8a.1 Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030
Tekst van het document
Lijst verbonden partijen Bedragen x € 1.000 Vorm van | Omvang | Financiële | Eigen | Eigen | Vreemd | Vreemd | Verwacht Verbonden Partij | Programma | Belang | Belang | Bijdrage | Vermogen 1/1 | Vermogen 31/12 | Vermogen 1/1 | Vermogen 31/12 | Risico's | Resultaat SOZOG | 5 | GR | 11 | 0 | 0 | 13 | 13 | Laag | 0 VKB | 1 | GR | 1.358 | 0 | 0 | 3.189 | 1.389 | Laag | 0 Afeer | 3 | GR | 19.290 | 1.498 | 634 | 9.842 | 10.258 | Laag | 0 VRG | 4 | GR | 3.230 | 10.999 | 11.708 | 46.403 | 62.717 | Middel | 0 EDR | 7 | GR | 7 | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | Laag | 0 ODG | 5 | GR | 977 | 428 | 300 | 5.051 | 4.924 | Hoog | 0 GGD | 1/3/4/6 | GR | 1.982 | 1.315 | 1.103 | 8.434 | 8.434 | Middel | 0 Publiek Vervoer Groningen Drenthe | 1 | GR | 52 | 322 | 239 | 10 | 10 | Laag | 0 Samenwerking Oost-Groningen | n.v.t. | GR | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. RegIT | 7 | GR | 2.660 | 2.434 | 2.434 | 2.017 | 1.460 | Middel | 0 BNG Bank | 7 | N.V. | 0,33% | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | n.b.b. | Laag | n.n.b. Enexis Holding | 7 | N.V. | 0,59% | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | Laag | n.n.b. Waterbedrijf Groningen | 7 | N.V. | 6,34% | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | n.n.b. | Laag | n.n.b.
87 3.5 Lokale heffingen In gevolge hoofdstuk XV van de Gemeentewet is de raad van de gemeente bevoegd verordeningen vast te stellen op grond waarvan gemeentelijke belastingen kunnen worden geheven. In de gemeente Oldambt worden de volgende belastingen geheven: • | (On-) roerendezaakbelastingen • | Rioolheffing • | Afvalstoffenheffing • | Leges burgerzaken • | Leges omgevingsvergunning • | Lijkbezorgingsrechten • | BIZ (Bedrijven investeringszone) • | (Water-) Toeristenbelasting • | Marktgelden • | Precariobelasting • | Havengelden • | Openbare orde en veiligheid • | Kinderopvang en WMO Wat willen we bereiken? • | De kosten betreffende het inzamelen en verwerken van afval worden volledig gedekt door de opbrengsten van de afvalstoffenheffing. • | De kosten betreffende de instandhouding en vervanging van de riolering worden volledig gedekt vanuit de opbrengst rioolheffing. • | In 2027 worden de opbrengsten (On-) roerendezaakbelastingen met 2,0% verhoogd ten opzichte van 2026.
Onderstaande tabel geeft de baten en lasten van de totale lokale heffingen: Bedragen x €1.000 Soort | Realisatie 2025 | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting belasting | Begroting 2026 | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten | 30.869 | 29.618 | 30.204 | 30.233 | 30.133 | 30.033 Totaal | -30.869 | -29.618 | -30.204 | -30.233 | -30.133 | -30.033 Kwijtscheldingsbeleid Niet alle burgers zijn even draagkrachtig. Voor inwoners met een inkomen op of beneden 100% (wettelijk maximum) van de bijstandsnorm en die aan de voorwaarden zoals o.a. vermeld in de Invorderingswet voldoen, bestaat daarom de mogelijkheid tot kwijtschelding voor de belastingsoorten onroerendezaakbelastingen, rioolheffing eigenaar en afvalstoffenheffing. 88 Bij het vaststellen van de Verordening op de heffing en invordering van afvalstoffenheffing voor het belastingjaar 2021 is besloten om de kwijtschelding te beperken tot alleen nog kwijtschelding voor het vastrecht van de afvalstoffenheffing. Voor het belastingjaar 2027 blijft dit gehandhaafd.
Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie weer: Bedragen x €1.000 Kwijtschelding per | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting soort heffing | 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6630040 | 1 | 14 | 14 | 14 | 14 | 14 Kwijtschelding OZB 6630030 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 Kwijtschelding rioolheffing 6630050 | 182 | 185 | 185 | 185 | 185 | 185 Kwijtschelding afvalstoffenheffing Totaal | 184 | 200 | 200 | 200 | 200 | 200 3.5.1 (On-) roerendezaakbelastingen Tarieven In onderstaande tabel zijn de tarieven vermeld voor de onroerendezaakbelasting. De tarieven voor het belastingjaar 2027 worden in december 2026 door de raad vastgesteld en zijn daarom nog niet bekend (n.n.b.). Tarieven onroerendezaakbelasting | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 OZB eigenaren (woningen) | 0,1569% | 0,1549% | 0,1409% | n.n.b. OZB gebruikers (niet-woningen) | 0,4607% | 0,4360% | 0,4316% | n.n.b. OZB eigenaren (niet-woningen) | 0,5865% | 0,5549% | 0,5545% | n.n.b.
Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Soort (On-) | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting roerendezaakbelasting | 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6061020 Baten OZB | -8.172 | -8.318 | -8.485 | -8.485 | -8.485 | -8.485 eigenaren (woningen) 6062020 Baten OZB | -3.906 | -3.656 | -3.729 | -3.729 | -3.729 | -3.729 gebruikers (niet- woningen) 6062030 Baten OZB | -5.318 | -5.218 | -5.322 | -5.322 | -5.322 | -5.322 eigenaren (niet- woningen) Totaal | -17.396 | -17.192 | -17.536 | -17.536 | -17.536 | -17.536 89 3.5.2 Rioolheffing In de raad van november 2025 is het Water- en Rioleringsprogramma Oldambt voor de periode 2026-2030 vastgesteld. De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht voor het inzamelen en transport van afvalwater en afvloeiend hemelwater. Daarnaast heeft de gemeente een aantal (grond)watertaken. De kosten hiervan worden gedekt uit de rioolheffing. Voor de rioolheffing geldt een kostendekkendheid van maximaal 100%. Met andere woorden er mag geen winst op de rioolheffing worden gemaakt. Ten opzichte van 2026 is het tarief voor eigenaren in 2027 enigszins gedaald van € | 246,90 naar € 242,15. De geraamde uitgaven voor 2027 zijn iets lager, terwijl het aantal aansluitingen iets zijn toegenomen.
Ook voor de komende jaren is de verwachting dat | het tarief maar gering zal stijgen. Door gebruik te maken van de aanwezige voorziening wordt stijging van de rioolheffing de komende jaren beperkt en ontstaat er een gelijkmatige toename van de lastendruk. Het tarief voor gebruikers stijgt in 2027 ten opzichte van 2026 met € 1,65 als gevolg van afname van het aantal eenheden verbruik. Tarieven Bedragen x € 1 Tarieven rioolheffing | 2025 | 2026 | 2027 Eigenaren per gebouwd eigendom | 244,70 | 246,90 | 242,15 Gebruikers bij meer dan 500m3 waterverbruik per volle eenheid van 500m3 of deel hiervan | 97,60 | 96,60 | 98,25 Onderstaande tabel geeft den begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Rioolheffing Realisatie 2025 | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting Begroting 2026 | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 6720030 | -83 | -97 | -84 | -84 | -84 | -84 Baten rioolheffing gebruikers 6720040 | -4.847 | -4.891 | -4.879 | -4.879 | -4.879 | -4.879 Baten rioolheffing eigenaren Totaal | -4.929 | -4.988 | -4.963 | -4.963 | -4.963 | -4.963 Kostendekkendheid De berekening van de kostendekkendheid van de rioolheffing is hieronder weergegeven: Bedragen x €1.000 Berekening dekking rioolheffing | Realisatie 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakvelden | 3.137 | 4.079 | 4.060 Inkomsten taakvelden | -/- 21 |
-/- 10 | -/- 10 Dekking ten laste van de voorziening | 0 | 0 | 0 Netto kosten taakvelden (mee te nemen in tarief riool) | 3.116 | 4.069 | 4.050 90 Toe te rekenen kosten: Overhead | 352 | 299 | 296 Toerekenbare btw | 600 | 620 | 617 Totale kosten | 4.068 | 4.988 | 4.963 Opbrengst heffingen | 4.929 | 4.988 | 4.963 Dekkingspercentage | 121% | 100% | 100% 3.5.3 Afvalstoffenheffing De gemeente heeft de wettelijke plicht om zorg te dragen voor de inzameling van huishoudelijk afval. De kosten hiervan worden gedekt uit de afvalstoffenheffing. Ook voor de afvalstoffenheffing geldt een kostendekkendheid van maximaal 100%. Met andere woorden er mag geen winst op de afvalstoffenheffing worden gemaakt. Bij de berekening van de tarieven voor 2027 is hier rekening mee gehouden. Voor 2027 wordt € 96.000 onttrokken aan de voorziening afvalstoffenheffing. Hierdoor kan de tariefstijging beperkt blijven tot gemiddeld ongeveer 5%. De verwachte inkomsten dekken hiermee de verwachte uitgaven.
Tarieven Bedragen x € 1 Tarieven afvalstoffenheffing | 2025 | 2026 | 2027 Vastrecht | 192,45 | 194,80 | 204,60 Per lediging 240 liter container (grijs) | 7,50 | 7,50 | 7,90 Per lediging 140 liter container (grijs) | 4,35 | 4,35 | 4,60 Tarief hoogbouw (per inworp in verzamelcontainer) | 0,86 | 0,86 | 0,90 Onderstaande tabel geeft den begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Afvalstoffenheffing | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6730010 | -4.831 | -4.849 | -5.177 | -5.274 | -5.274 | -5.274 Inzameling en verwerking huishoudelijk afval Totaal | -4.831 | -4.849 | -5.177 | -5.274 | -5.274 | -5.274 91 Kostendekkendheid De berekening van de afvalstoffenheffing is hieronder weergegeven: Bedragen x € 1.000 Berekening dekking afvalstoffenheffing | Realisatie 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakvelden | 4.322 | 4.336 | 4.620 Inkomsten taakvelden | -/- 730 | -/- 621 | -/- 585 Dekking ten laste van de voorziening | 0 | 0 | -/- 96 Netto kosten taakvelden (mee te nemen in tarief afval) | 3.592 | 3.715 | 3.939 Toe te rekenen kosten: Overhead | 359 | 430 | 513 Toerekenbare btw | 688 | 704 | 725 Totale kosten | 4.639 | 4.849 | 5.177 Opbrengst heffingen | 4.831 | 4.849 | 5.177 Dekkingspercentage | 104% | 100% | 100% 3.5.4 Leges
burgerzaken Onder de naam leges worden rechten geheven voor verstrekte diensten en producten. Een aantal tarieven van leges is wettelijk gemaximeerd, zoals het tarief voor paspoorten, Nederlandse identiteitskaarten, verklaring omtrent het gedrag en rijbewijzen. Een aantal producten hebben wettelijk vastgestelde tarieven. Dit geldt bijvoorbeeld voor afschriften van aktes van de burgerlijke stand, attestatie de vita, een verklaring van huwelijksbevoegdheid en de optie- en naturalisatiegelden. Uitgangspunt is dat de tarieven van de leges maximaal kostendekkend mogen zijn. Met ander woorden: er mag geen winst op de verstrekkingen van diensten en producten zijn. Fluctuaties in aanvragen De aanvragen voor rijbewijzen, paspoorten en identiteitskaarten hebben verschillende cycli. Omdat vanaf 1 oktober 1986 de geldigheid van het rijbewijs van 5 jaar naar 10 jaar is gegaan, krijgt de organisatie steeds te maken met twee verschillende periodes van 5 jaar. In de eerste periode van 5 jaar worden er minder rijbewijzen afgegeven en in de tweede periode van 5 jaar worden er meer rijbewijzen afgegeven. De eerste periode ging in vanaf 1 oktober 2021. De tweede periode gaat in vanaf 1 oktober 2026. Tot en met 2028 verwachten we een stijging in het aantal aanvragen voor paspoorten en identiteitskaarten.
Op 10 maart 2014 is de geldigheidsduur van deze documenten voor volwassenen aangepast van 5 naar 10 jaar. Dat zorgde ervoor dat tussen 2019 en 2024 weinig nieuwe documenten aangevraagd zijn. Vanaf 2024 verlopen de eerste documenten met 10-jarige geldigheid. Dit betekent dat veel burgers vanaf 2024 tot en met 2028 hun documenten gaan vernieuwen. Vanaf 2029 verwachten we weer duidelijk een daling in het aantal aanvragen wat zal leiden tot een aanzienlijke daling in inkomsten. 92 Online aanvragen rijbewijzen Sinds eind 2022 kunnen onze burgers hun rijbewijs online aanvragen bij Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW). Aanvragers betalen hun online rijbewijsaanvraag rechtstreeks aan de RDW. Voor de afgifte van de online aangevraagde rijbewijzen moet de aanvrager | verplicht naar het gemeentehuis. De gemeente ontvangt voor de uitreiking van het DAR-rijbewijs (Digitaal Aanvragen Rijbewijs), een vergoeding van de RDW van € | 24,30 per document. We zien vanaf 2022 een toename van de digitale aanvragen rijbewijzen. Dit leidt voor onze gemeente tot vermindering van de legesopbrengsten.
Op basis van de uitgiftedata van reisdocumenten en identiteitskaarten, verwachten wij in 2027 de volgende aanvragen te verwerken: Product | Aantal Nederlandse identiteitskaarten | 7.131 Paspoorten | 4.722 Totaal | 11.853 Onderstaande tabel geeft de begroting en de realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Leges | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting burgerzaken | 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 6020050 | -1.093 | -1.015 | -1.079 | -1.079 | -1.079 | -1.079 Leges burgerzaken 6020060 | -80 | -75 | -75 | -75 | -75 | -75 Leges overige burgerzaken (huwelijk en diversen) 6220250 | -2 | -3 | -3 | -3 | -3 | -3 Inrij- ontheffingen Totaal | -1.174 | -1.092 | -1.156 | -1.156 | -1.156 | -1.156 3.5.5 Leges omgevingsvergunning De leges omgevingsvergunningen betreffen met name de leges voor de activiteit bouwen en afwijken van het bestemmingsplan/omgevingsplan. Daarnaast is een kleiner deel van de leges afkomstig van de vergunningverlening voor de overige activiteiten die vallen onder de Omgevingswet, zoals kappen, uitwegen, monumenten en sloop. Sinds 2020 is het aantal aanvragen om omgevingsvergunning bouw weer enorm toegenomen, met name in Blauwestad worden veel nieuwe woningen gebouwd. Hierdoor zijn de baten aan leges ook enorm toegenomen.
Daar staat tegenover dat er ook extra kosten zijn voor de formatie om deze toegenomen werkvoorraad aan aanvragen en vooral vooroverleggen en klant-/informatievragen te behandelen. 93 94 Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Wet private kwaliteitsborging (Wkb ) is gekoppeld aan de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Die laatste wet heeft tot gevolg dat voor de bouwwerken die vallen onder “gevolgklasse 1”, dat betekent de kleinere bouwwerken, woningen en eenvoudige bedrijfsgebouwen, een groot deel van de toetsing van de aanvraag (de technische toets) en het toezicht tijdens de bouw naar private marktpartijen gaan. Dit heeft tot gevolg dat er minder leges kunnen worden geheven. De invoering van gevolgklasse 2 is echter uitgesteld tot na 2029. Ook heeft de invoering van de Omgevingswet mede geleid tot een ruime verdubbeling van het aantal informatievragen. Hier staan geen extra inkomsten tegenover. Ook heffen wij sinds 2025 geen leges meer voor vooroverleg. Deze vragen en vooroverleggen drukken wel fors op de formatie. Datzelfde geldt voor het aantal aanvragen en de inzet met betrekking tot de aardbevingsproblematiek (versterkingsopgave/NCG). In 2025 hebben we het effect van de gewijzigde verordening kunnen beoordelen en vastgesteld dat de leges voor dezelfde hoeveelheid aanvragen zijn afgenomen met slechts ca. 25%, in plaats van de verwachtte 40%.
Daarmee heeft de nieuwe verordening zich grotendeels bewezen. Ook heeft er een evaluatie plaatsgevonden van de legesverordening naar aanleiding van de eerste ‘zuivere’ resultaten onder de Omgevingswet en de kostendekkendheid. Deze evaluatie heeft geleid tot een voorstel tot aanpassing van de verordening, die mogelijk de inkomsten licht positief beïnvloed. Deze aanpassing heeft niet plaatsgevonden, maar er zit nog ‘ruimte’ in de verordening. De raming voor 2025 was gebaseerd op een ‘normale’ stroom van aanvragen en 30 woningen Blauwestad. Het aantal aanvragen is iets toegenomen en een aantal grotere projecten zijn uiteindelijk ook in 2025 aangevraagd. Daarnaast is het nieuwe gemeentehuis uiteindelijk in 2025 vergund. Waarmee het resultaat 2025 veel hoger is uitvallen. In 2026 zien we een stabilisatie van het aantal particuliere aanvragen in de Blauwestad en bij de reguliere kleine projecten, aangevuld met aanvragen met betrekking tot de ontwikkelingen in het centrum van Winschoten en een tweetal projectmatige aanvragen in de Blauwestad. Vanuit de woningopgave, vanuit het rijk, zien wij ook het aantal aanvragen, op dat gebied, toenemen (de markt springt hierop in). Dit alles maakt dat de opbrengsten ook dit jaar positiever zullen uitvallen dan we een aantal jaren geleden konden bevroeden.
Voor 2027 voorzien wij een nog steeds een stabiele stroom particuliere aanvragen Blauwestad en reguliere kleine projecten. Hier komt de ontwikkeling van de bedrijventerreinen zoals Scheemder Hoogte bij. De huidige centrumontwikkelingen zullen grotendeels al zijn afgerond. Wel verwachten we nog inkomsten vanuit fase 2 van het datacenter I, maar het onduidelijk wanneer en hoeveel dit oplevert. Het kan ook nog zijn dat die inkomsten al in 2026 geboekt kunnen worden. Datacenter II zal mogelijk ook in 2027 worden aangevraagd. Dit plan is echter vooralsnog niet meegenomen in de raming voor 2027 dan wel 2028. Voor de jaren daarna neemt de onzekerheid toe. In 2028 hebben we nog wel een aantal grote projecten in het verschiet zoals op het St. Lucasterrein, de beoogde woningbouw bij Scheemda en, op iets kleinere schaal, de bouw op het parkeerterrein van het huidige gemeentehuis. Wel komt het einde van de invulling van de Blauwestad in de komende jaren in zicht. De evaluatie van de woningopgave zal duidelijk moeten maken of de gemeente hiervan ook na 2027 nog inkomsten kan verwachten. Mogelijk stelt ook het Rijk haar nog de doelen bij. De problemen met de capaciteit van het energienetwerk baart in al het bovenstaande wel grote zorgen. Het is bijna niet meer mogelijk hierop aan te sluiten en dit kan leiden tot een fikse rem op het aantal aanvragen.
Daarom zijn de bedragen vanaf 2028 conservatief begroot. Uiteindelijk zullen de hoeveelheid aanvragen en het aantal grote projecten toch echt gaan afnemen, en daarmee ook de inkomsten. Maar deze ontwikkeling zet vermoedelijk pas in of na 2030 in. Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Leges | Realisatie Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting omgevingsvergunningen | 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6810250 Vergunningen | -47 | -27 | -25 | -20 | -20 | -20 / Ontheffingen Ruimtelijke Ordening 6830250 Vergunningen | -1.745 | -966 | -843 | -780 | -680 | -580 / Ontheffingen Wonen en Bouwen Totaal | -1.792 | -993 | -868 | -800 | -700 | -600 3.5.6 Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begrafenis of as-bestemming. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag dan wel ten behoeve van wie de dienst wordt verricht of van degenen die van de bezittingen, werken of inrichtingen gebruik maakt. Zo worden er onder meer rechten geheven voor de huur van een graf, voor het verlengen van de huur(-termijn), voor de grafbedekking en voor het begraven en bijzetten.
Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Lijkbezoringsrechten | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 I_8370000 Leges | -203 | -155 | -155 | -155 | -155 | -155 en andere rechten Totaal | -203 | -155 | -155 | -155 | -155 | -155 3.5.7 BIZ (Bedrijven investeringszone) Met ingang van het belastingjaar 2022 is de Bedrijven investeringszone (BIZ) ingevoerd. De BIZ is door en voor ondernemers. De belasting wordt door de gemeente geïnd en doorbetaald aan de Stichting Ondernemersfonds Centrum Winschoten (SOCW) voor het organiseren van activiteiten. Voor 2027 vangt er weer een nieuwe periode van vijf jaar aan. Hiervoor zullen de ondernemers moeten worden geraadpleegd. Dit gebeurt in de 2e helft van 2026.
95 Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 BIZ (Bedrijven | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting investeringszone) | 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6064010 Baten | -246 | -242 | -242 | -242 | -242 | -242 BIZ (Bedrijven investeringszone) Totaal | -246 | -242 | -242 | -242 | -242 | -242 3.5.8 (Water-) Toeristenbelasting De (Water-)Toeristenbelastingen worden altijd een jaar later opgelegd dan de daadwerkelijke aantal overnachtingen hebben plaatsgevonden. Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 (Water-) Toeristenbelasting | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6340070 Baten | -167 | -170 | -170 | -170 | -170 | -170 (Water)Toeristenbelasting Totaal | -167 | -170 | -170 | -170 | -170 | -170 3.5.9 Marktgelden Voor de lokale weekmarkten in Winschoten en Scheemda wordt per kwartaal het marktgeld geïnd. In Winschoten staat de weekmarkt iedere zaterdag in het centrum en in Scheemda staat de weekmarkt iedere donderdag in het centrum. Jaarlijks wordt de Allerheiligenmarkt (Adrillenmarkt) georganiseerd op de eerste maandag van november.
Dit betreft een gemeentelijk evenement, hierbij staan er rond de 100 kramen opgesteld. Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Marktgelden | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6330020 | -16 | -20 | -20 | -20 | -20 | -20 Weekmarkten 6340040 | -7 | -6 | -6 | -6 | -6 | -6 Jaarmarkten (A.H. markt) Totaal | -23 | -26 | -26 | -26 | -26 | -26 96 3.5.10 Precariobelasting Inwoners, bedrijven of instellingen die onder bepaalde voorwaarden toestemming krijgen om gebruik te maken van gemeentegrond betalen precariobelasting op basis van de ‘Verordening op de heffing en de invordering van precariobelasting gemeente Oldambt’. Het gaat hier bijvoorbeeld om het plaatsten van een grofvuil container of bouwmaterialen op de weg. Op de invordering wordt geen kwijtschelding verleend.
Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Precariobelasting | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6064020 Baten | -54 | -19 | -19 | -19 | -19 | -19 Precariobelasting Totaal | -54 | -19 | -19 | -19 | -19 | -19 3.5.11 Havengelden Voor het gebruik van de (industrie-) havens in Winschoten en Nieuwolda wordt bij gebruik van deze havens liggeld geïnd. Het gaat om havengelden voor het gebruik van de recreatiehaven in Nieuwolda en de industriehaven aan de Renselkade in Winschoten. De gelden worden geïnd op basis van de daarvoor geldende verordening. Deze zijn gebaseerd op de lengte van het recreatievaartuig respectievelijk op de vervoerde tonnages in het vrachtschip.
Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Havengelden | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6240010 | -9 | -12 | -12 | -12 | -12 | -12 Industriehavens en doorgaande waterwegen 6240030 | -2 | -7 | -7 | -7 | -7 | -7 Ligplaatsen woonschepen 6340020 | 0 | -8 | -8 | -8 | -8 | -8 Promotie toerisme Totaal | -11 | -26 | -26 | -26 | -26 | -26 3.5.12 Openbare orde en veiligheid Het betreft hier met name aanvragen voor evenementenvergunningen, vergunningen en ontheffingen in het kader van de Alcoholwet, ontheffingen van de winkeltijdenwet, marktstandplaatsen, reclame- driehoeks-borden, gebruik gemeentegrond, en het hebben van kansspelautomaten. Deze stroom is jaarlijks zeer stabiel en daarmee geldt dat ook voor de inkomsten.
97 Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Openbare orde en veiligheid | Realisatie Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting Meerjarenbegroting Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6120250 | -14 | -15 | -15 | -15 | -15 | -15 Vergunningen/Ontheffingen Openbare orde&veiligheid Totaal | -14 | -15 | -15 | -15 | -15 | -15 3.5.13 Kinderopvang en WMO Kinderopvang De gemeente Oldambt heft leges voor het afgeven van een beschikking voor het in exploitatie (mogen) nemen van een kinderopvangvoorziening. Door het vertrek van Peuterwerk zijn er afgelopen jaar allemaal nieuwe kinderopvanglocaties gestart en heeft KiWi een deel van de opvanglocaties overgenomen. Onderstaande tabel geeft de begroting en realisatie van de opbrengsten weer: Bedragen x €1.000 Kinderopvang en WMO | Realisatie Geactualiseerde | Primaire Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting Meerjarenbegroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 2027 6610035 Kinderopvang | -10 | -2 | -2 | -2 | -2 | -2 (incl. WKO) 6660000 WMO - Woon- en | -18 | -4 | -4 | -4 | -4 | -4 vervoersvoorzieningen(btw kp.verh.) Totaal | -28 | -6 | -6 | -6 | -6 | -6 Lokale lastendruk De lokale lastendruk voor huishoudens is gerelateerd aan het wonen.
In de berekening van de ‘lokale lastendruk’ worden dan ook de volgende heffingen betrokken: de onroerendezaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De Onroerendezaak aanslag berekening is gebaseerd op de gemiddelde waarde van een koopwoning zoals is berekend door Coelo. De afvalstoffenheffing is gebaseerd op vastrecht plus 7 ledigingen per jaar. Voor 2027 is er rekening gehouden met een OZB-opbrengstverhoging van 2,0%. De onroerende zaakbelasting 2027 is berekend op basis van de berekende aanslag voor 2026 verhoogd met 2,0%. Voor de bedragen meegenomen bij Nederland 2025 en 2026 zijn we uitgegaan van de gemiddelde lasten voor meerpersoonshuishoudens zoals genoemd op de website van Coelo (OZB is gebaseerd op gemiddelde WOZ-waarde x gemiddeld tarief). Bedragen x € 1 Oldambt | Nederland Huurders | 2025 | 2026 | 2027 | 2025 | 2026 98 (On-) roerendezaakbelasting | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. * Rioolheffing * | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. Afvalstoffenheffing | 244,95 | 247,30 | 259,90 | 364,00 | 381,00 * De gebruikers-huurders van woningen betalen geen (On | -) roerendezaakbelasting en rioolheffing.
Bedragen x € | 1 Oldambt | Nederland Eigenaar-gebruiker | 2025 | 2026 | 2027 | 2025 | 2026 (On-) | 416,10 | 424,40 | 431,61 | 453,00 | 470,00 roerendezaakbelasting Rioolheffing | 244,70 | 246,90 | 242,15 | 235,00 | 245,00 Afvalstoffenheffing | 244,95 | 247,30 | 259,90 | 364,00 | 381,00 Voor het jaar 2027 t.o.v. 2026 | is voor de eigenaren | -gebruikers in de gemeente dit gemiddeld een stijging van € | 15,06 (1,7 %) op de aanslag gemeentelijke belastingen. Voor huurders geeft dit een lastenverhoging van € | 12,60 (5,1%). Ranglijst Coelo: Coelo houdt een ranglijst bij van de gemiddelde woonlasten per gemeente. Zowel voor huurders als eigenaren. Voor huurders stonden we op plek 9 van de ranglijst en voor eigenaren en tevens bewoner op plek 97. Voor 2023 was dit plek 19 en 208. 99 3.6 Financiering Beleidskaders Vanwege het grote belang dat ook de rijksoverheid hecht aan financiën in ‘control’, zijn er landelijke beleidskaders en voorschriften voor zowel onze wijze van financiering als ook onze verantwoording daarover. Onderstaand volgt een opsomming: Opmerking: Na vaststelling zijn in de diverse wetten en besluiten wijzigingen doorgevoerd (zie | www.overheid.nl/ en kies in de kolom Beleid & regelgeving voor Wettenbank nationaal of lokaal).
Beleid: | Vastgesteld op: Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies (BBV) | 17 januari 2003 Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) | 14 december 2000 Regeling Uitzettingen en Derivaten Decentrale Overheden (RUDDO) | 14 december 2000 Wet Houdbare Overheidsfinanciën (Wet HOF) | 1 januari 2013 Financiële verordening gemeente Oldambt | 22 oktober 2025 Controleverordening en het Treasurystatuut gemeente Oldambt | 4 januari 2010 Algemene toelichting De paragraaf financiering gaat over de wijze waarop we omgaan met het aantrekken en wegzetten van geldleningen. Het doel is om zo doelmatig met liquide middelen en leningen om te gaan zodat we de rentelasten enerzijds zo laag mogelijk houden en anderzijds geen onnodige renterisico's lopen. We noemen dit ook wel de treasuryfunctie. Onder de treasuryfunctie valt niet het garanderen of verstrekken van leningen aan derden. Deze activiteiten vallen onder het programma waar de activiteiten horen waarvoor deze garantie of lening is verstrekt. Voor het aantrekken en wegzetten van leningen zijn spelregels vastgelegd in het treasurystatuut | . Hierin is onder meer bepaald dat het wegzetten van tijdelijke overtollige middelen alleen mag bij Nederlandse overheden en aanverwante instanties met een solvabiliteitsratio van 0% en die minimaal een AA-rating moeten hebben (afgegeven door ten minste twee rating bureaus).
Bij het aantrekken van leningen worden minimaal 2 offertes opgevraagd, waarbij in de regel altijd ook bij de Bank voor Nederlandse Gemeenten (BNG). Tijdelijk veel liquide middelen Verder geldt als bijzonderheid van de afgelopen jaren en de komende jaren de hoeveelheid middelen die we van het Rijk ontvangen voor de diverse programma's. Omdat deze programma's een meerjarige looptijd kennen en we die middelen al vaak als voorschot ontvangen hebben we tijdelijk veel meer liquide middelen dan gebruikelijk. Dat heeft invloed op diverse aspecten van de treasuryfunctie. Verder gaan we in deze paragraaf nader in op: • | totaalfinanciering en projectfinanciering • | rentevisie 100 101 • rekenrente • kasgeldlimiet • renterisiconorm • schatkistbankieren • liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte • saldo van de financieringsfunctie Nadere toelichting Totaalfinanciering en projectfinanciering In principe hanteren gemeenten en ook Oldambt als algemeen uitgangspunt totaalfinanciering. Dat wil zeggen dat we op basis van alle liquide middelen bekijken of we deze middelen tijdelijk weg kunnen zetten of dat we een lening moeten aantrekken en voor welke periode. We lenen dus in principe niet voor een specifieke investering omdat dit niet doelmatig.
De rente die we moeten betalen is over het algemeen namelijk hoger dan de rentevergoeding die we ontvangen wanneer we deze middelen tijdelijk wegzetten. Hierop kan een uitzondering gemaakt worden voor specifieke situaties. Bijvoorbeeld het doorlenen van geldleningen aan de woningbouwvereniging omdat gemeenten, in sommige gevallen, voor een lagere rente een lening kan of kon aantrekken dan een woningbouwcoöperatie. Voor onderstaande projecten geldt projectfinanciering: • Poort van Winschoten - gebouw • Poort van Winschoten - inventaris • Enexis – converteerbare hybride aandeelhouderslening. • Woningbouwcoöperatie Acantus. Voor de eerste twee zijn in 2020 langlopende geldleningen afgesloten en zijn in 2021 de rentebetalingen en aflossingen begonnen. De leningen lopen door tot resp. 2062 en 2038. Enexis – converteerbare hybride aandeelhouderslening heeft een looptijd van 10 jaar en is ook afgesloten in 2020. De vierde in de rij (Acantus) is afgesloten in 1993 en loopt nog door tot juli 2031. Ter ondersteuning van het financieringsbeleid zijn volgende (wettelijke) elementen van belang: Rentevisie Gemeenten betalen momenteel ongeveer 3,5% voor een lineaire lening van 30 jaar en de rentevergoeding op onze rekening-courant met de ‘staatsschatkist’ (SKB) is 1,8%. Mede door de vooruit ontvangen bedragen m.b.t.
diverse projecten en het vroegtijdig aantrekken van 2 leningen voor de Poort van Winschoten is de verwachting voor 2027 dat de liquiditeit nog steeds dermate positief zal zijn (ca. € 100 miljoen), dat er geen nieuwe langlopende leningen worden aangetrokken. Daarom is voor de totaalfinanciering ook geen extra rente begroot. Interne rekenrente 102 Tot en met de 2025 hanteerden we een interne rekenrente van 2,45% (om daarmee de kosten van investeringen tot uitdrukking te brengen). Vooral door die hoge (tijdelijke) positieve liquiditeitspositie heeft de accountant aangegeven dat er per saldo momenteel geen sprake is van rentelasten en daardoor (vanwege gemeentelijke boekhoudvoorschriften) ook geen rente mag worden toegerekend. Om die reden is de rekenrente bij BBR2 voor het jaar 2026 en voor deze meerjarenbegroting op 0% gesteld (behalve voor de hierboven genoemde projectfinanciering). Kasgeldlimiet en renterisiconorm De kasgeldlimiet heeft betrekking op leningen met een looptijd tot maximaal 1 jaar en de rente - risiconorm op leningen met een looptijd vanaf 1 jaar. Het doel van deze normen, vastgelegd in de wet Fido, is om te voorkomen dat er te grote schokken optreden in de hoogte van de rente die de gemeente moet betalen. Hierin speelt overigens ook een liquiditeitsbegroting een belangrijke rol.
Door een goede liquiditeitsplanning kan tijdig gereageerd worden op toekomstige financieringsbehoeften en kan een keuze gemaakt worden of het voordeliger is om kort- of langlopende aangetrokken moeten worden. Kasgeldlimiet Kortlopende leningen zijn over het algemeen voordeliger dan langlopende leningen. Om te voorkomen dat gemeenten hiermee teveel risico lopen en bij herfinanciering met een hogere rente te maken hebben, geldt er een kasgeldlimiet. Deze bedraagt 8,5% van de totale begrotingsomvang. Voor 2027 bedraagt deze afgerond € 220 miljoen waarmee de kasgeldlimiet op € 18,7 miljoen uitkomt. Renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel om te voorkomen dat op eenzelfde moment een aantal leningen tegelijk aflopen waarvoor herfinanciering nodig is terwijl in de tussenliggende periode de rente flink is gestegen. De begroting van de gemeente kan dan ineens met een grote extra rentelast te maken krijgen. Met andere woorden de portefeuille van langlopende leningen dient gespreid te worden opgebouwd in looptijd en/of data van renteherziening. De norm houdt in dat maximaal 20% van het begrotingsomvang op eenzelfde moment afgelost (dan wel als lening aangegaan) mag worden. Bij een begrotingsomvang van € 220 miljoen is dat € 44 miljoen.
Schatkistbankieren Einde 2013 is schatkistbankieren ingevoerd, zodat de totale Nederlandse schuldquote kan worden bepaald en deze een gunstig effect zal hebben op het Nederlandse EMU-saldo. Dit EMU-saldo mag voor Nederland, Europees gezien, maximaal 3% van het Binnenlands Bruto Product (bbp) zijn. Schatkistbankieren houdt in dat voor onze gemeente de som van alle bankrekeningen en aanwezige liquide middelen o.b.v. onze begrotingstotaal 2027 nooit meer mag zijn dan positief € 4,4 miljoen (het drempelbedrag). Alle liquide middelen hierboven met naar onze bankrekening bij de schatkist overgemaakt worden. De verwachte gemiddelde vergoeding op het schatkistbankieren zal over 2027 naar verwachting zo'n 2,25% zijn. De benutting van het drempelbedrag wordt berekend als gemiddelde over alle dagen in het kwartaal, dit leidt tot een kwartaalgemiddelde die het drempelbedrag niet mag overschrijden. Schatkistbankieren in relatie tot tegoeden bij de BNG Bank In het kader van een nieuwe renteberekening over de tegoeden bij de BNG Bank, hebben we geregeld dat alle bedragen vanaf 2021 boven de € 0,4 miljoen dagelijks automatisch worden overgemaakt (afgeroomd) richting de schatkist van het Rijk en tot eenzelfde be drag automatisch worden bijgeboekt op onze BNG-rekening t.l.v. de schatkist. Dit is aanmerkelijk lager dan het berekende drempelbedrag mag zijn.
De keuze om bij € 0,4 miljoen automatisch af- en bij te romen is ingegeven doordat de BNG Bank gemiddeld een lagere rentevergoeding geeft op tegoeden op onze bankrekening dan is te krijgen bij het schatkistbankieren. Zal deze laatste situatie veranderen kan uiteraard het automatisch af- en bij te romen bedrag naar boven worden bijgesteld. 103 Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte Zoals hiervoor al aangegeven is het voor een efficiënte treasuryfunctie (per saldo zo min mogelijke rente betalen) van belang om over een liquiditeitsplanning te beschikken. Op die manier is kan de financieringsbehoefte worden bepaald en voor welke periode eventueel welke leningen moeten worden aangetrokken dan welke periode middelen kunnen worden weggezet. Vooral inzicht in investeringen is hierbij van belang. In de praktijk blijken deze voor gemeenten steeds lastiger te plannen door onduidelijkheid over stikstofplannen, ruimtelijke procedures en uitvoeringscapaciteit. Voor de korte termijn (tot 4 jaar) wordt dit momenteel dan nog eens extra beïnvloed door de hoeveelheid tijdelijke middelen waardoor we over liquide zijn. Voor de komende begrotingsjaren, en zeker 2027, voorzien we dan ook geen behoefte aan langlopende leningen. Waar nodig financieren we met kortlopende leningen waarbij we uiteraard wel de kasgeldimiet in acht nemen.
Ook voor de nieuw opgenomen investeringen in de begroting 2027 zijn relatief beperkt van die gedaan kunnen worden met de huidige liquide middelen. Saldo van de financieringsfunctie Onderstaand overzicht geeft de verwachte te betalen en te ontvangen rente over 2027 weer: Opmerking: de te ontvangen rente op kortlopende leningen is hierbij voorzichtig inschatting, in 2025 en 2026 bleek dit hoger uit te vallen.
104 3.7 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over: • Welke risico’s lopen we? • Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico's en risicoprofiel In deze paragraaf richten we ons vooral op de risico’s met een financieel effect; hiervoor is immers een weerstandsvermogen nodig. Risico’s die een ‘bedreiging’ vormen voor het realiseren van beleidsdoelen of projecten, zijn primair onderdeel van de programma’s dan wel projecten. Verder geldt voor de beoordeling van de risico’s in deze paragraaf dat het moet gaan om onzekere gebeurtenissen, waarvan het (financieel) effect niet of nauwelijks is in te schatten. En die niet op een andere manier, bijvoorbeeld door te verzekeren, te verleggen zijn of door andere beheersmaatregelen kunnen worden afgedekt. De hoogte van een uiteindelijk gekozen investering is geen risico in het kader van deze paragraaf. Het gaat immers niet om een onzekere gebeurtenis, maar om een besluit waarop het College en de Raad zelf invloed hebben.
Eenmaal in uitvoering kan er wel sprake zijn van risico’s in de vorm van onzekere gebeurtenissen tijdens de uitvoering. Het is dan zaak dat deze kenbaar zijn voordat het besluit wordt genomen om deze zoveel mogelijk uit te sluiten dan wel bewust te aanvaarden. In die gevallen dat een risico vrij zeker is en ook het financieel effect redelijk te kwantificeren is, schrijft het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) voor dat hiervoor een voorziening moet worden getroffen. Dit is bijvoorbeeld aan de orde bij voorziene verliezen op grondexploitaties. Mocht dit bij de jaarlijkse actualisatie duidelijk worden, is dat meteen het moment om hiervoor een voorziening te treffen Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid, Covid-19 stond bijvoorbeeld in geen enkel risicoprofiel. Het gaat er vooral om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien. De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Basis voor het risicoprofiel is een inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening).
Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. 105 De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting, dat kost tijd. Om die reden wordt het risicopercentage, waarmee in het profiel wordt gerekend, met een factor 3 vermenigvuldigd. Daarmee biedt het weerstandsvermogen vervolgens de mogelijkhe id om die tijd te overbruggen.
Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat.
106 * wanneer zich een risico met een structureel financieel effect is het van belang daar in de begroting zo snel mogelijk op te anticiperen. Hier moet dan wel structureel ruimte voor zijn en wanneer dat niet het geval is in de tussentijd een beroep op het weerstandsvermogen worden gedaan, om die reden wordt het risico in het profiel voor 3 jaar meegenomen. Voor huishoudelijke hulp uit de Wmo geldt een iets afwijkende benadering. Vanwege het signaal van de VNG dat invoering van de maatregel om huishoudelijke hulp per 2029 waarschijnlijk niet haalbaar is hebben we effect voor dat jaar in de begroting verwekt. We gaan niet uit van afstel maar mocht daar voor 2030 toch sprake van zijn hebben we daar in dit risicoprofiel rekening mee gehouden. Het profiel bevat risico's die algemeen gangbaar zijn voor gemeenten zoals Oldambt. Bij de toelichting op de risicoscore onder het kopje algemeen is aangegeven dat hoewel het risico wel bestaat, niet voor alle risico's een bedrag in de berekening van het profiel wordt meegenomen. Het is slecht denkbaar dat alle risico's zich tegelijkertijd voordoen. Zouden we dus voor alle mogelijke risico's ook een bedrag opnemen wordt daarmee de inzet van de algemene reserve (weerstandscapaciteit) onnodig geblokkeerd.
107 Weerstandscapaciteit Ook bij de weerstandscapaciteit kunnen we het onderscheid tussen structureel en incidenteel maken. Structureel In theorie wordt deze gevormd door een combinatie van ombuigingen, bezuinigingen en inkomstenverhogingen. Ombuigen en bezuinigen is een lastig proces en vraagt om veel flexibiliteit van de begroting. Dat laatste blijkt echter bijzonder lastig. Aan alle uitgaven liggen immers bewust gekozen beleid of wettelijke regels ten grondslag die we moeten uitvoeren, en waarvan een steeds groter deel een open-einde-karakter heeft. Dat laatste zien we de afgelopen jaren bij vrijwel alle gemeenten als het gaat om de Wmo en Jeugdzorg. Maar ook als het lukt om andere beleidsmatige keuzes te maken, zijn de (positieve) financiële effecten hiervan niet direct in te boeken. Vaak is er namelijk al sprake van meerjarige financiële ‘verplichtingen’ in de vorm van kapitaallasten of subsidies die, wettelijk voorschrift, niet van het ene op het andere moment mogen worden afgebouwd. In deze gevallen biedt de incidentele weerstandscapaciteit (algemene reserve) dus wel tijdelijk uitkomst om dit proces weloverwogen uit te voeren. Veel van onze inkomsten (waar ook dienstverlening tegenover staat) zijn al gemaximeerd, omdat een kostendekking van 100% wordt gehanteerd of nagestreefd, zoals riool - en afvalstoffenheffing en leges voor vergunningen.
Voor een inkomstenverhoging blijven dan feitelijk de algemene belastingen over, zoals de toeristenbelasting en de OZB. Deze belastingen zijn immers vrij besteedbaar. Voor de hoogte van (de tarieven voor) de toeristenbelasting geldt geen maximum. Het zijn belastingen die door verblijfsaanbieders in de gemeenten aan hun gasten worden doorberekend en aan de gemeente worden afgedragen. Bij een eventuele verhoging is het vooral van belang om te beoordelen of dit een (te) negatief effect heeft op de concurrentiepositie van de verblijfsaanbieders. Ten aanzien van de hoogte van de OZB gelden ook geen (wettelijke) maximumtarieven, de hoogte daarvan is altijd een politieke keuze. Wel kan op twee manieren naar de onbenutte belastingcapaciteit worden gekeken: • Toegangskaartje 'artikel 12' • Als onderdeel van de financiële kengetallen (zie tabel verderop in deze paragraaf) Toegangskaartje artikel 12 Wanneer een gemeente niet op eigen kracht en buiten 'eigen schuld' tot een structureel sluitende begroting kan komen, kan een beroep op artikel 12 van de financiële verhoudingswet worden gedaan voor extra financiële steun. Een eis daarvoor is dan wel dat die gemeente een OZB-tarief hanteert van minimaal 120% van het landelijk gemiddelde OZB-tarief. Kent een gemeente dit nog niet zal eerst tot een OZB-verhoging moeten worden besloten.
Omdat de gemiddelde Woz-waarde in Oldambt veel lager ligt dan het landelijk gemiddelde kent Oldambt al een hoger OZB-percentage. In die zin is er, ten opzichte van toegangskaartje artikel 12, geen sprake van een onbenutte belastingcapaciteit. Financieel kengetal ' onbenutte belastingcapaciteit' Dit kengetal vergelijkt de belastingdruk in de gemeente met het landelijk gemiddelde. Een laag percentage betekent dat de gemeente meer belastinginkomsten kan genereren als beleidskeuze. Hoe lager, hoe beter de ruimte om belasting te verhogen zonder boven het gemiddelde uit te komen. Omdat de incidentele weerstandscapaciteit (zie hierna) voorlopig ruim voldoende is en er, lokaal, geen concrete norm is vastgesteld maken we voor de structurele weerstandscapaciteit geen berekening. 108 Incidenteel Feitelijk vormt de algemene reserve, naast de bestedingsfunctie die deze reserve heeft, onze incidentele weerstandscapaciteit. Zolang er geen harde verplichtingen zijn aangegaan ten aanzien van bestemmingsreserves, kan de bestemming van die reserves in theorie worden heroverwogen en kan worden besloten deze toe te voegen aan de algemene reserve. Ditzelfde geldt voor eventuele stille reserves, bijvoorbeeld de verkoop van vastgoed. Weerstandsratio We maken nog berekening van de structurele weerstandscapaciteit of de stille reserves. .
Om die reden hanteren we voor deze paragraaf alleen de algemene reserve in combinatie met het laatste rekeningresultaat als weerstandscapaciteit. Door deze af te zetten tegen het risicoprofiel verkrijgen we de weerstandsratio, deze ziet er als volgt uit. Financiële kengetallen Als sturingsinstrument worden diverse (wettelijke) kengetallen gebruikt. Samen geven deze financiële kengetallen een beeld van de financiële situatie en ontwikkelingen van de gemeente. De publicatieplicht en de berekeningsmethoden zijn vastgelegd in het (BBV), waardoor de cijfers vergelijkbaar zijn met andere gemeenten. Wat zeggen ons de financiële kengetallen ? 1. Netto schuldquote: Dit kengetal biedt inzicht in de hoogte van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin rentelasten en aflossingen drukken op de exploitatie. Een lager percentage duidt op een gunstigere situatie. 2. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen: Aangezien er onzekerheid kan bestaan over de terugbetaling van leningen, wordt dit kengetal zowel inclusief als exclusief doorgeleende gelden berekend. Het geeft inzicht in het aandeel van de verstre kte leningen in de exploitatie en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager het percentage, hoe beter. 3.
Solvabiliteit: Dit kengetal toont de mate waarin de gemeente in staat is haar financiële verplichtingen na te komen. Een hoger percentage betekent een betere financiële weerbaarheid en biedt een soort vooruitblik op de toekomstige stabiliteit.
109 4. Grondexploitatie: De boekwaarde van de grondvoorraden moet worden terugverdiend bij de verkoop. Grondexploitatieprojecten kennen vaak lange looptijden, waarbij inkomsten pas in de toekomst worden gegenereerd, wat hogere rentekosten en risico’s met zich meebrengt. Hoe lager dit cijfer, hoe beter. 5. Structurele exploitatieruimte: Dit cijfer helpt bij het beoordelen hoeveel structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Het geeft aan in hoeverre structurele stijging van baten of daling van lasten nodig is om deze lasten te dekken. Als het cijfer negatief is, biedt de begroting onvoldoende ruimte om structurele lasten te dragen. Een positief cijfer is gunstig. 6. Belastingcapaciteit: Dit kengetal vergelijkt de belastingdruk in de gemeente met het landelijk gemiddelde. Een laag percentage betekent dat de gemeente meer belastinginkomsten kan genereren als beleidskeuze. Hoe lager, hoe beter de ruimte om belasting te verhogen zonder boven het gemiddelde uit te komen. A. Weerbaarheid (kengetallen 1 t/m 3): Dit geeft aan of de gemeente financieel tegen een stootje kan. B. Wendbaarheid (kengetallen 4 t/m 6): Dit toont hoe snel de gemeente zich kan aanpassen aan veranderende omstandigheden. -Netto schuldquote De netto schuldquote is met resp. 33,8% ten opzichte van de jaarrekening 2024 relatief hogere geworden.
Dit heeft met name te maken met het nog steeds hoge verwachte bedrag van ongeveer € 40,0 miljoen aan liquide middelen op onze bankrekening van het Rijk (schatkist). Dit is het gevolg van het op voorhand ontvangen van projectgelden voor bijvoorbeeld het Nationaal Programma Groningen (NPG) en het vroegtijdig afsluiten van de projectinvestering ‘Poort van Winschoten’ voor € 24,0 miljoen. Deze laatste in verband met een zeer gunstige rentestand. Door bovenstaande zijn onze tegoeden bij de bank erg positief, waardoor we op (beduidend) lagere percentage schuldquote uitkomen. Daarnaast zijn de afgelopen jaren geen langlopende geldleningen meer afgesloten, terwijl de aflossingen op de afgesloten leningen gewoon doorgaan. Dit heeft als gevolg dat het bedrag van de opgenomen leningen (vast schulden) de komende jaren behoorlijk zal afnemen. Beide variabelen hebben grote invloed op het berekende percentage van de netto schuldquote. In zijn algemeenheid kunnen we zeggen dat de rentekosten op de leningen beheersbaar zijn en volledig worden opgevangen binnen het begrotingsresultaat. Door spreiding in aangetrokken en nog aan te trekken leningen beperken wij het risico van rentestijgingen. De verwachting is dat er in 2025 geen langlopende geldleningen worden aangetrokken.
110 -Solvabiliteit De verhouding tussen eigen vermogen en schulden (solvabiliteitsratio) is welliswaar gemiddeld risicovol en ligt onder de norm, de verwachting is dat deze in 2026 en meerjarig ongeveer op hetzelfde niveau zal blijven. -Structurele exploitatieruimte Voor het begrotingsjaar 2026 wordt een structureel begrotingsoverschot in de exploitatieruimte verwacht. Vanaf 2028 zal de eploitatieruimte minimaal zijn. -Belastingscapaciteit Daarnaast is het ook mogelijk om meer structurele opbrengsten te generen door bijvoorbeeld (beperkte) belastingverhogingen in te voeren. Dit kengetal geeft aan welke ruimte wij hebben ten opzichte van Nederland. 111 3.8 Openbaarheid In een wereld waar steeds meer processen gedigitaliseerd en geautomatiseerd worden, is van belang dat ook de informatiehuishouding binnen een ambtelijke en bestuurlijke organisatie goed geregeld wordt. Het vraagt een investering zodat iedereen kan beschikken over goede management- en stuurinformatie. De kwaliteit van de informatiehuishouding heeft direct invloed op de kwaliteit van de ambtelijke en bestuurlijke processen, besluitvorming en verantwoording. Dat gaat in het bijzonder op voor de Wet open overheid (Woo) de Archiefwet en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmbev). De gemeente werkt continu aan de verbetering van haar informatiehuishouding.
De Woo De Wet open overheid (Woo), is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Woo is op 1 mei 2022 in werking getreden. Met deze nieuwe wet is een belangrijke stap gezet naar een meer open en toegankelijkere overheid. Hoofdonderdelen van de Woo zijn: passieve openbaarmaking, actieve openbaarmaking en het op orde brengen van de informatiehuishouding. Passieve openbaarmaking betekent dat de gemeente op verzoek bepaalde informatie openbaar maakt (door middel van Woo-verzoeken) en de actieve bekendmaking draagt de gemeente op actief vanuit zichzelf informatie openbaar te maken. Ook is één van de verplichtingen om in de begroting aandacht te schenken aan de beleidsvoornemens over de uitvoering van de Woo. Deze paragraaf is de invulling van die verplichting. Vervolg implementatie Woo In 2023 zijn de gemeentelijke ambities over de actieve openbaarmaking van de Woo vastgesteld. De actieve openbaarmaking verplicht de gemeente Oldambt om in fases 11 informatiecategorieën openbaar te maken. De Rijksoverheid maakt deze fases geleidelijk bekend. In 2024 heeft de gemeente Oldambt daarnaast een ambitieniveau rondom openbaarheid vastgesteld, namelijk het ambitieniveau ‘’Basis’’. Het jaar 2026 stond in het teken van het verder invullen van de randvoorwaarden.
Dit houdt in: het optimaliseren van het anonimiseringsproces binnen de bestaande werkprocessen, de verdere inrichting van een publicatie omgeving (Woo-portaal) en het realiseren van een proces blauwdruk per informatiecategorie. Ook bewustwording in de organisatie maakt onderdeel uit van de implementatie. Voor wat betreft de toevoeging van informatiecategorieën in 2027 volgen we de planning van de Rijksoverheid - hoewel deze vertraagd is – nu als ambitieniveau “basis” is vastgesteld. Daarnaast staat 2027 in het teken van het verbeteren van de actieve openbaarmaking en het proces daarvan binnen de gemeente Oldambt. Bewustwording binnen de organisatie blijft daarbij zeer belangrijk. Tot slot is er het voornemen om per 2027 leges te heffen voor de behandeling van een Woo verzoek. Archiefwet en Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer Door de komst van de nieuwe Archiefwet is het belang van een goede inrichting van de informatiehuishouding alleen maar groter geworden en daarmee informatie op orde te krijgen en houden. Eind 2025 hebben we al een start gemaakt met een nulmeting met de foc us op de Woo, de Archiefwet en de Wmbev. Met als uitkomst een hoogover uitvoeringsplan dat de basis dient te vormen voor het vervolg traject om te zien waar we staan als gemeente.
Dit was de start van een proces voor de komende jaren om beleidsmatige en inhoudelijke sturing te geven aan een volwaardige inrichting van informatiebeheer binnen de gemeente volgens de geldende wet- en regelgeving. De nulmeting was nadrukkelijk ook bedoeld om de organisatie bewust te maken van de noodzaak en de implicaties van een verbeterde informatiebeheer in relatie tot de eigen functie en/of team, want het vraagt meer dan alleen een technische systeem benadering. Het beheren (zorgen voor beschikbaarheid) en managen (zorgen voor correct gebruik) van informatie strekt zich inmiddels ook uit tot buiten de gemeentelijke organisatie en betreft ook nadrukkelijk de rol van college en raad in de gehele informatiehuishouding. 112 3.9 Aardbevingsopgave Versterking en Herstel, NPG en Nij Begun De komende jaren zijn er volop mogelijkheden voor onze gemeente om met extra (Rijks)middelen te investeren in de brede welvaart van onze inwoners. Met de middelen van Nij Begun zetten we in op verduurzaming en op economisch en sociaal perspectief. Tegelijk vergeten we niet wat de aanleiding is voor deze middelen: de aardbevingsproblematiek en de zorgen die onze inwoners nog steeds ervaren. Voor ons staat voorop dat veiligheid, versterking en herstel de basis zijn. Van daaruit werken we aan perspectief.
Dat geldt voor de gaswinning en Nij Begun, maar ook voor andere bodem- en mijnbouwactiviteiten, zoals zoutwinning. De aardbevingsopgave en de inzet op versterking, herstel én perspectief vraagt binnen onze gemeente veel extra werk. We hebben dit georganiseerd in de programma’s Versterking en Herstel en het NPG (Nationaal Programma Groningen). Daarnaast werken we voor Nij Begun met een programmatische aanpak. Voor deze programma’s ontvangen we omvangrijke financiële middelen, deels voor organisatiekosten en deels voor de uitvoering van projecten. Met Nij Begun zien we dat dit verder toeneemt en dat sprake is van omvangrijke financiële stromen binnen de gemeente. Gezien de samenhang en overlap tussen de verschillende programma’s lichten we in deze paragraaf onze inzet toe en schetsen we de financiële situatie. Terugblik In 2026 is veel gebeurd in de verschillende programma’s en ook in de uitwerking van de agenda’s van Nij Begun. Voor het programma versterking en herstel geldt dat het jaarlijkse plan van aanpak in januari door de gemeenteraad is vastgesteld. Hierin zijn de doelstellingen vastgelegd voor 2026 en is onze aanpak uitgewerkt. Dit plan bevat ook de uitvoeringsopdracht aan NCG voor de versterking in onze gemeente. Op diverse plekken in met name Nieuwolda, Nieuw-Scheemda en ’t Waar is afgelopen jaar zichtbaar dat de versterking in uitvoering is.
Daarnaast zien we ook dat veel woningen hersteld of verduurzaamd worden. In 2026 is veel energie gezet op de gebiedsgerichte projecten. De één-overheid-aanpak in het startgebied Nieuw-Scheemda en ’t Waar is in de uitvoeringsfase terecht gekomen. En de plannen voor Drieborg gericht op herstel, verduurzaming en leefbaarheid worden in het najaar afgerond en voorgelegd ter besluitvorming aan het college. Verder zijn in 2026 diverse onderdelen van de gebiedsontwikkeling van het dorpenlint Nieuwolda, ’t Waar en Nieuw-Scheemda in uitvoering gebracht en is ook de uitvoering van Maatregel 14 Nij Begun doorgegaan. Binnen de gebiedsgerichte aanpak speelt onze inwonersondersteuning een grote rol. Maar dat geldt zeker ook voor andere situaties waarin inwoners met hulpvragen leven en soms in hele complexe situaties zitten. Naast versterking en herstel gaat Nij Begun voor een belangrijk deel over perspectief voor Groningen. Afgelopen jaar zijn zowel op de Sociale Agenda als de Economische Agenda grote stappen gezet. Dit geldt zowel v.w.b. de ontwikkeling en uitvoering van plannen en maatregelen. Maar ook de verder opzet van de bijbehorende governance (waaronder de oprichting van de GR Perspectief Groningen Noord-Drenthe ). Zeker voor de Sociale Agenda zien we dat ook in onze gemeente de eerste maatregelen concreet in uitvoering komen (o.a.
start Inwonersbudget Nij Begun, versterking jongerenwerk en opbouwwerk en uitbreiding Tijd voor Toekomst naar inmiddels 14 basisscholen. Verder is ook de isolatie-aanpak (Maatregel 29) in 2026 overal van start gegaan en kunnen inwoners een aanvraag indienen bij het SNN. In Oldambt hebben we verder de ondersteuningsaanpak uitgewerkt vanuit het bredere programma Energie en Klimaat via het pro ject Oldambt Verwarmt. Naast de verschillende agenda’s zien we ook voortgang op de verschillende masterplannen die verbonden zijn met Nij Begun (o.a. Regiocentra, Campussen). 113 Voor Nationaal Programma Groningen (NPG) werkten we in 2026 nog steeds ongewijzigd, volgens het in 2025 geactualiseerde programma. Dit heeft ertoe geleid dat projecten steviger onder de verantwoordelijkheid van een ambtelijke en bestuurlijke opdrachtgever zijn voorbereid en uitgevoerd. Een aantal projecten is in 2026 afgerond en de duurzame inbedding ervan is onderzocht en waar mogelijk uitgevoerd. Tijd voor Toekomst is hier een goed voorbeeld van, dat via de Sociale Agenda wordt voortgezet en beschikbaar komt voor nog meer scholen. Verder zijn in 2026 twee nieuwe projecten goedgekeurd, WinCITY (ondernemerschap in binnenstad Winschoten) en Hart voor Scheemda (centrumontwikkeling). Daarnaast zijn de plannen voor een revolverend fonds voor boerderijen goedgekeurd.
Versterking en Herstel Versterking Komend jaar gaan we verder met de uitvoering van de versterkingsopgave in onze gemeente. De meest recente afspraken en doelstellingen worden vastgelegd in het lokale plan van aanpak 2027, welke in december 2026 aan de raad wordt voorgelegd ter besluitvorming. Met dit plan geven we NCG opdracht voor de verdere uitvoering van de versterkingsopgave. Verwachting is dat in 2027 het grootste deel van de versterkingsopgave in onze gemeente kan worden afgerond. In totaal zijn of worden c.a. 100 woningen en boerderijen daadwerkelijk versterkt. Hoewel niet groot in aantal gaat het in een groot deel van de situaties om complexe versterkingen, van vrijstaande woningen of boerderijen. Voor een aantal van deze meer complexe situaties geldt dat deze langer zullen duren dan 2027. Dit betekent voor ons ook extra inzet van personeel qua vergunningverlening, RO -advisering en erfgoedvraagstukken. We willen het versterkingsproces zo optimaal mogelijk organiseren en hebben we oog voor bijzondere en/of schrijnende situaties. Herstelagenda Oldambt Naast het plan van aanpak voor de versterkingsopgave werken we ook aan onze lokale herstelagenda. Met Nij Begun hebben we een grotere rol gekregen in de herstelopgave en de diverse maatregelen.