08 Wegenbeheersplan - Bijlage Wegenbeheersplan
Tekst van het document
Hoort bij raadsbesluitnr. 1451 van 24 februari 2025, De griffier,
W.K.
Verantwoording Titel
: Beheerplan wegen Gemeente Oldenzaal
Subtitel
: Inzicht in de wegbeheerstrategie en planningen
Projectnummer intern
: P2022112
Documentnummer
: P2022112_D01_Beheerplan wegen
Status
: Definitief
Datum
: najaar 2024
Opgesteld door
: ing. W.J.G. Euverman
Gegevens opdrachtgever Naam:
: Gemeente Oldenzaal
Adres:
: Ganzenmarkt 1 : 7571 CD Oldenzaal
Contactpersoon
: E. Achterkamp
Autorisatie Naam:
: G.J.S. Slagman
Datum
: najaar 2024
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ................................................................................................. 1 1.
Inleiding ................................................................................................ 3 1.1.
Aanleiding ...........................................................................................4
1.2.
Historie ..............................................................................................4
1.3.
Doel beheerplan ....................................................................................5
1.4.
Koppeling Visie Openbare Ruimte 2020-2024 .................................................5
1.5.
CROW wegbeheersystematiek ...................................................................6
1.6.
Werking van dit beheerplan ......................................................................6
1.7.
Leeswijzer ...........................................................................................7
2.
Samenvatting .......................................................................................... 8 2.1.
CROW wegbeheersystematiek ...................................................................9
2.2.
Huidige kwaliteit ....................................................................................9
2.3.
Wegbeheersystematiek pasgemaakt voor Oldenzaal ...................................... 10
2.4.
Confrontatie beschikbaar budget en planningen ............................................ 11
2.5.
Planning en benodigd budget 2025-2029..................................................... 11
2.6.
Vervangingswaarde .............................................................................. 11
2.7.
Lange termijnplanning .......................................................................... 12
2.8.
Voorgestelde aanpak ............................................................................ 12
3.
Weergave arealen ................................................................................... 14 3.1.
De omvang van het areaal ..................................................................... 15
3.2.
De kwaliteit van het areaal ..................................................................... 17
3.3.
De vervangingswaarde van het areaal ....................................................... 17
4.
Pasmaken wegbeheersystematiek ................................................................ 19 4.1.
CROW Wegbeheer (2019) ....................................................................... 20
4.2.
Essentiele data voor het wegbeheer .......................................................... 20
4.3.
Oldenzaalse keuzes in essentiële data ....................................................... 20
4.4.
Oldenzaalse onderhoudscycli .................................................................. 22
4.5.
Herziene maatregelkosten ...................................................................... 22
4.6.
Normkosten wegbeheer Oldenzaal ............................................................ 22
4.7.
Cyclusbudget wegen ............................................................................ 23
5.
6.
Planningen............................................................................................ 24 5.1.
Uitgangspunten bij de planningen............................................................. 25
5.2.
Beeld op de lange termijn ...................................................................... 25
5.3.
Kwalitatieve planning 2025-2029 .............................................................. 26
5.4.
Advies voor nader onderzoek .................................................................. 27 Aanpak in de periode 2026-2029 ................................................................. 28 Pagina 1 | Beheerplan wegen
6.1.
Confrontatie beschikbaar budget en planningen ............................................ 29
6.2.
Voorgestelde aanpak ............................................................................ 30
6.3.
Werk met werk maken in het MJUP ........................................................... 31
6.4.
Oproep tot nieuw IBOR-beleid of een SAMP ................................................. 31
Pagina 2 | Beheerplan wegen
1. Inleiding
Pagina 3 | Beheerplan wegen
De gemeente Oldenzaal vindt het belangrijk grip te hebben op het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in de stad. Het beheren van kapitaalgoederen wordt ook wel assetmanagement genoemd. Deze term geeft een betere lading aan het beheer en onderhoud, omdat hierbij duidelijk oog is voor het creëren van meerwaarde met de asset (in dit geval wegen) voor de omgeving. Duidelijke strategieën en daaraan gekoppelde budgetten zijn een voorwaarde om meerwaarde te kunnen bieden. Dit beheerplan beschrijft de kwaliteit van het Oldenzaalse wegenareaal, de in te zetten strategieën, de benodigde financiën en een doorkijk van de opgave voor groot onderhoud en vervangingsonderhoud.
1.1. Aanleiding Al jaren wordt de druk op het budget van wegen, en daarmee de mogelijkheid tot het creëren van meerwaarde via wegenonderhoud gevoeld. Ondanks de eenmalige extra middelen die vanuit de Visie Openbare Ruimte 2020-2024 zijn toegevoegd aan het beheer van de stad, is inmiddels duidelijk dat de opgave groter is dan de beschikbare middelen. Gevolg hiervan is dat de bijdrage in groot onderhoud scheefgroeit en niet evenredig is naar het aandeel van de verschillende assets. In geld voor vervanging van wegen is überhaupt niet voorzien. Met het uitwerken van de strategieën voor wegbeheer, in lijn met de Visie Openbare Ruimte, en de onderbouwing van de daarbij behorende financiën, maakt dat de opgave tastbaar gemaakt kan worden. Hiermee zal de asset wegen een waardige partner in de openbare ruimte worden naast in ieder geval riolering. Op deze manier kan wegen bijdragen aan het creëren van meerwaarde in de openbare ruimte, en het noodzakelijk onderhoud en de vervangingen uitvoeren.
1.2. Historie Binnen de gemeente Oldenzaal heerst al sinds jaren een sterk gevoel van samenwerken en ‘werk met werk maken’. Dit vormt de basis voor heel veel onderhoud uit het verleden. Iedere twee jaar is vanuit wegbeheer een globale visuele weginspectie uitgevoerd wat de basis vormt voor het uit te voeren onderhoud. Het onderhoud heeft zich altijd gericht op instandhouding van datgene dat ooit is aangelegd. De beschikbare budgetten zijn ook zo opgebouwd. Wanneer onderhoud niet meer toereikend was, werd altijd een combinatie gezocht met riool om vervanging (financieel) mogelijk te maken. Net als vrijwel alle andere Nederlandse gemeenten, kent Oldenzaal een naoorlogse groei. Deze groei kent een piek in het begin van de 21e eeuw met stadsuitbreidingen als de Graven Es, Hanzepoort en het Hazewinkel. In deze periode is vooral aandacht geweest voor nieuwe aanleg van, in dit geval, wegen. Dit nieuwe areaal vraagt in het begin om weinig onderhoud. De focus in het onderhoud bleef daarmee liggen op de oude wegen. Lange tijd is deze vorm van beheer voldoende geweest en kon het areaal op een voldoende niveau gehouden worden. In die wetenschap was er geen noodzaak tot het opstellen van beheerplannen. Zowel het naoorlogse als het nieuwe areaal (tot aan circa aanlegjaar 2000) is toe aan vervanging dan wel groot onderhoud.
De samenhang met rioolbeheer is kleiner geworden met name door gewijzigde renovatietechnieken waaronder relining. Dit betekent direct dat noodzaak tot vervanging van rioleringen veel kleiner is geworden. De kans om werk met werk te maken is hierdoor veel kleiner geworden. Dit maakt dat Oldenzaal voor een groeiende opgave staat waarbij de kosten in grote mate gedragen moeten worden vanuit een goed en efficiënt wegbeheer. Op basis van de huidige werkwijze is het niet langer houdbaar om met de beschikbare onderhoudsbudgetten het groot onderhoud en de vervangingen, voor zowel de kortere als langere termijn, uit te voeren. Met de komst van het MJUP (MeerJaren UitvoeringsProgramma), als voortvloeisel van de Visie Openbare Ruimte, worden de knelpunten meer voelbaar. Steeds minder onderhoud en vervanging vanuit wegbeheer zijn uit te voeren. Pagina 4 | Beheerplan wegen
Met de actualisering van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording), welke sinds 2019 van kracht is, wordt de druk op gemeenten groter om investeringen op kapitaalgoederen te activeren. Het rehabiliteren van wegconstructies, oftewel het vervangen, vormt een investering. Onderhoud mag niet geactiveerd worden en komt jaarlijks ten laste van de exploitatiebegroting. Om die reden kan feitelijk niet langer met onderhoudsgeld bijgedragen worden aan vervangingsinvesteringen. Om inzicht te geven in de noodzakelijke investeringen adviseert het BBV om beheerplannen voor kapitaalgoederen op te stellen. Deze beheerplannen samen vormen de basis voor de Nota KapitaalGoederen (NKG). Gemeente Oldenzaal wil voldoen aan de criteria en uitgangspunten van het BBV en is in 2022 gestart met het proces om te komen tot een betrouwbaar en deugdelijk beheerplan.
1.3. Doel beheerplan Dit beheerplan geeft inzicht in de aanpak van de wegbeheeropgave die Oldenzaal heeft te realiseren. Als eerste geeft het invulling aan de strategie voor het beheer en onderhoud van wegen. Ten tweede zorgt de doorrekening van deze strategie voor nieuwe normkosten voor het beheer en onderhoud van wegen. Dit vertaalt zich naar een cyclusbudget, wat te spiegelen is aan de huidige budgetten. Een derde doel is dat met de gecreëerde uitgangspunten de onderhouds- en vervangingsplanning in beeld wordt gebracht. In eerste instantie is dit een planning voor een periode van vier jaar, met een globale doorkijk voor de komende decennia. Dit vormt de basis voor het uit te voeren onderhoud aan de wegen en is daarmee de input voor het MJUP. Om deze doelen te bereiken is een aantal tussenstappen nodig. Door deze tussenstappen ontstaat (opnieuw) inzicht in de indeling in wegcategorieën, de onderhoudscycli, levensduren en onderhoudskosten. Hiermee ontstaat grip op het beheer en wordt informatie gegenereerd over de onderhoudsopgave én de vervangingsopgave inclusief bijbehorende kosten voor het totale areaal. Zo geeft dit beheerplan, vooral financieel gedreven gezien de relatie met het de NKG, invulling aan de beheeropgave zoals deze in de komende jaren op de gemeente afkomt.
1.4. Koppeling Visie Openbare Ruimte 2020-2024 Eind 2019 is de Visie Openbare Ruimte door de raad vastgesteld. Deze visie is gebouwd op de volgende vijf bouwstenen: o o o o o
Wij zorgen ervoor dat de openbare ruimte overal in Oldenzaal goed en veilig gebruikt kan worden. Ons beheer resulteert in een aantrekkelijke en verzorgde openbare ruimte. Wij beheren slagvaardig en kosteneffectief. Wij beheren de openbare ruimte duurzaam, met oog voor mens en milieu. Waar mogelijk beheren wij samen met bewoners en bedrijven.
In de Visie is daarnaast het volgende over elementenverharding opgenomen: Er is bij de elementen-verhardingen sprake van fors achterstallig onderhoud dat bij ongewijzigd beleid nog verder oploopt in de komende jaren. Er is relatief veel achterstallig onderhoud in de oudere woonstraten. De afgelopen jaren is eenmalig extra budget ingezet op met name de Essen om de kwaliteit van elementenverharding te verbeteren. De rest van de stad heeft hier niet van kunnen profiteren.
Pagina 5 | Beheerplan wegen
Zowel de bouwstenen uit de Visie als ook de constateringen destijds op het gebied van elementenverharding tonen de noodzaak van dit beheerplan aan. Het geeft als volgt invulling aan de bouwstenen uit de Visie: o o o
o
o o
Het vastleggen van de onderhoudsstrategie en -concepten garandeert de minimale basis voor goed en veilig gebruik. Door onderscheid te maken in verschillende type wegen of gebieden creëren wij een verzorgde en aantrekkelijk openbare ruimte passend bij de lokale functie. Door nieuwe onderhoudscycli en het vinden van de optimale levensduur voor wegen maakt dat kosteneffcient én kosteneffectief gewerkt wordt en kapitaalvernietiging wordt voorkomen. Door onderscheid in verschillende type wegen of gebieden is specifiek invulling gegeven aan duurzaamheid en milieu en is er oog voor de mens. Fietspaden krijgen bijvoorbeeld intensiever onderhoud om comfort de garanderen. Bij voetpaden kiezen wij standaard voor tegels van cementloos beton. Samen beheren is voor een kapitaalsgevoelige asset als wegen, met bijbehorend risicoprofiel, geen optie. Met behulp van de resultaten uit de globale visuele weginspectie, uitgevoerd in het voorjaar van 2023, is een onderhoudsplanning met een doorkijk tot vijf jaar gemaakt en daarnaast een cyclische vervangingsplanning voor de komende decennia. De kwaliteit en de opgave zijn zo weer volledig in beeld.
1.5. CROW wegbeheersystematiek Bij de gemeente en provincies in Nederland wordt voor het beheren en onderhouden van wegen gebruik gemaakt maakt van de CROW Wegbeheersystematiek (CROW publicatie 147, Wegbeheer 2019]. Het CROW is een landelijk kennisinstituut dat richtlijnen verzorgt voor de infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. Deze systematiek gaat uit van een standaard aanpak op basis van een aantal variabelen, zoals ondergrond. Het gaat uit van standaard cycli en standaard maatregelen. Op basis van schadecijfers die bij een globale visuele weginspectie worden ingewonnen, wordt met behulp van gedragsmodellen een maatregel bepaald. Het rekenhart van de systematiek dateert uit de jaren 80 van de vorige eeuw en is sindsdien niet veel veranderd. De ontwikkelingen in het beheer en onderhoud zijn volop doorgegaan, en ook het gebruik van onze wegen is ook sterk veranderd. Levensduren en maatregelen waar de systematiek mee rekent zijn daarmee verouderd. In de publicaties wordt dan ook aangeraden de standaard systematiek specifiek te maken op de locatie situatie. De beheerpakketten die gebruikt worden voor het wegbeheer gaan allemaal uit van de hiervoor beschreven wegbeheersystematiek.
Binnen de gemeente Oldenzaal wordt gebruik gemaakt van het beheerpakket Obsurv van ingenieursbureau Sweco en het beheerpakket BrutIS voor de doorrekening van de planningen. De voorstellen die in dit plan zijn gedaan, kunnen gezien worden als het ‘in lijn brengen van de CROW wegbeheersystematiek met de Oldenzaalse situatie’.
1.6. Werking van dit beheerplan Wegbeheer is dynamisch beheer. Als gevolg vele externe invloeden kan het onderhoud of het daarvoor benodigde budget wijzigen. Als voorbeeld valt hier de inflatie te noemen van de afgelopen jaren. In de periode 2021-2024 zijn de prijzen voor gesloten verhardingen zoals asfalt, gestegen met circa 40 tot 45%. Veranderingen in wegverkeer (type voertuigen), ontwikkelingen
Pagina 6 | Beheerplan wegen
op het gebied van klimaat en de wereldpolitiek hebben dus invloed op het wegbeheer. Het wegbeheer van nu is niet het wegbeheer van 2030. Het wegbeheerplan heeft een scoop van vier jaar en zal jaarlijks worden bijgesteld. Dit houdt in dat het beheerplan zowel een beleidsdocument als een uitvoeringsplan is, dat jaarlijks moet worden bijgesteld op basis van actualiteiten. Het beheerplan behelst daarmee niet alleen de komende vier jaar, maar is een dynamisch beheerplan dat naar de toekomst steeds om bijstelling vraagt. Het beheerplan wordt na de planperiode 2026-2029, geactualiseerd naar de dan geldende omstandigheden. Het doel is de impact ervan op het wegbeheer inzichtelijk te maken. Over vier jaar wordt opnieuw een beheerplan opgesteld. Dan wordt opnieuw naar de dan geldende omstandigheden gekeken en de invloed ervan op het wegbeheer inzichtelijk gemaakt. Dit wordt vervolgens gekoppeld aan het beeld voor de lange termijn, over een periode van circa 20 jaar, en aan de planning voor de dan komende vier jaar. Tussentijds, na twee jaar, worden de planningen op basis van een nieuwe globale visuele weginspectie en eventuele onderzoeken waar nodig herzien. Dit beheerplan heeft zo volledige aansluiting bij het BBV, dat recente beheerplannen adviseert om aan het BBV te voldoen. Onder een recent beheerplan wordt een beheerplan verstaan van maximaal 5 jaar oud.
1.7. Leeswijzer Het beheerplan is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 bevat de samenvatting van dit beheerplan. Hoofdstuk 3 beschrijft de het wegenareaal in kentallen. Hoofdstuk 4 laat zien hoe de CROW wegbeheersystematiek pas is gemaakt voor Oldenzaal en wat de effecten zijn. Hoofdstuk 5 bevat de resultaten van de planningen voor de lange termijn en de periode 20252029. Hoofdstuk 6 beschrijft de voorgestelde aanpak voor de komende planperiode.
Pagina 7 | Beheerplan wegen
2. Samenvatting
Pagina 8 | Beheerplan wegen
Het wegenareaal van Oldenzaal heeft structureel onderhoud nodig. Al lange tijd kon het wegenareaal met enkel onderhoudsgeld in stand worden gehouden. Inmiddels is duidelijk dat dit naar de toekomst geen houdbare werkwijze is. Om inzicht te krijgen in de benodigde onderhoudsen vervangingsgelden, is een aanpak gekozen die past bij de Oldenzaalse situatie van werken en de landelijk gehanteerde werkwijze rond wegbeheer. Met behulp van deze aanpak is een doorrekening gemaakt van het benodigd budget. In deze samenvatting is de werkwijze en het resultaat ervan in grote lijnen weergegeven.
2.1. CROW wegbeheersystematiek De CROW wegbeheersystematiek kent zijn oorsprong in de jaren 80 van de vorige eeuw. Door de jaren heen is de systematiek op onderdelen aangepast en de laatste aanpassing dateert uit 2019. Technisch inhoudelijk, op het gebied van richtlijnen en maatregeltabellen, is de systematiek niet veel veranderd. Deze systematiek vormt de basis die vrijwel alle publieke, beherende organisaties als gemeenten en provincies, hanteren. Zo ook de gemeente Oldenzaal. De systematiek is een generieke systematiek die op veel verschillende manieren kan worden ingezet. Een generiek systeem past immers nooit volledig op een specifieke situatie. De kunst is de systematiek passend te maken op de Oldenzaalse situatie.
2.2. Huidige kwaliteit Het CROW Wegbeheer geeft de volgende referentie als normaalverdeling in de kwaliteit: o o o
85% voldoende; 10% matig; 5% onvoldoende.
Het CROW kent het kwaliteitsniveau ‘slecht’ niet, dat als achterstallig onderhoud gezien kan worden, en adviseert geen achterstallig onderhoud te hanteren. Op basis van de uitgevoerde globale visuele inspectie ontstaat het volgende beeld over de kwaliteit.
Kwaliteit areaal 5%
4% 2%
2% Slecht Onvoldoende Matig Voldoende Geen beoordeling
86% Afbeelding 2.1 Verdeling areaal naar kwaliteit
De kwaliteit voldoet in grote lijnen aan de normaalverdeling zoals het CROW dit hanteert. 4% van het areaal heeft een ‘slechte’ kwaliteit, dit betreft achterstallig onderhoud en had al uitgevoerd moeten zijn. 5% van het areaal heeft geen beoordeling ontvangen. Deze vakken zijn niet geïnspecteerd. Met deze verdeling lijkt er weinig aan de hand voor de Oldenzaalse situatie en zou gesteld kunnen worden dat het aanwezige budget voorziet in de behoefte. Echter moet de opmerking gemaakt Pagina 9 | Beheerplan wegen
worden dat Oldenzaal een relatief jong wegenareaal kent als gevolg van uitbreidingen (Graven Es, Eekte-Hazewinkel en Hanzepoort). Op dit areaal is op langere termijn groot onderhoud te verwachten. Een relatief groot aandeel met de kwaliteit ‘voldoende’ schuift dan gelijktijdig door naar ‘matig’.
2.3. Wegbeheersystematiek pasgemaakt voor Oldenzaal Zoals gezegd geldt als basis de systematiek van het CROW wegbeheer 2019. In deze systematiek zijn de standaard cycli en levensduren opgenomen. Voor Oldenzaal zijn de standaard cycli aangepast naar de Oldenzaalse situatie. In zijn algemeen geldt dat de standaard cycli van het CROW een gelijke of kortere levensduur bevatten dan de Oldenzaalse cycli. De bepaalde levensduren zijn tot stand gekomen op basis van de ervaringen in Oldenzaal en hebben daarmee een realistisch karakter. Hoewel de cycli een realistisch karakter hebben, zijn zij toch ook een theoretische benadering van de realiteit. In de praktijk zal een onderhoudscyclus zich altijd anders manifesteren dan in een theoretisch model wordt geschetst. Bijstelling van de planningen die volgen uit deze cycli is dan ook altijd noodzakelijk, dit noemen we de maatregeltoets. Doel is het theoretisch model zo goed mogelijk de realiteit te laten benaderen en inzicht te geven in de noodzakelijke onderhoudsinspanning en in de daarmee gemoeide kosten. Met de opgestelde maatregelcycli ontstaat een strategie voor onderhoud. Wanneer aan de maatregelen kosten worden gekoppeld, ontstaat inzicht in de benodigde budgetten bij de gekozen strategie. Het CROW (publicatie 145) heeft bij de standaard maatregelen uit de standaard cycli een financiële onderbouwing gegeven.
Door het aanpassen van de maatregelcycli en de maatregelen zelf is het noodzakelijk om ook de kosten te herzien. Daarom zijn voor ieder wegtype en verhardingstype nieuwe normkosten berekend, passend bij de Oldenzaalse cycli en maatregelen. Door het koppelen van normkosten aan areaal ontstaat inzicht in het benodigd budget. Hieronder is het cyclusbudget opgenomen. Onderhoud
Vervanging
Klein onderhoud
Calamiteiten
Totaal
Asfalt
€ 1.845.458
€ 723.684
€ 184.546
€ 55.364
€ 2.809.052
Elementen
€ 909.830
€ 797.210
€ 90.983
€ 27.295
€ 1.825.318
Beton
€0
€ 14.424
€0
€0
€ 14.424
Totaal
€ 2.755.288
€ 1.535.318
€ 275.529
€ 82.659
€ 4.648.793
Tabel 2.2 Berekend cyclusbudget Oldenzaal
Pagina 10 | Beheerplan wegen
2.4. Confrontatie beschikbaar budget en planningen De onderstaande tabel laat de confrontatie zien tussen het huidig beschikbaar budget en het berekend cyclusbudget. Het laat zien dat de gemeente Oldenzaal geen budget gereserveerd heeft voor de vervanging van wegen. Bij het beschikbare budget is uitgegaan van de beschikbaar gestelde budgetten in het jaar 2024. Het geeft inzicht in het tekort aan beheermiddelen om de opgave adequaat uit te voeren. Onderhoud
Vervanging
Klein onderhoud
Calamiteiten
Totaal
€ 1.845.458 € 909.830 €0 € 2.755.288
€ 723.684 € 797.210 € 14.424 € 1.535.318
€ 184.546 € 90.983 €0 € 275.529
€ 55.364 € 27.295 €0 € 82.659
€ 2.809.052 € 1.825.318 € 14.424 € 4.648.793
Asfalt Elementen Beton Totaal
€ 424.048 €0 €0 € 424.048
€0 €0 €0 €0
€ 572.726
€ 996.774
€ 572.726
€ 996.774
Verschil
-€ 2.331.240
-€ 1.535.318
€ 214.539
-€ 3.652.019
Cyclusbudget Asfalt Elementen Beton Totaal Beschikbaar budget
Tabel 2.3 Confrontatie beschikbaar budget en cyclusbudget
2.5. Planning en benodigd budget 2025-2029 Om van deze cyclische benadering een reëel beeld te maken voor de periode 2025-2029, hanteren we de kwalitatieve planning. Jaar 2025 2026 2027 2028 2029 Totaal
Asfalt Onderhoud € 1.086.671 € 1.246.292 € 4.999.937 € 1.700.125 € 2.030.378 € 11.063.403
Vervanging € 293.223 € 243.358 € 550.414 €€ 369.216 € 1.456.211
Elementen Onderhoud € 1.072.778 € 691.021 € 653.366 € 815.589 € 352.085 € 3.584.839
Vervanging € 564.120 € 1.116.307 € 80.581 € 492.439 € 164.343 € 2.417.790
Beton Onderhoud €0 €0 €0 €0 €0 €0
Totaal Vervanging €0 €0 €0 €0 €0 €0
€ 3.016.792 € 3.296.978 € 6.284.298 € 3.008.153 € 2.916.022 € 18.522.243
Tabel 2.4 Samenvatting kosten onderhoud en vervanging 2024-2027
De bovenstaande tabel is een samenvatting van een planning op wegvakniveau, waarbij voor ieder wegvak in Oldenzaal is aangeven welk onderhoud in welke jaar noodzakelijk is op basis van de huidige kwaliteit van het wegvak. Hieraan zijn vervolgens de kosten van het onderhoud doorgerekend op het wegvak. De tabel laat daarmee de totalen van het onderhoud en de vervanging zien per jaar De planning laat zien dat de kosten voor onderhoud en vervanging in de periode 2025-2029 ter grootte van €18,5 miljoen, op basis van de huidige kwaliteit van het areaal, lager ligt dan het cyclusbudget over dezelfde periode, namelijk ruim €23 miljoen (5 jaar x €4,6 miljoen). In de betreffende periode is geen vervanging voor beton gepland.
2.6. Vervangingswaarde De vervangingswaarde staat voor de investering die noodzakelijk is om het areaal met een gelijkwaardige kwaliteit te vervangen. Met een areaal van ongeveer 2.000.000 vierkante meter verhardingen bedraagt de vervangingswaarde ongeveer €160.000.000,-. Naast monetaire waarde, heeft verharding ook waarde in termen van sociale verbinding, denk aan de binnenstad en de woonbuurten, en economische waarde en vitaliteit bijvoorbeeld op industrieterreinen. Geld
Pagina 11 | Beheerplan wegen
voor regulier onderhoud én geld voor vervanging bij einde levensduur is noodzakelijk voor de instandhouding van het aanwezige kapitaal.
2.7. Lange termijnplanning Om zicht te krijgen op de opgave op lange termijn is gebruik gemaakt van de cyclische planning. Hierin is onderhoud en vervanging gecombineerd voor de verhardingstypen asfalt, elementen en beton. De cyclische planning geeft daarom vooral inzicht in de pieken en dalen in de opgave die op de gemeente afkomt. De planning heeft een horizon van circa 20 jaar. Het beeld is als volgt.
Geld --->
€8.000.000 €6.000.000 €4.000.000 €2.000.000 €-
1
11
21
Tijd (jaren) ----> Asfalt
Elementen
Beton
Grafiek 2.5 Verloop kosten voor onderhoud en vervanging per verhardingstype
Bij de kwalitatieve planning is al geconstateerd dat het onderhoud volgens de kwalitatieve planning lager ligt dan het cyclusbudget over diezelfde periode. In deze dat ook te zien. De verwachting is dat de kosten voor onderhoud en vervanging over circa 10 jaar hoger zullen zijn dan nu. De verwachting nu is dat de kosten in die periode dichterbij het cyclusbudget zullen liggen.
2.8. Voorgestelde aanpak In 2024 is met de voorgaande informatie uit dit beheerplan gewerkt aan een passende en acceptabele aanpak. Het gat van €13 miljoen zomaar dichten is simpelweg geen optie en ook niet geheel noodzakelijk. Het beheerplan heeft als voordeel slimmer en efficiënter om te gaan met de beschikbare middelen. We kijken daarbij sterker dan in het recente verleden, naar andere landelijke gemeenten met een stedelijk karakter. De aanpak richt zich op de volgende aspecten: Toestaan niet financierbaar achterstallig onderhoud ter grootte van maximaal 5% Hoewel conform de CROW wegbeheersystematiek en BBV geen sprake mag zijn van achterstallig onderhoud, laten ontwikkelingen in het stedelijk gebied dit juist wel toe. In veel gevallen wordt de openbare ruimte als onderdeel van de ontwikkeling gezien en zou groot onderhoud of rehabilitatie een directe vorm van kapitaalvernietiging kunnen zijn. Om die reden is de keuze gemaakt om maximaal 5% achterstallig onderhoud toe te staan. Creëren van een investeringsbudget Door het huidige onderhoudsbudget met €272.000,- te verlagen, kunnen de kapitaallasten voor een jaarlijkse investering van €2.500.000,- binnen de planperiode van dit beheerplan worden gedragen. Conform BBV kan dit budget aangewend worden voor de vervanging van wegen.
Hiermee wordt meer focus gecreëerd op het groot onderhoud en de vervanging, waardoor minder klein onderhoud hoeft te worden uitgevoerd. Daarmee is een verlaging van het huidige onderhoudsbudget te verwantwoorden. Daarnaast laat het cyclusbudget ook een lager bedrag voor klein onderhoud zien dan het huidige onderhoudsbudget, namelijk circa €275.000,-
Pagina 12 | Beheerplan wegen
Monitoren van de kwaliteitsontwikkeling gedurende de planperiode Met de eerder vermelde maatregelen van het toestaan van achterstallig onderhoud en het creëren van een investeringsbudget is het gat in de financiën al een eind gedicht. Door in de periode 2026-2029 met dit beheerplan en het investeringsbudget te gaan werken, kan de kwaliteitsontwikkeling worden gemonitord. In de periode tot aan 2029 zullen de omstandigheden, net als in de afgelopen jaren, wijzigen. Het monitoren van de kwaliteitsontwikkeling en de omstandigheden, maakt dat in 2029 een beter beeld geschetst kan worden voor de periode 20302033. Verkennen grootschaliger omvormen van asfalt naar elementenverharding Het onderhoud van elementenverharding is goedkoper dan onderhoud aan asfaltverharding. Het verschil is ruim een factor drie. Bij elementen is daarnaast geen sprake van kapitaalvernietiging bij geen, of te lichte onderhoudsmaatregelen, wat wel geldt voor asfaltverhardingen. Om op termijn kosten voor onderhoud te besparen is het een mogelijkheid om asfaltverhardingen om te vormen naar elementenverharding. Vanuit het verleden is in veel woongebieden nog gekozen voor het gebruik van asfalt. Het versnelt omvormen van woongebieden met asfalt, circa 200.000 vierkante meter, naar elementenverharding brengt circa €30 miljoen aan kosten met zich mee.
Het laat de kosten voor onderhoud vervolgens dalen van circa €400.000,- naar circa €150.000,- per jaar Naast het omvormen van woongebieden, wat erg voor de hand ligt, verkennen in den lande meer gemeenten ook het omvormen van industrieterreinen naar elementenverharding. Het omvormen van circa de helft van de wegen op industrieterreinen, circa 100.000 vierkante meter, brengt circa €15 miljoen aan kosten met zich mee. In dit geval dalen de onderhoudskosten op dit omgevormde areaal van ruim €300.000,- naar krap €100.000,- per jaar.
Pagina 13 | Beheerplan wegen
3. Weergave arealen
Pagina 14 | Beheerplan wegen
Het wegenareaal van Oldenzaal heeft zo zijn eigen karakteristieken. De stad Oldenzaal is kenmerkend om zijn historische stadskern en grote bedrijventerreinen. Oldenzaal kent ondanks de vrije ligging, heel weinig buitengebied. De wegen zijn van groot belang voor het bereikbaar houden van de stad, de woningen en de bedrijven. Openbare ruimte in zijn algemeen en wegen in het bijzonder vormen een belangrijke, verbindende factor binnen de gemeente. Met een vervangingswaarde van ongeveer €160.000.000,- is het een waardevol kapitaalgoed voor de gemeente. Het weergeven van de arealen geeft inzicht in de omvang van het Oldenzaalse wegenareaal.
3.1. De omvang van het areaal Het wegenareaal van Oldenzaal is als volgt verdeeld naar type verharding.
Areaal per verhardingstype 2%
37%
asfalt beton elementen half- of onverhard
59% 1%
Afbeelding 3.1 Verdeling areaal naar verhardingstype
Ongeveer 60% van het wegenareaal in Oldenzaal bestaat uit elementen. Het valt hierin op dat Oldenzaal gemiddeld genomen iets meer elementenverharding heeft dan andere gemeenten. Dit heeft vooral te maken met het feit dat de gemeente Oldenzaal vooral bestaat uit stedelijk gebied, waarbinnen veel elementenverharding wordt toegepast. Ruim één derde van het areaal bestaat uit asfalt. Een enkele procent van het areaal bestaat uit betonverharding (gestort beton van bijvoorbeeld busbanen) of zijn onverhard of half verhard. Half verharde en onverharde wegen maken geen onderdeel uit van dit Beheerplan. Binnen de CROW wegbeheersystematiek zijn hiervoor geen gedragsmodellen beschikbaar. Onderhoud vindt vaak regulier plaats en wordt in veel mindere mate aangestuurd door technische kwaliteit. Gezien het kleine aandeel, is dit type verharding ook niet bepalend in het wegbeheer als geheel.
Pagina 15 | Beheerplan wegen
Het areaal is ook te onderscheiden naar functies zoals rijbanen, fietspaden en parkeervakken. Dit geeft het volgende beeld.
Areaal per functie 6% 9% rijbaan fietspad voetpad
52% 26%
parkeren overig
7% Afbeelding 3.2 Verdeling areaal naar functie
Ruim de helft van het areaal heeft de functie van rijbaan. Dit is de combinatie van allerlei type rijbanen, bijvoorbeeld van rijbanen in woonstraten en de rijbanen van de grote ontsluitingswegen. Ruim een kwart van het areaal heeft de functie voetpad. Hierbinnen vallen alle trottoirs en voetgangersgebieden. Binnen de 7% fietspaden zijn vrijliggende fietspaden én aanliggende fietssuggestiestroken opgenomen. In de categorie overige vallen functies als inritten, molgoten, verbredingen en verkeersgeleiders. Ten aanzien van aanlegjaar, en daarmee de leeftijd van het wegenareaal, ziet de verdeling er als volgt uit.
% areaal per periode aanleg 4% 4% 4% 11%
24%
13%
15%
13% 13%
1920 - 1950
1950 - 1960
1960 - 1970
1970 - 1980
1990 - 2000
2000 - 2010
2010 - 2020
2020 - 2022
1980 - 1990
Afbeelding 3.3 Verdeling areaal naar aanlegjaar
Aandachtspunten bij deze verdeling naar aanlegjaar zijn de wegen die een leeftijd hebben rond de 60 jaar (aanlegperiode 1960-1970 en daarvoor). Deze wegen zijn veelal toe aan rehabilitatie, oftewel vervanging. Bijna 20% van het areaal komt het komende decennium voor vervanging in aanmerking. Opvallend is het grote percentage aanleg in de periode 2010-2020, dit is bijna een kwart van het areaal. Naar verwachting vraagt dit deel van het areaal rond 2030 het eerste
Pagina 16 | Beheerplan wegen
onderhoud en rond 2040/2050 het eerste groot onderhoud, dit zal een piek in de kosten met zich mee brengen.
3.2. De kwaliteit van het areaal In het voorjaar van 2023 is een globale visuele inspectie van het areaal uitgevoerd. Op basis hiervan kan globaal, op netwerkniveau, iets over de kwaliteit gezegd worden. De verdeling in kwaliteit is als volgt.
Kwaliteit areaal 5%
4%
2% 2% Slecht Onvoldoende Matig Voldoende Geen beoordeling
86% Afbeelding 3.4 Verdeling areaal naar kwaliteit
86% van het areaal heeft een ‘voldoende’ kwaliteit, wat inhoud dat onderhoud hier pas na een periode van minimaal vijf jaar noodzakelijk is. 2% van het areaal heeft de kwaliteit ‘matig’ en valt daarmee in de planperiode drie tot vijf jaar. 2% van het areaal heeft de kwaliteit ‘onvoldoende’ en valt daarmee in de planperiode 1-2 jaar. 4% van het areaal heeft een ‘slechte’ kwaliteit, dit betreft achterstallig onderhoud en had al uitgevoerd moeten zijn. 5% van het areaal heeft geen beoordeling ontvangen. Deze vakken zijn niet geïnspecteerd. Het CROW Wegbeheer geeft de volgende referentie als normaalverdeling in de kwaliteit: o 85% voldoende; o 10% matig; o 5% onvoldoende. Het CROW kent het kwaliteitsniveau ‘slecht’ niet, dat als achterstallig gezien kan worden en adviseert om geen achterstallig onderhoud te hanteren.
3.3. De vervangingswaarde van het areaal De vervangingswaarde staat voor de investering die noodzakelijk is om het areaal met een gelijkwaardige kwaliteit te vervangen. Met een areaal van ongeveer 2.000.000 vierkante meter verhardingen bedraagt de vervangingswaarde ongeveer €160.000.000,Een kapitaal met een dergelijke waarde vraagt om adequaat beheer en bijbehorende gelden. In het geval van asfaltverhardingen, ongeveer 40% van het totaal, ligt kapitaalvernietiging op de loer. Het niet op het juiste moment uitvoeren van onderhoud, maakt dat de eerste volgende maatregel zwaarder wordt en eerder komt. De levensduur wordt hiermee verkort, waarmee eerder geïnvesteerd moet worden in vervanging.
Pagina 17 | Beheerplan wegen
Naast monetaire waarde, heeft verharding ook waarde in termen van sociale verbinding, denk aan de binnenstad en de woonbuurten, en economische waarde en vitaliteit bijvoorbeeld op industrieterreinen. Geld voor regulier onderhoud én geld voor vervanging bij einde levensduur is noodzakelijk voor de instandhouding van het aanwezige kapitaal.
Pagina 18 | Beheerplan wegen
4. Pasmaken wegbeheersystematiek
Pagina 19 | Beheerplan wegen
Zoals in de inleiding vermeld wordt in Nederland de CROW wegbeheersystematiek als basis gehanteerd. Hoewel de systematiek generiek is, wordt deze vaak één op één gebruikt door wegbeheerders. Dit levert veelal onzuivere planningen en begrotingen voor de specifieke beheerder. In Oldenzaal is er voor gekozen de systematiek pas te maken op de Oldenzaalse situatie, zoals het CROW ook adviseert. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de systematiek pas is gemaakt en wat de effecten ervan zijn in termen van cylusbuget en normkosten.
4.1. CROW Wegbeheer (2019) De CROW wegbeheersystematiek kent zijn oorsprong in de jaren 80 van de vorige eeuw. Door de jaren heen is de systematiek op onderdelen aangepast en de laatste aanpassing dateert uit 2019. Technisch inhoudelijk, op het gebied van richtlijnen en maatregeltabellen, is de systematiek niet veel veranderd. Deze systematiek vormt de basis die vrijwel alle publieke, beherende organisaties als gemeenten en provincies, hanteren. De beheersoftware die wordt gebruikt is ontwikkeld rond deze systematiek. De systematiek is een generieke systematiek die op veel verschillende manieren kan worden ingezet. Een generiek systeem past immers nooit volledig op een specifieke situatie. De systematiek maakt wel dat in Nederland een uniforme werk- en beoordelingswijze beschikbaar is voor wegbeheerders en waar marktpartijen met inspecties en beheerpakketten op aansluiten. De kunst is de systematiek passend te maken op de Oldenzaalse situatie.
4.2. Essentiele data voor het wegbeheer Data voor wegbeheer is te categoriseren. Het CROW heeft binnen de wegbeheersystematiek 2019 de volgende categorieën opgenomen: o Categorie a-gegevens: noodzakelijke gegevens voor het maken van de planning en de begroting; o Categorie b-gegevens: overige door de methode te gebruiken gegevens; o Categorie c-gegevens: additionele gegevens (naar eigen inzicht van de wegbeheerder). Binnen de categorie a-gegevens vallen de onder andere gegevens die direct invloed hebben op de uitkomst van de vervangingsplanning en daarmee ook van belang zijn voor de onderhoudsplanning. Ook behoort andere vaste data als BGT-gegevens tot de categorie agegevens. Voor de planningen zijn de volgende gegevens van belang om op orde te hebben: o Aanlegjaar o Ondergrond o Verhardingstype o Wegtype
4.3. Oldenzaalse keuzes in essentiële data Door het uitvoeren van een APK op het wegbeheersysteem is de essentieel data gecontroleerd. Vervolgens zijn de volgende uitgangspunten tot stand gekomen: Aanlegjaar Bij de APK zijn enkele aandachtspunten naar voren gekomen ten aanzien van het aanlegjaar of laatste jaar van onderhoud. Deze aandachtspunten zijn hersteld om een goede planning te kunnen maken. Ondergrond Ten aanzien van de ondergrond kent Oldenzaal twee ondergronden, namelijk zand en keileem. De scheiding ligt in grote lijnen bij de verdiepte rondweg en de Eektestraat. Ten noordoosten
Pagina 20 | Beheerplan wegen
hiervan bestaat de ondergrond voornamelijk uit keileem, ten zuidwesten hiervan bestaat de ondergrond voornamelijk uit zand. Aangezien de ondergrond bepalend is in de levensduur van de wegen, wegen op klei of veen gaan minder lang mee dan wegen op zand, is de situatie in Oldenzaal beoordeeld. Er is geen direct aantoonbaar verschil in de levensduur van de wegen op keileem ten opzichte van de wegen op zand. Om die reden is geen onderscheid gemaakt in de levensduur op verschillende ondergronden in de nieuwe cycli. Mocht ooit blijken dat er wel een aantoonbaar verschil is, dan kan dit in de cycli verwerkt worden. Verhardingstype Naar aanleiding van de APK zijn wat kleine afwijkingen in het verhardingstype geconstateerd. Deze hebben geen directe invloed op de planning. Wegtype Bij de traditionele wegtype-indeling wordt veelal ieder wegvakonderdeel (trottoirs, rijbanen, etc.) apart te typeren. Dit resulteert in een indeling waarbij de rijbaan als ‘gemiddeld belaste weg’ is ingedeeld en de voetpaden als ‘weg in verblijfsgebied’. Doordat ieder wegtype zijn eigen levensduur en onderhoudsmomenten kent, verschillen de onderhoudsmomenten en levensduren van de verschillende wegvakonderdelen ten opzichte van elkaar. De gemeente Oldenzaal kiest voor een vereenvoudigde aanpak waarbij onderhoud en cycli over het gehele dwarsprofiel van de weg zoveel mogelijk gelijk zijn.
Dit betekent dat een weg over de volle breedte van het wegprofiel hetzelfde wegtype krijgt. Hierdoor ontstaat gelijkheid in onderhoudsmomenten en levensduren De wegtype-indeling is binnen Oldenzaal specifiek gemaakt naar de Oldenzaalse situatie. Dit resulteert in de volgende wegtype-indeling: Wegtype
Benaming
Gebruiksfunctie
Toelichting
2
Zwaar belaste weg
Provinciale weg Industrieweg
3
Gemiddeld belaste weg
Ontsluitingsweg Busbaan
Verlengde van, of aansluitingen op provinciale wegen BiBeKo en industrieterreinen. Stads- en buurtontsluitingen en busbanen/-routes.
4
Licht belaste weg
5
Weg in woongebied
Buurtontsluitingsweg Parallelweg Landbouwweg Woonstraat Parkeerterrein
6
Weg in verblijfsgebied Fietspaden
Winkelerf Plein (vrijliggend) fietspad
7
Buurtontsluitingen in asfalt en wegen in het buitengebied. Overige wegen (met woonstraten) BiBeKo parkeerterreinen. Centrumgebied.
name en
Vrijliggende fietspaden BiBeKo en BuBeKo.
Tabel 4.1 Wegtype-indeling Oldenzaal 2022
Bij deze indeling zijn de volgende keuzes gemaakt: o Wegtype 1 komt binnen Oldenzaal niet voor. o Wegtype 2 zou conform CROW Wegbeheer in beginsel niet binnen het areaal van Oldenzaal voorkomen. In afwijking hiervan wordt dit type juist wel gebruikt in Oldenzaal om de zwaarste wegen een eigen cyclus te kunnen geven.
Pagina 21 | Beheerplan wegen
4.4. Oldenzaalse onderhoudscycli De aanscherping van de uitgangspunten is gedaan op ieder wegtype. Zoals gezegd geldt als basis de systematiek van het CROW wegbeheer 2019. In deze systematiek zijn de standaard cycli en levensduren opgenomen. Voor alle wegtypen geldt dat de standaard cycli van het CROW een gelijke of kortere levensduur hanteren dan de Oldenzaalse cycli. De levensduren en maatregelen in cycli zijn tot stand gekomen op basis van de ervaringen in Oldenzaal en hebben daarmee een realistisch karakter. Hoewel de cycli een realistisch karakter hebben, zijn zij toch ook een theoretische benadering van de realiteit. In de praktijk zal een onderhoudscyclus zich altijd anders manifesteren dan in een theoretisch model wordt geschetst. Bijstelling van de planningen die volgen uit deze cycli is dan ook altijd noodzakelijk, dit noemen we de maatregeltoets. Doel is het theoretisch model zo goed mogelijk de realiteit te laten benaderen en inzicht te geven in de noodzakelijke onderhoudsinspanning en de daarmee gemoeide kosten.
4.5. Herziene maatregelkosten Met de opgestelde onderhoudscycli ontstaat een strategie voor onderhoud per wegtype. Wanneer aan de maatregelen kosten worden gekoppeld, ontstaat inzicht in de benodigde budgetten bij de gekozen strategie. Het CROW (publicatie 145) heeft bij de standaard maatregelen uit de cycli een financiële onderbouwing gegeven. Door het aanpassen van de onderhoudscycli en de maatregelen zelf is het noodzakelijk om ook de kosten te herzien. De maatregelkosten zijn gestoeld op de volgende uitgangspunten. Prijspeil Als prijspeil geldt het prijsniveau van 2023. De kosten per maatregel zijn bepaald op basis van actuele, marktconforme prijzen voor onderhoud. Vervanging elementenverharding Bij vervanging van elementen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: o Betonmaterialen worden vervangen bij rehabilitatie. o Straatbakstenen worden hergebruikt bij vervanging. Opslagen Over de kale kostprijs van de maatregel zijn de volgende opslagpercentage gerekend: o Onvoorzien – 10% (buiten VAT en AK/WR) o VAT – 20% o AK/WR – 15% De nieuwe maatregelkosten zijn in een separaat rekenmodel aangeleverd.
4.6. Normkosten wegbeheer Oldenzaal Normkosten zijn een handvat in het beheer en onderhoud van een stad. Het geeft snel inzicht in wat een vierkante meter verharding kost. In de meeste gevallen zijn normkosten enkel beschikbaar op het totaal van alle asfaltverharding of elementenverharding. Omdat bijvoorbeeld een asfaltverharding in een woonstraat ander onderhoud vraagt dan asfalt op een stadsontsluiting, zijn normkosten bepaald op ieder wegtype. Regulier gebruikte normkosten zijn vaak branchegemiddelden, waarvan de onderbouwing onbekend is. De normkosten voor Oldenzaal zijn bepaald aan de hand van de maatregelen uit de onderhoudscycli en kennen daarmee een hoge betrouwbaarheid. De normkosten zijn daarnaast gestoeld op de volgende uitgangspunten.
Pagina 22 | Beheerplan wegen
Achterstallig onderhoud In het toepaste scenario in het uitgangspunt verwerkt dat 5% achterstallig onderhoud, waarvoor financiering tevens ontbreekt. De reden hiervoor is dat een stedelijke omgeving als Oldenzaal altijd locaties heeft waar ontwikkelingen plaatsvinden en waar onderhoud of rehabilitatie vanuit de ontwikkeling worden verzorgd. Bijdragen rehabilitatie Bij de rehabilitatie is uitgegaan van 50% externe financiering (riool, subsidies enz.), in lijn met de gevoerde gesprekken met riolering. Naast deze bijdragen vanuit externen en riolering kunnen bijdragen vanuit andere vakgebieden worden gedaan. Deze zijn alleen niet structureel of onderbouwd met een verdeelsleutel. Om die reden is geen rekening gehouden met andere bijdragen dan hierboven vermeld. Bij de rehabilitatie is bij de wegtypen ‘Weg in woongebied’ en ‘Weg in verblijfsgebied’ voor asfaltverharding uitgegaan van omvorming naar elementenverharding. De normkosten zien er als volgt uit: Normkosten asfalt per jaar per m² onderhoud rehabilitatie
Normkosten jaar per m² onderhoud
zwaar belaste weg gemiddeld belaste weg licht belaste weg
€ 3,16
€ 1,04
€ 2,93
weg in woongebied weg in verblijfsgebied fietspaden
Wegtype
elementen
per
rehabilitatie
Normkosten beton per jaar per m² onderhoud rehabilitatie
€ 0,90
€ 0,76
€ 0,00
€ 0,76
€ 0,84
€ 0,72
€ 0,61
€ 0,00
€ 0,76
€ 2,04
€ 0,67
€ 0,72
€ 0,61
€ 0,00
€ 0,76
€ 1,99
€ 1,23
€ 0,72
€ 0,61
€ 0,00
€ 0,76
€ 1,99
€ 1,23
€ 0,66
€ 1,21
€ 0,00
€ 0,76
€ 0,98
€ 0,54
€ 1,32
€ 0,61
€ 0,00
€ 0,76
Tabel 4.2 Normkosten wegen Oldenzaal 2024
De normkosten laten duidelijk het effect zien van bijdragen in de rehabilitatie, aangezien normaal deze kosten veel hoger zijn dan onderhoud als gevolg van veel zwaardere maatregelen. Bij beton is te zien dat in beginsel geen onderhoud wordt uitgevoerd. In beginsel kan volstaan worden met enkel vervanging bij einde levensduur.
4.7. Cyclusbudget wegen Op basis van de normkosten en het areaal is het cyclusbudget voor onderhoud en vervanging van verhardingen te bereken. Het cyclusbudget is het benodigd budget op basis van langjarig, cyclisch plannen en houdt geen rekening met de werkelijke, actuele toestand van het areaal. Het cyclusbudget zien er dan als volgt uit. Onderhoud
Vervanging
Klein onderhoud
Calamiteiten
Totaal
Asfalt
€ 1.845.458
€ 723.684
€ 184.546
€ 55.364
€ 2.809.052
Elementen
€ 909.830
€ 797.210
€ 90.983
€ 27.295
€ 1.825.318
Beton
€0
€ 14.424
€0
€0
€ 14.424
Totaal
€ 2.755.288
€ 1.535.318
€ 275.529
€ 82.659
€ 4.648.793
Tabel 4.3 Cyclusbudget wegen Oldenzaal 2024
Zoals gezegd zijn deze bedragen bepaald op basis van langjarig cyclisch plannen. Hiermee ontstaan constante kosten over de lange termijn, zonder pieken. Planningen voor onderhoud en vervanging komen mede tot stand op basis van de onderhoudstoestand (kwalitatief), waarmee pieken en dalen in onderhoud en vervanging ontstaan. Pagina 23 | Beheerplan wegen
5. Planningen
Pagina 24 | Beheerplan wegen
In het vorige hoofdstuk is onder andere het cyclusbudget berekend. Hiermee kan in theorie tot in lengte van dagen worden beheerd onder gelijkblijvende omstandigheden. Het beheer van een weg is in realiteit gekoppeld aan de kwaliteitsontwikkeling. Deze bepaalt wanneer je ingrijpt en wanneer niet. De globale visuele inspectie van wegen is de meest gebruikte methode om de kwaliteit in beeld te brengen. In dit hoofdstuk is de strategie die in de vorige hoofdstukken is bepaald losgelaten op de huidige kwaliteit van het areaal. Dit resulteert in onderhouds- en vervangingsplanningen op basis van kwaliteit uitgedrukt in de noodzakelijke financiële middelen.
5.1. Uitgangspunten bij de planningen Bij het opstellen van de planningen is gebruik gemaakt van de volgende uitgangspunten: Globale visuele inspectie In het voorjaar van 2023 is een globale visuele inspectie uitgevoerd op het wegenareaal. De globale visuele inspectie is de meest gebruikte inspectie om beheersystemen van kwalitatieve data te voorzien. Geen verdere prioritering In de planningen is geen gebruik gemaakt van opties om te prioriteren, bijvoorbeeld op wegtype of verhardingstype. Hiermee kunnen bijvoorbeeld zwaar belaste wegen voorrang krijgen op gemiddeld belaste wegen in de planning, of asfalt voorrang op elementen. Omdat de planning niet opgesteld met een bepaald budget, heeft geen nadere prioritering plaatsgevonden. Toestandsafhankelijk én cyclisch De planningen zijn tot stand gekomen door een combinatie van de toestandsafhankelijke planning en de cyclische planning. De cyclische planning komt tot stand door de cycli uit hoofdstuk 4 met het aanlegjaar te combineren. Daarnaast is gepland met de actuele staat van de verharding zoals die in de globale visuele inspectie is opgehaald. De kwaliteit bepaalt zo de noodzakelijke maatregel uit de cyclus. De twee planningen tezamen geven een compleet beeld
5.2. Beeld op de lange termijn Om zicht te krijgen op de opgave op lange termijn is gebruik gemaakt van de cyclische planning. Hierin is onderhoud en vervanging gecombineerd voor de verhardingstypen asfalt, elementen en beton. De getallen in de planning zijn nog onderhevig aan diverse factoren. Denk hierbij aan veranderd gebruik van een weg en verminderde kwaliteit bij aanleg, die de levensduur van een weg kunnen beïnvloeden. De cyclische planning geeft daarom vooral inzicht in de pieken en dalen in de opgave die op de gemeente afkomt. De planning heeft een horizon van circa 20 jaar. Het beeld is als volgt.
Lange termijn Geld --->
€8.000.000 €6.000.000 €4.000.000 €2.000.000 €-
1
11
21
Tijd ----> Asfalt
Elementen
Beton
Grafiek 5.1 Verloop kosten voor onderhoud en vervanging per verhardingstype
Pagina 25 | Beheerplan wegen
In deze grafiek is goed het verloop van de kosten over de eerstkomende 20 jaar te zien (jaar 1 is 2025). De lijn voor onderhoud en vervanging van beton schommelt rond de nullijn als gevolg van het kleine areaal betonverharding. De pieken in aanlegjaren, dus periodes met veel nieuwe aanleg, zoals in hoofdstuk 2 benoemd, zorgt in deze grafiek voor golfbewegingen in de kosten. Het samenvallen van maatregelen met relatief hoge kosten, zoals groot onderhoud halverwege een cyclus en vervanging aan het einde van een cyclus, veroorzaken pieken en dalen. Geconcludeerd kan worden dat grofweg tussen 2035 en 2045 de kosten voor onderhoud en vervanging hoger zijn dan in de eerste jaren. Het is de taak van de wegbeheerder om deze pieken en dalen zoveel als mogelijk op te vangen en te spreiden. Budgetten moeten deze flexibiliteit ook bieden om daadwerkelijk te kunnen spreiden en bij periodes met hogere kosten hiermee om te kunnen gaan.
5.3. Kwalitatieve planning 2025-2029 In 2024 is een planning opgesteld op basis van de inspectie van 2023. De Wegbeheersystematiek gebruikt voor het startjaar van de planning het eerstkomende jaar na het moment van plannen. In dit geval 2025. Vanaf dat moment wordt voor een periode van 5 jaar gepland, dus voor de periode 2025 tot 2029 De planning daarna kan cyclisch benaderd worden, zoals in de vorige paragraaf is te zien. Hoewel dit plan de horizon 2026-2029 kent, is hier de planning van 2025 ook zichtbaar gemaakt. Hierdoor valt niets van de planperiode van de Wegbeheersystematiek buiten beeld. Knippen in deze planning, vooral aan de voorzijde, kan tot een vertekend beeld leiden. Het resultaat van de kwalitatieve planning, voor de periode 2025 tot en met 2029, is als volgt.
Asfalt €6.000.000 €5.000.000 €4.000.000 €3.000.000 €2.000.000 €1.000.000 €2025
2026 Onderhoud asfalt
2027
2028
2029
Rehabiliteren asfalt
Grafiek 5.2 Kosten onderhoud en vervanging asfalt 2025-2029
Pagina 26 | Beheerplan wegen
Elementen €2.000.000 €1.500.000 €1.000.000 €500.000 €2025
2026
2027
Onderhoud elementen
2028
2029
Rehabiliteren elementen
Grafiek 5.3 Kosten onderhoud en vervanging elementen 2025-2029
Voor betonverharding is in de periode 2025 tot en met 2029 geen onderhoud of vervanging gepland. Als de afzonderlijke grafiek worden samengevat, levert dat het volgende overzicht voor onderhoud en vervanging. Jaar 2025 2026 2027 2028 2029 Totaal
Asfalt Onderhoud € 1.086.671 € 1.246.292 € 4.999.937 € 1.700.125 € 2.030.378 € 11.063.403
Vervanging € 293.223 € 243.358 € 550.414 €€ 369.216 € 1.456.211
Elementen Onderhoud € 1.072.778 € 691.021 € 653.366 € 815.589 € 352.085 € 3.584.839
Vervanging € 564.120 € 1.116.307 € 80.581 € 492.439 € 164.343 € 2.417.790
Beton Onderhoud €0 €0 €0 €0 €0 €0
Totaal Vervanging €0 €0 €0 €0 €0 €0
€ 3.016.792 € 3.296.978 € 6.284.298 € 3.008.153 € 2.916.022 € 18.522.243
Tabel 5.4 Samenvatting planning 2025-2029
In de planning is duidelijk zichtbaar dat de onderhoudsopgave voor asfalt groot is. Dit heeft te maken met de leeftijd van het areaal waardoor in deze planperiode vooral onderhoud gepland staan. Bij elementen is naast veel (grootschalig) onderhoud ook vervanging noodzakelijk. Beton vraagt de komende weinig aandacht. Het areaal betonverhardingen is dan ook zeer gering in verhouding tot asfalt en elementen.
5.4. Advies voor nader onderzoek Bij het plannen op basis van de globale visuele inspectie, worden maatregel en planjaar bepaald door de visuele kwaliteit. Naast de visuele kwaliteit is voor met name asfaltverhardingen, ook de technische of wegbouwkundige kwaliteit van belang in het plannen. Om beter zicht te krijgen op de restlevensduur van asfaltverhardingen wordt daarom met ingang van 2024 aanvullend onderzoek gedaan. Jaarlijks zal een deel van het areaal onderworpen worden aan valgewichtdeflectie-metingen om de kwalitaitieve planning voor de eerste jaren mee te kunnen scherpstellen, en ook de cyclische planning voor de lange termijn nauwkeuriger te maken. Zo wordt steeds nauwkeuriger het juiste moment van groot onderhoud en vervanging bepaald en wordt het risico op kapitaalvernietiging beperkt.
Pagina 27 | Beheerplan wegen
6. Aanpak in de periode 2026-2029
Pagina 28 | Beheerplan wegen
Het is duidelijk dat de voorgaande hoofdstukken vragen om een nieuwe aanpak ten opzichte van de afgelopen jaren. Dit hoofdstuk laat zien welke aanpak in 2024 is voorbereid om de opgave zoals die op ons afkomt, zo goed mogelijk te monitoren en aan te pakken.
6.1. Confrontatie beschikbaar budget en planningen De onderstaande tabel laat de confrontatie zien tussen het huidig beschikbaar budget en het berekend cyclusbudget. Bij het beschikbare budget is uitgegaan van de beschikbaar gestelde budgetten in het jaar 2024. Het geeft inzicht in het tekort aan beheermiddelen om de opgave adequaat uit te voeren. Onderhoud
Vervanging
Klein onderhoud
Calamiteiten
Totaal
€ 1.845.458 € 909.830 €0 € 2.755.288
€ 723.684 € 797.210 € 14.424 € 1.535.318
€ 184.546 € 90.983 €0 € 275.529
€ 55.364 € 27.295 €0 € 82.659
€ 2.809.052 € 1.825.318 € 14.424 € 4.648.793
Asfalt Elementen Beton Totaal
€ 424.048 €0 €0 € 424.048
€0 €0 €0 €0
€ 572.726
€ 996.774
€ 572.726
€ 996.774
Verschil
-€ 2.331.240
-€ 1.535.318
€ 214.539
-€ 3.652.019
Cyclusbudget Asfalt Elementen Beton Totaal Beschikbaar budget
Tabel 6.1 Confrontatie beschikbaar budget en cyclusbudget
Geconcludeerd kan worden dat de gemeente Oldenzaal geen budget gereserveerd heeft voor de vervanging van wegen. Het huidig beschikbare budget voor onderhoud wordt daardoor ook ingezet voor vervangingsopgaven. Gevolg hiervan is dat het beschikbare budget voor asfaltonderhoud niet volledig beschikbaar is voor het asfaltonderhoud. Het budget voor klein onderhoud en calamiteiten is wat groter dan strikt noodzakelijk, maar blijkt in de praktijk ook ingezet te worden voor (groot) onderhoud aan elementenverharding. Om van deze cyclische benadering een reëel beeld te maken voor de periode 2025-2029, is de kwalitatieve planning gemaakt. Deze planning laat zien dat de kosten voor onderhoud en vervanging in de periode 2025-2029 ter grootte van €18,5 miljoen, lager ligt dan het cyclusbudget over dezelfde periode, namelijk ruim €23 miljoen (5 x €4,6 miljoen). Jaar 2025 2026 2027 2028 2029 Totaal
Asfalt Onderhoud € 1.086.671 € 1.246.292 € 4.999.937 € 1.700.125 € 2.030.378 € 11.063.403
Vervanging € 293.223 € 243.358 € 550.414 €€ 369.216 € 1.456.211
Elementen Onderhoud € 1.072.778 € 691.021 € 653.366 € 815.589 € 352.085 € 3.584.839
Vervanging € 564.120 € 1.116.307 € 80.581 € 492.439 € 164.343 € 2.417.790
Beton Onderhoud €0 €0 €0 €0 €0 €0
Totaal Vervanging €0 €0 €0 €0 €0 €0
€ 3.016.792 € 3.296.978 € 6.284.298 € 3.008.153 € 2.916.022 € 18.522.243
Tabel 6.2 Samenvatting planning 2025-2029
Zoals eerder vermeld wordt verwacht dat de eerstkomende periode van circa vijf tot tien jaar, de kosten voor onderhoud en vervanging lager zijn dan de periode daaropvolgend. De kwalitatieve planning laat dit ook zien. Wanneer de huidige situatie qua beschikbaar budget en aanpak gelijk blijft, ontstaat over de periode 2025-2029 een te kort van ruim €13 miljoen voor onderhoud en vervanging. Gesteld kan worden dat de kapitaalvernietiging dan ook hetzelfde bedrag nadert.
Pagina 29 | Beheerplan wegen
6.2. Voorgestelde aanpak In 2024 is met de voorgaande informatie uit dit Beheerplan gewerkt aan een passende en acceptabele aanpak. Het gat van €13 milljoen tussen het benodigd budget en de beschikbare middelen zomaar dichten is simpelweg geen optie en wellicht ook niet geheel noodzakelijk. De aanpak richt zich op de volgende aspecten: o o o
Toestaan niet financierbaar achterstallig onderhoud ter grootte van maximaal 5% Creëren investeringsbudget Monitoren van de kwaliteitsontwikkeling gedurende de planperiode
Ze worden afzonderlijk toegelicht. Toestaan niet financierbaar achterstallig onderhoud ter grootte van maximaal 5% Conform de CROW wegbeheersystematiek mag van achterstallig onderhoud geen sprake zijn. Dit legt primair al een druk op de financiën. Daarnaast stelt de BBV dat wanneer sprake is van achterstallig onderhoud, de gemeente hier een voorziening voor moet instellen en het onderhoud binnen redelijke termijn uitvoert. Binnen stedelijke gebied vinden volop ontwikkelingen plaats. Ook in Oldenzaal zijn er de nodige inbreidingslocaties of ontwikkelingen vanuit andere domeinen, waardoor het niet realistisch is groot onderhoud of rehabilitaties uit te voeren zolang deze ontwikkelingen lopen. In veel gevallen wordt de openbare ruimte zelfs als onderdeel van de ontwikkeling gezien en zou groot onderhoud of rehabilitatie een directe vorm van kapitaalvernietiging kunnen zijn. In deze situaties ligt de focus op veiligheidsonderhoud totdat vervanging vanuit de ontwikkeling gerealiseerd is. Om die reden is de keuze gemaakt om maximaal 5% achterstallig onderhoud toe te staan. Hiervoor hoeven dan ook geen middelen binnen het beheer en onderhoud van wegen aanwezig te zijn. Dit onderdeel van de aanpak is reeds verwerkt in de eerder genoemde kosten en planningen.
Creëren van een investeringsbudget Om meer financiële armslag te creëren en van daaruit vervangingen te kunnen bekostigen zal een investeringsbudget worden ingesteld. Door het huidige onderhoudsbudget met €272.000,- te verlagen, kunnen de kapitaallasten voor een jaarlijkse investering van €2.500.000,- binnen de planperiode van dit beheerplan worden gedragen. Dit beheerplan laat zien dat deze verlaging te verantwoorden is, aangezien het benodigd budget voor klein onderhoud lager kan zijn bij deze aanpak. Conform BBV kan dit budget aangewend worden voor de vervanging van wegen. De omvang van de geplande vervangingen zijn echter kleiner dan het gecreëerde budget. Zoals eerder gezegd kan de omvang als gevolg van andere onderzoeken nog groter uitpakken. Daarnaast mag conform BBV ook levensduurverlengend onderhoud gekapitaliseerd worden. Om die reden wordt ook een deel van het onderhoud uitgevoerd onder het investeringsbudget. Doordat met de nieuwe onderhoudscycli ook de levensduur is opgerekt, zullen ook de afschrijvingstermijnen van de investeringen hierop worden aangepast. Monitoren van de kwaliteitsontwikkeling gedurende de planperiode Om meer grip te krijgen op het beheer van de wegen is dit beheerplan opgesteld. Voor Oldenzaal is dit een eerste beheerplan wegen.
Hiermee wordt een start gemaakt waarbij gerealiseerd wordt dat verder verfijnen van het beheer en onderhoud noodzakelijk is. Hiervoor zal jaarlijks de monitoring en managementrapportages onderdeel uitmaken. Inmiddels ontstaat inzicht in de kwaliteit van het areaal. In 2024 zijn de eerste ‘netwerk-onderzoeken’ uitgevoerd naar restlevensduur. In 2025 krijgen deze onderzoeken een vervolg waarbij ook gezocht wordt naar alternatieve of efficiëntere onderhoudsmaatregelen. De uitkomsten worden meegenomen in het verfijnen van de planningen in dit beheerplan. Ook zal in 2025 een nieuwe globale visuele Pagina 30 | Beheerplan wegen