10. Jaarstukken 2022 - Accountantsverslag 2022 Oldenzaal - getekend

Hoort bij raadsbesluitnr. 1290 van 26 juni 2023, de griffier,

ACCOUNTANTSVERSLAG 2022

Gemeente Oldenzaal 20 JUNI 2023

Per saldo persoonlijker

H.B.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie

Inhoudsopgave  Bestuurlijke samenvatting controle 2022

5

 Belangrijkste bevindingen uit onze controle

12

 De financiële positie van uw gemeente

24

 Organisatie

28

 Automatisering

30

 Overige aangelegenheden

32

 Bijlagen

37

 Bijlage 1: Controleverschillen  Bijlage 2: Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022

Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

3

Bestuurlijke samenvatting

Per saldo persoonlijker

Bestuurlijke samenvatting Onderwerp

Beschrijving

Getrouwheid en rechtmatigheid

•

Inleiding Inhoudsopgave

• Financiële positie

•

Samenvatting •

Bevindingen Financiële positie

Interne beheersing

•

Organisatie Automatisering

•

Referentie

Wij geven een controleverklaring met goedkeurend oordeel af voor getrouwheid (kloppen de cijfers?) en voor de rechtmatigheid (zijn cijfers volgens de regels tot stand gekomen?). De gehanteerde materialiteit voor beide aspecten bedraagt € 1.230.000 voor fouten en € 3.690.000 voor onzekerheden. De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021. Met name als gevolg van het positieve resultaat over 2022 vóór mutatie reserves van € 5,66 miljoen. Per saldo is vervolgens € 2,85 miljoen onttrokken aan de reserves, waardoor het resultaat na mutaties in de reserves uiteindelijk afgerond € 8,51 miljoen bedraagt. Het weerstandsvermogen bedraagt volgens de paragraaf ‘weerstandsvermogen en risicobeheer’ afgerond € 43,1 miljoen. De weerstandscapaciteit is ruim hoger dan de door de gemeente onderkende aanwezige risico’s met een totaalbedrag van afgerond € 2,4 miljoen.

Pagina 24

In het najaar van 2022 hebben wij onze interimcontrole uitgevoerd. Tijdens deze interimcontrole richtten wij ons vooral op de opzet en werking van de administratieve organisatie. Onze bevindingen hebben wij in een board letter aan het college gerapporteerd. Deze brief is ook met de audit commissie besproken. Wij onderkennen met name verbeterpotentieel ten aanzien van het IT-beheer en in het sociaal domein. Voor de detailbevindingen verwijzen wij naar de managementletter.

Pagina 28

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

5

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding

Onderwerp

Beschrijving

Referentie

EU-aanbesteding

•

Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn er voor de gemeente Oldenzaal onrechtmatigheden en doorlopende onzekerheden vastgesteld boven de rapporteringsdrempel.

Pagina 13

•

Wij adviseren om toereikende preventieve interne controles te implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen. Het decentraal beleggen van de inkoopbevoegdheid vraagt een beheersmaatregel zodat de juiste workflow wordt gevolgd. De huidige interne beheersing voorziet hier onvoldoende in gedurende het jaar 2022. De controle wordt met name nu achteraf uitgevoerd. Daarnaast voert u de analyse achteraf uit op crediteurniveau, terwijl deze analyse op CPV-kosten soort zou moeten plaatsvinden.

Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

6

Bestuurlijke samenvatting Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Kwaliteit verslaggeving

•

Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt. Wel hebben we opmerkingen over de wijze waarop in het jaarverslag prestaties worden gewogen.

Pagina 14

Controleproces

•

Bij de start van de controle waren de jaarstukken gereed en het controledossier was ook gedegen voorbereid. Voorafgaand aan en gedurende de controlewerkzaamheden hebben wij op gezette tijden de status besproken. Desondanks was het proces intensief doordat er relatief veel aanvullende controle-informatie verzameld en verwerkt diende te worden. Wij willen de ambtelijke organisatie graag bedanken voor hun inzet en voor de oplevering van benodigde documentatie.

Grondexploitatie

•

Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie bepaalt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel. De balanswaarde per 31 december 2022 van de in exploitatie genomen bouwgronden is van relatief geringe omvang. Het is van belang om bij de prognoses van de nieuwe projecten met name aandacht te schenken aan de verwachte toekomstige ontwikkeling van kosten en opbrengsten en de invloed van het huidige inflatieniveau. Wij constateren wel een verbeterpunt ten aanzien van de vereisten die gelden voor de warme gronden van de gemeente, en dan specifiek de gronden aan de Reigerstraat.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Pagina 15

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

7

Bestuurlijke samenvatting Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Sociaal domein

•

Wij hebben vastgesteld dat er ten aanzien van (afgerond) € 1,3 miljoen aan Jeugdwet uitbetalingen onvoldoende controle-informatie aanwezig is om de feitelijke levering te kunnen vaststellen. De populatie wordt in het kader van rechtmatigheid als onzeker gekwalificeerd.

Pagina 12

•

Wij hebben vastgesteld dat er ten aanzien van (afgerond) € 0,8 miljoen aan zorgprestaties uit hoofde van WMO onvoldoende controle-informatie beschikbaar is om prestatielevering vast te stellen. De populatie wordt voor dit bedrag in het kader van rechtmatigheid als onzeker gekwalificeerd.

•

Er zijn geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 achtergebleven. Wij hebben echter wel geconstateerd dat de gemeente in 2022 verstrekkingen van een in 2021 afgesloten specifieke uitkering ten laste heeft gebracht van de gereserveerde middelen. Deze verstrekking heeft buiten de projectperiode plaatsgevonden. Zodoende hebben wij deze bestedingen als onrechtmatigheid aangemerkt en deze bedragen € 0,1 miljoen.

•

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Oldenzaal voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Conform de afspraken met onze beroepsorganisatie hebben wij het anticumulatiebeding voor de WNT niet gecontroleerd en dit ook gemeld in de controleverklaring.

•

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de door u geconstateerde overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in de jaarrekening (hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’). Hiermee legt uw gemeente per programma verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. Er is weliswaar sprake van budgetoverschrijdingen. Deze zijn echter van zodanige aard dat deze niet meetellen voor het accountantsoordeel. Hetzelfde geldt met betrekking tot investeringskredieten.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen

Overige specifieke onderwerpen

Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Begrotingsrechtmatigheid

Pagina 21

Pagina 17

8

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding Inhoudsopgave

Onderwerp

Beschrijving

Referentie

Schatkistbankieren

•

Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor uw gemeente geldt voor 2022 per kwartaal een limiet van afgerond € 1,9 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2022, zoals opgenomen in de toelichting op de balans, blijkt dat de gemeente Oldenzaal in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.

Pagina 22

Opvang en leefgeld Oekraïners

•

Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole de SiSa controle uitgevoerd. De verantwoording van regeling A16 -Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne is hier ook onderdeel van geweest. Veruit het grootste gedeelte van de verantwoorde kosten betreft de bekostiging met betrekking tot de gerealiseerde opvangplekken per dag.

Pagina 22

Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

9

Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2022

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Onderwerp

Beschrijving

Het maken van schattingen

Bij het opmaken van een jaarrekening is het noodzakelijk dat u schattingen en oordelen toepast om te komen tot betrouwbare cijfers. Niet zelden worden schattingen niet als zodanig onderkend, omdat ze een vast onderdeel van uw administratieve proces zijn. Tijdens onze controle besteden wij nadrukkelijk aandacht aan de belangrijke schattingen omdat deze, bedoeld of onbedoeld, het resultaat kunnen beïnvloeden. Binnen uw gemeente hebben de belangrijkste schattingen betrekking op het inschatten van (de waarde van) de materiele vaste activa, de grondvoorraad, de vorderingen en de kortlopende schulden en de noodzaak tot het treffen van voorzieningen. Tijdens onze werkzaamheden hebben wij geen tekortkomingen aangetroffen in de schattingsmethoden en vastgesteld dat de wijze waarop deze tot stand komen niet is gewijzigd ten opzichte van vorig jaar. Wij aanvaarden uw schattingen, maar wij melden volledigheidshalve dat inherent is aan schattingen dat de uiteindelijke uitkomst kan afwijken. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat u in de periode na afloop van het boekjaar de uitkomsten van de gemaakte schattingen evalueert. Op die manier maakt u beter inzichtelijk hoe schattingen in de praktijk zijn uitgepakt. Deze informatie kunt vervolgens gebruiken om de gehanteerde schattingsmethoden en uitgangspunten voor de komende jaren te verbeteren.

Referentie

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

10

Belangrijkste bevindingen

Per saldo persoonlijker

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Ons oordeel Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Oldenzaal uitgevoerd, en verstrekken een controleverklaring bij deze jaarrekening met een goedkeurend oordeel betreffende de rechtmatigheid alsmede een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid. Fouten en/of onzekerheden in de PGB bestedingen De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2022 verstrekt, vanwege rechtmatigheidsafwijkingen. Als gevolg van de fouten in de verantwoorde PGBbestedingen in de jaarrekening 2022 van de SVB leidt dit tevens tot een onzekerheid in onze controle voor de getrouwheid en de rechtmatigheid van in totaal € 464.000. Deze afwijking is opgenomen in het overzicht van controleverschillen omdat deze groter is dan de rapportagedrempel van € 100.000. Feitelijke levering jeugdwet en WMO Voor de Jeugdwet is de besteding van afgerond € 1,3 miljoen als onzeker aangemerkt voor wat betreft het element “prestatielevering”. Voor de WMO is door het ontbreken van een toets op de feitelijke levering sprake van een onzekerheid van € 768.000.

Subsidieverstrekkingen In de managementletter hebben we aandacht gevraagd voor het onderwerp prestatielevering bij subsidies. Al enige jaren vragen wij aandacht voor dit onderwerp omdat we constateren dat in het reguliere proces de aandacht hiervoor beperkt is, of in elk geval niet zichtbaar. Ter voorbereiding op de jaarrekeningcontrole hebben we met het verantwoordelijke team van gedachten gewisseld om dit proces voor te bereiden. Dat heeft in beperkte mate tot resultaat geleid. We hebben uiteindelijk, met inachtneming van onze controlegrenzen, voldoende zekerheid kunnen verkrijgen. De zichtbare lijn om van subsidieaanvraag, via beschikking, sturing op maatschappelijk effect of waarde, naar de verantwoording over prestaties te komen kan verbeterd worden. Ook signalen van afwijkingen komen niet door. Dat heeft geleid tot enkele indicaties voor afwijkende subsidievaststelling maar die zijn niet in de jaarrekening verwerkt. De bedragen die daarmee gemoeid zijn, zijn overigens beperkt in omvang. Wij adviseren u in 2023 het monitorings- en verantwoordingsproces te herzien zodat u eerder en beter gedocumenteerd over de lastneming een intern standpunt kunt innemen.

Uit een deelwaarneming door ons uitgevoerd is verder gebleken dat de identificatie van de zorgcliënten correct heeft plaatsgevonden. Hetzelfde geldt voor het juist toepassen van het woonplaatsbeginsel. Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

12

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid van Europees aanbesteden Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn dit jaar zowel onrechtmatigheden als doorlopende onzekerheden vastgesteld. De onrechtmatigheden bedragen € 453.000. Deze inkopen hadden Europees aanbesteed moeten worden en zien voornamelijk toe op dienstverlening uit hoofde van het groen, levering van meters en schoonmaak. Voor wat betreft de onzekerheden is sprake van een doorloop uit voorgaand boekjaar. Dit betreft twee contracten waarbij de aanbestedingsplicht niet op voorhand duidelijk is. Deze zijn toen als onzeker aangemerkt op grond van de juridische complexiteit. In een dergelijke situatie is het de taak van de gemeente deze onzekerheid voor zover mogelijk op te heffen. Deze onzekerheid bedraagt over 2022 € 0,5 miljoen. Als opvolging van de controle over 2021 hebben wij u ten tijde van de interimcontrole in september 2022 gevraagd naar het nader onderzoek. In december 2022 heeft de gemeente een aanbestedingsjurist verzocht om een standpunt in te nemen over het rechtmatig gunnen van deze opdracht. De aanbestedingsjurist heeft medio januari 2023 via een memo aan de gemeente Oldenzaal laten weten dat het verdedigbaar is dat de opdrachten via uitsluitend recht gegund zou mogen worden.

Echter draagt de aanbestedingsjurist tevens argumenten aan waarom de opdrachten alsnog Europees in de markt gezet zou moeten worden.

Het college heeft bevestigd te hebben kennis genomen van het memo. Op basis van haar risicoafweging, de bestaande mores binnen het college van de gemeente Oldenzaal en de niet definitieve uitspraak van de aanbestedingsjurist heeft zij besloten om de opdrachten niet opnieuw in de markt zetten, of via een marktconsultatie de nodige informatie te verkrijgen. Wij adviseren u om dit besluit alsnog vast te leggen ter volledigheid van uw eigen inkoopdossiers. Omdat er geen sprake is van een definitieve uitspraak door de aanbestedingsjurist scharen wij deze bestedingen als onzeker vanwege de voortdurende juridische complexiteit. Wij dringen er op aan om deze kwestie op te lossen. Door de wijze van opvolging heeft u voor de contractering voor 2023 niet kunnen terugvallen op een adequaat onderbouwd standpunt. Wij adviseren u dit voor 2024 te voorkomen. Kwaliteit analyse door de gemeente Oldenzaal De analyse van de gemeente Oldenzaal geeft een beperkt beeld van de risico’s op crediteurniveau. Het is belangrijk om de risico’s ook op het niveau van de CPV-code oftewel inkooppakketten inzichtelijk te hebben. Vanwege het belang van het voldoen aan de Europese aanbestedingsregels adviseren wij u om ook aandacht te hebben voor het stapelrisico in de controle op de aanbestedingen.

Hiervan gaat ook een preventieve werking uit waardoor de bewustwording over de reikwijdte van de Europese regelgeving groeit. Dit zijn de nodige stappen die de gemeente in 2023 dient te gaan zetten om te komen tot een rechtmatigheidsverantwoording voor het onderdeel Europees aanbesteden.

13

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Het jaarverslag kan beter In het kader van de controle van de jaarstukken beoordelen we ook of het jaarverslag en de jaarrekening verenigbaar zijn met elkaar. We beoordelen dus of de informatie die in het jaarverslag is opgenomen consistent is met de cijfers in de jaarrekening of discrepanties bestaan tussen de cijfers in de jaarrekening en het jaarverslag en de toelichtende teksten. Deze beoordeling is van een minder diepgaande aard dan de controle van de jaarrekening zelf maar is wel belangrijk. De jaarrekening is feitelijk de ‘foto’ en het jaarverslag het onderschrift. Om die reden nemen wij elk jaar kennis van het jaarverslag en stellen ook vragen over de beschreven activiteiten en waardering die het college daaraan geeft. De verslaggevingsvoorschriften verplichten ook om een verantwoording over de drie W-vragen op te nemen. Deze vragen zijn: Wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost. Net als vorig jaar zijn we kritisch over de wijze waarop het college hier invulling aan geeft. In de jaarstukken wordt door het college duidelijk aangegeven dat het realiseren van de afgesproken doelen leidend is. Dat betekent dat de inspanningen die worden verricht, in eerste instantie, ondergeschikt zijn aan de beoordeling van de betreffende doelstelling.

Als een doelstelling niet gehaald is of niet aangetoond kan worden dat de doelstelling gehaald is, dan is een groen vinkje of een groen verkeerslicht, volgens de definitie die het college heeft gekozen, dus niet langer aan de orde.

Wij constateren dat op dit punt het college dit motiveert vanuit de geleverde inspanningen en dus een andere grondslag kiest voor de waardering op bepaalde prestaties. De systematiek wordt dus niet consistent toegepast. In het kader van onze beoordeling of de jaarrekening en het jaarverslag met elkaar verenigbaar zijn leidt dit vanwege het ontbreken van financiële informatie niet tot een tegenstrijdigheid maar we concluderen wel dat op dit punt verbetering nodig is. We denken dat het sturen op hoofdlijnen en het realiseren van maatschappelijke waarde, en dus minder op activiteiten, beter bij u past. Zeker vanuit de gedachte dat een groot deel van uw activiteiten beleidsarm zijn dan wel voortzetting zijn van bestaand beleid of de uitvoering van rijksbeleid betreft, kan sturing op afwijkingen en eigen accenten de Raad stimuleren op die onderwerpen te focussen die voor de inwoners van Oldenzaal belangrijk zijn. Hetzelfde geldt voor de toelichting in de jaarrekening met betrekking tot de incidentele baten en lasten. Een aantal bestedingen komen vaker dan drie jaar op rij voor. De gemeente heeft ons op deze posten van adequate toelichting voorzien. Wij adviseren u om deze toelichting voortaan ook in uw jaarstukken op te nemen.

14

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Wonen in Oldenzaal In het Raadsprogramma 2022-2026: Samen vooruit, juist nu wordt ruimte gemaakt om een bijdrage te leveren aan het tekort aan woningen in Nederland, de regio en Oldenzaal. De laatste jaren is het aantal nieuwe bedrijfs- en woonlocaties dat ontwikkeld is beperkt en bescheiden van omvang. Binnen de mogelijkheden van een kleinere gemeente wilt u de komende tijd hier meer aandacht voor. De huidige grondexploitaties zijn grotendeels in een afrondende fase waarbij de afwikkeling binnen enkele jaren wordt verwacht. De balanspositie is per 31 december 2022 daarmee van beperkte omvang. Gezien de nieuwe plannen en het daarmee ontstane nieuwe perspectief is het de verwachting dat met ingang van 2023 door nieuwe projecten het relatieve aandeel van de in exploitatie genomen bouwgronden (gerubriceerd onder de voorraden) in de balans van gemeente Oldenzaal, nu een bescheiden half miljoen euro credit, toe zal nemen en dat het vermogensbeslag de komende jaren groter zal worden. De grondexploitaties zijn geactualiseerd De balanspost voorraden in de jaarrekening van de gemeente Oldenzaal bevat belangrijke schattingselementen en is daarmee relevant voor de accountantscontrole. De schattingselementen hebben vooral betrekking op de nog te realiseren baten en lasten. De worden zijn per 31 december 2022 per project opnieuw bepaald.

De nog te realiseren baten en lasten vormen tezamen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het resultaat van de projecten. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum bepaalt de gemeente per individuele grondexploitatie of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zullen worden.

Dit leidt tot een voorziening indien verwacht wordt dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. In 2022 gaat het om 13 individuele grondexploitatiecomplexen waarbij voor geen van de complexen per 31 december 2022 een verliesvoorziening voor te verwachten verlies noodzakelijk wordt geacht. Wij merken daarbij op dat met name de complexen Oldenzaal Centraal Stakenbeek 2e fase en Singelpark Deurningerstraat een eindwaarde van nihil hebben. Iedere euro aan kosten die in deze projecten er extra bijkomt is in de basis verlieslatend. Wij achten de inschatting van de gemeente dat deze projecten op nihil uitkomen niet onaannemelijk omdat er zowel in de prognoses ruimte is voor tegenvallers en de algemene reserve grondbedrijf tevens ruimte heeft om tegenvallers aan zowel de kosten als de opbrengstenkant op te vangen. De huidige grondexploitaties zijn, met uitzondering van De Graven Es 10 waarvan de exploitatieopzet in 2022 door de Raad is goedgekeurd, grotendeels in een afrondende fase waarbij de afwikkeling binnen enkele jaren wordt verwacht. De balanspositie is per 31 december 2022 daarmee van beperkte omvang.

De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd. Met name ten aanzien van de ramingen voor kosten bouw- en woonrijp maken zien wij dat de gemeente de aanvullende posten in de prognoses heeft opgenomen. Dit is gezien de gestegen kosten voor grondstoffen niet onaannemelijk.

15

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Controlewerkzaamheden grondexploitaties De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: • Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. • Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? • Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grotere vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin heeft ontwikkeld. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? • Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten.

Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? • Plaats de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. De balanswaarde (boekwaarde minus de voorzieningen) van de grondexploitaties (BIE) is in 2022 afgenomen van € 4,2 miljoen tot € 0,5 miljoen (credit). Dit is voor het grootste deel, toe te schrijven aan de grondverkopen in de Jufferbeek Zuid en de Graven Es, alsmede de winstname op lopende complexen.

Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: • Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. • Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? • Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad. • Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?). Tussentijdse winstneming Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 afgerond € 3 miljoen aan tussentijdse winst gerealiseerd op de grondexploitaties (2021: € 1,4 miljoen).

Door de sterke inflatie en hoge prijsstijgingen zijn de toekomstige winstverwachtingen gedaald. Echter hebben de gerealiseerde verkopen er toe geleid dat de gemeente over 2022 een positieve winstname heeft laten zien, met beperkte terugname over eerdere jaren.

16

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Vereisten warme gronden Wij constateren dat de vastleggingen van de vereisten ten aanzien van de warme gronden binnen de gemeente voor verbetering vatbaar is. Voor de Reigerstraat is sprake van een woonbestemming, echter vindt taxatie niet binnen twee jaar plaats. Gezien het feit dat de gemeente in voorgaande jaren een groot deel van deze grond heeft afgewaardeerd en jaarlijks de waarde beoordeeld op basis van actuele informatie uit de markt onderkennen wij geen risico op een afwijking van materieel belang in deze post. Wij adviseren de gemeente echter wel om op korte termijn de gronden te laten taxeren. Belangrijkste bevindingen waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al contracten/overeenkomsten aan ten grondslag of niet). De waardering van grondexploitaties is in hoge mate een toekomstiggerichte inschatting. Daarmee is per definitie een inherente onzekerheid in de waardering aanwezig.

In 2023 wordt steeds meer gesproken over de haalbaarheid van nieuwbouwprojecten vanwege problemen met vergunningen, maar ook vanwege de gestegen bouwkosten en rente. Daardoor worden in Nederland projecten op dit moment uiitgesteld of afgeblazen. Met deze recente ontwikkelingen is in uw waardering nog niet expliciet rekening gehouden.

Begrotingsoverschrijdingen zijn toegelicht Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten en de investeringen binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de raad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de raad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van raad. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft niet in alle gevallen te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Het gaat om lastenoverschrijdingen op programmaniveau. In paragraaf ‘Begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening heeft u een toelichting op de overschrijdingen gegeven. Wij hebben vastgesteld dat er programmaniveau weliswaar overschrijdingen zijn maar dat geen sprake is van overschrijdingen die financieel moeten worden gewogen. Hetzelfde geldt voor de overschrijdingen op investeringskredieten.

17

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Als onderdeel van onze controle vragen wij uw organisatie jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de raad (of met de auditcommissie). Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. De gemeente Oldenzaal heeft geen expliciet beleid voor M&O (misbruik en oneigenlijk gebruik) vastgesteld. Echter bevatten de verordeningen van transactiestromen die vatbaar zijn voor misbruik en oneigenlijk gebruik wel controlepunten ter voorkoming en detectie van M&O. Deze vinden tevens haar oorsprong in de frauderisicoanalyse. Daarnaast zijn de frauderisico’s en de daarvoor te treffen beheersmaatregelen periodiek onderwerp binnen de controles en binnen de overleggen van controle en financiën met de vak-afdelingen.

Rapporteren over fraude Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en de naleving van andere wet- en regelgeving. De aandacht voor het thema fraude en integriteit neemt de laatste jaren steeds verder toe. Het zorgt ervoor dat organisaties steeds vaker gevraagd wordt transparant te zijn in de visie, het beleid en het toezicht op het integer handelen in alle geledingen van de organisatie. Dat gaat dus niet alleen over fraude maar ook over misbruik en oneigenlijk gebruik, het hanteren van gedragscodes en de naleving van andere regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu. Dit geldt niet alleen op de werkvloer, maar vraagt ook iets van organisatie en bestuur. Vanuit de gedachten van rechtmatig handelen wordt, op grond van de kadernota rechtmatigheid en verschillende wetten, van gemeenten niet alleen verwacht te acteren op frauderisico’s en -signalen maar ook aandacht te besteden aan misbruik en oneigenlijk gebruik van voorzieningen. De rol van accountants met betrekking tot dit onderwerp is overigens beperkter van aard dan bij fraude.

Als het gaat om misbruik en oneigenlijk gebruik heeft u via processen, procedures en via interne en externe registraties van klachten en signalen de mogelijkheid om misbruik of oneigenlijk gebruik op te sporen.

18

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Ook preventief zijn er mogelijkheden bijvoorbeeld via Bibobonderzoeken om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan. Integrale rapportages op dit onderwerp zijn er nog niet en hebben we niet kunnen vaststellen dat het escaleren van signalen of patronen adequaat verloopt. We denken dat het bundelen van de aanwezige informatielijnen voor versterking van informatiepositie van het management zorgt, zodat mogelijke incidenten zoals in de uitkeringsverstrekking, in het sociaal domein of bij vergunningverlening effectiever opgespoord of voorkomen kunnen worden. Met ingang van 2022 is het op grond van de verslaggevingsregels voor veel organisaties verplicht om in het jaarverslag te rapporteren over de fraudegevoeligheid van de organisatie. Voor gemeenten geldt een aanbeveling om hierover te rapporteren vanuit de kadernota rechtmatigheid. Voor gemeenten geldt echter sowieso dat voornaamste risico’s dienen te worden toegelicht in onder andere de paragraaf bedrijfsvoering. Wij dienen als uw accountant er op toe te zien dat het college B&W rapporteert over de voornaamste frauderisico’s en het fraudemanagement van de gemeente.

In de Paragraaf Integriteit en voorkomen van Fraude & Oneigenlijk gebruik schenkt u echter concreet aandacht aan het fraude aspect. De accountant maakt zelf ook een inschatting van de frauderisico’s binnen een organisatie, en vormt zich een beeld van de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen en te bezien of deze maatregelen effectief zijn. In iedere organisatie bestaat een risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management bij de totstandkoming van schattingen. We beoordelen in het kader van onze controle de interne processen op deze schattingen en doen detailcontroles op de uitgangspunten en aannames die aan significante schattingen ten grondslag liggen. Ook zijn we alert op ongebruikelijke transacties, samenwerkingsrelaties en de naleving van procedures die mede tot doel hebben transparantie en integer handelen te bevorderen. Elementen daaruit zijn controles op de prestatielevering bij inkooptransacties, het naleven van het inkoopbeleid en aanbestedingsregels.

De afgelopen jaren hebben we steeds aandacht gevraagd voor het rapporteren over de uitkomsten van de frauderisico beheersmaatregelen. De gemeente Oldenzaal beschikte in 2022 nog niet over een volwaardig stelsel aan maatregelen en een specifieke aanpak om fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan.

19

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.

Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. De gemeente Oldenzaal schenkt in beperkte mate aandacht aan het onderwerp integriteit. Het onderwerp fraude wordt dit jaar voor het eerst in de jaarstukken aangehaald in paragraaf Integriteit.

Er is binnen de gemeente Oldenzaal echter nog geen sprake van een vaste procedure om kwesties te registreren en de opvolging daarvan systematisch te bewaken of om actief risico’s te bespreken. Continuïteitsbeoordeling In het kader van de jaarrekeningcontrole beoordelen wij ook het vermogen van de gemeente om de activiteiten in de komende twaalf maanden voort te zetten. Elementen die we in deze beoordeling betrekken zijn onder meer de vermogenspositie, de begroting voor het komende boekjaar, de afhankelijkheid van eigen inkomsten, de risico’s die u zelf identificeert en uiteraard ook de risico’s die wij als uw accountant signaleren. Vanwege de coronapandemie, de energieprijsontwikkeling en ontwikkelingen in de regelgeving voor accountants is, net als bij het onderwerp fraude, steeds vaker informatie over de continuïteitsbeoordeling die wij uitvoeren in de controleverklaring opgenomen. Om die reden vragen wij uw aandacht voor deze beoordeling. De continuïteitsafwegingen worden bij u op dit moment veelal impliciet gemaakt en zijn onderdeel van het proces waarin organisatie en gemeentebestuur worden betrokken. In de jaarrekening wordt in de paragraaf specifiek ingegaan op dit onderwerp.

20

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management (voorzieningen) Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen’ en ‘egalisatie en onderhoudsvoorzieningen’. Deze voorzieningen zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattings-posten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben ten tijde van de interim controle 2022 geconstateerd dat de gemeente Oldenzaal over een reserve afvalstofheffing beschikt, en een voorziening voor de rioolheffing. De gemeente heeft in het voorjaar van 2023 geconstateerd dat de reserve afvalstofheffing niet langer aan de vereisten van een reserve voldoet omdat de gemeente het surplus op het product afval jaarlijks doteert. Er is dus sprake van tariefegalisatie.

Op basis van voorgaande heeft de gemeente besloten om de reserve op te heffen en een voorziening in te stellen. Ten aanzien van de voorziening riolering merken wij op dat de gemeente een hybride vorm hanteert, waarbij het saldo op het product op jaarbasis aan de voorziening wordt gedoteerd of van de voorziening wordt onttrokken. Bestedingen volgen een actueel beheersplan. Voorgaande blijkt tevens uit de grondslagen.

Gebeurtenissen na balansdatum In het kader van het controleren van de claims, verplichtingen en risico’s verkrijgen wij naast directe informatie via bijvoorbeeld advocatenbrieven en het beoordelen van kostenposten tevens informatie via mediakanalen. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Oldenzaal als penvoerder in 2022 een aanbesteding voor streekvervoer heeft doorlopen in regionaal verband. Na gunning van deze aanbesteding hebben zich twee partijen gemeld die bezwaar hebben gemaakt ten aanzien van de aanbestedingsprocedure. Deze partijen zijn via de rechter in het gelijk gesteld. Hierdoor rust er een potentiële claim op de gemeente Oldenzaal. Echter is de omvang op dit moment nog niet met zekerheid te bepalen. De gemeente heeft deze aangelegenheid in de gebeurtennissen na balansdatum toegelicht. Wij hebben deze toelichting in het licht van de jaarrekeningcontrole 2022 gecontroleerd en hebben vastgesteld dat deze aan de toelichtingsvereisten voldoet. Schatkistbankieren Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen limiet). Voor de gemeente Oldenzaal geldt voor 2022 per kwartaal een limiet van € 1,9 miljoen.

Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2022, zoals opgenomen in de toelichting op de balans, blijkt dat gemeente Oldenzaal in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.

21

Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

SiSa-bijlage Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. Dat geldt ook voor het al dan niet afronden van de prestaties of het project. U hebt dit voor beide aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage 1e van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij financiële fouten geconstateerd. De gemeente heeft de fouten voor zover zij op 2022 toezien gecorrigeerd. Wij hebben echter wel geconstateerd dat de gemeente in 2022 verstrekkingen van een in 2021 afgesloten specifieke uitkering ten laste heeft gebracht van de gereserveerde middelen. Deze verstrekking heeft buiten de projectperiode plaatsgevonden. Dit betrof Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik (C1). Zodoende hebben wij deze bestedingen als onrechtmatigheid aangemerkt en deze bedragen € 0,1 miljoen.

Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT) De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2022 niet meer bedragen dan € 216.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief, wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan, ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2022 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd. Afwikkeling Tozo Uw gemeente heeft net als andere gemeenten in OostNederland de uitvoering van de Tozo bij ROZ Groep belegd. Eind 2021 is de regeling afgelopen. Over 2022 hebben terugvorderingen plaatsgevonden als gevolg van het afwikkelen van signalen vanuit o.a. het Inlichtingenbureau door ROZ Groep.

Het gaat om signalen van inkomsten uit loondienst, kvk inschrijving, studiefinanciering en detentie. ROZ Groep heeft deze exercitie eind mei 2023 nog niet afgerond. Voor Oldenzaal staan nog 15 van de 131 werkprocessen open. Wij adviseren de gemeente Oldenzaal om te starten met het maken van afspraken met als doel de afwikkeling van deze signalen zo goed en zo snel mogelijk in 2023 af te ronden.

22

Financiële positie

Per saldo persoonlijker

Financiële positie In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente. De financiële positie is onder voorbehoud van de door ons geconstateerde onzekerheden.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen

De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2022 verbeterd. In het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. In het rekeningresultaat zoals dat in de balans gepresenteerd wordt worden echter ook de door de Raad goedgekeurde mutaties de reserves verwerkt. Daardoor is het rekeningresultaat niet gelijk aan het vermogensverschil. De overige mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2022 vóór mutatie reserves bedraagt afgerond € 5,65 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 2,85 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat, na mutatie reserves, over 2022 afgerond € 8,50 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 47% van het balanstotaal hetgeen een stijging is ten opzichte van het percentage van 41% eind 2021.

Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

24

Financiële positie Saldo van baten en lasten

Financiële positie

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent een gemeente ook het gerealiseerde rekeningresultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in de reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van politieke besluitvorming. De exploitatie over 2022 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van ruim € 5,6 miljoen positief zien, ten opzichte van een begroot saldo van 0,4 miljoen negatief, op basis van de vastgestelde primitieve begroting. Dit is een voordeel van afgerond € 6,0 miljoen.

Organisatie

Bij de tussentijdse rapportages en begrotingswijzigingen werd al een resultaat van € 3,0 miljoen verwacht.

Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen

IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Resultaten Exploitatieresultaat (in € 1.000) Totale baten

120.634

Totale lasten

114.977

Gerealiseerde saldo van baten en lasten Bij: onttrekkingen aan reserves

11.855

Af: stortingen in reserves

9.009

5.657

Saldo mutaties reserves

2.846

Gerealiseerd resultaat (na mutatie reserves)

8.503

In de paragraaf 4.4 van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarstukken 2022 wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Daar blijkt uit dat een belangrijk deel van het (per saldo) voordelig resultaat met name wordt veroorzaakt door: - Opvang Oekraïners € 382.000 - Uitstel omgevingswet € 238.000 - Voordeel algemene uitkering € 676.000 - Doorbelasting uren Sociaal Domein € 267.000 - Lagere organisatiekosten € 505.000 - Overhead € 501.000

25

Financiële positie Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen betreft de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit (voor de samenstelling hiervan verwijzen wij naar Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in uw jaarverslag 2022) bedraagt € 43,1 miljoen positief (2021: € 37,7 miljoen positief). De gemeente heeft hierin een positieve ontwikkeling doorgemaakt. De weerstandscapaciteit is ruim hoger dan de door de gemeente onderkende aanwezige risico’s met een totaalbedrag van afgerond € 2,4 miljoen. Dat bedrag is relatief laag om dat u de berekening tweemaal corrigeert voor de kans dat een risico zich voordoet. Het is belangrijk om te blijven monitoren of de beschikbare weerstandscapaciteit voldoende is om mogelijke toekomstige risico's op te vangen. De inventarisatie van de risico’s die in de paragraaf Weerstandsvermogen (in het jaarverslag) is opgenomen, geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een inschatting van de kans op het voordoen van het geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.

Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en wordt vermeld welke risico’s zijn verdwenen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de grootste risico’s. Gelet op de schommelingen in uw resultaten in de afgelopen jaren, vragen wij ons wel af of het totaalbedrag aan risico’s van € 2,4 miljoen, recht doet aan de toegenomen onzekerheden in uw omgeving en uw financiering. Wij adviseren u ook andere kengetallen bijvoorbeeld uw solvabiliteit in deze beoordeling te betrekken zodat het beeld vanuit meerdere invalshoeken wordt opgebouwd.

26

Organisatie

Per saldo persoonlijker

Administratieve organisatie en interne beheersing Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

Wij hebben in september en oktober 2022 een interimcontrole verricht bij de gemeente Oldenzaal. Tijdens deze interimcontrole richten wij ons vooral op de opzet en werking van de administratieve organisatie en de interne beheersing. Wij verrichtten werkzaamheden ten aanzien van de procedures binnen de gemeente voor zover deze van belang zijn om een oordeel te vormen over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening van de gemeente. Wij hebben hieronder en hiernaast een samenvatting opgenomen van de in de managementletter behandelde onderwerpen. Voor onderliggende details en bevindingen verwijzen wij naar onze managementletter, die op 7 februari 2023 in de audit commissie is behandeld. Wij zien dat de gemeente Oldenzaal veel uitdagingen heeft die zij zelf het hoofd moet bieden. Hieronder vallen de taken die vanuit het Rijk bij haar zijn belegd, maar ook de uitvoering van taken voor andere gemeenten in NoordoostTwente. Dit vraagt veel van uw medewerkers en de onderliggende processen en systemen. Op grond van onze interimcontrole zien wij een aantal gebieden waar de interne beheersing onder druk staat. Dat betekent niet dat deze zodanig ontoereikend is zodat wij onze controle niet kunnen uitvoeren, maar wel dat wij aandachtspunten zien.

Het proces van het beoordelen van de resultaten op in voorgaande periode gemaakte schattingen kan verbeterd worden door onderzoek uit te naar inschattingen waarbij de realisatie dusdanig afwijkt. De gemeente kan deze input gebruiken om op geijkte momenten zoals bij de jaarrekeningcontrole de kwaliteit van de inschattingen te verbeteren.

Voorgaande taken te kunnen volbrengen heeft Oldenzaal voor wat betreft het verstevigen van de interne controle en als opmars richting de rechtmatigheidsverantwoording een derde partij ingehuurd om hen daarbij te assisteren. Tevens zijn wij kansen om controlemaatregelen (voorwaardelijk) in systemen vast te leggen, zoals het toetsen van het woonplaatsbeginsel in het Sociaal Domein. Om optimalisatie van deze controlestap te realiseren dienen de betreffende systemen wel adequaat ingericht te zijn en te functioneren. In het verlengde hiervan zien wij een aantal verbeterpunten in de IT-omgeving. We hebben kennisgenomen van de terugkoppeling op de adviezen uit de interimcontrole 2021 en eerder. Tijdens de huidige interimcontrole hebben wij geconstateerd dat de organisatie werk maakt van onze aanbevelingen en deze waar mogelijk implementeert. Er zijn ook aanbevelingen die (nog) niet zijn opgevolgd.

28

Automatisering

Per saldo persoonlijker

Automatisering Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering Overig

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen hebben betrekking op de onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen volledigheid pretenderen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking Overeenkomstig artikel 2:393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek zijn wij verplicht om onze bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op dit gebied aan u gerapporteerd moeten worden, anders dan de waarnemingen zoals hiervoor besproken.

Goedwerkende geautomatiseerde systemen kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling van deze en andere processen zodat Oldenzaal toekomstbestendig kan (blijven) opereren en daarmee risico’s op effectieve en efficiënte wijze mitigeren. Het optimaliseren van processen zal tevens een bijdrage leveren bij het oplossen van een aantal bevindingen in de bedrijfsvoering die in eerdere jaren zijn geconstateerd. In voorgaand boekjaar hebben wij een aantal bevindingen geconstateerd die deels opgelost zijn. De gemeente Oldenzaal heeft bewust gekozen om de resterende punten vanaf 2023 op te lossen, als gevolg van de overgang naar een nieuw financieel systeem. Wij begrijpen deze keuze. In onze managementletter zijn we al ingegaan op onze bevindingen ten aanzien van de maatregelen die u getroffen heeft. Derhalve verwijzen wij u naar de management letter voor verdere details.

Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

30

Overige aangelegenheden Per saldo persoonlijker

Overige aangelegenheden Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

In dit onderdeel geven wij een samenvatting van overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties. Bevestigingen van het management Wij hebben het management ter confirmatie een aantal schriftelijke bevestigingen verkregen aangaande zijn verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving. Wij hebben van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Oldenzaal een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen. Geen meningsverschil met het management of beperking in reikwijdte van de controle Er zijn geen meningsverschillen met het management geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het management en de medewerkers van de gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging van 29 september 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: • Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado). • De verordening van de gemeenteraad van de gemeente Oldenzaal houdende regels omtrent controle Controleverordening gemeente Oldenzaal 2019 (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet). • Het normenkader 2022 dat op 14 maart 2023 ter kennis van de raad is gebracht. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Overig Bijlagen

Accountantsverslag 2022 gemeente Oldenzaal

32

Overige aangelegenheden Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Financiële positie Organisatie Automatisering

Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2022. Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt.

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Oldenzaal De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de “Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)” en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen de organisatie van Eshuis ingebed. Ons zijn geen relaties bekend tussen de gemeente Oldenzaal en Eshuis Registeraccountants B.V. en haar zuster- en of dochterondernemingen, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Stelsel van waarborgen om onze onafhankelijke positie te waarborgen Wij beschikken over een stelsel van maatregelen om haar onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Dit stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.