1. Concept Omgevingsvisie
Tekst van het document
BESPREEKVERSIE Concept Omgevingsvisie Ommen “Ommen Jouw Toekomst” 14 juli 2021
Graag uw aandacht In deze bespreekversie van de omgevingsvisie komen meerdere onderwerpen aan bod die nog niet geheel zijn uitgekristalliseerd en (nog) wachten op bestuurlijk-politieke keuzes. Lopende trajecten waarvoor nog notities in ontwikkeling zijn, die tevens een bouwsteen voor deze omgevingsvisie vormen. Het betreft onder meer: position paper verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle, duurzaamheidsprogramma, notitie intensieve veehouderij en keuzes rond de verkeerstructuur. In deze bespreekversie versie is waar mogelijk geanticipeerd op en gebruik gemaakt van de actuele stand van zaken. Voor de Ontwerp omgevingsvisie die in de tweede helft van september ter inzage wordt gelegd geldt dat we tot half september de keuzes uit nog lopende trajecten kunnen inpassen.
Inhoud Voorwoord........................................................................................................................ 1 Samenvatting....................................................................................................................3 1. Ommen Jouw Toekomst..................................................................................................5 1.1 Waarom een nieuwe Omgevingsvisie?.............................................................................5 1.2 Missie en ambitie..........................................................................................................5 1.3 Samen aan de slag: Ommen Jouw Toekomst....................................................................6 1.4 Opbouw omgevingsvisie................................................................................................7 1.5 Status.........................................................................................................................7 2. Ommer karakter............................................................................................................
8 2.1 Ommer kenmerken.......................................................................................................8 2.2 Kerncijfers...................................................................................................................9 2.3 Belangrijke opgaven en transities..................................................................................10 3. Sturingsaanpak............................................................................................................14 3.1 Vier leidende principes................................................................................................ 14 3.2 Opereren als netwerk-regiegemeente............................................................................16 3.3 Participatie en coproductie...........................................................................................16 3.4 Flexibel ruimte bieden aan ontwikkelingen......................................................................17 3.5 Faciliterend en situationeel grondbeleid..........................................................................18 4.
Een gezonde en vitale samenleving.................................................................................19 4.1 Ommen als woon- en verblijfsgemeente.........................................................................19 4.2 Wonen...................................................................................................................... 20 4.3 Vitale kernen............................................................................................................. 24 4.4 Zorg en Welzijn..........................................................................................................26 4.5 Voorzieningen............................................................................................................ 28 5. Een toekomstbestendige economie.................................................................................30 5.1 Gastvrij en vitaal centrum aan de Vecht.........................................................................30 5.2 Ommen bereikbaar.....................................................................................................31 5.3 Bedrijventerreinen en voorzieningenclusters...................................................................34 5.4 Vrijetijdseconomie......................................................................................................
34 5.5 Landbouw en Agrofood................................................................................................36 5.6 Zorg......................................................................................................................... 39 5.7 Kennis en innovatie.....................................................................................................39 6. Omgevingskwaliteit...................................................................................................... 40 6.1 Kwaliteiten natuur en landschap...................................................................................40 6.2 Een gezonde en veilige leefomgeving: Water, Milieu en Veiligheid......................................42 6.3 Ontwikkelperspectieven voor een leefbaar landelijk gebied...............................................45
7. Ommen duurzaam ontwikkelen......................................................................................48 7.1 Energietransitie.......................................................................................................... 48 7.2 Klimaatadaptatie en mitigatie.......................................................................................49 7.3 Op weg naar een circulaire economie.............................................................................50 8. Van visie naar realisatie................................................................................................ 51 8.1 Van strategie naar uitvoering.......................................................................................51 8.2 Effecten op de omgevingskwaliteit................................................................................51 8.3 Samen werken aan de toekomst...................................................................................51 8.4 Doorwerking Omgevingsvisie........................................................................................52
Voorwoord OMMEN JOUW TOEKOMST Met de Omgevingsvisie geeft Ommen richting aan haar toekomst. Een toekomst die in het teken staat van groen, gastvrij, geïnspireerd èn gezond. Deze omgevingsvisie is het resultaat van inbreng van velen. Met bijzondere methoden als de praatpaal, filmpjes over bijzondere plekken, buurtgesprekken. Met een bijzondere uitkomst namelijk een zeer breed gedragen idee: Ommen is een prima woon- en verblijfsgemeente en daar gaan we de komende jaren gezamenlijk verder aan werken. De omgevingsvisie is nog niet klaar. We willen met inwoners en organisaties het voorliggende concept graag nog eens doorspreken. Hebben we de goede lijn te pakken, leggen we de goede accenten? Op 24 en 25 augustus houden daarom bijeenkomsten over dit concept, voordat we onze visie op de toekomst van Ommen formeel ter inzage leggen. Daarmee borgen we inbreng van een ieder die dat wil. Misschien komt al deze inspraak wat overtrokken over, maar Ommen kiest er voor. Het gaat immers over de toekomst van Ommen, voor Ommenaren: jouw toekomst! Ko Scheele, wethouder
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
1
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
2
Samenvatting Ommen Jouw Toekomst Welke thema’s vinden we in Ommen belangrijk, welke ontwikkelingen wenselijk en voor welke opgaven zoeken we gezamenlijk naar oplossingen? Vragen die vaak het schaalniveau van Ommen overstijgen en waar de inbreng van en samenwerking met anderen nodig is. In deze Omgevingsvisie geven we een integrale visie op onze toekomst en de aanpak die we daarbij voorstaan. Met als thema “Ommen Jouw Toekomst” zijn we samen met onze inwoners, plaatselijke belangen, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners de toekomst gaan verkennen. We doen dit vanuit de ambitie dat Ommen zich op basis van haar kernkwaliteiten ontwikkelt tot een groene, gastvrije, geïnspireerde en gezonde woon- en verblijfsgemeente. Ommer kenmerken Ommen is een woon- en verblijfsgemeente, met meerdere kernen die elk een uniek karakter kennen. Een van oorsprong agrarische gemeente met een groot areaal aan landbouwgrond, waar agrariërs zorg dragen voor de voedselproductie. Een gemeente met veel groen, natuur en water. Het Vechtdal en de daar aanwezige verblijfsmogelijkheden, routestructuren en voorzieningen trekken jaarlijks veel toeristen en recreanten naar onze gemeente. De groene omgeving en aanwezige voorzieningen bieden voor huidige en toekomstige inwoners een aantrekkelijke en gezonde woon- en leefomgeving.
Via de weg en het spoor en (snel)fietspaden zijn we snel op plekken buiten onze gemeente voor werk, onderwijs of ontspanning. Hoe sturen we? Ommen opereert als netwerk-regiegemeente. In onze sturingsaanpak hanteren we vier leidende principes: betrekken – faciliteren – samenwerken – sturen. Ommen faciliteert en activeert ontwikkelingen door deze waar mogelijk samen met de eigen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties op te pakken. Samen aan de slag; mee denken, mee ontwikkelen en mee doen. Waar het moet neemt de gemeente haar eigen verantwoordelijkheid. Vanuit Ommen 4.0 maken we dit vanuit een compacte eigen organisatie mogelijk. In de uitvoering werken we samen of doen we een beroep op bij voorkeur de lokale of regionale markt. Een vitale en gezonde samenleving Ommen wil als verblijfsgemeente haar inwoners een gezonde en vitale samenleving bieden. Het behouden en verbeteren van de samenhang en leefbaarheid in onze kernen en wijken staat hoog op de agenda. We voorzien in de woonvraag van de eigen inwoners: jongeren, starters, jonge gezinnen, ouderen en bijzondere doelgroepen. Zetten in op een bij Ommen passende groei van maximaal 1.250 woningen tot 2040. Hiermee maken we het mogelijk onze kernkwaliteiten, zoals ons voorzieningenniveau, op peil te houden en te versterken. Zo dragen we tegelijkertijd bij aan de verstedelijkingsopgave vanuit de Regio Zwolle.
We bouwen woningen en gebouwen duurzaam en levensloopbestendig. We stellen mensen in staat zo lang mogelijk zelfstandig in onze gemeente te kunnen blijven wonen. We dragen zorg voor een samenleving waar iedereen aan mee kan doen, met goede, toegankelijke en hoogwaardige voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg, sport en cultuur en een gevarieerd aanbod aan winkels, horeca en ontspanning. Wonen in een lommerrijke, groene en veilige omgeving, die goed bereikbaar is over de weg en het spoor en beschikt over een goede utilitaire en recreatieve fiets- en wandelinfrastructuur.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
3
Een toekomstbestendige economie Ommen ambieert haar toppositie in de regio als recreatiegemeente met een sterke en innovatieve vrijetijdseconomie te behouden en te versterken. Ommen is daarnaast sterk in zorg en agro-food. Ommen wil samen met het bedrijfsleven en kennisinstituten de economische potentie versterken, mede door het ontwikkelen van aantrekkelijke combinaties tussen deze drie in Ommen krachtige economische sectoren. We bieden een aantrekkelijk vestigingsklimaat met goede bereikbaarheid, inclusief stationslocatie die we ontwikkelen tot een OV-HUB, en hoogwaardige voorzieningen (onderwijs en snel internet). We werken aan een gastvrij en vitaal centrum. Ommen sluit aan bij bestaande initiatieven in de regio en maakt gebruik van overkoepelend organisaties zoals: Kennispoort Regio Zwolle, het Ondernemershuis voor het Vechtdal en het Startershuis DOEN. Vanuit een brede coalitie van partijen versterken we de potenties van onze lokale arbeidsmarkt door te investeren in onderwijs en opleiding met doorlopende leerlijnen (Human Capital Agenda). Omgevingskwaliteit Ommen heeft de ambitie om de landschappelijke kwaliteiten en de verscheidenheid van de daarbinnen aanwezige kwaliteiten te behouden en waar mogelijk te versterken. We willen we een toekomstbestendige ontwikkelingen van landbouw, landgoederen en recreatie mogelijk maken en nieuwe transformatieopgaven inpassen.
We spannen ons in voor het beschermen van de waarden van natuur, water en biodiversiteit. Daarbij is steeds de vitaliteit, gezondheid en leefbaarheid in de kernen en buitengebied bepalend voor wat kan. We willen dat onze natuur, het water van Vecht en Regge en onze landgoederen beleefbaarheid en toegankelijk zijn en blijven voor onze inwoners en bezoekers. Voor onze hele gemeente geldt dat we streven naar een gezonde en veilige omgeving om in te wonen, werken en verblijven. Daarbij houden we ons aan de normen zoals die voor onder meer milieu, water en natuur gelden en de eisen die aan onze gebouwde omgeving worden gesteld. Ommen duurzaam ontwikkelen Ommen zet in op het leveren van haar bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelen. We werken langs meerdere lijnen aan het behalen van deze doelen, zoals die internationaal zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord van Parijs en nationaal in de Klimaatwet en de Klimaatafspraken. Ommen werkt toe naar een energieneutraal Ommen en een klimaat robuuste inrichting van onze gemeente in 2050. Ommen ondersteunt lokale initiatiefnemers vanuit het Ontwikkelfonds duurzaamheid. Eind 2021 wordt de aanpak van de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit gebundeld in een duurzaamheidsprogramma.
Voor alle drie de onderdelen geldt dat we als overheid onze voorbeeld rol daarin vervullen en goed gedrag door onze inwoners en bedrijven stimuleren. Van visie naar realisatie De omgevingsvisie wordt beleidsmatig verder uitgewerkt in de diverse programma’s. De verankering van visie en beleid regelen we als gemeente via verschillende instrumenten, zoals het Omgevingsplan, verordeningen, beleidsregels en vergunningen. We gaan ook in de realisatie uit van onze vier leidende principes en passen ook hier de participatieladder toe. De omgevingsvisie is niet financieel vertaald dat gebeurt bij de concrete uitwerking ervan in programma’s en projecten.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
4
1.
Ommen Jouw Toekomst
Welke thema’s vinden we in Ommen belangrijk, welke ontwikkelingen wenselijk en voor welke opgaven zoeken we gezamenlijk naar oplossingen? Vragen die vaak het schaalniveau van Ommen overstijgen en waar de inbreng van en samenwerking met anderen nodig is. In deze Omgevingsvisie geven we een integrale visie op onze toekomst en de aanpak die we daarbij voorstaan. Met als thema “Ommen Jouw Toekomst” zijn we samen met onze inwoners, plaatselijke belangen, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners de toekomst gaan verkennen. We doen dit vanuit de ambitie dat Ommen zich op basis van haar kernkwaliteiten ontwikkelt tot een groene, gastvrije, geïnspireerde en gezonde verblijfsgemeente.
1.1
Waarom een nieuwe Omgevingsvisie?
Ommen maakt een nieuwe integrale visie voor de toekomst. Daarin geven we aan welke ontwikkelingen en opgaven we op ons af zien komen en hoe we daarmee aan de slag gaan. Een kleine tien jaar na het Gemeentelijk Omgevingsplan 2013 actualiseren we onze visie op de toekomst. Daarbij behouden we de goede elementen uit het GOP, zoals de wijze waarop we als gemeente ontwikkelingen mogelijk willen maken. In deze visie geven we een meer concrete strategische invulling van Houvast voor de Toekomst, ook wel bekend als het Ommer Motief. GOP 2013 De omgevingsvisie vervangt het Gemeentelijk Omgevingsplan Ommen uit 2013. Het GOP bundelde voor het eerste de ambities op alle voor het omgevingsbeleid relevante beleidsterreinen: sociaal, economisch en fysiek en gebruikte daarbij duurzame ontwikkeling als uitgangspunt. Het GOP kreeg landelijk als een van de eerste integrale visies gebaseerd op de in aanbouw zijnde Omgevingswet, veel aandacht. Vernieuwend waren, naast de inhoudelijk bandbreedte, de sturingsfilosofie en het participatieproces waarlangs het GOP tot stand kwam. Nieuwe ontwikkelingen, transities en opgaven hebben impact op onze economie, omgevingskwaliteit en samenleving. Het maakt een actualisatie van onze visie op de toekomst wenselijk. Het behouden en verder versterken van de omgevingskwaliteit in ons gevarieerd landelijk gebied, Ommen en de kernen staat voorop.
Nieuwe opgaven en transities willen we inpassen met behoud van de omgevingskwaliteit die zo kenmerkend is voor onze gemeente. Met deze omgevingsvisie geven we tevens invulling aan de eisen die de nieuwe Omgevingswet stelt.
1.2
Missie en ambitie
In het inspiratiedocument Houvast voor de Toekomst heeft Ommen in 2018 haar missie en visie hernieuwd vastgelegd. Deze missie en visie vormen de basis voor de Omgevingsvisie. We voegen daar wel de G van gezond aan toe. Voor het zijn van een leefbare en vitale verblijfsgemeente is gezondheid een kernwaarde, waar we niet omheen kunnen. Dit geldt voor iedereen die in Ommen woont, werkt of verblijft. Missie Ommen ontwikkelt zich op basis van haar kernkwaliteiten tot een groene, gastvrije, geïnspireerde en gezonde woon- en verblijfsgemeente.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
5
Ommen ontwikkelt zich op basis van haar sterke en kenmerkende kwaliteiten, het groene en gastvrije toeristische karakter. Ommen is een plek waar het aangenaam wonen en verblijven is. Een woon- en verblijfsgemeente met een evenwichtige bevolkingsopbouw, een aantrekkelijke omgevingskwaliteit en vitale leefbare kernen. Het duurzaam behouden en verder ontwikkelen van de kernkwaliteiten, met als basis de 4 G’s: groen, gastvrij, geïnspireerd èn gezond. Een innovatieve gemeente op het gebied van recreatie en toerisme, in samenhang met het bieden van ontwikkelmogelijkheden voor agro-food, landschap en natuurwaarden. Een gemeente waar ontspanning, welzijn en sport verbonden zijn met educatie en zorg.
1.3
Samen aan de slag: Ommen Jouw Toekomst
De Omgevingsvisie maken we niet alleen. Met inwoners en plaatselijke belangen is in bijeenkomsten (fysiek en digitaal) nagedacht over de thema’s die voor de toekomst van onze gemeente belangrijk zijn. Inwoners zijn online op verschillende manieren gedurende het proces hun inbreng blijven leveren. Kinderen hebben via tekeningen hun kijk op de toekomst gegeven. Met scholieren van het Vechtdal College zijn we in gesprek gegaan over hun toekomstbeelden. Maatschappelijke organisaties, ondernemers en andere georganiseerde partijen hebben hun inbreng geleverd in themabijeenkomsten. Rond specifieke onderwerpen, zoals de toekomst van het Vechtdal landschap en de toekomst van recreatie en toerisme in Ommen, zijn afzonderlijke bijeenkomsten georganiseerd. Ook is voor deze omgevingsvisie gebruik gemaakt van bijeenkomsten die in het kader van al lopende beleidsontwikkelingen plaatsvonden. Voorbeelden hiervan zijn bijeenkomsten rond Corona, de transformatieagenda en het Woonprogramma en activiteiten in het kader van de op duurzaamheid gerichte campagne “Het Roer OMmen”. Met ruim vijftig organisaties zijn we een-op-een in gesprek gegaan over de toekomst van onze gemeente. De Omgevingsvisie is besproken in de reguliere overleggen met onze partners in de regio en overkoepelende lokale en regionale organisaties, zoals de Participatieraad en Vitaal Vechtdal.
Aanvullend zijn beleidsanalyses uitgevoerd op de beleidsontwikkelingen bij andere overheden en is in samenwerking met provincie en andere partners een analyse van beschikbare data en kerncijfers gemaakt.
Het belang van Ommen als verblijfsgemeente wordt breed gedeeld. Wonen en er aan gerelateerde vraagstukken staat met stip bovenaan, gevolgd door de aanwezigheid van goede voorzieningen,
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
6
het bieden van een gezonde en veilige leefomgevingen en het beschikken over een goede bereikbaarheid en ontsluiting voor wonen en werken. Waar bij de inwoners economische thema’s naar verhouding iets lager scoren, staan deze bij de georganiseerde partijen gemiddeld hoger op de agenda, met vooral aandacht voor de sectoren vrijetijd en landbouw. Hierop past wel een nuancering. In het bij alle partijen hoog scorende thema voorzieningen zit immers een stevige economische component met winkels, horeca, onderwijs, zorg, diensten en centrum.
1.4
Opbouw omgevingsvisie
Ommen kiest ervoor een integrale visie op te stellen waarin alle thema’s aan bod komen. De visie is daarmee breder dan sec vanuit de Omgevingswet wordt gevraagd. We vinden dit zowel logisch als noodzakelijk. Immers de aanpak van opgaven rond de omgevingskwaliteit hangen nauw samen met de aanpak van opgaven voor economie en samenleving. Opgaven die vragen om een integrale benadering en een duurzame ontwikkeling. De Omgevingsvisie gaat daarnaast specifiek in op de wijze waarop we deze opgaven aan willen pakken samen met de inwoners, Plaatselijke Belangen, georganiseerde partijen in Ommen en de partners in onze regio. Participatie en coproductie staat daarbij centraal.
1.5
Status
De omgevingsvisie biedt een stip op de horizon en nodigt uit om samen met onze inwoners, bedrijven en partners geïnspireerd aan de slag te gaan met de verdere ontwikkeling en toekomst van onze gemeente. De omgevingsvisie biedt daarvoor de strategische kaders. Nadrukkelijk geen keurslijf, maar een dynamische en flexibele kijk op de veranderopgaven waar we de komende jaren voor staan. Een visie die als richtinggevend strategisch kader wordt vastgesteld door de raad en daarmee bindend is voor de gemeente, maar niet voor anderen. De verdere uitwerking van de omgevingsvisie vindt plaats in het omgevingsplan (bindend voor andere partijen) en diverse gemeentelijke programma’s. De omgevingsvisie is voor gemeenten een verplichting op grond van de Omgevingswet.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
7
2.
Ommer karakter
Ommen is een woon- en verblijfsgemeente, met meerdere kernen die elk een uniek karakter kennen. Een van oorsprong agrarische gemeente met een groot areaal aan landbouwgrond, waar agrariërs zorg dragen voor de voedselproductie. Een gemeente met veel groen, natuur en water. Het Vechtdal en de daar aanwezige verblijfsmogelijkheden, routestructuren en voorzieningen trekken jaarlijks veel toeristen en recreanten naar onze gemeente. De groene omgeving en aanwezige voorzieningen bieden voor huidige en toekomstige inwoners een aantrekkelijke en gezonde woon- en leefomgeving. Via de weg en het spoor en (snel)fietspaden zijn we snel op plekken buiten onze gemeente voor werk, onderwijs of ontspanning.
2.1
Ommer kenmerken
Ommen is een landelijk gelegen woon- en verblijfsgemeente met circa 18.250 inwoners. Een gemeente waar mensen met plezier wonen, werken en verblijven. De gemeente bestaat uit meerdere kernen en buurtschappen, met als grootste kern Ommen. Ommen biedt afwisselende woonmilieus in de hoofdkern Ommen, de kernen en het buitengebied. Het beschikt over goede voorzieningen op het terrein van onderwijs, zorg, winkels, sport en cultuur. Er is een gevarieerd verenigingsleven en een grote betrokkenheid van vrijwilligers bij de samenleving. De gemeente beslaat ruim 18.000 hectare, bestaande uit verschillende landschapstypen:
Oude cultuurlandschap: dit landschap omvat de in aanzet fijnmazige structuren van de landgoederenzone met de dalen van Vecht en Regge, met de landschapstypen: rivierlandschap, essen- en kampenlandschap en bos- en landgoederenlandschap.
Jongere ontginningslandschap: dit landschap omvat de in aanzet veel grootschaligere en open landschapsstructuren, met de landschapstypen: veenontginningslandschap, jong ontginningslandschap en vlierenlandschap
Ommen is binnen Nederland een toplocatie voor verblijfsrecreanten met een ruim en gevarieerd aanbod aan verblijfsaccommodaties en voorzieningen en een goede recreatieve infrastructuur. Veel zorginstellingen hebben zich in de gemeente gevestigd. Er zijn meerdere bedrijventerreinen voor kleinschalige hoogwaardige en kennisintensieve bedrijvigheid. Nieuwvestiging van bedrijven is mogelijk op de Rotbrink. De transformatie naar een gastvrij en vitaal centrum is gestart. Van oudsher is Ommen een agrarische plattelandsgemeente, met veeteelt en gemengde bedrijven en in de veenontginningen ook akkerbouw. Het betreft zowel bedrijven met landbouw als hoofdfunctie, als bedrijven die landbouw combineren met andere functies, zoals recreatie en toerisme, zorg, opwek van duurzame energie en natuurbeheer. Het totale areaal cultuurgrond (in gebruik bij agrariërs met hoofd- en nevenberoep bedrijven) bedraagt bijna 9.000 ha. De gemeente is daarnaast rijk aan natuur en landschappelijk en cultuurhistorisch waardevolle gebieden, met een groot aantal landgoederen. Circa 6.000 ha is natuurgebied met een beschermde status. De gemeente heeft een rijke historie.
Vanuit haar strategische ligging ontwikkelde het zich tot een Hanzestad, het was de bakermat voor de padvinderij in Nederland, de Ommerschans was onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid en belangrijke personen als Van Pallandt, Krishnamurti, Mulert en Van Raalte hebben er hun stempel achter gelaten.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
8
2.2
Kerncijfers
Demografie Ommen blijft tot 2035 een in omvang licht groeiende gemeente daarna lijkt de groei af te vlakken en de bevolking te stabiliseren. Bij deze prognose is geen rekening gehouden met een mogelijke bijdrage van Ommen in de verstedelijkingsopgave voor de Regio Zwolle. Dit geldt ook voor de veranderingen die zich mede onder invloed van Corona manifesteren in de woning- en arbeidsmarkt, zoals meer thuiswerk en het acceptabel vinden van een grotere woon-werk afstand. Tot circa 2016 kende Ommen voor vrijwel alle leeftijdsgroepen een negatief migratiesaldo, ofwel er vertrokken meer mensen uit Ommen om elders te gaan wonen, dan dat er in Ommen kwamen wonen. Mede onder invloed van een toename in de woningbouw in de laatste jaren ontwikkelt het migratiesaldo zich positief. Voor de meeste leeftijdsgroepen is dit saldo positief en alleen voor de groep 15 tot 30 jaar nog licht negatief. Ommen kent in vergelijking met andere Overijsselse gemeenten relatief veel paren en gezinnen en minder alleenstaande en allochtonen. De bevolking vergrijst en nu al is 22% van de bevolking 65+. De dubbele vergrijzing, waarbij zowel de groep ouderen een steeds groter aandeel van de bevolking vormt, als dat de gemiddelde leeftijd steeds hoger komt te liggen, neemt ook in Ommen toe.
Waar tot 2016 er sprake was van een lichte mate van daling in de leeftijdsgroepen onder de 18 lijkt zich dat te stabiliseren en te kantelen naar een lichte groei. Bovenstaande ontwikkelingen gelden voor Ommen als geheel, maar kunnen op kern of wijkniveau sterk verschillen. De trend in de demografische cijfers duidt er op dat door meer woningbouw de dreigende krimp van de gemeente is omgezet naar lichte groei en op termijn stabilisatie. Het zich positief ontwikkelend migratiesaldo biedt perspectief. De dubbele vergrijzing is richting de toekomst een belangrijk aandachtspunt. Kortom het aantal huishoudens groeit, er komen meer ouderen, het aantal gezinnen stabiliseert. Ommen heeft circa 7.500 woningen. Vanuit de basisprognose PRIMOS komt een autonome ontwikkeling van de huishoudens c.q. woningbehoefte van 375 woningen tot 2030. Deze cijfers houden echter geen rekening met de impact van de mogelijkheid om in Ommen, kernen en buitengebied richting 2030 de bouw van een aanzienlijk groter aantal woningen te kunnen accommoderen. De Regionale Woonagenda die een doorkijk geeft tot 2030, laat zien dat alleen in de kern Ommen de ruimte aan harde en zachte plancapaciteit op circa 650 woningen ligt. Daarnaast biedt de regionale woonagenda Ommen de ruimte om in de kernen (behoefte afhankelijk) en het buitengebied (onder meer via Rood voor Rood) woningbouw te realiseren.
Deze ontwikkellijn kan ook daarna richting 2040 verder worden geaccommodeerd. Concreet gaat het dan om een woningbouwprogramma van 1.250+ woningen tot 2040. Economie Een van de effecten van de vergrijzing is dat de potentiële beroepsbevolking, in lijn met de landelijke trend, daalt van 70% in 2015 naar 60% in 2030. De demografische druk op de beroepsbevolking neemt de komende jaren dan ook toe. De beroepsbevolking in Ommen bedraagt ruim 9.000 mensen. De werkloosheid ligt relatief laag met circa 3,1%. Het aantal banen in onze gemeente is circa 8.600 en dit banenaantal daalt. De woon-werkpendel is uitwaarts hoog met
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
9
Hardenberg en Zwolle. Omgekeerd werken veel mensen uit Hardenberg en omliggend gemeenten in Ommen. Een steeds groter deel van onze inwoners werkt elders, afgezien van de tendens naar meer thuiswerk, als een mogelijk blijvend effect van de coronapandemie. De beroepsbevolking van Ommen is werkzaam in de industrie (22%), de bouwnijverheid en handel en reparatie (24%), de land- en bosbouw (13%) en de rest is werkzaam in de tertiaire en quartaire sector (zakelijke en publieke dienstverlening, zorg, horeca, toerisme). Het aantal ZZPers groeit snel. Over de achterliggende jaren zijn zorg en onderwijs de grootste groeiers wat betreft het aantal banen. In andere sectoren zoals industrie, bouw en landbouw daalt het aantal banen. Sociaal De kerncijfers in het sociaal domein zijn in vergelijking met het Nederlandse gemiddelde vrijwel over de gehele linie gunstig. De werkeloosheid is met 3,1% laag en dat geldt ook voor het aantal mensen met een bijstandsuitkering. Het aantal jongeren dat een beroep doet op de jeugdhulpverlening en het gebruik van de huisartsenzorg liggen beiden licht onder het landelijk gemiddelde. De eenzaamheidscijfers liggen eveneens onder het landelijk beeld. Het aandeel mantelzorg ligt met 15,9% hoog. Ommen kent vanuit de traditie van Naoberschap een bovengemiddelde graad van participatie in de vorm van mantelzorg en bijdragen van vrijwilligers in het sociale domein.
Door het grote oppervlak van de gemeente is de bereikbaarheid van voorzieningen zoals huisartsenzorg een aandachtspunt. Ommen kent minder goede cijfers als het gaat over overgewicht of het alcoholgebruik onder jongeren. Tegelijkertijd beweegt de Ommenaar meer dan de gemiddelde Nederlander en zijn er meer inwoners aangesloten bij een sportvereniging dan gemiddeld in Nederland.
2.3
Belangrijke opgaven en transities
Hier zijn enkele belangrijke opgaven en transities op nationaal niveau benoemd. We komen daar later in deze omgevingsvisie op terug. Gezonde en vitale samenleving In de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid en de Nationale Omgevingsvisie staan ambities om te komen tot een gezonde en natuurinclusieve leefomgeving. Dit houdt in dat ingezet wordt op een integrale aanpak van gezondheidsvraagstukken, waarbij gezondheid een vast onderdeel in de afwegingen en keuzes wordt. Uit de landelijke gezondheidsmonitor blijkt dat inwoners in de regio IJsselland waar Ommen deel van uitmaakt de gezondheid als zeer goed ervaren en stijgt. Dit willen we graag zo houden en blijven stimuleren. In onze omgevingsvisie is het belang van gezondheid dan ook expliciet vastgelegd door de G van gezond toe te voegen aan de missie van Ommen. Ommen zet samen met GGD-IJsselland al langere tijd in op een gezonde leefomgeving. Een aanpak waarin positieve gezondheid centraal staat. Het markeert de omslag van denken in termen van ‘ziekte, zorg en afhankelijkheid’ naar ‘gezondheid, gedrag, preventie en eigen kracht’. Deze omslag werkt door in de wijze waarop we onze samenleving en leefstijl inrichten en inwoners, bezoekers en bedrijven
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
10
uitnodigen tot gezond gedrag. De omslag in het denken verandert de rol van inwoners, zorgverleners, verzekeraars en de overheid en heeft gevolgen voor de wijze waarop de lokale gezondheidszorg binnen Ommen wordt georganiseerd. Het biedt ook kansen voor de manier waarop wij de publieke gezondheidszorg borgen en organiseren. We richten ons, samen met de partners in Vitaal Vechtdal, op het vertalen van onze ambities naar handelingsperspectieven voor vier gezondheidsvraagstukken: 1.
Het verbeteren van de gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving.
2.
Het verminderen van gezondheidsachterstanden.
3.
Het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen.
4.
Het bijdragen aan het vitaal ouder worden.
Daarbij sluiten we aan op de activiteiten en thema’s van Vitaal Vechtdal, waarin gemeenten, GGD, Zorgorganisaties en Vechtdal Wonen samenwerken. Zij richten zich gemeenschappelijk op het bevorderen en realiseren van een gezonde actieve Vechtdalregio. Onderstaande figuur geeft een beeld van de onderwerpen waar Vitaal Vechtdal zich op richt (bron: website Vitaal Vechtdal).
Klimaatopgaven De klimaatafspraken van Parijs richten zich op een effectieve aanpak van de wereldwijde klimaatverandering. In Nederland is de aanpak van klimaatverandering vastgelegd in de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. Het gaat om meerdere samenhangende opgaven die aangeduid worden als transities. Transities die we gezamenlijk op moeten pakken, voor een ieder grote effecten hebben en waar we onder meer vanuit lokaal eigenaarschap als inwoner zelf onze verantwoordelijkheid in oppakken. Klimaatmaatregelen leiden tot een zichtbare verandering in het gebruik en de inrichting van onze openbare ruimte en leefomgeving. Soms hebben ze ook impact op de beleving van de omgevingskwaliteit.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
11
In het duurzaamheidsprogramma van Ommen werken we verder uit hoe we deze complexe opgaven lokaal en regionaal op gaan pakken. Dat programma bouwen we naar verwachting op langs drie centrale opgaven:
Energietransitie: samen met de partners in de RES West-Overijssel werken we toe naar een energieneutrale gemeente in 2050. Concreet gaat hem om de realisatie van duurzame opwek van energie en een duurzame warmtevoorziening voor onze gebouwen.
Klimaatadaptatie: samen met onze partners in de Noordelijk Vechtstromen en Ruimte voor de Vecht gaan we aan de slag met de aanpak van droogte, hittestress, wateroverlast en de hoogwaterbescherming. We werken aan het verder verbeteren van de biodiversiteit en een bossenstrategie gericht op revitalisering van bestaand en de aanleg van nieuw bos. Nieuwe woonwijken en inbreidingslocaties worden klimaatrobuust ingericht.
Circulaire economie: we gaan aan de slag met een efficiënt en hernieuwbaar gebruik van grondstoffen als basis voor de ontwikkeling van een circulaire economie in Ommen.
Verstedelijkingsopgave Nederland kent een tekort van ruim één miljoen woningen. Dit tekort brengt een aanzienlijke woningbouwopgave en een bereikbaarheidsvraagstuk met zich mee. Deze woningbouwopgave legt claims op de in Nederland toch al schaarse ruimte waar ook vanuit andere transitie (klimaat, landbouw, bos en natuur) al de nodige druk op staat. Er is in ons land sprake van een zwaar overspannen woningmarkt met hoge huizenprijzen en het ziet er niet naar uit dat dit snel gaat veranderen. Het is voor jongeren, starters en jonge gezinnen in de huidige woningmarkt lastig een plek te bemachtigen. Onder meer door veranderende woonwensen, vergrijzing, ontwikkelingen in de arbeidsmarkt (thuiswerk en arbeidsmigranten) en veranderende zorgconcepten groeit de behoefte aan bijzondere woonvormen en woningen voor specifieke doelgroepen. Dit is deels een gevolg van de prijzen op de woningmarkt maar een deel van de wijzigingen lijkt mede een effect van de coronapandemie. Als gevolg van deze pandemie is de noodzaak om dagelijks fysiek naar het werk te gaan veranderd. Gevolg is: meer thuiswerk, behoefte aan betere werkomstandigheden aan huis (werkruimte, glasvezelaansluiting, en dergelijke) en een lagere frequentie in het woon-werkverkeer. Mensen gaan makkelijker op grotere afstand van hun werk op zoek naar een woning. Ook in Ommen zien we dit zich manifesteren.
De concurrentie van Ommenaren met woningzoekende zonder een directe historische, sociaal-maatschappelijk of economische binding met Ommen of de regio neemt toe. In de Regio Zwolle, die in 2021 is aangewezen als NOVI-gebied, is een verstedelijkingstrategie in ontwikkeling die qua woningbouw een bandbreedte kent van 40.000, via 65.000, tot 80.000 woningen. Gezien het landelijke woningtekort is het zeer aannemelijk dat uit deze verstedelijkingsstrategie een woningbouwopgave voor de regio komt van 65.000 of meer woningen. In de Regio Zwolle worden vier perspectieven uitgewerkt. Met uitzondering van het perspectief “centrale stad”, geldt dat voor Ommen, en met name de kern Ommen, een bijdrage in deze verstedelijkingsopgave wordt aangehouden die op kan lopen tot 2.000+ woningen tot 2040. Bij de mogelijk inbreng vanuit Ommen wordt rekening gehouden met onder meer de klimaat technisch gunstige (hogere) ligging, de al aanwezige infrastructuur op de as Zwolle – Hardenberg en de aanwezigheid van een spoorstation. De noodzaak tot een verdere versterking van de infrastructuur OV (spoor en inrichting stationslocatie), snelfietsverbindingen en N-wegenstructuur wordt daarbij onderkend.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
12
Ommen heeft zowel de potentie als ook een eigen belang, om een passende bijdrage te willen leveren aan de verstedelijkingsopgave in de Regio Zwolle. Ommen kan richting 2040 een woningbouwprogramma van circa 1.250 woningen accommoderen in het voorziene uitleggebied (De Vlierlanden), bestaande en nieuw te ontwikkelen inbreidingslocaties in de kern Ommen en een vraaggestuurde woningbouw in kernen en buitengebied. Voor een woningbouwprogramma dat de 1.250 overstijgt is het aanwijzen van nieuwe uitleggebieden echter noodzakelijk. Om ook op termijn vitaal en leefbaar te blijven en het bestaande in aanzet hoogwaardige voorzieningenniveau van retail, onderwijs, zorg, sport en cultuur te kunnen behouden heeft Ommen baat bij een groei van de bevolking. Groei is ook wenselijk om parallel aan de dubbele vergrijzing de aanwas met jongeren, starters en jonge gezinnen te kunnen faciliteren en doorstroming op de woningmarkt te bevorderen. Compact ontwikkelen: ladder duurzame verstedelijking De druk op het landelijk gebied is onder meer vanuit verstedelijking en transities rond klimaatverandering hoog. Tegelijkertijd willen we de kwaliteit van ons landelijk gebied behouden en versterken. Dit stelt randvoorwaarden aan de wijze waarop we de ontwikkeling van woningbouw, bedrijvigheid, winkels en voorzieningen vorm gaan geven.
Landelijk zijn die uitgewerkt in de Ladder voor duurzame verstedelijking. Ook voor een qua oppervlak ruim bemeten gemeente als Ommen geldt de ladder. In de kern komt dit er op neer dat we zorgvuldig omgaan met onze ruimte en leegstand tegen gaan. Dit geldt voor het centrum, de ontwikkeling van woonwijken, bedrijventerreinen en voorzieningenclusters in Ommen. Het geldt evenzo de kernen en ons buitengebied. Nieuwe opgaven voor woningbouw, bedrijvigheid en voorzieningen ontwikkelen we zoveel mogelijk compact door het inbreiden binnen bestaand bebouwd gebied en het revitaliseren en hergebruiken van gebieden en gebouwen. Deze benadering brengen we al in de praktijk in de ontwikkeling van een gastvrij en vitaal centrum, de herstructurering van de Gasthuis/Middenstraat en de transformaties van Havengebied Oost en de voormalige schoollocatie Guido de Bres. Dit geldt ook voor de ontwikkeling en revitalisering op de bestaande bedrijventerreinen Alteveer, De Strangen en Beerzerveld. Met de aanpak van vrijkomende agrarische gebouwen en de rood voor rood beleidsregels scheppen we ruimte voor andere en nieuwe functies in ons buitengebied. Dit kan inhouden dat we niet op de plek zelf terugbouwen maar daar investeren in landschappelijke kwaliteit of klimaatmaatregelen.
Zo helpen we ons landschap te versterken en dragen we bij aan het ontwikkelen van nieuwe of aanvullende verdienmodellen voor landbouw, landgoederen en overige terrein- en erfeigenaren. Komende jaren zullen zich nieuwe locaties voor inbreiding, revitalisering en herstructurering aandienen waar we woningbouw, bedrijvigheid en voorzieningen al dan niet gecombineerd kunnen ontwikkelen. Dit geldt voor delen van het centrum, de voormalige Aldi-locatie en de omgeving van Kindplein Oost en West. Gebieden die op de wat langere termijn in beeld komen zijn de stationslocatie en de locatie van het gemeentehuis. Grootschalige nieuwe uitleggebieden wijzen we pas aan als de noodzaak zich daartoe aandient. Uitzondering is het vervolg op De Vlierlanden 2e en 3e fase waar we tot na 2030 nog woningbouw in een uitleggebied gaan realiseren. Voor het behoud van vitale en krachtige kernen is een op de behoefte afgestemde vraaggestuurde ontwikkeling van nieuwe woningen nodig. Dit kan de behoefte aan kleinschalige uitleggebieden bij kernen wenselijk maken. Voor de vestiging van nieuwe bedrijvigheid is De Rotbrink beschikbaar.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
13
3.
Sturingsaanpak
Ommen opereert als netwerk-regiegemeente. In onze sturingsaanpak hanteren we vier leidende principes: betrekken – faciliteren – samenwerken – sturen. Ommen faciliteert en activeert ontwikkelingen door deze waar mogelijk samen met de eigen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties op te pakken. Samen aan de slag; mee denken, mee ontwikkelen en mee doen. Waar het moet neemt de gemeente haar eigen verantwoordelijkheid. Vanuit Ommen 4.0 maken we dit vanuit een compacte eigen organisatie mogelijk. In de uitvoering werken we samen of doen we een beroep op bij voorkeur de lokale of regionale markt.
3.1
Vier leidende principes
Vanuit de nieuwe Omgevingswet wordt een participatieve aanpak voorgestaan voor ontwikkeling en realisatie van het omgevingsbeleid. Een participatieve sturingsaanpak die landelijk bovendien onontbeerlijk wordt geacht om de grote maatschappelijke opgaven van onderaf gedragen op te kunnen pakken. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in hun omgevingsvisie aangeven hoe zij sturing geven aan de ontwikkeling van de leefomgeving. In deze omgevingsvisie geven we aan hoe we deze sturing in Ommen inrichten en welke principes en uitgangspunten we daarbij hanteren. Ommen wil als netwerk-regiegemeente dichtbij haar inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties staan. We kiezen daarom voor een sturingsaanpak die hen actief en vroegtijdig betrekt bij vraagstukken en ontwikkelingen in onze samenleving en de manier waarop we daarmee aan de slag gaan. Een sturingsaanpak die aansluit bij de manier waarop we als gemeente vanuit Ommen 4.0 willen opereren en waarbij we steeds afwegen wat doen we zelf? wat doen we samen? en wat besteden we uit aan derden? We hanteren in onze sturingsaanpak voor al onze beleidsopgaven en de uitvoering ervan vier leidende principes: 1.
Betrekken: we betrekken onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vroegtijdig bij de opgaven, van eerste idee tot realisatie en van ontwikkeling tot en met beheer en onderhoud.
2.
Faciliteren: we faciliteren onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om hun inbreng te kunnen leveren en te kunnen participeren.
3.
Samenwerken: we bezien waar en hoe we gezamenlijk met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ontwikkelingen kunnen realiseren op basis van coproductie.
4.
Sturen: we nemen onze bevoegdheid geven helder aan welke kaders we hanteren en wanneer we een besluit (moeten) nemen en onze verantwoordelijkheid nemen.
Veel van de opgaven die op ons af komen vragen om fundamentele keuzes met een grote impact op onze samenleving en omgevingskwaliteit. Lastige keuzes waarbij uiteenlopende belangen niet
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
14
makkelijk bij elkaar zijn te brengen en soms ook met elkaar blijven conflicteren. Het is aan de gemeente als bevoegd gezag om daar sturing aan te geven en besluiten te nemen. Een taak waar we als gemeente niet voor weglopen, maar waarbij we ons wel inspannen om vanuit “betrekken, faciliteren en samenwerken” tot de benodigde sturing te komen. Om de vier leidende principes goed te kunnen toepassen helpt het om een helder visie op de toekomst van onze gemeente te hebben. In onze omgevingsvisie benoemen we de opgaven die er op Ommen afkomen en op basis van een uitgebreid participatietraject is een toekomstperspectief op de ontwikkeling van onze gemeente geschetst. Hiermee geeft de omgevingsvisie een kader op basis waarvan we gezamenlijk aan de hand van de vier leidende principes met de toekomst van Ommen aan de slag kunnen. De omgevingsvisie biedt een toekomstperspectief dat geenszins in beton is gegoten. De maatschappelijke opgaven waar we mee van doen hebben kennen immers een zeer dynamisch karakter kennen. Het betreft bovendien zonder uitzondering opgaven die we als gemeente niet alleen op kunnen of willen pakken. Dit maakt het nodig om binnen alle vier de leidende principes steeds uit te gaan van een participatieve aanpak. De mate van participatie en de bestuursstijl van de gemeente verschilt daarbij afhankelijk van de opgave.
Voor deze participatieve aanpak hanteren we als uitgangspunt de dubbele participatieladder, zoals die in onderstaande figuur is geschetst.
In deze participatieladder is de interactie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties gekoppeld aan de bestuursstijl c.q. de handelingsperspectieven en rollen van de gemeente. De ladder maakt duidelijk dat niet voor alles participatie en coproductie aan de orde is. Sommige taken van de gemeente lenen zich daar niet of minder voor. Het verstrekken van een
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
15
paspoort is iets heel anders dan het herinrichten van het centrum, de reconstructie van een weg of het opstellen van een toekomstperspectief voor een van onze kernen. Deze laatste voorbeelden staan hoger op de participatieladder en vragen om een vroegtijdige betrokkenheid en inbreng van onze inwoners en anderen.
3.2
Opereren als netwerk-regiegemeente
Ommen opereert als een netwerk-regiegemeente. Vanuit een kleine ambtelijke kern worden de taken en verplichtingen van de gemeente uitgevoerd. We werken samen met diverse partners en diverse praktische diensten, zoals de gemeentelijke buitendienst, ICT of vergunningverlening en toezicht rond milieu en bouw, zijn bij gemeenschappelijke uitvoeringsdiensten en andere organisaties ondergebracht. Daarnaast besteden we taken uit aan bij voorkeur lokale of regionale marktpartijen. Als netwerkregisseur geeft de gemeente richting aan ontwikkelingen waar zij vaak slechts beperkt invloed op heeft. Soms door te reageren, soms door te anticiperen, soms door mee te bewegen met nieuwe ontwikkelingen of, zoals de aanpak van Corona recent noodzakelijk maakte, deze te bestrijden. De gemeente zet de beschikbare middelen in om de eigen ambities uitmondend in een hoogwaardige dienstverlening aan inwoners en bezoekers te behouden en verbeteren. Door efficiënt te werken en slimme coalities te vormen met andere overheden, private partijen en maatschappelijke groepen, houdt Ommen als netwerkregisseur een effectieve sturing op het behoud en de ontwikkeling van de omgevingskwaliteit en leefbaarheid van de gemeente. De rol van netwerkregisseur vraagt om een heldere visie als vertrekpunt voor een adequate rolinvulling. Deze omgevingsvisie biedt daarvoor het kader.
Als netwerk-regiegemeente willen we onze inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven uitdagen, ruimte bieden en ondersteunen om hen te laten doen waar ze goed in zijn. Zo dragen we bij aan het bewerkstellingen van initiatieven vanuit de Ommer samenleving. Initiatieven die we samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven oppakken en vervolgens ook in coproductie ontwikkelen en realiseren. We willen daarvoor het overleg en de samenwerking met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers versterken. Voorbeeld hiervan is het werken met zowel bestuurlijk als ambtelijk vaste aanspreekpunten voor onze plaatselijke belangen en wijkverenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Waar mogelijk legt de gemeente afspraken, over het in samenwerking ontwikkelen en realiseren van beleid en maatschappelijke initiatieven, vast gaan leggen in dorpsplannen/-visie of prestatieafspraken.
3.3
Participatie en coproductie
Ommen wil als netwerk-regiegemeente ontwikkelingen van onderaf mogelijk maken en daaraan de ruimte bieden. Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nadenken over de ontwikkelwensen en -mogelijkheden en oplossingen voor de transitieopgaven (verstedelijking, klimaat) waar we mee van doen hebben en krijgen. Dit maakt lastige keuzes beter te accepteren vanuit een goede informatievoorzieningen, betrokkenheid bij de totstandkoming van die keuzes en de mogelijkheid om zelf mede verantwoordelijkheid te dragen voor de oplossing ervan, bijvoorbeeld vanuit lokaal eigenaarschap in de energietransitie. De sturingskracht en uitvoeringsinstrumenten van onze gemeente volstaan simpelweg niet om tal van gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
16
De gemeente is regelmatig niet meer dan een schakel in de realisatie van nieuwe ontwikkelingen. En als zij al de trekker is van een ontwikkeling kan en wil zij niet zonder het draagvlak en de inbreng van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te werk gaan. We benutten zo als gemeente de ontwikkelkracht die in onze samenleving aanwezig is. Bovendien vraagt onze mondige open samenleving meer en meer om participatie en coproductie. Participatie start met het gezamenlijk ontwikkelen en uitwerken van innovatieve ideeën (cocreatie) en eindigt met het gezamenlijk realiseren en in de benen houden van concrete initiatieven (coproductie). Participatie en coproductie zijn een manier van denken en doen die indachtig de dubbele participatieladder toepasbaar is binnen alle vier de leidende principes uit onze sturingsaanpak. Ommen ondersteunt burger- en maatschappelijke initiatieven actief. Het burgerinitiatief is in Ommen geregeld in een verordening en voorziet er in dat burgers over een eigen initiatief of beleidsvoorstel in gesprek kunnen gaan met de raad. Er is een beleidskader voor maatschappelijke initiatieven die een bijdrage leveren aan de voorzieningen van zorg en welzijn, een gebiedsagenda of plan, of andere sociale of fysieke doelstellingen van de gemeente. De gemeente ondersteunt dergelijke maatschappelijke initiatieven financieel, facilitair en/of met menskracht.
Specifiek onderdeel daarbinnen is het ‘right to challenge’ waarbij een groep inwoners de uitvoering van een gemeentelijke taak overneemt, met als randvoorwaarde dat zij dat beter of goedkoper kan. Om richting te geven aan de beoordeling van maatschappelijke initiatieven is een beleidskader vastgesteld. Zeven ijkpunten uit het beleidskader maatschappelijke initiatieven: 1.
Het initiatief is gericht op leefbaarheid en/of sociale inclusie.
2.
Het initiatief kan zijn een verzoek om een activiteit van de gemeente over te nemen, het zogenaamde ‘right to challenge’.
3.
Initiatieven die in strijd zijn met bestaande regels zijn uitgesloten. Initiatieven die in strijd zijn met bestaand gemeentelijk beleid kunnen als pilot wel in aanmerking komen.
4.
Er is draagvlak gewenst, passend bij het doel.
5.
Er is geen eigen financiële bijdrage (cofinanciering) vereist. Wel wordt uitgegaan van eigen inzet, ook om elders fondsen te verwerven (sponsoring, crowdfunding).
6.
Maatschappelijke initiatieven dienen zich te bewijzen. Ondersteuning is dan ook incidenteel voor hooguit drie jaren. Na evaluatie kan structurele ondersteuning volgen, maar dan als begrotingsvoorstel aan de gemeenteraad.
7.
Omdat het gaat om incidentele uitgaven zijn de regels voor aanvraag en verantwoording beperkt.
3.4
Flexibel ruimte bieden aan ontwikkelingen
Ommen biedt binnen de wettelijke en organisatorische kaders, ontwikkel- en gebruiksruimte en flexibiliteit aan haar inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Ruimte bieden, fysiek en organisatorisch, om op eigen kracht te investeren in de kwaliteit, leefbaarheid en duurzaamheid van de eigen leefomgeving. Dat gebeurt waar mogelijk in samenwerking met al deze partijen op een wijze die past bij de cultuur van Ommen (Naoberschap).
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
17
Het bieden van meer ontwikkelruimte en stellen van minder regels doet nadrukkelijk ook een beroep op initiatiefnemers die daar gebruik van willen maken. Daarom is in deze omgevingsvisie een aantal basale spelregels opgenomen waaraan alle partijen en initiatiefnemers zich moeten houden om aanspraak te kunnen maken op deze ontwikkel- en gebruiksruimte en daartoe benodigde of gewenste flexibiliteit. Spelregels flexibiliteit rond ontwikkel- en gebruiksruimte voor initiatiefnemer
Het tijdig informeren van belanghebbenden over voorgenomen initiatieven.
Het verkrijgen van acceptatie/draagvlak voor het initiatief bij belanghebbende partijen.
Het aantoonbaar op duurzame wijze realiseren van het voorgenomen initiatief.
Het vanuit het initiatief bijdragen aan het versterken van de omgevingskwaliteit.
Het vanuit het initiatief bijdragen (Naoberschap) aan de leefbaarheid van wijk of buurt.
Het adequaat compenseren van eventuele negatieve effecten op de omgevingskwaliteit, leefbaarheid of duurzaamheid.
Het betreft spelregels die toepasbaar zijn bij het verder inrichten van participatie en coproductie (proces) binnen de gemeente en zijn te gebruiken voor omgevingskwaliteit, samenleving en economie. Wel is het toepassen van deze spelregels binnen deze uiteenlopende beleidsvelden niet altijd even eenvoudig met elkaar te vergelijken: “Omgekeerd beoordelen” in het beleidsveld samenleving is een toepassing van de spelregels die niet zomaar is te vergelijken bij het beoordelen van een vergunningaanvraag in het kader van de Omgevingswet. De spelregels zijn wel gehouden aan wettelijke bepalingen en reguliere kaders (bestuurlijk en politiek). Het is immers zo dat meerdere zaken niet door de gemeente eigenstandig worden bepaald. Vanuit wet- en regelgeving en (inter)nationale afspraken wordt de ontwikkel- en gebruiksruimte beperkt en daarmee de mogelijkheden tot het bieden van flexibiliteit (voorbeeld hiervan is het stikstofdossier). Participatie en coproductie en het bieden van flexibiliteit blijven dan nodig maar de oriëntatie verschuift dan van WAT naar HOE.
3.5
Faciliterend en situationeel grondbeleid
Grondbeleid wordt mede ingezet om de gemeentelijke ambities invulling te geven. De gemeente hanteert als uitgangspunt een faciliterend en situationeel grondbeleid. Initiatieven voor ruimtelijke ontwikkelingen laten we zoveel mogelijk bij de markt liggen. Waar gewenst kan de gemeente hierbij ondersteunen in de vorm van stimuleren of samenwerken. Daar waar de markt niet wil overgaan tot realisatie, bijvoorbeeld rond woningbouwontwikkeling voor specifieke doelgroepen, is eventueel een meer actieve rol voor de gemeente weggelegd. Afhankelijk van de situatie bepalen we welke positie we vanuit ons grondbeleid innemen. In die gevallen waar we als gemeente kiezen voor een actief grondbeleid doen we dat op basis van beheersbare risico’s. Uitzonderingen op het faciliterend grondbeleid zijn mogelijk als:
Een sterke gemeentelijke regie belangrijk is voor het bereiken van de maatschappelijke en publieke doelen.
Er sprake is van ontwikkellocaties die van bijzondere strategische betekenis zijn voor een beleidsagenda(‘s).
Er sprake is van ontwikkellocaties met een grote maatschappelijke en economische betekenis.
Bestaande grondposities nog moeten worden afgewikkeld.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
18
4.
Een gezonde en vitale samenleving
Ommen wil als verblijfsgemeente haar inwoners een gezonde en vitale samenleving bieden. Het behouden en verbeteren van de samenhang en leefbaarheid in onze kernen en wijken staat hoog op de agenda. We voorzien in de woonvraag van de eigen inwoners: jongeren, starters, jonge gezinnen, ouderen en bijzondere doelgroepen. Zetten in op een bij Ommen passende groei mede om onze kernkwaliteiten zoals ons voorzieningenniveau op peil te houden en te versterken. Zo dragen we tegelijkertijd bij aan de verstedelijkingsopgave vanuit de Regio Zwolle. We bouwen woningen en gebouwen duurzaam en levensloopbestendig. We stellen mensen in staat zo lang mogelijk zelfstandig in onze gemeente te kunnen blijven wonen. We dragen zorg voor een samenleving waar iedereen aan mee kan doen, met goede, toegankelijke en hoogwaardige voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg, sport en cultuur en een gevarieerd aanbod aan winkels, horeca en ontspanning. Wonen in een lommerrijke, groene en veilige omgeving, die goed bereikbaar is over de weg en het spoor en beschikt over een goede utilitaire en recreatieve fiets- en wandelinfrastructuur.
4.1
Ommen als woon- en verblijfsgemeente
Ommen heeft de missie zich op basis van haar kernkwaliteiten te ontwikkelen tot een groene, gastvrije, geïnspireerde en gezonde woon- en verblijfsgemeente. Kernkwaliteiten waarmee we voortdurend aan de slag moeten om ze in stand te houden, te versterken en zo Ommen als woonen verblijfsgemeente aantrekkelijk te houden. Het groene karakter van Ommen is randvoorwaardelijk voor de aantrekkelijkheid van Ommen als woon- en verblijfsgemeente. Zowel het doorontwikkelen van een rendabele op voedselproductie gerichte landbouw, als het behouden en versterken van de natuurwaarden dragen daar naast aan elkaar bij. Beiden hebben van doen met een meervoudige transformatieopgave vanuit onder meer klimaatverandering. Ook de andere kernkwaliteiten zijn verre van statisch. Gastvrij is de manier waarop we onze bezoekers ontvangen en mensen van buiten welkom heten, waaronder speciale doelgroepen als asielzoekers. Het houdt ook in dat we nu en in de toekomst beschikken over aantrekkelijke en hoogwaardige voorzieningen en voor iedereen goed bereikbaar zijn en blijven. Geïnspireerd wordt gedragen vanuit onder meer goed onderwijs, een breed aanbod aan cultuur en sport en toegang tot ons vele erfgoed.
Gezond houdt in dat we onze samenleving zo inrichten dat iedereen mee kan blijven doen (jong, oud en mensen met een beperking), wonen en zorg op elkaar afgestemd blijven en we zorg dragen voor een gezonde leefomgeving ook voor volgende generaties. Bovenstaande duiding van onze kernkwaliteiten is zeker niet compleet, maar maakt helder dat het zijn van een woon- en verblijfsgemeente inhoudt dat we ons op alle vier de kernkwaliteiten dynamisch verder moeten ontwikkelen. Voor die ontwikkeling is het nodig dat we beheerst groeien. Meer en vooral jongere inwoners zijn nodig om onze samenleving op termijn vitaal te houden en een groot deel van onze kernkwaliteiten in stand te kunnen houden. We kunnen daarbij de verdergaande dubbele vergrijzing niet stoppen, maar er wel zorgen voor via voldoende jonge aanwas tot een meer uitgebalanceerde bevolkingsopbouw te komen. Juist vanwege onze aantrekkelijke groene omgeving, aanwezige voorzieningen, ontsluitingsstructuur en mogelijkheden voor woningbouw kennen we hiervoor een goede uitgangspositie.
Bespreekversie concept Omgevingsvisie Ommen – Ommen Jouw Toekomst
19
Gericht op het behoud van onze kernkwaliteiten en daarmee het borgen van een vitale en leefbare samenleving zetten we er op in meer woningen te bouwen dan op basis van de eigen behoefte nodig is. Naast het bouwen voor de eigen woningbehoefte, maken we een toestroom van nieuwe inwoners van buiten de gemeente mogelijk, die zich met name richt op (jonge) gezinnen met kinderen. Een hoger bouwprogramma biedt tegelijkertijd betere kansen voor de eigen inwoners om in Ommen een woning te krijgen en meer mogelijkheden voor het bouwen van woningen voor specifieke doelgroepen. We groeien in een omvang die past bij het profiel van Ommen en komen dan uit bij maximaal 1.250 nieuw te bouwen woningen tot 2040. Dat is het maximale aantal dat we kunnen accommoderen in het uitleggebied De Vlierlanden, bestaande en nieuwe inbreidingslocatie en vanuit een vraaggestuurde woningbouw in onze kernen en het buitengebied. Meer dan 1.250 vraagt om nieuwe uitleggebieden voor woningbouw en dat vinden we niet passen bij het groene karakter van Ommen en doet afbreuk aan de bestaande waarden van landbouw en natuur. Daarmee geven we ook richting de Regio Zwolle de kaders voor onze bijdrage in de verstedelijkingsopgave voor de regio aan.