afgestemd en samenhangend cultuuraanbod voor alle doelgroepen met daarbinnen specifiek aandacht voor het bereiken van kinderen en jongeren en daarmee kinderen op jonge leeftijd in aanraking te brengen met de verschillen facetten van cultuur en erfgoed.



Versterken van de maatschappelijke rol van de bibliotheek met specifieke aandacht voor kinderen, jongeren en kwetsbare groepen in de samenleving.



Versterken van de gevarieerde erfgoedwaarden in Ommen gericht op het materieel duurzaam behouden van de cultuurhistorische, monumentale en esthetische waarden van ons erfgoed. Dit doen we door het behouden van een passende gebruikswaarde voor ons erfgoed te faciliteren.



Vergroten van de erfgoedbeleving en -educatie, onder meer vanuit het nieuwe historische museum, het Toeristisch Informatiepunt (TIP) en het bezoekerscentrum Ommerschans.



Verder versterken van de samenwerking met en komen tot robuuste en daadkrachtige cultuur- en erfgoedorganisaties.

Daarnaast zijn er in de gemeente tal van evenementen en festivals die bijdragen aan het uitdragen en beleven van cultuur en erfgoed in Ommen. Dit omvat onder meer: De Ommer Bissingh, het Bostheater, Koningsdag en het Festival aan de Vecht. Vanuit het ondernemersfonds worden in het centrum jaarlijks diverse activiteiten georganiseerd, zoals de Kerstmarkt.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

29

5.

Een toekomstbestendige economie

Ommen ambieert haar toppositie in de regio als recreatiegemeente met een sterke en innovatieve vrijetijdseconomie te behouden en te versterken. Ommen is daarnaast sterk in zorg en agro-food. Ommen wil samen met het bedrijfsleven en kennisinstituten de economische potentie versterken, mede door het ontwikkelen van aantrekkelijke combinaties tussen deze drie in Ommen krachtige economische sectoren. We bieden een aantrekkelijk vestigingsklimaat met goede bereikbaarheid, inclusief stationslocatie die we ontwikkelen tot een OV-HUB, en hoogwaardige voorzieningen (onderwijs en snel internet). We werken aan een gastvrij en vitaal centrum. Ommen sluit aan bij bestaande initiatieven in de regio en maakt gebruik van overkoepelend organisaties zoals: Kennispoort Regio Zwolle, het Ondernemershuis voor het Vechtdal en het Startershuis DOEN. Vanuit een brede coalitie van partijen versterken we de potenties van onze lokale arbeidsmarkt door te investeren in onderwijs en opleiding met doorlopende leerlijnen (Human Capital Agenda).

5.1

Gastvrij en vitaal centrum aan de Vecht

Toekomstbestendig, gastvrij en vitaal Centrum Ommen heeft de ambitie een toekomstbestending, sterk en vitaal centrum aan de Vecht te ontwikkelen. Een centrum met een eigen identiteit en een sterk aanbod aan winkels en horeca. Het toekomstperspectief van het centrum staat echter onder druk, onder meer door veranderingen bij consumenten en in het consumentengedrag. Het realiseren van een gastvrij en vitaal centrum vraagt om structurele ingrepen, waarbij we in staat blijven om flexibel in te kunnen blijven spelen op dit veranderend consumentengedrag. Samen met de centrumpartners gaan we aan de slag met de transformatie naar een centrum met een aantrekkelijk en goed functionerend aanbod van winkels, horeca in combinatie met wonen. Daartoe ontwikkelen we met de centrumpartners een inspirerend, concrete en toekomstbestendig ruimtelijk-economische ontwikkelingsstrategie. De ontwikkeling van het centrum is een dynamisch proces, waarbij we in moeten spelen op veranderingen in gedrag van bezoekers en consumenten. Het tot stand brengen van een (meer) diverse mix aan functies, een betere concentratie van voorzieningen en meer aandacht voor vestigingskwaliteit, openbare ruimte, groen, mobiliteit (bereikbaar en toegankelijk) en duurzaamheid, vraagt tijd en flexibiliteit.

Een bruisend centrum We ontwikkelen een gastvrij en vitaal centrum dat voorziet in de behoeften van onze inwoners en bijdraagt aan een verdere versterking van de positie van Ommen als hart van het Vechtdal. Naast de meer fysieke ingrepen is het zaak dat het centrum bruist van de activiteiten en evenementen. Het gaat daarbij zowel om bestaande (weekwarenmarkt, Ommer Bissingh) als nieuwe activiteiten. De centrumontwikkeling biedt een stevig fundament voor het jaarrond organiseren van evenementen en activiteiten voor onze inwoners en bezoekers. De situering aan de Vecht versterkt de aantrekkingskracht van het centrum. Dit versterkt bovendien de centrumfuncties van winkelen en horeca en vergroot de aantrekkelijkheid van het centrum voor zowel de eigen inwoners als de vele bezoekers die naar Ommen en het Vechtdal komen. Dat kunnen we samen met centrumpartners en recreatieondernemers via een promotie ook beter vermarkten.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

30

Wonen in het centrum De transformatie van het centrum biedt nieuwe kansen voor wonen in en aan de rand van het centrum. Dit kan aantrekkelijk zijn voor onder meer ouderen die op korte afstand van de centrumfuncties en daar aanwezige voorzieningen willen wonen. Maar ook starters vinden wonen in een centrumomgeving vaak aantrekkelijk. De al aanwezig opgave tot herstructurering aan de noordzijde van het centrum zal naar verwachting door de transformatie van het centrum een extra impuls krijgen.

5.2

Ommen bereikbaar

Bereikbaarheid randvoorwaarde woon- en vestigingsklimaat Het beschikken over een goede bereikbaarheid is cruciaal voor Ommen als woon- en verblijfsgemeente en het vestgingsklimaat van onze gemeente. Het vraagt om een goede en veilige infrastructuur op verschillende schaalniveaus voor zowel auto, fiets als openbaar vervoer. Goed bereikbaar over de weg De afstanden binnen onze gemeente, tussen onze kernen en naar omliggende gemeenten in de regio maken dat we vaak gebruik maken van de auto. Via de omliggende N-wegen is Ommen goed bereikbaar en ontsloten voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers. Ommen is uitstekend bereikbaar vanaf de A28 (Zwolle en Hoogeveen) en de A35 (Twente). Er is een spin van N-wegen naar Ommen toe. Deze N-wegen verbinden Ommen met de regio en het landelijk netwerk van autosnelwegen. De opwaardering van de N340 bekort de reisafstand naar Zwolle, zoals de aanleg van de N36 dat eerder richting Hardenberg deed. Vanuit het regionale belang is een verdere verbetering van de verbinding met Twente en Drenthe ook van belang voor Ommen. Het verbeteren van de N36 en N48 zal leiden tot veiligere aansluitingen en betere bereikbaarheid in Noord-Zuid richting. Binnen onze uitgestrekte gemeente zijn er vele wegen die de kernen onderling verbinden en we spannen ons in om deze veilig te houden.

Voor kortere afstanden pakken we de fiets Binnen Ommen versterken we de fietsinfrastructuur tussen de kernen. Dit gebeurt gefaseerd en planmatig en waar mogelijk door de aanleg van vrijstaande verbindingen. Verbindingen die het mogelijk maken ons op de fiets snel en veilig te kunnen verplaatsen. Fietsen draagt bovendien bij aan de gezondheid zeker wanneer we voor kortere verplaatsingen de fiets in plaats van de auto gebruiken. Snelfietspaden, zoals de snelfietsverbinding door het Vechtdal tussen Zwolle, Dalfsen, Ommen en Hardenberg, bevorderen het gebruik van de fiets over grotere afstanden voor woonwerkverkeer en schoolgaande jeugd. Door de elektrische fiets worden de afstanden die we daarmee overbruggen voor jong (schoolgaande kinderen) en oud (woon-werk, ontspanning) groter en de reistijd korter. Ontwikkelen dynamische stationslocatie tot een OV-HUB Ommen lobbyt samen met andere gemeenten in het Vechtdal voor betere benutting van de Vechtdallijnen. De groei van reizigers op de Vechtdallijnen maakt een verdubbeling van het spoor tussen Ommen en Hardenberg nodig. Op de langere termijn ontstaat er via Hardenberg-Emmen mogelijk een nieuwe spoorverbinding naar Groningen, de Nedersaksenlijn, die een verdere impuls voor de bereikbaarheid over het spoor van Ommen met zich meebrengt.

Op termijn is Ommen middels spoor verbonden met Zwolle, Emmen/Groningen en Almelo/Enschede maar ook Duitsland.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

31

De groei van het spoor vraagt om ontwikkeling van het station tot een openbaar vervoer HUB (OV-HUB) met nieuwe aanvullende voorzieningen als deelmobiliteit, pakketservices en een goede aansluiting op andere vervoersmodaliteiten. De bereikbaarheid van het station met auto en fiets wordt in samenhang daarmee geoptimaliseerd. De ontwikkeling van de stationslocatie kan niet los worden gezien van de ambitie te groeien met 1.250+ woningen richting 2040. Stationslocaties spelen een cruciale rol in de uitwerking van de verstedelijkingsopgave zowel landelijk als regionaal. Het uitbouwen van de stationslocatie tot een OV-HUB sluit dan ook goed aan op de verstedelijkingsopgave in de Regio Zwolle. In de perspectieven die in dit kader worden uitgewerkt vormt het beschikken over een stationslocatie een basisvoorwaarde voor de woningbouw. De stationslocatie van Ommen is kansrijk om verder te ontwikkelen, al gelden er wel beperking vanuit onder meer natuur- en erfgoedwaarden. De stationslocatie biedt mogelijkheden tot het combineren van wonen en voorzieningen, met een OV-HUB waar meerdere vervoersmodaliteiten samen komen, zoals de combinatie van spoor met meerdere busverbindingen en de regiotaxi Vechtdal en de aansluiting op fiets- en weginfrastructuur.

Landelijk en zo ook binnen de verstedelijkingstrategie van de Regio Zwolle, wordt zwaar ingezet op het beschikken over goede spoorverbindingen en stationslocaties met een OV-HUB voor de aansluiting op andere OV- en vervoersmodaliteiten. Het ontwikkelen van de stationslocatie vraagt op voorhand om een creatief, inspirerend en compact ontwerp dat via participatie en coproductie tot stand komt. De stationslocatie zal daarbij in samenhang met het nabijgelegen landgoed Het Laar worden bezien. Gegeven de decentrale ligging van het station ten opzichte van het centrum, woongebieden en bedrijventerreinen is, in samenhang met de ontwikkeling van de stationslocatie, een goede (fiets)ontsluiting met deze gebieden een belangrijke randvoorwaarde. In de stationsomgeving ontstaan er kansen voor nieuwe woonmilieus waarbij mensen geen eigen auto hebben (en dus ook geen parkeerplaatsen). Zonder auto’s is er veel meer ruimte voor groene inrichting, die past bij het omliggende landschap en staat het verblijven voorop. Door bewust voor een dergelijk concept te kiezen zal dit ook een bepaalde doelgroep aantrekken. Naar een betere structuur voor regionale verkeersstromen rondom Ommen Het Netwerk van N-wegen om Ommen is bijna compleet. Aan de zuidzijde van Ommen ontbreekt een verbinding tussen de N348 en de N341/N347.

Met name verkeer van Den Ham naar Zwolle moet in de huidige situatie gebruik maken van het gemeentelijke wegennet en gebruikt hier veelal de wegen in het centrum van Ommen voor. Dit leidt tot een conflict tussen leefbaarheid en verkeersveiligheid. Het verbinden van de N-wegen aan de zuidkant van Ommen vraagt om een zeer zorgvuldig inpassing. De diverse waarden van het gebied wat mogelijk doorsneden wordt door deze nieuwe zuidelijk ontsluiting vraagt om gedegen onderzoek. Mogelijk zijn er oplossingen te vinden in het bundelen van infrastructuur of zijn er andere mogelijkheden om verkeer te geleiden buiten de bebouwde kom om van Ommen. Mogelijk kan in samenhang met de ontwikkeling van de stationslocatie tot OV-HUB een ontsluitingsvariant worden ontwikkeld die het station verbindt met N348.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

32

Het in stand houden van de huidige verkeerssituatie in het centrum van Ommen en wachten op de mogelijk aanleg van een nieuwe zuidelijke ontsluitingsstructuur is geen optie. Door de hoge verkeersintensiteit, staan bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid onder druk, met name in het toeristenseizoen. Het belet ook de ontwikkeling van het Centrum. Dit maakt ingrijpen op kortere termijn nodig. We gaan aan de slag met een complex van onderling met elkaar samenhangende ingrepen in de infrastructuur voor auto, fiets en parkeren op meerdere schaalniveaus en locaties in onze gemeente. Het slim weren van doorgaand verkeer over de Vechtkade en Julianstraat-Schurinkstraat, verbeteren van de doorstroming van fiets en auto over de Mulertbrug, een opwaardering van de rondweg N437 (Coevorderweg, Slagenweg, Balkerweg) en verbeteringen in de fietsinfrastructuur maken onderdeel uit van dit pakket aan ingrepen. Veranderingen in de mobiliteitsvraag De mobiliteitsvraag neemt nog steeds toe, maar hoe we invulling geven aan die mobiliteitsvraag verandert. Vanuit de klimaataanpak en veranderende leefstijlen zien we een steeds verdergaand elektrificatie van auto en fiets waar we onder meer onze infrastructuur met laadvoorzieningen op aan moeten passen. We zien nieuwe concepten ontstaan, zoals vervoer op afroep, deelauto’s en nieuwe combinaties tussen OV, fiets en auto.

Met de realisatie van nieuwe woongebieden moeten we hier rekening mee houden. Binnen de kern Ommen wordt de fiets de hoofdvervoerwijze. Dit realiseren we door een netwerk van goede fietsverbindingen tussen de woonwijken en bedrijventerreinen in te richten. Het parkeren van de auto zal in de toekomst niet overal meer standaard voor de deur plaatsvinden, maar op centrale locaties ingepakt in groen en mogelijk gecombineerd met voorzieningen voor waterafvoer. Mede onder invloed van corona zijn we meer digitaal en van thuis uit aan het werk, hetgeen eisen stelt aan onze digitale infrastructuur via breedband en mobiele netwerken. Mobiele netwerken die verbetering behoeven en waarover we in gesprek blijven met netwerkproviders om de slechte dekking in delen van onze gemeente, te verbeteren. Veilig op pad Ommen zet vanuit duurzaam veilig in op het permanent verbeteren van de verkeersveiligheid. We doen dit, zoals eerder aangegeven in onze Verkeersvisie, vanuit drie lijnen: a.

Het goed en veilig inrichten van wegen, fiets- en wandelpaden: Voor de wegen werken we vanuit een duidelijke categorisering er naar toe dat de inrichting van de weg in overeenstemming is met de functie van die weg. Fiets- en wandelpaden richten we zo veilig mogelijk in en waar dat kan vrijliggend van de weg. Het verbeteren van de infrastructuur gericht op het verhogen van de verkeersveiligheid stapsgewijs plaatsvindt.

b.

Handhaving: inwoners en plaatselijke belangen vragen vaak om een betere handhaving van de verkeersregels. De gemeente is geen opdrachtgever van de politie. Vanuit het reguliere overleg met de politie en het Openbaar Ministerie (driehoeksoverleg) vragen we regelmatig aandacht voor het bevorderen van de verkeersveiligheid via handhaving. We meten regelmatig het aantal verkeerbewegingen binnen onze gemeente.

c.

Voorlichting en educatie: bij het verbeteren van de verkeersveiligheid is de aandacht steeds meer komen te liggen op voorlichting, educatie en gedragsbeïnvloeding. Afleiding, alcohol en snelheid zijn immers in hoge mate bepalend voor de verkeersveiligheid. Ommen zet hier, samen met diverse partijen, nadrukkelijk op in met deels specifieke campagnes voor onder meer schoolgaande kinderen, jeugd, beginnende bestuurders en ouderen.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

33

5.3

Bedrijventerreinen en voorzieningenclusters

Ruimte bedrijventerreinen efficiënt gebruiken De ruimte op onze bedrijventerreinen benutten we voor de huisvesting van kleinschalige, hoogwaardige en kennisintensieve bedrijven die bij voorkeur hun wortels in Ommen of de regio hebben. Ommen wil de beschikbare ruimte op de bedrijventerreinen efficiënt benutten. We willen deze bedrijvigheid zoveel mogelijk bundelen en faciliteren op onze bestaande bedrijventerreinen. Voor de vestiging van nieuwe bedrijvigheid is De Rotbrink beschikbaar. Op de overige bedrijventerreinen moet de ontwikkelruimte worden gevonden via herstructurering en optimalisatie, zoals op De Strangen. Ommen kent meerdere bedrijventerreinen en voorzieningenclusters. De bedrijventerreinen zijn: Alteveer, De Strangen, De Rotbrink en Beerzerveld en het specifieke bedrijventerrein van de GasUnie bij Vilsteren. Daarnaast zijn er gespreid door de gemeente een groot aantal bedrijven gevestigd. Gespreide vestiging op vrijkomende inbreidingslocatie binnen onze kernen of in het buitengebied zijn afhankelijk van de bedrijfsactiviteiten onder voorwaarden mogelijk. We wijzen nu nog geen locatie aan als nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein. Wel voorzien we dat in combinatie met een vanuit de energietransitie noodzakelijke uitbreiding van het 110Kv transformatiestation van Tennet er een mogelijkheid ontstaat daar energiebedrijfslandschap in te richten.

Mogelijk kan de op termijn benodigde modernisering en uitbreiding van de rioolwaterzuiveringsinstallatie onderdeel uit gaan maken van dit energielandschap. Voorzieningenclusters Naast het centrum, de beide Kindpleinen Oost en West en grotere gespreid liggende locaties van zorgaanbieders, kent Ommen één relatief groot aaneengeschakeld voorzieningencluster. In dit voorzieningencluster liggen onder meer het gemeentehuis, Het Doek, Carrousel, Bibliotheek, zorgplein (huisartsen, tandartsen en apotheek), Vechtdal College en diverse zakelijke dienstverleners. In meerdere wijken zijn kleinere voorzieningenclusters aanwezig met winkels en zakelijke dienstverlening. In de kernen betreft het veelal losse voorzieningen met dorpshuizen, sporthal en/of horeca. Voor veel van onze voorzieningen geldt dat deze aan de slag moeten met een toekomstbestendige, inclusieve en toegankelijke inrichting. Op de langere termijn komen mogelijk twee locaties in beeld voor herinrichting of verdere opwaardering als voorzieningencluster. Dit betreft de locatie van het gemeentehuis (transformatieopgave) en de stationslocatie (nieuwe ontwikkelopgave). Naast bestaande voorzieningen zal mede met het oog op een jaarrond beleving voor toeristen het toevoegen van nieuwe voorzieningen, zoals musea, bezoekerscentra of filmhuis worden gestimuleerd.

5.4

Vrijetijdseconomie

Topspeler in de vrijetijdseconomie Het Vechtdal is één van de grotere verblijfsrecreatiegebieden van Nederland. Het biedt een grote variatie aan verblijfsmogelijkheden met uiteenlopende recreatieve voorzieningen en goed gastheerschap staat er hoog in het vaandel. Recreëren en ontspannen in een afwisselend landschap met de Regge en de Vecht als laaglandrivieren, een mix van landgoederen, natuur,

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

34

kernen en landbouw kenmerken de kracht van het Vechtdal als recreatiegebied. Het is een aantrekkelijk vakantiebestemming voor jeugd, gezinnen en ouderen, voor zowel een kort als langer verblijf. De vrijetijdssector is in Ommen een belangrijke economische pijler. De ambitie van Ommen is een innovatieve topspeler te zijn en te blijven op het gebied van de vrijetijdseconomie. Ommen werkt daartoe nauw samen met de recreatieondernemers in het platform recreatieondernemers, de Vechtdal gemeenten en MarketingOost. We spannen ons in de vrijetijdseconomie verder te versterken en toekomstbestendig uit te bouwen (o.a. ook met internationaal toerisme). Om een innovatieve topspeler te blijven spannen we ons in om de vrijetijdseconomie primair kwalitatief te versterken. Bij nieuwvestiging van recreatiebedrijven verwachten we dat zij kwaliteit toevoegen, innovatief en vernieuwend zijn. Innovatief inspelen op ontwikkeling Mensen gaan steeds vaker maar dan wel korter op vakantie en de eisen en wensen van de toerist en recreant veranderen snel. Het is een sector die voortdurend verandert en innoveert om zo met de tijd en de wensen van de recreant mee te gaan. Ook verandert de wijze waarop mensen hun vakantiebestemming kiezen en online boeken.

De consument vraagt om nieuwe vormen van verblijf, zoals glamping, en wil niet alleen wandelen, fietsen en paardrijden, maar ook varen, hiken en mountainbiken. Samen met de opkomst van de elektrische fiets, stelt dit nieuwe eisen aan onze recreatieve fietsinfrastructuur. De Vecht biedt nu ze vanuit het programma Ruimte voor de Vecht doorvaarbaar is gemaakt nieuwe mogelijkheden voor waterrecreatie, recreatieve water met land koppelingen en arrangementen. Het vergroot de recreatieve beleving vanaf het water en de kant, waarbij we wel rekening houden met ecologie, stilte en rust in delen van het gebied. De wisselende en uiteenlopende wensen van al onze bezoekers maakt dat nieuwe arrangementen, evenementen en belevingsconcepten gedurende het jaarrond gewenst zijn. Daarnaast stelt duurzaamheid nieuwe eisen aan onze recreatiebedrijven, recreatieve infrastructuur en voorzieningen. Het vraagt van onze ondernemers en van ons als gemeente, om innovatief daarop in te spelen. Ondernemers verwachten van de gemeente ontwikkelruimte en flexibiliteit om tijdig en snel in te kunnen spelen op veranderingen in de markt. De gemeente is in aanzet bereid die ruimte te bieden.

Samen met de ondernemers werken we aan een goede recreatieve basisinfrastructuur, aantrekkelijke voorzieningen en een goede afstemming en samenwerking tussen partijen die gezamenlijk de kracht van het Vechtdal als verblijfsrecreatiegebied bepalen. We verbeteren de recreatieve mogelijkheden en werken aan een jaarrond beleving om zo het toeristenseizoen te verlengen. We investeren in promotie en marketing om de (inter)nationale toerist uit te nodigen en te verleiden om het Vechtdal te bezoeken. Op het vlak van promotie en marketing bundelen we waar het kan de krachten tussen de onder meer recreatieondernemers en vele aanbieders van horeca, arrangementen, evenementen en voorzieningen (lokaal en regionaal in het Vechtdal).

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

35

Drie ontwikkelopgaven In Ommen en breder in het Vechtdal, zijn drie ontwikkelopgaven te onderkennen waar we samen met onze ondernemers en promotie en marketingorganisaties mee aan de slag gaan: 

Het versterken en uitbouwen van de recreatieve (verblijfs)functie van de gemeente: meer bezoekers die langer blijven en meer besteden, waarbij tevens ingezet wordt op het verlengen van het seizoen vanuit een gevarieerd en innovatief aanbod en kwalitatief hoogwaardige voorzieningen. Combinaties met Agro en Food en andere sectoren dragen hieraan bij, net als een breder jaarrond aanbod van arrangementen en evenementen. Daarbij is het zaak deze arrangementen en evenementen beter te gaan spreiden over onze gemeente en aanbod in kernen, op landgoederen en in het buitengebied (Agro-Food en erfgoedlocaties) te vergroten.



Het versterken van het imago van toeristische gastvrijheid: een betere profilering van het aanbod ook internationaal (kansen Duitse markt) en een verdere versterking van het Vechtdal als A-merk en de positionering van Ommen daarbinnen.



Het bevorderen van de recreatieve mogelijkheden: verbeteren van de recreatieve bereikbaarheid is onderdeel van de algehele verkeersontsluiting van Ommen. De recreatieve infrastructuur voor wandelen en fietsen wordt versterkt door de bestaande netwerken te revitaliseren. Het recreatieve netwerk voor specifieke gebruikersgroepen wordt verder versterkt. We stimuleren de watergebonden recreatie en uitbouwen van de recreatieve mogelijkheden op en aan de Vecht, maar houden wel rekening met ecologie en gebieden waar stilte en rust behouden moet blijven. Een gastvrij en vitaal centrum, musea en bezoekerscentra (cultuur en erfgoed), hoogwaardige voorzieningen (cultuur en sport), een nieuw toeristisch informatiepunt, nieuwe bezoekerscentra, evenementen en arrangementen dragen allen bij aan het verruimen en verder differentiëren van het recreatieve aanbod en de mogelijkheden voor onze bezoekers.

Aanpak vitale parken Ommen vindt het belangrijk dat alle vakantieparken vitaal blijven of weer vitaal worden, waarbij recreatie het uitgangspunt blijft. Er zijn parken waar vitaliseren nodig is om het recreatieve gebruik weer toekomstperspectief te bieden. Voor enkele parken geldt dat een toekomst als recreatiepark er niet in zit. In dat geval komt een transformatie van het vakantiepark in beeld naar een andere gebruik, bijvoorbeeld wonen of natuur. De gemeente kan op basis van het afwegingskader assisteren bij het opstellen van een vitaliseringsplan of transformatie.

5.5

Landbouw en Agrofood

Ommen als agrarische gemeente Ommen is een sterk agrarisch georiënteerde gemeente. De landbouw is een belangrijke pijler van de lokale economie, levert werkgelegenheid en draagt bij aan de leefbaarheid van de kernen en het buitengebied. Het totale areaal cultuurgrond bedraagt bijna 9.000 ha. Daarvan is het grootste deel, circa 5.500 ha, in gebruik als grasland, 3.500 ha als bouwland en een klein deel voor tuinbouwdoeleinden. De helft van het grondgebied van Ommen is in gebruik door de landbouw. De agrarische sector beheert daarmee een belangrijk deel van het landschap. De werkgelegenheid in de sector daalt (bijna 10% over de laatste 10 jaar) en het aantal agrarische bedrijven loopt terug (meer dan 20% over de laatste 10 jaar).

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

36

Verscheidenheid aan agrarische bedrijven Ommen kent zowel grootschalige voedselproductiebedrijven, die voor een (inter)nationale markt produceren, als een diversiteit aan kleinschaligere bedrijven gericht op de meer kleinschalige productie van onder meer streekgebonden producten. Het merendeel van de bedrijven zijn familiebedrijven. Een beperkt aantal bedrijven valt onder de intensieve veehouderij. In het veenontginningsgebied liggen meerdere akkerbouwbedrijven. De grootschalige bedrijven zijn bedrijfseconomisch in staat een sluitend verdienmodel primair uit de agrarische bedrijfsvoering te halen. De kleinschaligere productiebedrijven combineren de agrarische bedrijfsactiviteiten met andere pijlers (verbrede landbouw), zoals vrijetijd (kamperen bij de boer) en/of zorg (zorgboerderijen), om zo tot een sluitend verdienmodel te komen. De op productie gerichte landbouw draagt tegelijkertijd bij aan het in stand houden van het landschap en de leefbaarheid van het platteland. De verbrede landbouw draagt economisch bij aan andere sectoren als zorg en vrijetijd en via productie en verkoop van streekproducten. De landbouw is kortom nauw verbonden en verweven met andere sectoren. Ommen heeft er vanuit meerdere perspectieven baat bij het behoud van economisch gezonde agrarische bedrijven binnen de gemeente.

Dynamische opgaven voor landbouw De agrarische sector staat voor de uitdaging in te spelen op uiteenlopende maatschappelijke ontwikkelingen. Tegenwoordig moet de landbouw duurzamer en groener worden en aan de Klimaattafel is het ontwikkelen tot een circulaire landbouw met gesloten kringlopen afgesproken. Ook de aanpak van de stikstofproblematiek landt voor een aanzienlijk deel als opgave bij de landbouw. Landbouw economisch beleid Het landbouw economische beleid in Nederland is grotendeels gericht op de verhoging van de productiviteit om de concurrentiepositie te verbeteren. Er wordt gewerkt in een goed georganiseerde keten met specialistische bedrijven, grote spelers en hoge mate van technologieinzet en -ontwikkeling. De agrarische sector kent een grote dynamiek. Markten worden steeds opener en het beschermende Europese landbouwbeleid wordt afgebouwd. Produceren tegen een lage kostprijs speelt hierbij een essentiële rol. Agrarische bedrijven wordt gevraagd te investeren in milieu, dierwelzijn, volksgezondheid, voedselveiligheid en klimaat. Al deze opgaven vragen om innovaties, aanpassingen in productietechnieken en teelten, aanpassingen van stalsystemen, etc. Het vraagt tegelijkertijd ook om voldoende landbouwgrond voor ontwikkelruimte en deels nieuwe en additionele verdienmodellen.

Ruimte bieden voor een toekomstbestendige landbouw Ommen biedt ruimte aan ondernemende agrariërs om in te kunnen spelen op deze dynamische opgaven. We willen de concurrentiepositie van de sector versterken en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren. In samenwerking met de sector wordt ingezet op het gericht versterken van de diversiteit en multifunctionaliteit van de sector, het bevorderen van duurzame ontwikkeling in de agrofoodketen, waaronder ook het versterken het imago met streekproducten.

Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst

37

We richten ons bij het bieden van ontwikkelruimte op het vergroten van de economisch rentabiliteit, zowel door schaalvergroting van onze agrarische familiebedrijven, als door het multifunctioneel verbreden van de bedrijfsvoering met additionele en deels nieuwe bronnen van inkomsten. Bij de schaalvergroting wordt primair ruimte geboden aan grondgebonden landbouwbedrijven die als gevolg van de dynamische opgaven meer grond nodig hebben in het kader van de eisen die aan een modern landbouwbedrijf met gesloten kringlopen worden gesteld. Voor de intensieve veehouderij geldt dat we een verdere groei van deze sector niet ambiëren, maar wel bestaande bedrijven in staat stellen te moderniseren waarbij ze hun impact op de leefomgeving gelijktijdig ingrijpend dienen te verminderen. Voor onze beleid voor de bollenteelt wachten we eerst de uitkomsten van het in 2021 gestarte onderzoek af. Bedrijven die de oplossing zoeken in het multifunctioneel verbreden van de bedrijfsvoering faciliteren we waar het kan bij het realiseren van additionele verdienmodel. Dit doen we door het mogelijk maken van verbindingen met zorg, vrijetijd en streekproducten. Maar het kan daarbij ook gaan om “ecodiensten” gericht op natuur- en landschapsbeheer, watermanagement en/of het opwekken en leveren van duurzame energie in de vorm van stroom of biogas.

Koploper in Agro & Food Ommen is samen met Hardenberg en de regio Zwolle medekoploper op het gebied van Agro & Food. Zo wordt zowel de lokale en regionale economie versterkt als de leefbaarheid vergroot. De focus ligt daarbij op: 

“Landbouw sterk en circulair”: gericht op het ontwikkelen van een sterk landbouw bedrijfsleven, de mogelijkheid tot het sluiten van nutriënten kringlopen en de koppeling van de landbouw aan de maakindustrie in de regio.



“Agro & Food en Freetime & Life”: gericht op het ontwikkelen van een aan de landschappelijke diversiteit gekoppelde brede landbouw (verbindingen met recreatie en zorg) in het Vechtdal, de herbestemming van vrijkomende agrarische gebouwen, de aanleg van glasvezel en de energietransitie.

In regionaal verband wordt samengewerkt om Agro & Food als economische factor van betekenis een krachtige impuls te geven. Vanuit het innovatiecluster Agro & Food wordt ingezet op het realiseren van een circulaire en duurzame economie en voortgaande innovatie in de keten met oog voor voedselveiligheid en gezondheid. Samen met Hardenberg en in samenwerking met Aeres Hogeschool, wordt gewerkt aan de versnelling van innovatie in Agro & Food. Stoppende agrarische bedrijven In Ommen zijn er veel agrarische bedrijven die stoppen. De aanleiding daarvoor verschilt. Het ontbreken van een opvolger en voldoende toekomstperspectief, beperkte investeringsruimte en nieuwe regels en regelingen (zoals stoppersregelingen) van de overheid hebben tot gevolg dat het aantal agrarische bedrijven afneemt. De gronden gaan veelal over naar andere agrarische bedrijven, maar jaarlijks komen er vele agrarische bedrijfsgebouwen leeg te staan. Ommen faciliteert dat gebouwen die voor hergebruik in aanmerking komen een nieuwe functie krijgen via onder meer de regeling vrijkomende agrarische gebouwen (VAB). Via de Rood-voor-Rood beleidsregels stimuleren we het slopen van agrarische gebouwen waar geen nieuwe functie voor