CConstaterende datOldambt
Koppel je AI →
Document · PDF

4a.1 Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026-2030

Beeldvormende raadsbijeenkomst 23 september 2026, gemeente OldambtBij agendapunt: Raadsvoorstel inzake Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 en Participatieverordening gemeente Oldambt 2026 (54368-2026)13.518 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Categorie Wie Rol Aanpak in het kort A – Doelgroepen Doelgroep Kinderen (tot 12 jaar) Directe betrokkenheid bij leefomgeving Kinderburgemeester, samenwerking basisscholen, speelse werkvormen Doelgroep Jongeren (12–18 jaar) Medenkers over onderwerpen die hen raken Scholen, digitale vormen, jongerenpanel verkennen Doelgroep Het stille midden Representatieve stem van de ‘zwijgende meerderheid’ Proactief opzoeken, wijkvogels, loting, flitspeilingen B – Belangenbehartigers Belangenbehartiger SOCW en ondernemers Vertegenwoordiger centrumondernemers Winschoten Structureel overleg, korte focussessies, heldere planning Belangenbehartiger Maatschappelijke organisaties Vertegenwoordiger zorg, welzijn, sport, onderwijs, cultuur Actueel overzicht per domein, formeel + informeel betrekken Belangenbehartiger Wijkplatforms (Winschoten) Verbindende organisatie per wijk in de stad Heldere rol, vroegtijdige participatie, gelijkwaardige samenwerking, structureel contact met gebiedsregisseurs, continuïteitsondersteuning Belangenbehartiger Dorpsbelangen (dorpen) Vertrouwde verbinder met dorpskennis Heldere rol, vroegtijdige participatie, gelijkwaardige samenwerking, structureel contact met gebiedsregisseurs, Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Categorie Wie Rol Aanpak in het kort Belangenbehartiger Huurdersorganisaties (HOO en BOO)

Georganiseerde stem van huurders in Oldambt Prestatieafspraken, vroegtijdig betrekken, signaalfunctie, terugkoppeling Belangenbehartiger Participatieraad Adviseert gevraagd en ongevraagd over beleid in het sociaal domein (Wmo, Jeugd, Participatiewet). Structureel overleg, inbreng gevraagd en ongevraagd op alle relevante thema’s. C – Samenwerkingspartners Samenwerkingspartner Sociaal Werk Oldambt Brug naar kwetsbare groepen; signaal-, bereik-, vertaal- en vertrouwensfunctie Vroeg betrekken bij trajectontwerp, terugkoppelingslijn, netwerk als ingang 8. Representativiteit 8.1 Het probleem van selectiebias Participatieprocessen lopen het risico te worden gedomineerd door mensen die al actief zijn: hogere opleidingsniveaus, gepensioneerden, mensen met extra tijd of met sterke belangen. De stille meerderheid wordt structureel ondervertegenwoordigd. Daarmee is participatie weliswaar legitiem bedoeld, maar feitelijk niet representatief. Onderzoek (onder andere via het Planbureau voor de Leefomgeving en kennisknooppunt participatie) bevestigt: beleid wordt inhoudelijk beter van brede burgerbetrokkenheid, maar dat vereist dat ook de minder uitgesproken stemmen worden gehoord. 8.2 Wat wij verstaan onder representatieve participatie Representatieve participatie betekent niet dat de groep deelnemers een perfecte statistisch steekproef is van de bevolking.

Het betekent wel: • Dat we actief streven naar diversiteit in leeftijd, achtergrond, opleidingsniveau en interesse. • Dat we drempels verlagen voor mensen die normaal niet participeren. • Dat we ons bewust zijn van welke groepen ontbreken en hier actie op nemen. • Dat we alternatieve methoden inzetten als de conventionele aanpak bepaalde groepen structureel mist. 8.3 Maatregelen voor representativiteit Maatregel Toelichting Bewust doelgroepsgericht werken Bepaal per traject welke groepen betrokken moeten zijn en beleg actief wie hen benadert. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Laagdrempelige locaties en tijdstippen Organiseer bijeenkomsten in het dorp zelf, op tijdstippen die voor werkenden en mantelzorgers haalbaar zijn. Meerdere participatiekanalen Combineer fysieke bijeenkomsten, huisbezoeken, online peilingen en telefonische raadpleging. Eenvoudige communicatie Zorg voor het delen van informatie via breed gelezen kanalen; gebruik B1-taalniveau; bied informatie ook aan in beeld of via video. Nabijheid en aanwezigheid Ga naar mensen toe via bijvoorbeeld scholen, sportverenigingen, kerken, zorginstellingen. Evaluatie diversiteit Documenteer wie er hebben deelgenomen en reflecteer na afloop op eventuele blinde vlekken.

8.4 Online participatie en representativiteit Online participatie biedt kansen om moeilijk bereikbare groepen (werkenden, jongeren, mensen met mobiliteitsbeperkingen) te betrekken. Tegelijkertijd zijn er risico's: mensen met laaggeletterdheid, minder digitale vaardigheden of zonder internet worden buitengesloten. Uitgangspunt: online participatie is altijd aanvullend, nooit de enige weg. We werken daarom met 'blended participatie': een combinatie van online en offline vormen. Oldambt werkt momenteel met flitspeilingen. Op provinciaal niveau wordt onderzocht of gezamenlijk gebruik en inkoop van een online participatieplatform voor Groningse gemeenten kansrijk is. We volgen deze ontwikkeling en sluiten aan zodra de randvoorwaarden (privacy, toegankelijkheid, moderatie) zijn geborgd. 9. Gereedschapskist: processtappen voor participatie Een goed participatieplan begint met het doorlopen van heldere processtappen. Deze gereedschapskist biedt ambtenaren en bestuurders van gemeente Oldambt een praktisch stappenplan om participatie telkens opnieuw zorgvuldig te ontwerpen en uit te voeren. Het stappenplan is gebaseerd op de Provinciale Participatieleidraad van provincie Groningen (2021) en is vertaald naar de Oldambtster context. Het doel is niet méér participatie, maar bétere participatie: procesmatig, uitlegbaar en met oprechte ruimte voor inbreng.

Overzicht van de zeven processtappen Stap Naam Kernvraag 1 De Kwestie: verken het vraagstuk Wat is er aan de hand en waarom is participatie nu relevant? 2 Centrale vraag en doel Op welke centrale vraag moet het participatieproces een antwoord geven? Wat wil de gemeente bereiken met participatie in dit traject? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Stap Naam Kernvraag 3 Formuleer kaders Wat ligt al vast? Denk aan wettelijke en financiele kaders, eerder gemaakte afspraken en vaststaand beleid. Waar zit de ruimte? 4 Breng het samenspel in beeld Wie zijn betrokken, geraakt of nodig – en in welke rol? 5 Ontwerp de participatieaanpak Hoe organiseren we de participatie: wanneer, waar en hoe? 6 Voer uit en faciliteer het goede gesprek Hoe zorgen we voor een ontmoeting met echte ruimte voor inbreng? 7 Koppel terug en leer Wat doen we met de opbrengst en wat leren we van het proces? Toekomstparagraaf: wat betekent dit beleid voor toekomstige generaties? Bij nieuwe beleidsstukken voegen we een Toekomstparagraaf toe waarin we beschrijven wat het beleid betekent voor toekomstige generaties, met een blik van vijftien tot dertig jaar vooruit. Daarbij gaan we in elk geval in op duurzaamheid, leefbaarheid en de financiën op de lange termijn.

Toekomstige generaties hebben geen stem in de besluitvorming van vandaag; door hun belang expliciet te benoemen maken we eerlijk en navolgbaar wat onze keuzes op de lange termijn betekenen. Daarmee bouwen we voort op de lijn die met kinder- en jongerenparticipatie wordt ontwikkeld. De uitwerking van de processtappen is opgenomen in Bijlage C. Betere participatie boven meer participatie De gereedschapskist is geen verplichting om bij elk besluit een uitgebreid participatietraject op te starten. Niet elk vraagstuk vraagt om intensieve participatie. Maar als participatie wordt ingezet, dan goed: doordacht, uitlegbaar en met oprechte ruimte voor de inbreng van inwoners en partners. 10. Evaluatie en leren Participatiebeleid is geen eindproduct maar een continu leerproces. Oldambt evalueert de kwaliteit van participatie op drie niveaus: 10.1 Na elk participatietraject • Documenteer wie er heeft deelgenomen, welke werkvormen zijn gebruikt en wat de uitkomsten zijn. • Registreer of de terugkoppelingsverplichting (binnen 8 weken) is nagekomen. • Evalueer intern wat er goed ging en wat beter kon. 10.2 Jaarlijkse beleidsmonitoring • Rapporteer jaarlijks aan het college over de kwaliteit van participatieprocessen. • Meet de tevredenheid van deelnemers via een korte standaard enquête.

Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Monitor of doelgroepen zoals jongeren, het stille midden en inwoners met een lage opleiding worden bereikt. 10.3 Vierjaarlijkse beleidsevaluatie • Evalueer dit participatiebeleid uiterlijk in 2030 volledig. • Betrek inwoners, dorpsbelangen, wijkplatforms en de gemeenteraad bij de evaluatie. • Gebruik de uitkomsten voor actualisering van het beleid. 11. Implementatie en organisatie 11.1 Organisatorische borging De centrale aanbeveling uit zowel de analyse als de evaluatie is: beleg eigenaarschap. Oldambt benoemt een Programma adviseur Participatie die: • De ambtelijke organisatie adviseert bij participatievraagstukken. • De kwaliteit van participatieprocessen bewaakt en borgt. • Als vraagbaak fungeert voor medewerkers, dorpsbelangen en initiatiefnemers. De Programma adviseur Participatie werkt nauw samen met de gebiedsregisseurs, die de dagelijkse verbinding vormen tussen gemeente en gemeenschap. Daarnaast werkt de programma-adviseur nauw samen met de vakgroep Communicatie. Participatie en communicatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. 11.2 Middelen en capaciteit Goede participatie kost tijd en geld.

Voor de implementatie van dit beleid zijn de volgende middelen nodig: Onderdeel Toelichting Financiering Programma adviseur Participatie Structurele aanstelling (1 fte) voor coördinatie en ondersteuning. Geagendeerd voor Kadernota 2028-2031 Budget inwonersinitiatieven Structureel budget om participatie te stimuleren en initiatieven te ondersteunen. Handgeld gebiedsregisseurs STILOfonds Budget voor dorpsbelangen en wijkplatforms Initiatievenbudget Nij Begun Jongerenparticipatie Specifiek budget voor de ontwikkeling van structurele jongerenparticipatie (ondersteuning door een gespecialiseerde partij) Werkbudget Aansluiting bij jeugdbeleid Aansluiting provinciaal netwerk en fondsen Online platform Budget voor deelname aan provinciale verkenning gezamenlijk inkoop participatieplatform. Investering gedekt Structurele financiering uit Programmabudget GGW en Participatie Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 11.3 Communicatie We communiceren actief over participatiemogelijkheden: inwoners weten vooraf hoe, wanneer en waarover ze kunnen meedenken. Communicatie is: • Laagdrempelig: geschreven in duidelijke taal (B1-niveau). • Proactief: we gaan naar mensen toe, niet alleen via de gemeentepagina of gemeenteloket. We informeren in tussenstappen, ook als het even stil is.

• Eerlijk: we communiceren ook over wat niet open staat voor inbreng en waarom. • Terugkoppelend: deelnemers ontvangen altijd een terugkoppeling over de uitkomsten van hun inbreng. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Bijlage A – Stappenplan voor initiatiefnemers Voor wie is dit stappenplan? Dit stappenplan is bedoeld voor iedereen die een plan of idee heeft en een omgevingsvergunning wil aanvragen. Van een dakkapel tot een nieuw bedrijfspand, van een zonneweiland tot vijf nieuwe woningen. Volg deze stappen voordat u uw aanvraag indient. Stap 1 – Bepaal de kaders Stel vast met welke overheidsorganisaties u te maken krijgt. De eerste ingang is de gemeente Oldambt. Deel uw idee of plan en onderzoek welk proces u eventueel moet doorlopen. Breng wet- en regelgeving in beeld: weet waaraan uw plan moet voldoen en wat de belangrijkste aandachtspunten zijn. De gemeente helpt u op weg. In dit gesprek wordt ook duidelijk of uw activiteit binnen het omgevingsplan past, of dat het om een buitenplanse activiteit gaat. Stap 2 – Breng belanghebbenden in kaart Bepaal wie belang kunnen hebben bij uw initiatief. Denk aan directe buren, bewoners in de omgeving, buurt- of dorpsverenigingen, bedrijven in de buurt, en eventueel dorpsbelangen of wijkplatforms. Beschrijf hoe u het beste met elk van hen in gesprek kunt gaan.

Per groep kan de aanpak verschillen. Stap 3 – Ga in gesprek Start uw participatieproces. Ga in gesprek met alle relevante belanghebbenden. Doe dit op een manier die bij de groep past. Het gaat niet alleen om het geven van informatie – het doel is een goed gesprek over uw plan. Stap 4 – Deel uw plan en haal op Zorg dat in de gesprekken duidelijk wordt hoe belanghebbenden tegen uw idee of plan aankijken. Wat vinden ze er goed aan? Welke zorgen hebben zij? Waar zitten de knelpunten en welke ideeën helpen daarbij? Houd rekening met de ruimte die wet- en regelgeving biedt. Stap 5 – Maak goede afspraken Maak samen met belanghebbenden afspraken over de vervolgstappen. Leg uit hoe u hen betrokken houdt, hoe u terugkoppelt en hoe u hen op de hoogte houdt. Wees concreet over wat u met hun inbreng doet. Stap 6 – Werk uw plan uit Werk uw initiatief uit tot een conceptplan. Schrijf een toelichting waarin u aangeeft wat u heeft gedaan met de ideeën, zorgen en belangen die in de gesprekken naar voren zijn gekomen. Laat zien hoe uw plan is verbeterd door de participatie. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Stap 7 – Toets uw conceptplan Ga terug naar de belanghebbenden en bespreek het conceptplan. Geef aan wat er wel en niet is veranderd ten opzichte van uw oorspronkelijke idee, en waarom.

Maak het plan definitief op basis van deze terugkoppeling. Stap 8 – Leg het vast Maak een participatieverslag van alle stappen die u heeft doorlopen én de resultaten ervan. Het verslag beschrijft: wie u heeft betrokken, hoe de gesprekken zijn verlopen, welke inbreng er was en wat u daar mee heeft gedaan. Deel het verslag met alle betrokkenen. Stap 9 – Dien uw aanvraag in U bent klaar om uw aanvraag voor een omgevingsvergunning in te dienen (als die nodig is). Voeg bij uw aanvraag uw definitieve plan en het participatieverslag. De gemeente beoordeelt of u voldoende heeft geparticipeerd. Hulp nodig? Heeft u een complex plan met veel belanghebbenden en grote impact? Vraag dan direct en vooraf overleg aan bij de gemeente Oldambt. Wij gaan samen kijken welke rol de gemeente het beste voor u kan vervullen. U kunt terecht bij de participatiecoördinator of uw gebiedsregisseur. Overzicht in één oogopslag Stap Actie Stap 1 Bepaal de kaders: overleg met gemeente, breng wet- en regelgeving in beeld. Stap 2 Breng belanghebbenden in kaart en stel participatieaanpak op. Stap 3 Ga in gesprek met alle belanghebbenden. Stap 4 Deel uw plan en haal reacties, zorgen en ideeën op. Stap 5 Maak goede afspraken over vervolgstappen en terugkoppeling. Stap 6 Werk uw plan uit tot een conceptplan met toelichting. Stap 7 Toets het conceptplan bij belanghebbenden en maak het definitief.

Stap 8 Leg alles vast in een participatieverslag. Stap 9 Dien uw aanvraag in met het definitieve plan en participatieverslag. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Bijlage B – Doelgroepenaanpak Deze bijlage geeft per doelgroep een overzicht van kenmerken, uitdagingen en aanbevolen participatievormen. Gebruik dit als werkdocument bij het ontwerpen van een participatietraject. Kinderen (tot 12 jaar) Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Kenmerken Beperkt taalbegrip voor formele teksten; leven in het 'nu'; concrete beleving van de omgeving. – Bereik Via basisscholen en kinderburgemeester. Leg contact via leerkrachten en intern begeleiders. Werkvormen Formele vergaderingen werken niet. Tekenwedstrijden, speelplekonderzoek, klassenbezoek gemeentehuis, maak-workshops. Terugkoppeling Abstracte terugkoppeling bereikt kinderen niet. Laat zien wat er concreet veranderd is in hun omgeving. Instrument Kinderburgemeester. Verstevig structureel: vast budget, duidelijke rol. Jongeren (12–25 jaar) Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Kenmerken Weinig kennis van lokale politiek; online actief; willen als gelijkwaardig worden behandeld. – Bereik Scholen, sportverenigingen, jongerencentra, social media. Ga naar hen toe; gebruik passende (social) media voor bekendheid. Werkvormen Avondvergaderingen werken niet.

Flitspeilingen, korte online enquêtes, jongerenpanel, themadiscussies op school. Structuur Geen vast participatiekanaal voor 12–25. Jongerenpanel / jongerenraad oprichten in 2027. Partner Scholen als ingang. Samenwerking Dollardcollege en PRO-school; evt. externe partij. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Het stille midden Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Kenmerken Groot, divers, nuancevol; participeert niet uit zichzelf; geen actieve voor- of tegenstander. – Bereik Niet via oproepen in de krant; gaat niet naar bijeenkomsten. Proactief opzoeken: straatgesprekken, koffiekar, keukentafelgesprekken. Werkvormen Conventionele vormen slaan niet aan. Loting (burgerpanel, burgerberaad), participatieve waarde-evaluatie, 'wijkvogels'. Contact Heeft geen eigen netwerk richting gemeente. Continue relatie opbouwen via gebiedsregisseurs; niet alleen bij grote trajecten. SOCW en ondernemers (Stichting Ondernemersfonds Centrum Winschoten) Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Kenmerken Vertegenwoordigt centrumondernemers Winschoten; concreet economisch belang; weinig tijd. – Bereik Georganiseerd via SOCW als collectief aanspreekpunt. Structureel overleg; gebruik SOCW als ingang voor het centrum. Werkvormen Lange vergaderingen passen niet in de agenda. Focussessies max.

1,5 uur; online raadpleging; bilateraal afstemmen. Buiten centrum Minder georganiseerd; geen vaste structuur. Directe benadering via bedrijventerreinverenigingen of branches. Inhoud Belang zit bij bereikbaarheid, openbare ruimte, klanten, omzet. Formuleer participatievraag in concrete economische termen. Sociaal Werk Oldambt Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Rol Strategische partner én signaalgever; brug naar inwoners die gemeente niet bereikt. – Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Signaalfunctie Vangt vroegtijdig onvrede en behoeften op in wijken en dorpen. Maak structurele afspraken over signaaloverdracht; reageer altijd. Bereikfunctie Kennen kwetsbare groepen die zichzelf niet melden. Betrek bij ontwerp participatietraject; gebruik netwerk als ingang. Vertalingsfunctie Vertalen beleid naar begrijpelijke taal; inbreng inwoners naar gemeente. Inzetten als intermediair bij complexe beleidsprocessen. Vertrouwensfunctie Inwoners hebben soms meer vertrouwen in sociaal werker dan ambtenaar. Benutten voor veilige gesprekken met moeilijk bereikbare groepen. Maatschappelijke organisaties Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Kenmerken Formeel georganiseerd; kunnen achterban mobiliseren; hebben specifieke expertise. – Bereik Via bestaande overlegstructuren en directe uitnodiging.

Onderhoud actueel netwerkoverzicht per beleidsdomein. Werkvormen Formele inspraak én informele co- creatie. Adviesrondes, werkateliers, klankbordgroepen. Aandachtspunt Tijdsinvestering is groot. Erken en compenseer waar mogelijk; wees respectvol over hun beschikbaarheid. Dorpsbelangen en Wijkplatforms Aspect Kenmerken / uitdagingen Aanbevolen aanpak Kenmerken Sterk verankerd; kennen wijk en dorp en sociale structuren – Bereik Via gebiedsregisseur; oude samenwerkingsovereenkomst. Leg heldere afspraken vast over betrokkenheidsmomenten. Werkvormen Wijk- en dorpsvergaderingen, bilaterale gesprekken, werkgroepen. Maatwerk per wijk of dorp; niet één aanpak voor alles. Terugkoppeling Ervaren te weinig terugkoppeling (meest genoemde knelpunt). Schriftelijke terugkoppeling binnen 8 weken na elk traject. Positie Brugfunctie, geen vertegenwoordiging. Verankerd in participatiebeleid. Gebruik voor verbinding, niet als formele vertegenwoordiger. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Bijlage C – Uitwerking processtappen Stap 1 – De Kwestie: verken het vraagstuk Voordat je mensen betrekt, moet je scherp hebben wát er speelt en waarom participatie op dit moment zinvol is. Een slecht begrepen vraagstuk leidt tot een slecht ontworpen participatieproces. We noemen dat ook: de Kwestie.

Wat is de situatie en wat is het probleem dat niet zo mag blijven bestaan? Stap 1 – Verken het vraagstuk Analyseer de inhoud, context en complexiteit van het vraagstuk. Stel jezelf deze vragen: • Wat is er aan de hand? Wat is de aanleiding? Hoe ziet de situatie eruit? Wat is de historie? • Waarom is participatie nu relevant en urgent? • Gaat het om nieuw beleid, aanpassing van bestaand beleid, of beëindiging? • Welke feiten, cijfers en onderzoeken zijn al beschikbaar? • Is het vraagstuk gestructureerd (alle kennis voorhanden, geen grote belangentegenstellingen) of ongestructureerd (kennis ontbreekt of er zijn forse tegenstellingen)? • Welke strategische kansen en risico’s zijn er? Stap 2 – Centrale vraag: bepaal het doel van participatie Formuleer de Centrale Vraag: ieder participatieproces geeft antwoord op een centrale vraag.

Bijvoorbeeld: – Ruimtelijke inrichting: “Hoe willen bewoners van de omgeving van voorziening X dat de openbare ruimte na de herinrichting eruitziet, en welke functies moeten daarin een plek krijgen?” – Woningbouw / woonvisie: “Aan welk type woningen hebben inwoners van dorp X behoefte, en welke locaties achten zij geschikt voor nieuwe woonvormen?” – Leefbaarheid dorp: “Wat hebben bewoners van dorp X nodig om het dorp de komende tien jaar leefbaar te houden, en welke prioriteiten stellen zij daarin?” – Verduurzaming: “Welke randvoorwaarden moeten er volgens huurders van woningbouwcorporatie X gelden bij de verduurzaming van hun woningen, zodat kwaliteit en betaalbaarheid gewaarborgd blijven?” – Speelplekken / kinderen: “Welke verbeteringen willen kinderen en ouders in de speelomgeving rondom basisschool X, en wat missen zij nu?” Bepaal daarnaast het doel van het proces. Participatie zonder helder doel leidt tot vrijblijvende bijeenkomsten die niets opleveren voor inwoners én voor het beleid. Bepaal vóór het ontwerpen van de aanpak wat u wilt bereiken. Stap 2 – Bepaal het doel van participatie Formuleer expliciet wat de gemeente wil bereiken met participatie in dit specifieke traject. Het doel bepaalt de aanpak.

Stel jezelf deze vragen: • Willen we belangen, perspectieven en argumenten in beeld krijgen? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Stap 2 – Bepaal het doel van participatie • Willen we de kwaliteit van het beleid of de aanpak vergroten (kennis, ervaringen, innovatie)? • Willen we eigenaarschap vergroten: verantwoordelijkheid neerleggen bij inwoners of partners? • Willen we zeggenschap vergroten: echte invloed of medebeslissing? • Zijn de doelen voor alle betrokkenen helder en worden ze gedeeld? • Wat mogen deelnemers verwachten van hun deelname? Wees eerlijk over de reikwijdte: als het gemeentebestuur op bepaalde punten geen ruimte heeft, zeg dat dan vooraf. Niets ondermijnt vertrouwen zo sterk als achteraf blijkt dat inbreng geen echte rol speelde. Stap 3 – Formuleer de kaders Het formuleren van de kaders waarbinnen de participatie plaatsvindt is cruciaal voor het welslagen van een participatieproces. Beschrijf helder wat vastligt en waarover wel en waarover geen participatie plaatsvindt. Het gaat dan om wettelijke en financiële kaders, vaststaand beleid, eerder gemaakte afspraken enzovoorts. Stap 3 – Formuleer de kaders Beschrijf helder wat vastligt en waarover wel en niet wordt geparticipeerd: wettelijke en financiële kaders, vaststaand beleid en eerder gemaakte afspraken.

Maak ook duidelijk waar wél ruimte voor inbreng is. Stel jezelf deze vragen: • Welke wettelijke kaders zijn van toepassing op dit vraagstuk? • Welke financiële kaders liggen vast (budget en dekking)? • Welk vaststaand beleid en welke eerder gemaakte afspraken zijn van belang? • Waarover kan wél en waarover kan niet worden meegedacht? • Waar zit de ruimte voor invloed van deelnemers? • Is vooraf helder te communiceren wat vastligt en wat openstaat? Stap 4 – Breng het samenspel in beeld Participatie is samenspel. Breng in kaart wie er betrokken zijn, wie geraakt worden en wie nodig zijn voor een goed resultaat. Het gaat om doelgroepen, belangenbehartigers én samenwerkingspartners (zie hoofdstuk 7). Stap 4 – Breng het samenspel in beeld Identificeer alle relevante partijen en denk na over hun rol, belang en de relaties tussen hen. Gebruik hiervoor de indeling uit hoofdstuk 7 van dit beleid.

Stel jezelf deze vragen: • Wie zijn doelgroepen: welke inwoners of groepen wil de gemeente bereiken? • Wie zijn belangenbehartigers: welke organisaties spreken namens een achterban? • Wie zijn samenwerkingspartners: wie helpt de gemeente het proces goed te laten landen? • Wie worden geraakt door het vraagstuk maar melden zich niet vanzelf? • Wie zijn nodig om een kwalitatief goed plan te maken en te realiseren? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Stap 4 – Breng het samenspel in beeld • Wie heeft formele bevoegdheden of wettelijke rechten (zoals huurdersorganisaties via de WOHV)? • Wie bepaalt de agenda – en is dat de gemeente, of kan dat ook anders? • Hoe verhoudt de participatie zich tot afspraken met andere partijen of overheden? Stap 5 – Ontwerp de participatieaanpak Nu de kwestie, centrale vraag, kaders en rollen en verantwoordelijkheden helder zijn, ontwerp je de participatieaanpak. Dit is het concrete plan: wie betrekt u wanneer, waarvoor en hoe? De aanpak verschilt per fase van het beleidsproces. Stap 5 – Ontwerp de participatieaanpak Maak een concreet plan voor de uitvoering van de participatie: fasering, werkvormen, communicatie, budget en taakverdeling.

Stel jezelf deze vragen: • In welke fase van het beleidsproces zitten we (verkenning, ontwerp, vaststelling, uitvoering, evaluatie)? • Welke ruimte voor beïnvloeding is er in deze fase? Wat ligt er vast – wettelijk, financieel, eerder vastgesteld beleid – en waar kunnen deelnemers daadwerkelijk invloed op uitoefenen? • Welke combinatie van online en offline vormen past bij de doelgroep? • Hoe bereiken we groepen die zichzelf niet melden (het stille midden, kwetsbare groepen)? • Hoe toegankelijk is het proces: taal, tijdstip, locatie, digitale vaardigheden? • Wat vraagt deelname van betrokkenen – en staat dat in verhouding tot hun belang? • Wie organiseert de participatie, wie is afzender, wie bewaakt de kwaliteit? • Welk budget is beschikbaar? • Is formele inspraak (wettelijk verplicht) van toepassing, en zo ja, hoe verhoudt die zich tot de bredere participatie? Tip: bewaak de participatiedrukte. Betrek daarbij de Programma adviseur Participatie. Inwoners en organisaties worden vanuit meerdere kanten gevraagd mee te denken. Stem af met collega’s welke trajecten tegelijk lopen en voorkom stapeling van participatieverzoeken in hetzelfde gebied of bij dezelfde groepen. Stap 6 – Voer uit en faciliteer het goede gesprek Een goed ontworpen participatieproces valt of staat bij de kwaliteit van de uitvoering. Het goede gesprek – open, gelijkwaardig en oprecht – is de kern.

Dat vraagt voorbereiding, aandacht tijdens de ontmoeting en zorgvuldige nazorg. Stap 6 – Voer uit en faciliteer het goede gesprek Zorg voor een uitvoering die aansluit bij de doelgroepen en de aanpak. Maak van de ontmoeting een echte dialoog, geen afvinkmoment. Stel jezelf deze vragen: • Is de uitnodiging persoonlijk, begrijpelijk en uitnodigend – en gebruikt u taal die past bij de doelgroep? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Stap 6 – Voer uit en faciliteer het goede gesprek • Is de locatie, het tijdstip en de toegankelijkheid goed afgestemd op de deelnemers? • Is er ruimte voor alle perspectieven, inclusief tegengeluiden en minderheidsstandpunten? • Worden deelnemers behandeld als gelijkwaardige gesprekspartners? • Hoe zorgt u dat ook minder mondige deelnemers hun stem kwijt kunnen? • Wordt vastgelegd wat er is gezegd, en hoe wordt dit gedeeld met deelnemers en collega’s? • Worden deelnemers na afloop geïnformeerd over de volgende stappen? Pas op voor schijnparticipatie: inloopavonden waar alleen bekende insprekers komen, bijeenkomsten die enkel bevestigen wat al vast staat, of sessies die scherpe gesprekken vermijden. Betere participatie begint met de bereidheid om echt te luisteren en de uitkomst óók te laten beïnvloeden door wat we horen.

Stap 7 – Koppel terug en evalueer Participatie is pas compleet als de gemeente transparant maakt wat er met de inbreng is gedaan. Terugkoppeling is geen sluitstuk maar een kernonderdeel van het democratisch proces. Leren van het samenspel maakt elk volgend participatietraject beter. Stap 7 – Koppel terug en evalueer Informeer deelnemers over hoe hun inbreng is meegewogen. Evalueer het proces en deel de opgedane kennis binnen de organisatie. Stel jezelf deze vragen: • Zijn deelnemers tijdig geïnformeerd over wat er met hun inbreng is gedaan? • Is inzichtelijk gemaakt hoe de inbreng het plan heeft beïnvloed – en waarom soms niet? • Is er specifiek aandacht voor hoe minderheidsstandpunten zijn meegewogen? • Is het besluit zuiver en uitlegbaar tot stand gekomen? • Wat ging er goed in het participatieproces – en wat kan beter? • Zijn er signalen gemist, of groepen die niet bereikt zijn? • Wat leren we als organisatie van dit traject – en hoe delen we dat met collega’s? • Zijn de samenwerkingsafspraken (bijv. met Sociaal Werk Oldambt, dorpsbelangen, wijkplatforms) nagekomen? Binnen 8 weken na afronding van een participatietraject informeert de gemeente betrokken dorpsbelangen, wijkplatforms en andere vaste partners schriftelijk over de uitkomsten en het vervolg.

Toetssteen: het democratisch kompas Gebruik bij het ontwerpen en evalueren van elk participatieproces de volgende zes democratische waarden als toetssteen. Ze zijn ontleend aan de Provinciale Participatieleidraad en zijn ook voor de gemeente Oldambt richtinggevend. Waarde Betekenis voor Oldambt Inclusie Hebben alle relevante groepen een stem in het proces? Is er ruimte voor minderheidsbelangen? Worden ook mensen bereikt die zichzelf niet melden? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Waarde Betekenis voor Oldambt Transparantie Is het helder wie, wanneer, waar en hoe er wordt gesproken en besloten? Is de gemeentelijke werkwijze navolgbaar? Dialoog en besluitvorming Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de manier van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? Zeggenschap Hoe zijn macht en tegenmacht georganiseerd? Wie bepaalt de agenda? Gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Efficiency Weegt de inspanning op tegen de opbrengst – voor inwoners én voor de gemeente? Wordt participatiemoeheid voorkomen? Democratische vaardigheden Is iedereen voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? Investeert de gemeente in toegankelijkheid? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Bijlage D – Evaluatie van de Visie op Participatie (2021)

Evaluatie participatie in de praktijk – gemeente Oldambt. 1. Bestuurlijke samenvatting De gemeente Oldambt heeft de afgelopen jaren actief ingezet op participatie. Deze evaluatie laat zien dat er een sterke basis ligt, maar dat verdere professionalisering noodzakelijk is om participatie consistenter en effectiever te maken. Participatie wordt gewaardeerd door inwoners, dorpsbelangen en interne organisatie. Tegelijkertijd blijkt uit gesprekken dat de uitvoering nog wisselend is en sterk afhankelijk van project, medewerker en context. Zoals een inwoner het verwoordde: “Het ene moment word je goed meegenomen, het andere moment hoor je pas iets als het al besloten is.” Deze evaluatie verdiept de bestaande visie met aanvullende thema’s: online participatie, participatie onder de Omgevingswet, maatschappelijke onrust, jongerenparticipatie en de rol van dorpsbelangen en wijkplatforms. De centrale conclusie is dat participatie in Oldambt moet groeien van ‘goed bedoeld’ naar ‘goed georganiseerd’. 2. Aanleiding en werkwijze Deze evaluatie is gebaseerd op gesprekken met inwoners, dorpsbelangen, wijkplatforms, bestuur en ambtelijke organisatie. De opbrengsten zijn geanalyseerd op terugkerende patronen. Daarbij is specifiek gekeken naar: - ervaringen van inwoners; - werking van huidige participatieprocessen; - rol van samenwerkingspartners; - kansen voor verbetering.

De citaten in dit document zijn representatief voor bredere signalen uit de gesprekken. 3. Analyse van de huidige participatiepraktijk Participatie wordt in Oldambt op veel plekken toegepast. Er zijn goede voorbeelden van trajecten waarin inwoners actief meedenken en invloed ervaren. Tegelijkertijd is er geen eenduidige werkwijze. Dit leidt tot verschillen in kwaliteit en verwachtingen. Een medewerker gaf aan: “Het hangt nu nog te veel af van wie het oppakt.” Belangrijke knelpunten: - onduidelijkheid over het doel van participatie; - beperkte terugkoppeling; - verschillen in aanpak; - onvoldoende borging in de organisatie. Inwoners geven aan dat terugkoppeling vaak ontbreekt: “We denken mee, maar horen daarna niets meer.” Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 4. Rol van dorpsbelangen en wijkplatforms Dorpsbelangen en wijkplatforms zijn essentiële partners in participatie. Zij kennen hun dorp of wijk en hebben direct contact met inwoners. Uit de samenwerkingsovereenkomsten blijkt dat zij een rol hebben in: - signaleren van ontwikkelingen; - vertegenwoordigen van inwoners; - meedenken over plannen; - versterken van sociale samenhang. In de praktijk zijn er echter knelpunten: • Wijkplatforms en dorpsbelangen zijn geen democratisch gekozen instituties. Hen inzetten als vertegenwoordiger van hun dorp of wijk kent beperkingen.

• rol en verwachtingen zijn niet altijd duidelijk. • betrokkenheid komt soms te laat. • terugkoppeling vanuit de gemeente is onvoldoende. • De bezetting van met name wijkplatforms is een aandachtspunt. 5. Jongerenparticipatie Jongerenparticipatie staat nog in de kinderschoenen, terwijl de bereidheid om mee te denken aanwezig is. Er is een kinderburgemeester met daaromheen een team van kinderen dat meedenkt. De inbedding daarvan is nog niet structureel en vanzelfsprekend. Rondom jongeren van het middelbaar onderwijs of MBO zijn geen structurele manieren ingebed om hen te betrekken. Uit de gesprekken blijkt, dat bij alle groepen kinderen en jongeren weinig kennis is van hoe de gemeente werkt en hoe zij invloed uit zouden kunnen oefenen. Belangrijke aandachtspunten: • gebruik van passende werkvormen (kort, visueel, digitaal), aansluitend bij de leeftijd en opleidingsniveau. • zo laagdrempelig mogelijk, aansluiten bij al bestaande structuren (scholen, jongerencentra, sportverenigingen etc). • zichtbare resultaten van participatie. Jongerenparticipatie vraagt om structurele inbedding, bijvoorbeeld via steviger inbedding van de kinderburgemeester, de opzet van jongerenpanels of themagerichte trajecten, in samenwerking met scholen en organisaties die met jongeren werken. Samenwerking met een gespecialiseerde partij in jongerenparticipatie verdient aanbeveling. 6.

Online participatie Online participatie biedt kansen om meer inwoners te bereiken, met name nu lastig te bereiken inwoners, jongeren en werkenden. Het is belangrijk om online participatie te combineren met fysieke vormen (blended participatie). Randvoorwaarden: • digitale toegankelijkheid voor iedereen. • bescherming van persoonsgegevens. • duidelijke communicatie en moderatie. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Online participatie mag niet leiden tot uitsluiting van inwoners die minder digitaal vaardig zijn. In het verleden heeft de gemeente Oldambt met wisselend succes geëxperimenteerd met het platform “stem van Groningen”. Na een evaluatie daarvan is besloten om te stoppen met dit platform en te werken met zogenaamde “flitspeilingen”. Momenteel wordt op provinciaal niveau onderzocht of gezamenlijke inkoop van een online participatieplatform door diverse Groningse gemeenten kansrijk is. Daarnaast is het aan te bevelen om een regulier laagdrempelig communicatiemoment in te richten. Bijvoorbeeld met een online nieuwsbrief of een advertentie in het Streekblad. Wekelijks terugkerende momenten waarin proactief door de gemeente wordt gecommuniceerd naar een grote doelgroep. 7. Participatie onder de Omgevingswet Onder de Omgevingswet wordt van initiatiefnemers verwacht dat zij participatie organiseren bij ruimtelijke plannen.

Omdat sommige ontwikkelingen in de fysieke ruimte impactvol zijn, kan er onrust ontstaan in dorpen of wijken als deze participatie niet goed wordt vormgegeven. Het verdient aanbeveling om vanuit de gemeente Oldambt richtlijnen te ontwikkelen op basis waarvan initiatiefnemers participatie kunnen vormgeven en uitvoeren. Deze richtlijnen kunnen wettelijk gezien nooit dwingend zijn. Wat wel kan: • duidelijke richtlijnen geven; • formats te bieden voor participatieverslagen; Het is belangrijk dat de gemeente grip houdt zonder de verantwoordelijkheid volledig over te nemen. 8. Maatschappelijke onrust Maatschappelijke onrust ontstaat vaak rondom kwesties die politiek gevoelig liggen. Bijvoorbeeld rondom onderwerpen als vluchtelingenopvang, energietransitie, mijnbouw (zout- of gaswinning) of ontwikkelingen in de fysieke ruimte. Maatschappelijke onrust ontstaat niet plotseling, maar ontwikkelt zich vanuit onderliggende dynamieken in de samenleving. Drie belangrijke factoren spelen hierin een rol: • Gebrek aan grip Inwoners ervaren onvoldoende invloed op hun leefomgeving of op besluiten die hen raken. Dit leidt tot gevoelens van onzekerheid en machteloosheid. • Ervaren oneerlijkheid Inwoners hebben het gevoel niet serieus genomen te worden of structureel achtergesteld te zijn. Het gaat hierbij om ervaren rechtvaardigheid en erkenning.

• Verruwing van de samenleving Er is sprake van toenemende verharding in het publieke debat en in de omgang met de overheid. Deze factoren leiden tot gevoelens van onbehagen. Het is daarom belangrijk om niet alleen te reageren op standpunten, maar juist te kijken naar onderliggende emoties en behoeften. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Een passend handelingskader bestaat uit: 1. signaleren 2. duiden 3. handelen 4. evalueren Voor de gemeente betekent dit: • vroegtijdig signaleren via netwerken en partners, met een duidelijke rol voor gebiedsregisseurs, dorpsbelangen en wijkplatforms. • aandacht voor emoties en behoeften van inwoners. • duidelijke en transparante communicatie. • waar nodig begrenzen van gedrag. Maatschappelijke onrust vraagt om een integrale aanpak, waarbij verschillende domeinen binnen de gemeente samenwerken. 9. Conclusies De gemeente Oldambt heeft een sterke basis voor participatie, maar moet stappen zetten richting meer structuur en consistentie. Participatie moet duidelijker worden georganiseerd, met heldere rolverdeling in de gemeentelijke organisatie (raad, college, ambtelijke organisatie), verwachtingen van deelnemers en gemeente over en weer, en betere terugkoppeling van resultaten. De samenwerking met inwoners en partners kan hiermee verder worden versterkt. 10.

Aanbevelingen • stel duidelijke participatiekaders vast. • zorg voor structurele terugkoppeling. • versterk samenwerking met dorpsbelangen en wijkplatforms. • structureer jongerenparticipatie. • ontwikkel beleid voor online participatie. • geef duidelijke invulling aan participatie onder de Omgevingswet. • ontwikkel een handelingskader voor maatschappelijke onrust.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oldambt.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c4f8cd21-aef1-49ce-b377-1637a076db71?agendaItemId=1f31ab9a-b34c-43b6-8b26-6c8818eb2899