07 (tussen)evaluatie corona - raadsvoorstel en -besluit

Bijlagen 2021 23 februari 2021 Nr. 8/3 Reg.nr. INTB-21-04867 Bijlagen: 0

Agendapunt: 7

Voorstel tot vaststellen van de (tussen)evaluatie Corona

Aan de gemeenteraad

In uw vergadering van 21 april 2020 heeft u ons als college handelingsruimte verleend om al het mogelijke te doen om de coronacrisis het hoofd te bieden. Op diverse momenten bent u vervolgens geïnformeerd over de manier waarop wij in Oldenzaal te werk gaan. Hiervoor hebben we de gebruikelijke informatiekanalen gebruikt, zoals raadsinformatiebrieven, presentaties en beantwoording van raadsvragen. Het moment van deze (tussen)evaluatie is natuurlijk arbitrair gekozen, aangezien we niet weten in welke fase van de pandemie we ons nu bevinden. Leeswijzer In dit raadsvoorstel (en bijbehorende presentatie) maken wij inzichtelijk wat de (maatschappelijke) effecten zijn van de coronacrisis tot nu toe, welke maatregelen zijn genomen (pagina 5-24) en welke financiële gevolgen dit voor Oldenzaal heeft (pagina 25-34). Dit raadsvoorstel is opgebouwd volgens de programmastructuur die u kent uit de programmabegroting. We gaan in het voorstel in op de effecten in 2020 (en 2021) en leggen, zoals u van ons gewend bent, in de jaarrekening 2020 volledige verantwoording af over het gevoerde beleid. Dat de coronacrisis heeft geleid tot een andere (meer of minder) inzet van middelen is evident. We kijken op pagina 35 kort vooruit en sluiten af met het voorgestelde besluit (pagina 36).

Allereerst geven we het gezondheidsbeeld met betrekking tot het coronavirus weer voor Twente en specifiek Oldenzaal (pagina 1-4). Verwerking financiële consequenties In dit voorstel is de compensatie vanuit het rijk - zoals opgenomen tot en met de decembercirculaire 2020 - verwerkt en zijn de inkomsten in beeld gebracht. De peildatum die we hebben gebruikt bij het presenteren van de feitelijke situatie is 31 januari 2021. Daarmee is de compensatie vanuit het rijk duidelijk voor zover deze nu is toegekend. Het rijk heeft toegezegd dat ook in 2021 op diverse beleidsterreinen nog financiële compensatie wordt toegekend. Ten aanzien van de financiële effecten geven wij op hoofdlijnen de gevolgen weer. Uitgebreidere en gedetailleerdere informatie vindt u later dit jaar in de jaarrekening 2020. Gezondheidsbeeld afgelopen maanden Het ging niet goed in Twente. Onze Veiligheidsregio stond steeds bovenaan de lijst met het hoogste aantal besmettingen en scoorde ver boven de landelijke gemiddelden qua aantallen besmettingen. Al vaker is ook door de zorgsector (ziekenhuizen, VVT en huisartsen) de zorgwekkende situatie in Twente geschetst in een overleg met de Veiligheidsregio en GGD. In onderstaande grafieken duiden wij de situatie in Oldenzaal op basis van het landelijke coronadashboard.

Gelukkig zien we de afgelopen weken een positiever beeld waarin het aantal besmettingen in Twente sneller daalt dan in de rest van het land. Er geldt voor deze cijfers wel een disclaimer. Artsen en laboratoria moeten besmettingen met infectieziekten melden bij de GGD. Er worden echter ook tests afgenomen door commerciële organisaties en door particulieren. De uitslagen hiervan worden niet altijd bij de GGD gemeld of de melding telt niet mee, omdat de test die gebruikt is niet voldoet aan de normen van het RIVM.

Het (dagelijkse) aantal besmettingen dat op het dashboard weergeven wordt, geeft dus geen compleet beeld. Daar moet rekening mee gehouden worden bij het interpreteren van de onderstaande grafieken. De grafieken geven uiteraard wel een goede indicatie van het verloop van de pandemie in Oldenzaal. Los van de openbare data van het RIVM worden wij ook periodiek geïnformeerd door GGD Twente. In de rapportages van GGD Twente wordt nader ingegaan over de verdeling van de besmettingen over de verschillende leeftijdsgroepen en worden we geïnformeerd over eventuele clusters in de stad. Afhankelijk van het cluster kijken wij of en hoe we als gemeente kunnen ondersteunen bij het indammen van het cluster. Het aantal positief geteste mensen wordt dagelijks gepubliceerd door het RIVM. Het gaat dagelijks om het aantal positief geteste mensen die aan het RIVM gemeld zijn in de afgelopen 24 uur, tot 10.00 op de dag van publicatie van het cijfer. De datum die gebruikt wordt, is de datum van melding door de GGD bij het RIVM. Dat is dus niet hetzelfde als de datum waarop mensen zijn getest. In onderstaande grafiek staat het verloop van de coronapandemie in Oldenzaal. Op de top tot nu toe in december 2020 was 2% van de Oldenzaalse bevolking geregistreerd als besmet. De dalende lijn is vanaf januari ingezet en deze zet zich hopelijk de komende periode door.

Grafiek 1: aantal coronabesmettingen in Oldenzaal (per maand t/m januari 2021)

(Bron: Coronadashboard RIVM d.d. 8 februari 2021)

Dagelijks wordt door het RIVM het aantal nieuwe ziekenhuisopnames beschikbaar gesteld. Ook dit is een indicator voor het verloop van de pandemie. Deze cijfers zijn ongeacht op welke afdeling (de gewone ziekenhuisafdeling of de Intensive Care afdeling, kortweg IC) een patiënt als eerste wordt opgenomen in het ziekenhuis. Het RIVM baseert zich op informatie die wordt verzameld door Stichting NICE (Nationale Intensive Care Evaluatie). De hoeveelheid ziekenhuisopnames (grafiek 2) van Oldenzalers volgt de trend van het aantal besmetting (zie grafiek 1) nagenoeg volledig. In totaal zijn er 40 ziekenhuisopnames geregistreerd als gevolg van corona.

2

Grafiek 2: aantal coronabesmettingen in Oldenzaal met ziekenhuisopname als gevolg (per maand t/m januari 2021)

(Bron: Coronadashboard RIVM d.d. 8 februari 2021)

Een andere indicator is het aantal overledenen. Hierbij gaat het om het aantal overleden personen aan/met COVID-19 dat gemeld is aan het RIVM in de afgelopen 24 uur, tot 10 uur op de dag van publicatie van het cijfer. De datum die gebruikt wordt, is de datum van melding door de GGD bij het RIVM. Ook hiervan is – zoals te verwachten – het verloop vergelijkbaar met de vorige grafieken. Grafiek 3: Aantal overleden Oldenzalers als gevolg van corona (per maand t/m januari)

(Bron: Coronadashboard d.d. 8 februari 2021)

Teststraat Waterwinweg Gemeenten zijn door de GGD gevraagd om te helpen bij de inrichting van testlocaties. In Oldenzaal werd op 13 oktober een teststraat geopend aan de Waterwinweg. Dit was destijds de vierde testlocatie in Twente. In goed overleg met de eigenaar en de bedrijven in de omgeving is deze locatie naar tevredenheid in gebruik genomen. Er zijn geen meldingen van overlast en de locatie is goed bereikbaar. Vaccinaties Inmiddels zijn er drie goedgekeurde coronavaccins in Nederland: het Comirnaty-vaccin van BioNTech/Pfizer, het Moderna vaccin en het Oxfordvaccin van AstraZeneca. Het vaccineren in Twente is op 6 januari gestart met medewerkers van de ambulancedienst, ziekenhuizen en het Roessingh. De 3

vaccinatie van de doelgroep zorgmedewerkers verpleeghuizen, gehandicaptenzorg en Wmo is gestart op 15 januari. Tot en met 6 februari hebben 493 inwoners van Oldenzaal hun eerste vaccinatie door de GGD ontvangen. Daarnaast hebben 20 personen inmiddels hun tweede vaccinatie ontvangen. Dit betreft alleen het aantal door de GGD gevaccineerde inwoners; op dit moment zijn dit de zorgmedewerkers en de thuiswonende 85-plussers. Naast de groepen die door de GGD worden gevaccineerd, worden op dit moment ook andere groepen gevaccineerd. Deze aantallen heeft de GGD (op dit moment) niet in beeld. Vaccinatielocatie Gemeenten zijn door de GGD gevraagd om te helpen in de voorbereiding op de massavaccinatie van de groep 18-60 jarigen. Hierbij gaat het vooral om het meedenken over geschikte vaccinatielocaties in Oldenzaal. Gedacht wordt aan een netwerk van locaties dicht bij de inwoners, dit is afhankelijk van de eigenschappen van de desbetreffende vaccins. Uiteraard zijn wij hier in Oldenzaal vroegtijdig op ingesprongen en wordt er binnenkort gestart met vaccineren – wel van een andere doelgroep, te weten de 75+ers - vanuit de oude bibliotheek aan de Ganzenmarkt 11. Hiermee is de derde Twentse vaccinatielocatie in Oldenzaal gevestigd.

4

1.

Programma Dienstverlening en veiligheid

a. Bestuur b. Burgerzaken

c. Crisisbeheersing en brandweer d. Openbare orde en veiligheid

Dienstverlening Door de coronacrisis hebben we onze dienstverlening (qua openingstijden) teruggebracht. Dit om de toeloop naar het stadhuis zoveel mogelijk te reguleren en te verminderen. Door het aanpassen van de openingstijden zijn geen wachtlijsten ontstaan voor bijvoorbeeld een paspoort of rijbewijs. De beperktere openingstijden van het stadhuis hebben ertoe geleid dat binnen Burgerzaken diverse processen en achterstallige werkzaamheden konden worden ingehaald. Hiermee is bijgedragen aan het verder op orde brengen van de basis en het procesmatiger werken, een wens die al langer bestond, maar nu sneller kon worden doorgevoerd. Daarnaast hebben onze inwoners op diverse producten van Burgerzaken ook geprofiteerd van de digitaliseringslag die daar de afgelopen periode is doorgevoerd. Het voorziet in een behoefte en hier gaan we de komende periode mee door. Bestuur Onze ambitie is om als bestuur zichtbaar te zijn in de Oldenzaalse samenleving, bijvoorbeeld door te vergaderen op locatie. Uiteraard hebben we dit vanwege de coronacrisis niet kunnen doen. Wel hebben we op diverse andere manieren geprobeerd om onze inwoners te informeren over wet- en regelgeving, de (on)mogelijkheden na het instellen van elke noodverordening. En we hebben onze inwoners meerdere keren een hart onder de riem gestoken.

Ook hebben we wekelijks de pers bijgepraat, om via hen onze inwoners te kunnen bereiken, via een online persconferentie. Dat laat onverlet dat we ook als college wel degelijk ingeboet hebben aan persoonlijk contact en verbinding. De zeer waardevolle spontane ontmoetingen ontbreken in het dagelijkse leven en dat missen we als college, maar dat zult u ongetwijfeld als raadslid herkennen. Waar we eerder ons gezicht konden laten zien bij diverse gelegenheden, was dat het afgelopen jaar vooral digitaal en minder zichtbaar. En via de digitale weg kan veel worden opgevangen, maar niet alles. De vergaderingen van zowel ons college, als uw raad veranderden ook van fysieke bijeenkomsten naar digitale bijeenkomsten. Het effect en de gevolgen hiervan kunt u als raadslid uiteraard het beste zelf beoordelen. Handhaving Op het gebied van handhaving door boa’s vond een tijdelijke verschuiving plaats van toezicht op evenementen naar het toezicht op het naleven van de coronaregels. De werkelijk gemaakte uren coronatoezicht waren logischerwijs veel hoger dan vooraf ingeschat. De werkzaamheden van de toezichthouders Wabo zijn zijdelings wel geraakt door het coronavirus, maar dit had geen grote verschuivingen tot gevolg. De geplande uren voor grote evenementen (geluid, bouw, constructie) zijn door deze collega’s ook ingezet op het toezicht van de coronaregels.

De controles van de gebruiksvergunningen in de zorgcentra zijn zo veel mogelijk doorgeschoven naar een later tijdstip in verband met de kwetsbaarheid van de bewoners; de veiligheid in deze gebouwen is hierdoor niet in gevaar gekomen. De samenwerking binnen Noordoost Twente op het gebied van veiligheid is met de inzet van Oldenzaalse boa’s in Dinkelland en de inzet op het Hulsbeek een mooi voorbeeld van de koers die we willen inzetten. Onze pijlen zijn daarbij nog steeds gericht op verdere samenwerking in Noordoost Twente. De coronacrisis laat wederom zien dat veel van onze werkzaamheden niet stoppen bij de gemeentegrens en dat het hebben van voldoende en goed opgeleide boa’s niet alleen verstandig is ten tijde van evenementen en ‘normale’ omstandigheden, maar ook ten tijde van crises. Verkiezingen De Tweede Kamerverkiezingen worden voor komende maart georganiseerd. Dit heeft tot gevolg dat diverse voorzorgsmaatregelen zijn genomen om deze verkiezingen coronaproof te laten plaatsvinden. Uiteraard maken wij hierbij gebruik van onze ambtelijke capaciteit. Echter, meer stemlocaties en het ‘uitsmeren’ van de verkiezingen over meerdere dagen leidt onvermijdelijk tot extra kosten. Wij gaan uit van extra lasten van € 90.000 voor het coronaproof organiseren en laten verlopen van de verkiezingen.

Als gevolg van corona zijn wij bijvoorbeeld tijdig gestart met het zoeken naar alternatieve locaties voor de verkiezingen. Dit in verband met het uitvallen van de zorgcentra als stemlocaties. We hebben 5

hierbij gekeken naar de spreiding van de locaties over de stad en hebben passende locaties gevonden. Evenementen In 2020 zijn nagenoeg geen evenementen geweest of zijn de evenementen kleinschaliger georganiseerd. Voorbeelden zijn een kleinere najaarskermis, de markt die op momenten kleiner is georganiseerd en het niet doorgaan van onze grote evenementen. Effect hiervan is lagere marktleges en lagere leges APV, lagere inkomsten voor de najaarskermis. Daarnaast hebben we geen precariorechten voor terrassen in rekening gebracht bij (horeca)ondernemers. Ook hebben we geen leges in rekening gebracht voor inrij- en parkeerontheffingen voor het bezorgen van maaltijden tot 1 april 2021. Tot slot hebben en gaan wij geen leges in rekening brengen voor aanvragen “tijdelijke” vergunningen of ontheffingen in rekening voor initiatieven van ondernemers tot 1 april 2021. In totaal gaat het dan om € 83.000 minder inkomsten. De vrijgekomen uren die ontstonden door de weinige aanvraag van evenementen zijn besteed aan het opstellen en vernieuwen van beleidsregels en verordeningen (zoals de APV, Horecaverordening). Ook werd er veel tijd besteed aan de implementatie van de coronaregels bij horeca en winkeliers en indien nodig aan het aanpassen van de geldende vergunningen/ontheffingen. Het college is voornemens om een nieuw evenementenbeleid op te stellen.

De voorbereiding hiervan was in het voorjaar van 2020 in gang gezet. Echter, de coronamaatregelen en de gevolgen daarvan voor de evenementenbranche zijn ontzettend groot. De onzekerheid over wat mogelijk en wenselijk is in de (nabije) toekomst is groot. Dit heeft er mede tot geleid dat het opstellen van het nieuwe evenementenbeleid ‘on hold’ is gezet. We gaan bezien in hoeverre we dit weer op kunnen pakken, rekening houdend met de onzekerheden die de huidige tijd met zich meebrengt. Doordat een groot aantal evenementen in Oldenzaal niet zijn doorgegaan, is het subsidiebudget voor evenementen niet volledig benut. Het resterende budget is inmiddels (incidenteel) ingezet voor de functie van evenementencoördinatie bij de stichting Oldenzaal Promotie, € 10.000 voor 2021 en € 10.000 voor 2022. Regionale inzet Onze regionale inzet van diverse collega’s binnen de crisisorganisatie van de Veiligheidsregio Twente (VRT) heeft veel betekend. We hebben als Oldenzaal een positieve bijdrage kunnen leveren aan de regionale aanpak van deze crisis. Daarnaast hebben we op deze manier de beschikking over veel informatie uit eerste hand en bieden we collega’s kansen om op regionale schaal mee te denken en te doen.

De inzet zat voornamelijk op het gebied van veiligheidsbeleid, maar ook op het gebied van communicatie en juridische zaken hebben wij ons steentje bijgedragen in de crisisorganisatie van de VRT.

6

Automaat januari € februari € maart € april € mei € juni € juli € augustus € september € oktober € november € december € Totaal €

2.

2016 45.240,50 52.860,80 50.068,40 48.015,30 46.718,00 49.622,45 44.804,10 58.335,00 38.339,60 54.131,12 50.366,60 47.966,80 586.468,67

% 11,8% -21,0% -1,0% -9,6% 7,0% -18,4% 10,2% -19,0% 11,8% -7,4% -2,5% -5,9%

€ € € € € € € € € € € € €

2017 50.574,10 41.750,70 49.583,80 43.403,60 49.989,20 40.468,70 49.391,40 47.249,40 42.854,90 50.140,10 49.092,20 45.160,60 559.658,70

% 0,3% -4,5% -10,9% -6,9% -11,6% -3,9% -18,6% -13,2% -15,6% -4,5% -20,8% 6,7%

2018 50.715,80 39.861,30 44.185,20 40.400,85 44.211,30 38.895,50 40.215,90 41.023,10 36.182,30 47.894,80 38.893,20 48.186,10 510.665,35

€ € € € € € € € € € € € €

% -23,0% -6,0% -16,3% 1,1% -10,0% -14,2% 3,7% -9,0% 5,0% -14,2% -8,5% -8,8%

Programma Bereikbaarheid en Openbare ruimte

€ € € € € € € € € € € € €

2019 39.061,40 37.467,50 36.967,90 40.837,70 39.768,30 33.371,60 41.704,10 37.344,90 37.992,30 41.086,30 35.590,70 43.946,62 465.139,32

% -16,8% -11,7% -31,9% -88,5% -100,0% -20,8% -18,3% -22,0% -10,9% -25,8% -34,5% -59,4%

2020 € 32.504,60 € 33.074,70 € 25.159,40 € 4.711,00 € 3,00 € 26.422,51 € 34.077,29 € 29.137,43 € 33.855,79 € 30.471,03 € 23.311,34 € 17.832,43 € 290.560,52

a. Parkeerbelasting e. Riolering GSM 2016 % 2017 % 2018 % 2019 % januari € 5.790,84 46,3% € f. 10.910,32 14.058,63 25,2% € b. Verkeer en vervoer 28,8% € 7.457,18 Afval 28,9% € februari € 5.912,06 27,9% € 7.558,96 37,8% € 10.417,52 28,3% € 13.361,26 24,2% € c. Milieubeheer maartParkeren € 6.060,41 47,5% € 8.937,20 37,2% € g.12.257,54 29,0% € 15.807,21 -26,2% € april € 6.394,60 29,4% € 8.274,51 15,5% € 9.560,87 50,8% € 14.419,49 -91,1% € d. groen en (openlucht) recreatie20,7% € h. 9.893,86 Begraafplaatsen en crematoria mei Openbaar € 5.556,80 47,6% € 8.199,69 60,6% € 15.886,55 -100,0% € juni € juli € augustus € september € oktober € november € december € Totaal €

6.519,39 6.386,71 5.856,44 6.322,22 6.860,92 7.396,51 8.855,63 77.912,53

29,2% 41,1% 42,4% 48,8% 44,7% 47,3% 31,9%

Totaal januari € februari € maart € april € mei € juni € juli € augustus € september € oktober € november € december € Totaal €

2016 51.031,34 58.772,86 56.128,81 54.409,90 52.274,80 56.141,84 51.190,81 64.191,44 44.661,82 60.992,04 57.763,11 56.822,43 664.381,20

% 13,7% -16,1% 4,3% -5,0% 11,3% -12,9% 14,1% -13,4% 17,0% -1,5% 3,9% 0,0%

€ € € € € € € €

8.423,90 9.008,56 8.342,40 9.407,06 9.924,72 10.894,96 11.680,80 108.109,94

39,3% 18,2% 32,0% 21,0% 25,5% 25,5% 31,4%

€ € € € € € € € € € € € €

2017 58.031,28 49.309,66 58.521,00 51.678,11 58.188,89 48.892,60 58.399,96 55.591,80 52.261,96 60.064,82 59.987,16 56.841,40 667.768,64

% 6,2% 2,0% -3,6% -3,3% -7,0% 3,6% -12,9% -6,4% -9,0% 0,5% -12,4% 11,8%

€ € € € € € € €

11.735,16 10.645,87 11.015,08 11.383,58 12.452,96 13.673,45 15.350,12 139.296,33

21,1% 30,5% 35,9% 29,8% 33,6% 34,3% 17,8%

€ € € € € € € € € € € € €

2018 61.626,12 50.278,82 56.442,74 49.961,72 54.105,16 50.630,66 50.861,77 52.038,18 47.565,88 60.347,76 52.566,65 63.536,22 649.961,68

% -13,8% 1,1% -6,5% 10,6% 2,9% -6,0% 9,3% 0,5% 10,9% -4,4% 2,6% -2,4%

2020 17.600,92 16.600,97 11.671,89 1.288,99 14.074,06 16.699,84 15.461,76 18.332,37 17.587,06 13.987,65 11.919,78 155.225,29

€ € € € € € € €

14.212,08 13.896,02 14.965,04 14.780,46 16.634,49 18.360,69 18.084,99 184.466,91

-1,0% 20,2% 3,3% 24,0% 5,7% -23,8% -34,1%

€ € € € € € € €

€ € € € € € € € € € € € €

2019 53.120,03 50.828,76 52.775,11 55.257,19 55.654,85 47.583,68 55.600,12 52.309,94 52.772,76 57.720,79 53.951,39 62.031,61 649.606,23

% -5,7% -2,3% -30,2% -89,1% -100,0% -14,9% -8,7% -14,7% -1,1% -16,7% -30,9% -52,0%

2020 € 50.105,52 € 49.675,67 € 36.831,29 € 5.999,99 € 3,00 € 40.496,57 € 50.777,13 € 44.599,19 € 52.188,16 € 48.058,09 € 37.298,99 € 29.752,21 € 445.785,81

Parkeren Een direct effect van minder bezoek in de binnenstad is terug te vinden in het aantal autoparkeerders in de stad. Zie onderstaande tabel voor de inkomsten in 2020, vergeleken met de jaren daarvoor.

Figuur 1: Inkomsten parkeren tussen 2016 en 2020

Uit het overzicht is duidelijk af te leiden dat de oude parkeerautomaten vervangen zijn door nieuwe in de periode april en mei. Doordat deze automaten niet direct in bedrijf waren zijn de gemiddelde inkomsten op dat moment gedaald met ongeveer 95%. Vergeleken met 2019 scheelt dat ongeveer € 105.000. Het tweede wat opvalt is de sterke daling in november en december 2020. Dit heeft alles te maken met de lockdown en het besluit om het betaald parkeren te verkorten (van 18.00 naar 17.00 uur). Tot slot valt de algehele daling van de parkeerinkomsten uiteraard op. Dit heeft natuurlijk ook zijn weerslag op 2021. In januari 2020 werden ongeveer dezelfde inkomsten als in 2019 verwacht, ongeveer € 650.000. In werkelijkheid is dit € 205.000 lager uitgevallen. Deze lagere inkomsten zijn veroorzaakt door lagere bezoekersaantallen in de stad als gevolg van corona en het vervangen van de parkeerautomaten. In de circulaires van het rijk is aangegeven dat gemeenten op basis van de daadwerkelijke daling van de inkomsten worden gecompenseerd. In 2020 zijn de parkeerautomaten vernieuwd, dit heeft tot gevolg gehad dat er in deze periode niet is gehandhaafd op parkeren, maar vooral is gewaarschuwd. Dit heeft tot gevolg dat ook het aantal naheffingen achterblijft bij de begroting. Verkeersveiligheid Niet alleen in de binnenstad was het rustiger.

Ook op de weg is het flink rustiger, onder andere doordat er meer thuis wordt gewerkt. In het Oldenzaals verkeer zijn vorig jaar 160 ongevallen geregistreerd, 20 minder dan een jaar eerder. Hierbij zijn 33 inwoners gewond geraakt, 12 minder dan een jaar eerder. Er zijn geen dodelijke ongevallen geregistreerd. Uit deze gegevens is niet af te leiden dat deze daling werd veroorzaakt door een rustiger beeld op de weg. Oldenzaal kent al jaren een daling in het aantal ongevallen. Openbaar vervoer Het aantal buspassagiers is tijdens de lockdown sterk gedaald. In bepaalde gevallen met circa 80%. De bussen in Oldenzaal (en heel Twente) zijn grotendeels blijven rijden volgens de dienstregeling. Alleen enkele versterkingsritten (spitsuur) en enkele ritten in de avondperiode zijn vervallen en begin 2021 zijn buurtbussen en Twentsflex tijdelijk gestopt. Bij alle vervoerders in Nederland worden gebruikelijk op de tweede zondag in december wijzigingen in de dienstregeling doorgevoerd. Voor Overijssel zijn wel wijzigingen doorgevoerd, maar op verschillende momenten per regio. Landelijk en per regio is gekeken welke dienstregeling het beste past bij de huidige en toekomstige reizigersvraag. In verband met corona zijn een stuk minder reizigers die gebruik maken van het openbaar vervoer. De verwach-

7

ting is dat dit na corona niet meteen verandert. Er wordt naar verwachting meer thuisgewerkt, vergaderingen vinden vaker online plaats. Voor Oldenzaal wijzigt de dienstregeling voor 2021 niet. De Regiotaxi is tijdens de lockdown blijven rijden. Soms met aangepaste regels, zoals het eerder stoppen in de avonduren. Ook op het spoor is sprake van een drastische daling van het aantal passagiers. De treinen van Blauwnet (Keolis) zijn grotendeels blijven rijden volgens de dienstregeling. Ook de RB61 (Bielefeld-Bad BentheimOldenzaal-Hengelo) is volgens de dienstregeling blijven rijden. Afval Door de coronamaatregelen zijn mensen meer thuis en zien we een stijging van de hoeveelheid afval die inwoners aanbieden. Tot nog toe schatten we in dat in totaal 10% meer afval wordt aangeleverd dan in dezelfde periode vorig jaar. We zien dat ook terug bij de afvaloverlast op de milieupleintjes. U heeft onlangs een plan van aanpak besproken voor het terugdringen van deze overlast. Duurzaamheid Op het gebied van klimaatadaptie hebben we diverse fysieke bijeenkomsten niet kunnen organiseren. We wilden bijvoorbeeld in 2020 een zogenaamd klimaatgesprek (risicodialoog) voeren met inwoners. Dit is verschoven naar dit jaar. Er is gekozen om nieuw beleid voor een integrale klimaatvisie, met bijbehorende middelen, nog niet op te starten.

De indruk is dat inwoners de inrichting van hun tuin en omgeving meer waarderen als deze groener is. Dit kan betekenen dat, mede door corona, een belangrijke stap is gezet in klimaatbewustzijn. Met hopelijk als gevolg dat mensen hun tuinen gaan onttegelen en vergroenen. Ook heeft corona gevolgen gehad voor de voortgang van de Regionale Energie Strategie (RES) en de formulering van het windbeleid. Bij dat laatste onderwerp is de termijn van ter inzage legging verlengd, zodat iedere gemeente genoeg ruimte had om de inwoners voldoende digitaal te informeren. Er is gezocht naar andere manieren van participatie, inspraak en communicatie. Dit heeft wisselende successen gekend. Positief was het grote bereik van de webinar voor het WijkUitvoeringPlan De Thij (gasloos). Dit voorbeeld is uiteindelijk ook opgepakt bij het windbeleid in Noordoost Twente. Het organiseren van webinars kost meer geld dan het huren van een zaal voor een bewoners avond, echter is dit per bereikt persoon weer goedkoper. Infrastructurele projecten De infrastructurele projecten zijn in principe gewoon doorgegaan. Via een “corona” alinea in de opdrachtbrieven hebben we de aannemer/organisatie bij elk project de gewezen op de maatregelen van de rijksoverheid. Tijdens de uitvoering van de projecten zijn deze maatregelen goed opgevolgd.

8

3. a. b. c. d.

Programma Stedelijke en economische ontwikkeling Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Ruimtelijke ordening

e. Grondexploitatie niet-bedrijventerreinen f. Wonen en bouwen g. Musea / Cultureel erfgoed

Vrijetijdseconomie In de eerste lockdown, die juist was in de periode dat de branche normaal volop gaat draaien, heeft de vrijetijdsbranche volledig stilgelegen. Dit heeft een grote impact gehad op de ondernemers. Nadat de maatregelen werden versoepeld heeft de branche in de maanden juni, juli, augustus goed gedraaid vanwege de vele binnenlandse vakanties, maar de inkomsten zijn niet vergelijkbaar met voorgaande jaren. Sinds maart 2020 is bijna geen enkel evenement doorgegaan. Voorbeelden van normaal gesproken toonaangevende evenementen die niet doorgingen zijn de Boeskool is Lös en de Twente Ballooning. Vooral in het jaar dat veel evenementen en organisaties hun jubileum kenden, was dat erg spijtig. Het niet doorgaan van evenementen betekent dat er op een aantal plekken in de gemeentelijke begroting voordelen ontstaan. Daarbij gaat het met name om ambtelijke uren inzet, bijvoorbeeld voor vergunningverlening, schoonmaak, plaatsen van borden en handhaven. Ondernemers in de vrijetijdsbranche kunnen een beroep doen op verschillende rijksregelingen om de negatieve financiële gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Daarnaast heeft de gemeente geen voorschotaanslag toeristenbelasting geheven om ondernemers tegemoet te komen. Op basis van het daadwerkelijke aantal overnachtingen vindt achteraf verrekening plaats. Voor 2021 is dit besluit nog niet genomen.

Een aantal evenementenorganisaties heeft te maken met schadekosten door niet gedekte voorbereidende werkzaamheden, reeds gemaakte kosten en bestaande verplichtingen. Hierdoor heeft een aantal organisaties vanuit de gemeente hiervoor ondersteuning ontvangen via het behoud van (gedeeltelijk) verleende subsidies zonder geleverde tegenprestaties. Toerisme en recreatie Door de lockdown en beperkte vakantiemogelijkheden hebben veel Oldenzalers gebruik gemaakt van de lokale en regionale recreatieve voorzieningen. Er is onder meer volop gewandeld en gefietst in Noordoost Twente. De waardering en beleving van de eigen omgeving en de voorzieningen die er zijn, is sterk vergroot. Corona impact winkelgebieden Oldenzaal I&O Research heeft begin 2020 een ‘corona-oplegger’ geschreven op het Koopstromenonderzoek Oost-Nederland, waarin de corona-impact op het consumentengedrag, op winkelgebieden en op het perspectief van die winkelgebieden wordt geanalyseerd. Het onderzoek geeft onder meer inzicht in de uitgangssituatie van winkelgebieden (voor de coronacrisis), de impact van corona en het perspectief voor de komende jaren. Een aantal relevante inzichten:  De veronderstelling is dat winkelgebieden die er voor de coronacrisis goed voor stonden, beter kunnen herstellen van de negatieve effecten.

De uitgangssituatie van een winkelgebied wordt onder andere afgemeten aan vloerproductiviteit, leegstandspercentages, regiofunctie en consumentenwaardering. Oldenzaal scoort hierbij gemiddeld een 3,2 (schaal 1-5): een redelijke uitgangssituatie;  De corona-weerbaarheid van een winkelgebied wordt vervolgens bepaald op basis van de brancheverdeling in het gebied (aandeel mode, horeca, levensmiddelen), de schaalgrootte van de winkels en de omvang van het winkelgebied. Oldenzaal scoort gemiddeld een 2,5 op dit onderdeel, wat betekent dat de binnenstad veel impact ervaart van de coronacrisis;  Ook qua toekomstperspectief scoort Oldenzaal een 2,5. Deze variabele wordt bepaald wordt bepaald op basis van de bevolkingsprognose, het inkomensniveau en het aandeel 65-plussers.

9

Samengevat is de uitgangssituatie van Oldenzaal redelijk goed, maar zijn de te verwachten effecten van de coronacrisis groot en is het toekomstperspectief niet optimaal. Figuur 1 (hieronder) geeft de situatie van de kernwinkelgebieden in Overijssel weer. Uit de figuur komt duidelijk naar voren dat de grotere steden meer impact ervaren van de negatieve effecten van corona dan de kleinere steden. Figuur 1 – Uitgangssituatie en corona-impact kernwinkelgebieden Overijssel

Gevolgen corona voor koopstromen Een aantal conclusies uit het bovengenoemde onderzoek met betrekking tot koopstromen:  Consumenten wilden tijdens de coronacrisis vooral snel en veilig winkelen. Dit veranderde koopgedrag van consumenten zien we terug in het bezoek aan kernwinkelgebieden. Kernwinkelgebieden met enerzijds veel horeca en modewinkels en anderzijds een grote afhankelijkheid van (buitenlands) toerisme, Duitse toevloeiing en consumenten die van verder weg komen, worden het zwaarst getroffen door de coronacrisis.  Corona treft juist minder de (kleinere) winkelgebieden die meer gericht zijn op dagelijkse boodschappen en dichter bij huis zijn. Ook wijkcentra en grootschalige concentraties konden tijdens de coronacrisis rekenen op een grotere bezoekersstroom. De grootschalige locaties profiteerden van de omzetgroei in bouwmarkten, tuincentra en meubelzaken.  Woonboulevards ondervinden waarschijnlijk wel de effecten van een mogelijk naderende recessieperiode.  Online kanalen profiteren. Sinds het uitbreken van de coronacrisis namen de totale detailhandelsbestedingen in vrijwel alle branches (met uitzondering van de kleding- en schoenenbranche) toe. De omzetgroei in de detailhandel vond vooral online plaats (webwinkels en multichannelers). Vrijwel alle niet-dagelijkse producten kocht men ten tijde van de coronacrisis vaker online dan daarvoor.

We verwachten dat deze toegenomen online oriëntatie na de coronacrisis deels beklijft. Ook boodschappen kocht men vaker online, al het online aandeel nog steeds beperkt.  De ruimtelijke (fysieke) koopstromen nemen steeds verder af (met uitzondering van toevloeiing vanuit Duitsland en/of toeristische bestedingen in winkels). Consumenten kopen vaker vanuit huis (online) en dichter bij huis (er wordt minder ‘gewinkeld’). De grote ondersteunende winkelgebieden konden juist rekenen op een groeiende belangstelling van de consument. Grote winkels met royale parkeerruimte gericht op gemak en comfort bleken in trek en in bepaalde opzichten ook een stukje van de niet-dagelijkse functie van de kernwinkelgebieden over te nemen.

10

Binnenstad Oldenzaal Promotie heeft tijdens de coronacrisis een aantal zaken opgepakt om sterker door deze lastige tijd heen te komen:   

Oldenzaal Samen Sterk! Het platform KoopinOldenzaal.nl is opgestart. Campagne Shop veilig in Oldenzaal

Er zijn vanuit de provincie twee subsidies ontvangen vanuit de zogenaamde stadsarrangementen. Dit zijn arrangementen die speciaal zijn opengesteld voor gemeenten die in deze coronacrisis samenwerkingsacties in het centrum willen opzetten of versnellen. Vanuit het eerste crisisarrangementen hebben we € 27.100 ontvangen voor bovenstaande zaken. Bij de tweede ronde stadsarrangementen hebben we een aanvraag gedaan van € 37.000 en deze ook ontvangen voor de volgende activiteiten:  Ondersteunen acties tijdens de feestmaand (bijdrage € 5.000)  Oldenzaal in kerstsferen (bijdrage € 5.000)  0-meting mysterie shoppers (bijdrage € 9.500)  Ondersteuning aanjagen samenwerkingen (bijdrage € 5.000)  Deelnemen gezamenlijk online (bijdrage € 2.500)  De digitale Oldenzaal Pas (bijdrage € 10.000). Daarnaast zijn diverse werkgroepen opgestart, waaronder de werkgroep Retail en Horeca en een aparte werkgroep Horeca. Samen met ondernemers, de gemeente en Oldenzaal Promotie is in eerste instantie gekeken hoe de binnenstad van Oldenzaal op een veilige en gastvrije manier bezoekers kon ontvangen. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke aanpak en afspraken, waaronder de spelregels over de terrassen. Na overleg met de ondernemers is besloten om horecaondernemers een tijdelijke ontheffing te verlenen voor parkeren op de Groote Markt.

Hierdoor kan eind van de middag geparkeerd worden op de Groote Markt voor het inladen van maaltijden. Voor het afhalen van maaltijden kunnen bezoekers parkeren op de reguliere parkeerplekken. Vanaf 17.00 uur is het voor bezoekers tijdelijk gratis parkeren. Wonen en bouwen Vooralsnog zien we geen negatief effect van de corona op de ruimtelijke projecten die in voorbereiding of in uitvoering zijn. Wel zien we dat onze werkwijze wordt beïnvloed door de coronamaatregelen. De vanzelfsprekendheid waarmee mensen werden uitgenodigd voor informatie en overleg is niet meer. Veelal vangen we dit op middels digitale gesprekken en bij uitzondering in gesprekken in klein comité. Bij enkele projecten heeft dit wel tot enige vertraging geleid, omdat deze nieuwe werkwijze moest worden ingeregeld. We zien ook dat het aantal aanvragen voor omgevingsvergunningen, aanvragen tot vooroverleg en principeverzoeken groot blijft. Een onderbouwde verklaring is hier niet voor, wel lijkt het aannemelijk dat nu mensen meer tijd in hun woonomgeving verblijven, zij ook meer vragen/wensen hebben. Ook kan de financiële situatie van een inwoners een reden zijn voor (ver)bouwplannen.

11

4.

Programma Cultuur, sport en ontspanning

a. Sportbeleid activering b. Sportaccommodaties c. Cultuurpresentatie, -productie en –participatie

d. Cultureel erfgoed e. Musea f. Media

Cultuur De coronamaatregelen hebben enorme gevolgen voor de cultuursector. Zowel bij grote publieksinstellingen als kleinere (amateurkunst)verenigingen. Het merendeel van de culturele activiteiten, educatie en cultuurbeoefening en beleving is stil komen te liggen. Veel Oldenzaalse organisaties kunnen niet of nauwelijks inkomsten genereren waardoor zij exploitatietekorten oplopen. Daarnaast is de sociaal-maatschappelijke impact groot. Daar waar amateurs, vrijwilligers en bezoekers elkaar gewoonlijk wekelijks ontmoeten om samen activiteiten te ondernemen en beleven, is er ineens lange tijd niets. Juist vanuit onze beleidsdoelstellingen wordt ingezet op cultuur en erfgoed als bindmiddel, onder meer met betrekking tot zorg en welzijn en de (vrijetijds)economie. Daarvoor is een sterke culturele infrastructuur van groot belang. In 2020 is het de meeste instellingen en verenigingen (soms met hulp) gelukt om overeind te blijven, de vraag is of dit in 2021 ook nog lukt. De culturele infrastructuur in Oldenzaal is van belang voor de vitale samenleving die Oldenzaal is en wil blijven. Naast de vier grote culturele instellingen - Stadstheater De Bond, de bibliotheek, Kaliber Kunstenschool en het Palthehuis - bestaat deze sector voor 95% uit verenigingsleven (zie: Infografic Resultaten impact corona cultuurregio Twente).

In Oldenzaal gaat het om ruim 50 verenigingen, koren, theatergroepen en clubs. Naast de financiën is het effect op de sociale structuur het grootst bij deze vrijwilligersorganisaties. Het culturele veld heeft over het algemeen veel veerkracht getoond en geprobeerd waar mogelijk activiteiten (in aangepaste vorm) te laten plaatsvinden. Zoals ontwikkeling van nieuwe lesvormen (via het beeldscherm), online-initiatieven, speciale ‘coronavoorstellingen’ (met of op afstand), intensiever gebruik van sociale media, digitale uitvoering van activiteiten zoals de grote Oldenzaalse quiz, digitalisering van muzieklessen en streaming van concerten. Een programma als Twents Zilver bewees, door de directe contacten die worden gelegd met de doelgroep senioren, eens te meer de waarde die cultuurparticipatie heeft voor kwetsbaren. Door nieuwe en vernieuwende activiteiten, hadden instellingen de mogelijkheid zichzelf bij een ander/breder publiek te laten zien, wat wellicht in de toekomst een positief effect heeft. Door de afname in activiteiten name bezoekers- en deelnemersaantallen af en daarmee de inkomsten van de hele sector. Met name culturele organisaties die normaliter veel publieksinkomsten binnenhalen en afhankelijk zijn van concerten, uitvoeringen en evenementen hebben het financieel zwaar.

Dit geldt zowel voor een aantal grote instellingen zoals het stadstheater en de musea, als voor kleinere (amateurkunst)verenigingen zoals het stadsjongenskoor en midwinterhoornblazers. Na een intensieve lobby (met name ook vanuit de Cultuurregio Twente) zijn er specifieke middelen verleend aan gemeenten voor ondersteuning aan de lokale culturele sector. Het merendeel van de culturele instellingen komt namelijk niet in aanmerking voor compensatie en zijn dus aangewezen op de gemeente. Een aantal instellingen en individuele beoefenaars (zoals ZZP-ers) hebben wel gebruik kunnen maken van de NOW- en TOZO-regeling e.d. De middelen die wij op dit moment al hebben ingezet per instelling vindt u in hoofdstuk 7 onder punt 15. Wij hebben ondersteuning verleend aan organisaties die met acute liquiditeitsproblemen te kampen hadden en deze niet meer konden opvangen vanuit hun eigen (algemene) reserves. Op de korte termijn waren zij daarmee geholpen, maar zorgen over de lange termijn blijven. Veel organisaties hebben te maken met vermindering van het weerstandsvermogen. De negatieve exploitaties bij verschillende culturele instellingen en verenigingen kunnen incidenteel nog worden opgevangen, maar voort-

12

during van de huidige omstandigheden zal ongetwijfeld leiden tot meer financiële ondersteuningsaanvragen. De eerste aanvragen zijn eind 2020, begin 2021 ontvangen en toegekend. We zijn voortdurend in gesprek geweest met de organisaties in de culturele sector om hen zowel inhoudelijk als financieel te ondersteunen. Er is nauw contact geweest over de vertaling van de coronamaatregelen. De voortdurend wisselende rijksmaatregelen voor deze sector maakten de situatie complex. We hebben aangegeven coulant om te gaan met subsidieprestaties die gesteld zijn aan de reeds verleende subsidies in 2020. Dit geldt met name voor de structureel gesubsidieerde instellingen. Zij krijgen in principe een vaststelling conform de subsidieverlening. Een groot deel van de culturele evenementen en projecten zijn verschoven naar 2021. De daarvoor verleende subsidies zijn per beschikking doorgezet ter besteding in het betreffende jaar. Het gaat bijvoorbeeld om het Jongenskorenfestival ‘Boys keep on singing’, de Kinderpassie van de stichting Zuurstoffabriek, en de première van jeugdcircus Tubantino. Met cultuur en evenementenorganisaties die daadwerkelijk schade hebben geleden door het niet doorgaan van hun activiteiten zijn afspraken gemaakt over gedeeltelijk behoud van subsidies en/of kwijtschelding van leges.

Dit is bijvoorbeeld het geval voor de stichting Oldenzaal Paasvuur, de Boeskool is Lös, Hulsbeekdag en het Smartlappenfestival. Sport De coronamaatregelen hebben een enorme impact gehad op de sportsector. De clubs en verenigingen werden geconfronteerd met het van de ene op de andere dag stilleggen van alle activiteiten en het sluiten van de accommodaties. Een belangrijke inkomstenbron is de aan de sport gerelateerde horeca. De kantines moesten dicht en (een deel van) de aanwezige voorraad kon vernietigd worden. Daar waar we in Oldenzaal zoveel mogelijk mensen willen laten sporten en bewegen om gezond te blijven en elkaar te ontmoeten, zien we coronabuikjes, verveling en eenzaamheid ontstaan. De samenwerking tussen de ondertekenaars van het sportakkoord is voor een groot deel stil komen te liggen. En het is nog onzeker of BoesCoolFit zijn activiteiten kan blijven organiseren. Sport en bewegen, zoals we in Oldenzaal gewend waren, is komen stil te staan en is op zoek gegaan naar alternatieven. De buurtsportcoaches worden bijvoorbeeld op allerlei meer corona gerelateerde terreinen ingezet. Na de eerste lockdown betaalden de leden keurig de contributie, steeds vaker horen we nu dat leden opzeggen of niet meer de volle contributie willen betalen.

Vier op de tien sportverenigingen in Nederland maken zich (ernstige) zorgen over de gevolgen van de coronacrisis voor de vereniging (bron: onderzoek van het Mulier Instituut). In Oldenzaal heeft de eerste lockdown geen directe gevolgen gehad voor de ledenaantallen. Gemiddeld verwachten verenigingen in 2020 een omzetderving van 19%. De grootste door corona geleden schadeposten zijn; inkomstenderving kantines, terugloop contributies, wegvallen sponsoring. Onze sportaccommodaties zijn tijdelijk of gedeeltelijk gesloten de afgelopen periode. We hebben voor deze periode huren kwijtgescholden. Sport Oldenzaal BV heeft een extra bijdrage ontvangen om het exploitatietekort over 2020 op te vangen. De periodes dat de sportaccommodaties wel open zijn geweest zijn er maatregelen getroffen, bijvoorbeeld extra schoonmaak, plaatsen van dispensers, informatie over de maatregelen ophangen in de sporthallen en extra controles op bijvoorbeeld legionella. Er zijn ook sporten die door corona een groei doormaken. Denk hierbij aan paardrijden, vissen, golf, tennis, maar ook het joggen, wielrennen (mountainbiken) en wandelen. De digitale lessen en workouts hebben een enorme opmars gemaakt.

13

Bij het opstarten na de eerste lockdown werd door binnensportverenigingen gebruik gemaakt van de faciliteiten van de buitensport. Verenigingen weten elkaar te vinden. Daar waar het kan zetten verenigingen zich in om activiteiten te organiseren. Denk bijvoorbeeld aan interne competities voor de jeugd. Buurtbeweegcoaches en vakleerkrachten ontwikkelen aanbod voor 15 tot 18-jarigen die normaal niet bewegen.

Voorbeelden positieve effecten op sport in Oldenzaal zijn:  De actie van de buurtbeweegcoaches die tijdens de lockdown met inwoners die een balkon hebben gezamenlijk gingen bewegen.  De creatieve manieren die sportaanbieders ontwikkelden om de leden toch nog mogelijkheden tot bewegen te kunnen bieden. Veelal werd met de gemeente afgestemd wat binnen de op dat moment geldende regels paste.  Veel sportaanbieders zijn overgegaan tot het aanbieden van digitale trainingen/workshops, denk daarbij aan Quick gym, yoga, sportscholen, enz.  Grote groepen inwoners die alleen, al dan niet in groepsverband (familie) zijn gaan wandelen (met of zonder de app het ommetje), fietsen, mountainbiken, enz. De periode tussen de 1e lockdown en de 2e lockdown (sporten was onder voorwaarden mogelijk) hebben diverse verenigingen en particulieren hun reservering voor de gymzalen en de sporthallen geannuleerd. Sportverenigingen die sporten op een buitensportaccommodatie hebben om huurteruggave gevraagd voor het gebruik van de kleedkamers. Het rijk heeft compensatiemaatregelen toegezegd m.b.t. het kwijtschelden van huur tijdens de verplichte sluiting van de accommodaties. Voor verenigingen is een Tasoregeling van toepassing. Beide toezeggingen gelden voor de 1e lockdown van 15 maart tot en met 1 juni. Voor zwembaden en schaatsbanen is een aparte regeling samengesteld.

De door het rijk ingestelde compenserende maatregelen die genomen zijn om de negatieve effecten zo veel mogelijk op te vangen:  Tegemoetkoming verhuurders sportaccommodaties (TVS) Een huurkwijtscheldingsregeling (TVS) voor verhuurders die een accommodatie verhuren aan een sportvereniging.  Tegemoetkoming amateursportorganisaties (TASO) Een regeling tegemoetkoming in de vaste lasten voor verenigingen met accommodatie in eigendom of beheer (TASO). 14

 

Specifieke Uitkering IJsbanen en Zwembaden (SPUK IJZ) Uitkering voor gemeenten en exploitanten van ijsbanen en zwembaden die door corona in de financiële problemen zijn gekomen. Daarnaast kunnen sportverenigingen gebruik maken van de NOW-regeling als zij vast personeel in dienst hebben. De NOW-regeling is bedoeld voor werkgevers die als gevolg van het coronavirus kampen met een substantieel omzetverlies (ten minste 20%). Zij kunnen bij het UWV een aanvraag indienen voor een tegemoetkoming in de loonkosten, en hiervoor een voorschot ontvangen.

De Oldenzaalse sportverenigingen zijn op de hoogte gebracht van de mogelijke ondersteuningsmogelijkheden. Hoewel de ondersteuningsmaatregelen veelal onvoldoende zijn om alle financieel geleden schade te kunnen dekken, krijgen we in Oldenzaal gelukkig (nog) geen berichten dat sportverenigingen door corona dreigen om te vallen.

15

5. a. b. c. d. e. f. g. h.

Programma Maatschappelijke Ondersteuning Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Cultuurpresentatie, -productie en - participatie Media Wijkteams Inkomensregelingen Samenkracht en burgerparticipatie

i. Begeleide participatie j. Arbeidsparticipatie k. Maatwerkvoorzieningen (WMO) l. Maatwerkdienstverlening 18+ m. Maatwerkdienstverlening 18n. Geëscaleerde zorg 18+ o. Geëscaleerde zorg 18p. Volksgezondheid

Samenwerking en netwerken Corona heeft veel effect op het welzijn van onze inwoners. De bestaande netwerken in Oldenzaal zijn zo stevig dat men elkaar snel weet te vinden. Er wordt effectief samengewerkt. Er ontstonden nieuwe initiatieven die snel opgepakt konden worden. Korte lijnen met een duidelijk doel voor ogen om de inwoner zo goed mogelijk te ondersteunen in coronatijd. Dit is een waardevolle basis die in de coronatijd verstevigd is en geleid heeft tot onder andere intensievere vormen van samenwerking tussen bijvoorbeeld het sociaal team en onze collega’s binnen het sociaal domein en het ROZ. Daarnaast bleek de website Ons helpt ons een goed middel om vraag en aanbod rond corona te matchen. Op dit moment is het aantal vrijwilligers dat een handje wil toesteken groter dan de bekende vraag naar ondersteuning. Daarnaast is de website een goed informatiemiddel. Kijkend naar onze beleidsdoelstellingen kan geconcludeerd worden dat vooral op de beleidsdoelstellingen waarin samengewerkt wordt met partners de vertraging is opgetreden. Dit heeft meerdere oorzaken te weten:  De focus en daarmee onze inzet en de inzet van onze partners, was en is gericht op het omgaan met de coronacrisis maar ook op het voorzetten van bestaande activiteiten/dienstverlening richting inwoners.

 Er kwamen nieuwe vraagstukken op ons af, denk bijvoorbeeld aan het organiseren van de bredere toegang tot de noodopvang, het signaleren van problemen bij bijvoorbeeld eenzame ouderen en kwetsbare kinderen.  De omschakeling naar bijna volledig digitaal werken en daarmee de andere wijze van overleggen met collega’s en externe partners. Het heeft tijd nodig gehad om op deze wijze elkaar te vinden en effectief te vergaderen. Doelstellingen waar tijdsdruk op zat zijn behaald. Een voorbeeld hiervan is de uitbreiding van het aantal VVE-uren van 10 naar 16 uur per week per kind, maar ook de verruiming van het aantal VVEaanbieders. Er is een groot beroep gedaan op de creativiteit en flexibiliteit van zowel onze medewerkers als van onze samenwerkingspartners en inwoners. Dit heeft geleid tot andere manieren van samenwerken, aanbieden van voorzieningen en gesprekken voeren. Nieuwe inzichten die ook na corona volop ingezet kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan de individuele ondersteuning via videobellen. Ouderen worden digitaal vaardiger, hier wordt ook veel op geïnvesteerd door verschillende partijen. Bij de Actieve Ontmoeting is hierop ingezet door onderling contact te houden via WhatsApp groepen en videobellen. De versnelde digitalisering bij ouderen biedt perspectief bij de zorg rondom deze groep. Voor bepaalde groepen blijkt dat de rustiger (thuis)omgeving positief uitwerkt.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan kinderen die gevoelig zijn voor prikkels, maar ook aan groepen ouderen in zorginstellingen. Onderwijs Het effect van corona in het onderwijs is verstrekkend. Kinderen en jeugdigen, in de volle breedte van VVE tot en met vervolgonderwijs, ondervinden hiervan de gevolgen. Zowel op de korte als op de (middel-) lange termijn. Deze effecten vinden wij terug bij het individuele kind, maar ook bij het groter worden van de afstand tussen kansrijke en kansarme kinderen. Daarnaast heeft het niet naar school 16

kunnen gaan gevolgen voor de emotionele en sociale ontwikkeling van kinderen. In Oldenzaal is van meet af aan de samenwerking gezocht tussen leerplicht, team jeugd en onderwijs om te zorgen dat de kwetsbare kinderen in beeld bleven en zoveel mogelijk naar de noodopvang konden. De veranderende thuissituatie van vele inwoners kan leiden tot spanningen binnen het gezin, waarbij schade opgelopen wordt op het sociaal-emotionele vlak. Daarnaast constateren wij de effecten van niet ingezette zorg of minder intensieve vormen van zorg. In de eerste lockdown zijn veel partijen die betrokken zijn in het maatschappelijk domein gebeld door de gemeente om het gesprek aan te gaan waar knelpunten waren en hoe deze opgevangen konden worden, maar ook om ze een hart onder de riem te steken. In de periode 16 maart tot en met 7 juni 2020 was in verband met het coronavirus de kinderopvang gesloten. Ouders/verzorgers zijn in maart opgeroepen om de rekening voor de opvang te blijven betalen in deze periode. Op deze wijze kon het gemeentelijke aanbod rondom kinderopvang in stand worden gehouden. Daarbij is ook gecommuniceerd dat ouders een vergoeding krijgen voor het betalen van de eigen bijdrage in deze periode. Dit gold ook voor ouders/verzorgers van een kind dat gebruik maakt van de gemeentelijke regelingen voorschoolse educatie, peuteraanbod en sociaal medische indicatie.

Deze ouders zijn hiervoor gecompenseerd. Daarnaast hebben scholen en kinderopvang kosten gemaakt voor de organisatie van de noodopvang. Zij zijn hiervoor gecompenseerd. Zie voor de financiële consequenties paragraaf 7 onder punt 19. Wanneer leerlingen niet deelnemen aan online of fysiek onderwijs volgt een reguliere verzuimmelding. Jongeren worden minder vaak uitgenodigd voor een fysiek gesprek. Zij ontvangen wel een waarschuwingsbrief of er wordt een digitaal gesprek gepland. Daarnaast hebben leerplichtambtenaren huisbezoeken gedaan. Voor corona was het niet mogelijk om digitaal lessen te volgen, alles moest fysiek. Onderwijsinstellingen mochten geen digitaal aanbod doen. Door corona is digitaal onderwijs wel (noodgedwongen) toegestaan. Dit opent de poort om na corona hybride onderwijs te blijven aanbieden. WMO en Jeugd Bepaalde vormen van jeugdhulp en ondersteuning binnen de WMO konden niet worden verleend, omdat dit niet volgens de coronarichtlijnen kon worden uitgevoerd. Aanbieders hebben alternatieven bedacht, bijvoorbeeld beeldbellen met cliënten (geen fysiek contact) en werken in kleinere groepen of individueel. Partners in het maatschappelijk veld, te weten zorgaanbieders en verenigingen, hebben het financieel lastig in deze coronatijd. Inkomsten vallen weg door corona-gerelateerde zorguitval.

Activiteiten worden op een alternatieve manier aangeboden, denk hierbij aan een aangepast programma in kleinere groepen, activiteiten voor thuis is in combinatie met onlineactiviteiten, activiteiten in de buitenlucht. Dit vraagt vaak om extra investeringen. Deels zijn de zorgpartijen (in de eerste lockdown) financieel gecompenseerd voor niet verleende zorg. De gemeenten moeten een continuïteitsbijdrage betalen (maart tot en met juni). De daadwerkelijke afrekening hiervan vindt in het eerste kwartaal van 2021 plaats. Verder speelt dat aanbieders een aanvraag kunnen doen voor gemaakte meerkosten. Aanbieders konden hier nog tot eind januari 2021 een aanvraag voor doen. Dit loopt via het OZJT. Op dit moment kunnen we nog niet inschatten in hoeverre de landelijke bijdrage die we hiervoor krijgen toereikend is en of dit financiële gevolgen zal hebben voor ons en/of de aanbieders. Tot slot hebben de gemeenten een taak om maatwerkafspraken te maken over oplossingen voor het wegvallen van omzet in de tweede helft van het jaar. Het is nog onduidelijk wat de financiële gevolgen hiervan zijn. Met name de Ondersteunende Begeleiding heeft afgelopen jaar regelmatig op een alternatieve manier plaatsgevonden. Denk hierbij aan een aangepast programma in kleinere groepen, activiteiten voor thuis in combinatie met onlineactiviteiten of activiteiten in de buitenlucht.

In het geval dat een groep tijdelijk moest sluiten als gevolg van corona hebben aanbieders (vaak telefonisch) contact gehouden met cliënten en mantelzorgers. 17

Werk en inkomen / minimabeleid Ten gevolge van corona is de dienstverlening op het gebied van werk en inkomen aangepast. Voor gesprekken/intakes geldt dat deze niet fysiek, maar digitaal hebben plaatsgevonden, tenzij er sprake was van een bijzondere situatie. Wanneer er sprake was van een bijzondere situatie zijn geen huisbezoeken afgelegd, maar hebben eventuele fysieke intakes altijd in het stadhuis plaatsgevonden. Op basis van de opgedane ervaringen is na verloop van tijd besloten om de intakes voor de doelgroepen jongeren en statushouders wél weer fysiek te plannen; omdat digitale intakes niet goed bleken te werken. Daarbij is dus doelgroepgericht gekeken. Er is soepeler omgegaan met de verplichtingen die gepaard gaan met een uitkering vanuit de Participatiewet. Denk aan de sollicitatieplicht en de zoekperiode voor de doelgroep jongeren. Als onderdeel van het steun- en herstelpakket stelt het kabinet in 2020 en 2021 extra middelen voor de re-integratie van bijstandsgerechtigden beschikbaar. Gemeenten ontvangen deze extra middelen zodat zij de reguliere dienstverlening op peil kunnen houden nu de instroom in de bijstand toeneemt. Voor Oldenzaal bedroeg dit in 2020 € 48.251.

Aangezien er in 2020 nog geen substantiële stijging van het aantal bijstandscliënten heeft plaatsgevonden is het budget participatie/re-integratie voldoende gebleken Het is de verwachting dat in de (nabije) toekomst zich meer mensen gaan melden met schulden en/of aanspraak gaan doen op de diverse regelingen minimabeleid. Een grotere groep zal terugvallen (vanuit WW) op de bijstand. Met betrekking tot zelfstandigen zullen de aanvragen voor financiële ondersteuning zeker toenemen wanneer in de toekomst het ondersteuningspakket van het rijk voor deze doelgroep beëindigd wordt De WSW-locatie Oldenzaal heeft in de periode half maart tot en met juni 2020 de activiteiten stilgelegd. Dit heeft geleid tot een omzetdaling voor Larcom. Deze daling was groter dan gecompenseerd kon worden door de NOW1 en NOW2 regelingen. Dit nadeel is aan ons doorberekend voor een bedrag van € 159.000. Als uitvoerder “beschut werk” moet Larcom daarnaast extra m2 bij huren om te voldoen aan de richtlijn van 1,5 meter afstand. De kosten hiervan bedragen € 62.000. Ook zijn de detacheringsinkomsten achtergebleven bij de raming. Het gedeelte hiervan dat een gevolg is van de coronacrisis bedraagt ongeveer € 250.000. Zie voor de financiële consequenties paragraaf 7 onder punt 2. Welzijn Maatschappelijke organisaties zien in deze coronatijden de vraag aan dienstverlening veranderen.

Deze partijen hebben vaak een subsidierelatie met ons. In gesprekken is gekeken wat dit betekent voor de subsidieverlening en worden hier aanvullende afspraken over gemaakt. Subsidies zijn niet verlaagd en er is vooral gekeken naar alternatieve dienstverlening. In de tweede golf zien wij steeds meer de effecten voor de mantelzorgers van de coronacrisis. Daarnaast ontvangen wij signalen vanuit zorgaanbieders dat mensen door het niet doorgaan van groepsactiviteiten vanuit de algemene voorzieningen, eerder een (duurdere) maatwerkvoorziening aanvragen. Eenzaamheid Het thema eenzaamheid vraagt nadrukkelijk aandacht. Groepsgewijs aanbod vanuit de welzijnsorganisatie en vanuit het verenigingsleven kon en kan geen doorgang vinden vanwege de maatregelen. Kwetsbare inwoners maken minder gebruik van het doelgroepenvervoer. Enerzijds, omdat zij bang zijn voor besmettingen, anderzijds omdat door de RIVM-maatregelen er vertraging plaatsvindt op ritten. In de eerste periode heeft Impuls (op afstand) huisbezoeken gedaan bij de meest kwetsbare inwoners met een informatieve nieuwsbrief. Daarnaast is de bereikbaarheid van het sociaal team vergroot.

18

6.

Organisatie

Uiteraard heeft de coronacrisis gevolgen gehad voor de ambtelijke organisatie en de manier van werken. Van de ene op de andere dag zijn de meeste collega’s vanuit huis hun werk gaan doen en dat heeft een grote impact gehad op de organisatie. Het informele circuit in het stadhuis, dat voor de cultuur, de werksfeer en de kwaliteit van de output zeer waardevol is, kwam stil te liggen. En we hebben als organisatie geprobeerd om zo snel mogelijk die bal op te pakken door via het scherm alternatieven aan te bieden en elkaar betrokken te houden bij de organisatie. Dat doen we – nog steeds – onder meer door de medewerkers te voorzien van periodieke vlogs, digitale bijeenkomsten te organiseren, attenties thuis te sturen, kijkjes achter de schermen te bieden bij collega’s en tips te geven om het werken thuis zo aangenaam mogelijk te maken. Maar zoals dat voor het bestuur geldt, is dat ook voor de organisatie zo: online kun je nooit de toegevoegde waarde van persoonlijk contact vervangen. De medewerkers voor wie thuiswerken onmogelijk was qua aard van het werk of die hier zeer onder gebukt gingen hebben we - uiteraard onder stikte voorwaarden qua coronamaatregelen - de gelegenheid geboden om wel op locatie te komen werken. Voor delen van de organisatie betekende de coronacrisis een versnelling in het werk, op andere plekken was het een vertragende factor.

Over de gehele linie hebben we met elkaar de productie behoorlijk op peil weten te houden in een over het algemeen prettige werksfeer, op afstand. De medewerkers hebben daarbij flexibiliteit en creativiteit getoond. In deze paragraaf informeren we uw raad over de stand van zaken van de ambtelijke organisatie. Alle ontwikkelingen die zijn doorgemaakt en de stappen die zijn gezet om onze gemeentelijke dienstverlening zoveel als mogelijk te continueren passeren daarbij de revue. Continuering van de dienstverlening Continuïteitsplan Vanaf de 1e coronagolf die begon in maart 2020 hebben we gewerkt aan een continuïteitsplan voor onze organisatie. Welke werkzaamheden moeten altijd doorgang vinden en hoe organiseren we dat bij grootschalige uitval van collega’s deze werkzaamheden toch uitgevoerd worden? Hiervoor is per team een plan bedacht qua capaciteit en werkverdeling en daarnaast zijn procedures en werkzaamheden nader beschreven. Thuiswerken Door de coronacrisis moesten we als organisatie opeens allemaal zoveel mogelijk thuiswerken. Gebleken is dat onze organisatie hierop eigenlijk al best goed was voorbereid. Onze digitale infrastructuur was zodanig op orde dat de meeste collega’s snel de overstap konden maken. Voor een aantal collega’s moest nog aanvullende voorzieningen geregeld worden zoals een laptop of mobiele telefoon.

Ook zijn medewerkers in de gelegenheid gesteld om een aantal voorzieningen, zoals beeldschermen, bureaustoelen e.d. van kantoor tijdelijk mee te nemen naar huis. Van deze mogelijkheid hebben veel medewerkers gebruik van gemaakt. Dit is erg positief, omdat zij zo thuis een zo passend mogelijke werkplek kunnen creëren. De verwachting is dat na corona meer collega’s deels thuis blijven werken. Dit heeft effect op wie we zijn als organisatie, maar ook op de benodigde werkplekken (aantal en soort) in het stadhuis. Om hier als organisatie richting aan te geven wordt ‘thuiswerkbeleid’ opgesteld. Om zicht te krijgen op hoe de medewerkers hierover denken is een enquête uitgezet. De resultaten van deze enquête worden meegenomen in het thuiswerkbeleid. De uitkomsten van de hiervoor genoemde enquête geeft o.a. ook inzicht in de andere behoeften van medewerkers. En biedt daarmee de leidinggevenden waardevolle input hoe zij hierin de teams kunnen faciliteren en begeleiden. Want ook qua leidinggeven verandert er veel. Flexibel werken betekent voor de leidinggevende nog meer vertrouwen geven, loslaten van controle, meer sturen op resultaten, het 19

behouden van een duurzame band met je collega’s en blijven werken aan de sociale cohesie in het team en daar buiten. Voor de medewerker geldt: meer eigen regie, verantwoordelijkheid en ruimte. En dit alles op maat, naar behoefte en noodzaak. Programma Contact Met de verhuizing van het Maatschappelijk Plein naar het stadhuis zijn nog niet de ambities bereikt zoals we die geformuleerd hebben binnen het programma Contact – deelproject huisvesting. Om hier een vervolg aan te geven willen we onder andere een behoefte-onderzoek doen onder de medewerkers. Wat is nodig om zo optimaal mogelijk activiteitgericht te werken en daarmee onze dienstverlening aan de inwoners naar een hoger level te tillen. Alvorens dit onderzoek uit te kunnen voeren is het belangrijk dat we weer in de normale situatie op kantoor kunnen werken. Het uitvoeren van dit onderzoek is om die reden uitgesteld. Uitgangspunt binnen het programma Contact is dat voor elke medewerker elke dag een geschikte werkplek voorhanden is. De vraag is wat de uiteindelijke gevolgen van de coronacrisis zijn ten aanzien van onze manier van werken. Blijven we bijvoorbeeld in de toekomst meer thuiswerken of niet? Dit kan effect hebben op het hierboven genoemde uitgangspunt en daarmee op de uiteindelijke inrichting en de bijbehorende voorzieningen in het stadhuis.