CConstaterende datOldambt
Koppel je AI →
Document · PDF

4a.1 Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026-2030

Beeldvormende raadsbijeenkomst 23 september 2026, gemeente OldambtBij agendapunt: Raadsvoorstel inzake Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 en Participatieverordening gemeente Oldambt 2026 (54368-2026)13.518 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

GEMEENTE OLDAMBT Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Samen werken aan een betrokken Oldambt Opdrachtgever Gemeente Oldambt Wethouder Ger Klein Status Concept – ter vaststelling gemeenteraad 7 oktober 2026 Datum Mei 2026 Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Inhoudsopgave 1. Inleiding en visie 2. Wettelijk kader 3. Wat verstaan wij onder participatie? 4. Participatie door de gemeente 5. Gebiedsgericht Werken 6. Participatie door initiatiefnemers 7. Doelgroepen 8. Representativiteit 9. Gereedschapskist: processtappen voor participatie 10. Evaluatie en leren 11. Implementatie en organisatie Bijlage A – Stappenplan voor initiatiefnemers Bijlage B – Doelgroepenaanpak Bijlage C – Uitwerking Processtappen Bijlage D – Evaluatie Visie op Participatie Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 1. Inleiding en visie 1.1 Waarom dit beleid? Een veranderende samenleving en nieuwe wetgeving maken het nodig om ons participatiebeleid te vernieuwen. Inwoners willen vaker meedenken en meepraten over plannen die hun leefomgeving raken. Ze verwachten duidelijkheid over besluitvorming en willen zien dat hun inbreng serieus wordt genomen. Dit biedt kansen om participatie beter te organiseren en samen tot betere besluiten te komen. Wij willen een gemeente zijn die er is voor haar inwoners.

Inwoners kennen hun buurt en leefomgeving als geen ander. Door die kennis en betrokkenheid te benutten, vergroten we de kwaliteit van besluiten en het draagvlak daarvoor. Met de komst van de Wet versterking participatie op decentraal niveau stellen we vóór 1 januari 2027 een participatieverordening vast. Tegelijk hebben we onze participatievisie uit 2021 onlangs geëvalueerd, via gesprekken en een enquête onder inwoners en organisaties. Daaruit blijkt dat de basis in Oldambt goed is, maar dat het duidelijker en consistenter kan, vooral in verwachtingen en terugkoppeling. Met dit participatiebeleid zetten we de volgende stap naar een transparante werkwijze, waarin inwoners tijdig worden betrokken en zichtbaar is wat er met hun inbreng gebeurt. Zo werken we samen aan besluiten die beter gedragen worden. Kernbevindingen uit de evaluatie 2026 ✔ Sterke basis: succesvolle trajecten zoals de centrumontwikkeling Winschoten zijn blauwdruk. ✗ Kwaliteit is persoonsafhankelijk: niet iedere medewerker werkt hetzelfde. ✗ Terugkoppeling is de zwakste schakel: inwoners horen te weinig wat er met hun inbreng gebeurt. ✗ Organisatorische borging schiet tekort: geen duidelijke eigenaar binnen de organisatie. ✔ Concrete kansen: jongeren willen meedenken, dorpsbelangen zijn bereid partner te zijn.

1.2 Onze visie op participatie Oldambt zet in op participatie die betekenisvol, inclusief en effectief is. Participatie die het vertrouwen in de lokale democratie versterkt. Onze visie rust op de uitgangspunten van het Programma Gebiedsgericht Werken en Participatie van de gemeente Oldambt: Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 1.3 Wat willen we bereiken? Met dit participatiebeleid willen we: • Inwoners en maatschappelijke partijen vroegtijdig en serieus betrekken bij besluitvorming. • Draagvlak, kwaliteit en legitimiteit van beleid en projecten vergroten. • Vertrouwen tussen inwoners en gemeente versterken. Dat willen we bereiken door: • Duidelijkheid te scheppen over zeggenschap en eigenaarschap van inwoners, en deze te bevorderen. • Heldere en afdwingbare kaders te bieden voor participatie door initiatiefnemers en de gemeente als initiatiefnemende partij. • Transparant en tijdig te communiceren 1.4 Afbakening: burgerparticipatie, niet Participatiewet Dit beleid gaat over burgerparticipatie: de betrokkenheid van inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers bij gemeentelijk beleid en besluitvorming. Dit is iets anders dan de Participatiewet, die gaat over werk, inkomen en re-integratie.

Binnen burgerparticipatie onderscheiden we drie stromen: Vorm Omschrijving Inwonersparticipatie De gemeente betrekt inwoners bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid. Overheidsparticipatie Inwoners of organisaties betrekken de gemeente bij hun eigen initiatieven. Uitdaagrecht (Right to Challenge) Inwoners of organisaties nemen een gemeentelijke taak over als zij denken dat beter of efficiënter te kunnen. Uitgangspunten Het vertrouwen in de lokale overheid versterken. Inwoners meer verantwoordelijkheid en invloed geven over hun woon- en leefomgeving. Integraal afgestemd beleid en uitvoering van projecten. Prioriteren en afgewogen keuzes maken met dorps- en wijkagenda’s. We weten wat er speelt en leeft per dorp en wijk.

Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 1.5 Oldambt in context Oldambt telt circa 39.700 inwoners (2026) en is de zesde gemeente van de provincie Groningen. De bevolkingssamenstelling wijkt op een aantal punten significant af van het landelijk gemiddelde: er is sprake van relatief veel vergrijzing, een hoog aandeel lage inkomens, bovengemiddelde armoede en een relatief groot gebruik van voorzieningen in het sociaal domein. Indicator | Oldambt | Nederland | Bron / jaar Armoede en inkomen Huishoudens met inkomen tot 130% | 19,5% | 14,6% | CBS 2022 sociaal minimum Kinderen in huishouden met laag | 15,0% | 10,2% | CBS 2022 inkomen (tot 130%) Huishoudens met geregistreerde | 10% | 7,4% | SPG 2023 problematische schulden Percentage laaggeletterdheid | 17% | 16% | Gemeente Oldambt/CBS 2022 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Wmo-cliënten per 1.000 inwoners | 219 | ca. 70 | WSJE / CBS 2023 Jeugdwet Jeugdhulpgebruikers per 1.000 | 26 | — | WSJE actueel jongeren (0–17 jaar) Participatiewet (bijstand en werk) Bijstandsontvangers per 1.000 | 38 | ca.

30 | WSJE / CBS 2024 inwoners (15+) Daarnaast zijn de volgende kenmerken relevant: • | Naast de stedelijke kern (Winschoten) en centrumkern (Scheemda) kent de gemeente Oldambt basisdorpen (Bad Nieuweschans, Beerta, Finsterwolde, Heiligerlee, Midwolda, Nieuwolda, Oostwold, Westerlee en Blauwestad) en woondorpen (Drieborg, Ganzedijk/Hongerige Wolf, Nieuw Beerta, Nieuw Scheemda en ’t Waar • | Door de aardbevingsproblematiek en versterkingsoperatie bestaat er bij een deel van de bevolking wantrouwen jegens overheid en externe partijen. • | Er zijn grote opgaven (energietransitie, wonen, voorzieningen, gezondheid, bereikbaarheid) die vroeg om goede participatie vragen. • | Door de geografische spreiding is het bevorderen van sociale cohesie en het bestrijden van eenzaamheid van groot belang voor het welzijn van onze inwoners. • | De opkomst bij verkiezingen is laag: Gemeente Oldambt | Participatiebeleid 2026–2030 Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Opkomst gemeenteraad | 47,9% | 32.688 kiesgerechtigden; (2026) | 15.564 geldige stemmen Opkomst Tweede Kamer | 74,6% | 32.032 kiesgerechtigden; (2025) | 23.823 geldige stemmen Opkomst Europees | 37,0% | 11.883 stemmers Parlement (2024) Een bijzonder kenmerk van de gemeente is Blauwestad, het woongebied rond het Oldambtmeer.

Het is ontstaan om de regio een impuls te geven en dat lukt: waar Oldambt als geheel lang te maken had met krimp en vergrijzing, trekt Blauwestad juist nieuwe inwoners van buiten de regio aan. Het gebied groeide in ruim tien jaar van circa 800 naar ruim 1.600 inwoners en is met nog enkele honderden geplande woningen volop in ontwikkeling. Het sociaal-demografische profiel wijkt sterk af van het gemeentelijk gemiddelde: waar Oldambt een hoog aandeel lagere inkomens kent, bestaat Blauwestad voor een groot deel uit kapitaalkrachtige nieuwkomers (gemiddelde woningwaarde circa € 528.000) die vaak hoger opgeleid en mondig zijn en hun weg naar de gemeente goed weten te vinden. Wat betekent dit voor participatie? De cijfers vertellen een verhaal over een gemeente waar een substantieel deel van de bevolking leeft in omstandigheden die actieve participatie bemoeilijken: financiële stress, afhankelijkheid van zorg of ondersteuning, beperkte digitale vaardigheden en een hoge drempel naar instanties. Dit zijn niet de mensen die als eerste de vergaderzaal inlopen of een zienswijze indienen. Tegelijkertijd zijn het juist deze inwoners die het meest direct geraakt worden door beslissingen over leefbaarheid, huisvesting, zorg en inkomen.

Participatiebeleid dat hier geen rekening mee houdt, produceert een vertekend beeld: het haalt de stem op van wie al hóórbaar is, en mist wie het hardst (in positieve of negatieve zin) geraakt wordt. Concreet betekent dit voor het participatiebeleid van Oldambt: • | Participatie vraagt om proactieve werkvormen: de gemeente gaat naar mensen toe, in plaats van te verwachten dat mensen naar de gemeente komen. • | Sociaal Werk Oldambt, dorpsbelangen en wijkplatforms zijn onmisbare schakels om juist de moeilijker bereikbare groepen te bereiken. • | Digitale participatievormen alleen zijn onvoldoende: een deel van de bevolking mist de digitale vaardigheden of toegang om online mee te doen. • | Laagtalige en toegankelijke communicatie is geen luxe maar een vereiste, gegeven het relatief hoge aandeel laaggeletterden en mensen voor wie het Nederlands niet de eerste taal is. • | Het beroep op Wmo en Jeugdwet laat zien dat veel inwoners al in contact staan met gemeentelijke of gesubsidieerde voorzieningen. Die contactmomenten bieden kansen om participatie in te bedden in bestaande relaties. 1.6 Maatschappelijke context: polarisatie en verharding van maatschappelijk debat. Participatie vindt niet plaats in een vacuüm.

In Oldambt, en in heel Nederland, is de samenleving aan het veranderen: meningen verharden, het vertrouwen in de overheid staat onder druk en vraagstukken als asielopvang, energietransitie, zout- en gaswinning en aardbevingsschade roepen stevige reacties op. In Oldambt komt daar een eigen Gemeente Oldambt | Participatiebeleid 2026–2030 Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 geschiedenis bij. Als landbouwregio met aardbevingsschade en een ingrijpende versterkingsoperatie (Nij Begun) bestaat er bij een deel van de inwoners wantrouwen jegens de overheid en externe partijen. Dat maakt goede participatie urgenter dan ooit, maar ook ingewikkelder. De evaluatie van de participatievisie uit 2021 en de gesprekken die in het voorjaar van 2026 zijn gevoerd, bevestigen dit beeld. Inwoners organiseren zich vaker rond maatschappelijke vraagstukken, spreken zich uit en verwachten invloed op besluiten die hun leefomgeving raken. Deze veranderende maatschappelijke dynamiek is geen bijkomstigheid, maar een belangrijk vertrekpunt voor dit participatiebeleid: zij bepaalt mede hoe we participatie moeten vormgeven. Maatschappelijke dynamiek ontstaat wanneer groepen inwoners gezamenlijk reageren op ontwikkelingen zoals woningbouw, duurzaamheid, zorg, migratie of de veranderende relatie tussen overheid en burger.

Die reacties lopen uiteen: van constructieve betrokkenheid en burgerinitiatieven tot stevige publieke discussies en spanningen tussen belangen. Zij geven inzicht in wat er leeft en waar behoefte is aan dialoog, duiding of invloed. De evaluatie laat zien dat de uitkomst sterk afhangt van de kwaliteit van het proces. Waar de structuur op orde was, een open begin, heldere rollen, gesprekken in kleine groepen en ruimte voor zorgen, verliepen ook gevoelige trajecten goed, zoals de centrumontwikkeling in Winschoten en de bijeenkomsten rond (crisis)noodopvang. Waar die structuur wegviel, ontstond juist onrust. Het verdeelstation in Oostwold geldt daarbij als leerpunt: de participatie lag bij een externe partij, de gemeente stond er te ver vanaf, en toen de plannen gaandeweg ingrijpend wijzigden, kwam heldere communicatie te laat. Wantrouwen ontstaat dan niet zozeer door de verandering zelf, maar doordat daarover niet tijdig en open wordt gecommuniceerd. Voor het beleid betekent dit dat de gemeente ook bij initiatieven van grote externe partijen (zoals netbeheerders en mijnbouwbedrijven) een actieve regierol claimt en transparant is over de dilemma’s die spelen. Voor de gemeente is het van belang deze dynamiek niet primair te benaderen als probleem, maar als signaal en context waarin participatie van toegevoegde waarde is.

Juist in perioden van verandering draagt tijdige en passende betrokkenheid van inwoners bij aan begrip, transparantie en beter onderbouwde besluiten. Kenmerken maatschappelijke onrust • Collectieve betrokkenheid Inwoners laten zich gezamenlijk horen via participatietrajecten, bijeenkomsten, inspraak, burgerinitiatieven of (online) publieke debatten. • Gedreven door beleving en ervaringen Dynamiek komt voort uit zorgen, verwachtingen en ervaringen van inwoners met maatschappelijke ontwikkelingen en overheidshandelen. • Spanning en dialoog Verschillende perspectieven en belangen kunnen frictie opleveren, maar bieden ook kansen voor gesprek, wederzijds begrip en samenwerking. • Context- en thema-afhankelijk De mate en vorm van dynamiek verschillen per onderwerp, wijk of fase en vragen om maatwerk in participatie en communicatie. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Drie factoren liggen vrijwel altijd ten grondslag aan maatschappelijke onrust: Gebrek aan grip Inwoners ervaren onvoldoende invloed op besluiten die hun leefwereld raken. Dit leidt tot onzekerheid en machteloosheid. Ervaren onrechtvaardigheid Het gevoel niet serieus genomen te worden of structureel benadeeld te zijn – ongeacht of dat feitelijk zo is.

Verandering in het publieke debat Het publieke gesprek is zichtbaarder, sneller en directer geworden, wat vraagt om openheid en duidelijke communicatie van de gemeente. 1.7 Handelingskader: vier stappen Stap 1: Signaleren Vroegtijdig herkennen van onrust via gebiedsregisseurs, SWO dorpsbelangen, wijkplatforms en sociale media. Beleg signalering expliciet in de organisatie. Stel een drempelwaarde vast: wanneer wordt een signaal geëscaleerd? Stap 2: Duiden Analyseer wat er speelt: gaat het om de inhoud van een plan, of om dieper liggende emoties, historie en behoeften? Gebruik de expertise van gebiedsregisseurs en betrokken medewerkers. Kijk niet alleen naar standpunten, maar naar de onderliggende belangen en zorgen. Stap 3: Handelen Kies een passende aanpak: extra informatiebijeenkomst, een gesprek met betrokkenen, aanpassing van het communicatieplan, of escalatie naar bestuursniveau. Wees transparant over dilemma's, ook als er weinig ruimte voor aanpassing is. Begrenzing van onacceptabel gedrag hoort ook bij handelen. Stap 4: Evalueren Wat heeft de aanpak opgeleverd? Wat kunnen we de volgende keer anders doen? Leg lessen vast en deel ze intern. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 2.

Wettelijk kader 2.1 Wet versterking participatie op decentraal niveau Per 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Deze wet wijzigt de Gemeentewet en heeft voor Oldambt drie directe gevolgen: 1. De bestaande inspraakverordening wordt vóór 1 januari 2027 vervangen door een participatieverordening. 2. Inwoners en maatschappelijke partijen worden betrokken bij de voorbereiding, uitvoering én evaluatie van gemeentelijk beleid. 3. Het uitdaagrecht wordt wettelijk verankerd: inwoners kunnen verzoeken een gemeentelijke taak over te nemen. 2.2 Omgevingswet Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Deze wet legt participatie als kernbeginsel vast voor de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet bevat de volgende verplichtingen: Situatie Wat houdt het in? Wat moet er aan participatie gebeuren? Wie is verantwoordelijk? De gemeente maakt een Omgevingsvisie De gemeente schrijft op hoe zij de omgeving in de toekomst wil inrichten. Denk aan wonen, natuur, verkeer en werken. De gemeente legt uit waarom zij keuzes heeft gemaakt en hoe bewoners konden meedoen. Gemeente De gemeente stelt een Omgevingsplan vast In het omgevingsplan staan regels voor de fysieke leefomgeving: wat mag waar gebouwd worden, welke activiteiten zijn toegestaan? De gemeente legt uit waarom zij keuzes heeft gemaakt en hoe zij bewoners heeft betrokken.

Gemeente De gemeente stelt een programma op Een programma beschrijft hoe de gemeente werkt aan een bepaald onderwerp, zoals luchtkwaliteit of geluid. De gemeente legt uit hoe bewoners kunnen meedoen bij het opstellen van het programma. Gemeente Iemand vraagt een vergunning aan (past in het omgevingsplan) Soms wil een inwoner of bedrijf iets bouwen of veranderen wat al past binnen de bestaande regels. De aanvrager vertelt of en hoe hij buren of omwonenden heeft geïnformeerd of betrokken. De aanvrager (initiatiefnemer) Iemand vraagt een vergunning aan die afwijkt van het omgevingsplan Soms past een plan niet binnen de bestaande regels. Dan is een speciale vergunning nodig. Participatie (meedoen) is verplicht. De aanvrager moet omwonenden betrekken. De gemeente controleert of dit goed is gedaan. De aanvrager (initiatiefnemer), gemeente controleert Binnen de Omgevingswet is participatie bewust vormvrij: de wet regelt het wat, niet het hoe. Dit geeft Oldambt ruimte voor maatwerk, maar vraagt ook om heldere eigen kaders. Die kaders worden vastgelegd in dit participatiebeleid. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 2.3 Gemeentewet De Gemeentewet vormt de grondslag voor de participatieverordening. Artikel 150 biedt gemeenten de basis om inwoners inspraak te verlenen bij de voorbereiding van beleid.

Met de Wet versterking participatie is dit artikel uitgebreid tot ook de uitvoeringsfase en evaluatie. 2.4 Relatie met bestaand Oldambt-beleid Dit participatiebeleid bouwt voort op en vervangt gedeeltelijk de volgende bestaande documenten: • Visie op participatie gemeente Oldambt (vastgesteld raad 15 november 2021, zie voor evaluatie Bijlage C). • Participatiebeleid onder de Omgevingswet – gemeente Oldambt (2021). • Oldambtster leidraad voor een stappenplan bij participatie (bijlage bij bovenstaande). • Omgevingsvisie Oldambt – onderdeel participatie (stappenplan initiatiefnemers). 3. Wat verstaan wij onder participatie? 3.1 Definitie Definitie participatie gemeente Oldambt "Participatie is het betrekken van inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van gemeentelijk beleid en bij initiatieven in de fysieke en sociale leefomgeving, op een wijze die past bij het onderwerp, de doelgroep en de impact." 3.2 De participatieladder van ProDemos Als afwegingskader voor het bepalen van het participatieniveau gebruikt Oldambt de participatieladder van ProDemos. De gemeenteraad heeft dit kader vastgesteld in de Visie op Participatie op 15 november 2021. De ladder kent vijf treden: Trede Vorm Wat betekent dit? 1 Informeren De gemeente informeert inwoners over een besluit of plan. Inwoners hebben geen directe invloed.

2 Raadplegen De gemeente vraagt inwoners om hun mening of ideeën. De gemeente neemt de uiteindelijke beslissing. 3 Adviseren Inwoners denken actief mee en geven advies. De gemeente weegt dit mee, maar beslist zelf. 4 Coproduceren Gemeente en inwoners werken samen aan plannen. Beide partijen dragen bij en hebben invloed. 5 Meebeslissen Inwoners nemen zelf beslissingen binnen door de gemeente gestelde kaders. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Bij elk traject bepalen we vooraf op welke trede we willen werken. Dit doen we altijd bewust en communiceren we actief naar betrokkenen. Heldere verwachtingen zijn cruciaal: participatie wekt verwachtingen. Als de ruimte voor inbreng beperkt is, zeggen we dat eerlijk. 3.3 Wanneer participatie niet passend is Niet elke situatie vraagt om participatie. Participatie is niet passend als: • Wettelijke kaders volledig leidend zijn en er geen echte ruimte voor inbreng is. • Informeren voldoende is (besluit is al genomen op basis van hogere regelgeving). • Een initiatief volledig zelfstandig uitvoerbaar is zonder gevolgen voor anderen. In zulke gevallen communiceren we helder waarom we niet participeren, en informeren we inwoners over het besluit en de achtergrond ervan. 4.

Participatie door de gemeente 4.1 De gemeente als trekker Als de gemeente zelf een beleidsvraag, plan of programma ontwikkelt, zijn wij verantwoordelijk voor het participatieproces. Dit geldt voor beleid op alle terreinen: ruimtelijk, sociaal, economisch, veiligheid en voor de kerninstrumenten van de Omgevingswet (omgevingsvisie omgevingsplan, programma’s). We volgen hierbij de participatieverordening en dit beleid. Voor de Omgevingswet- kerninstrumenten passen we dit beleid zoveel mogelijk toe. 4.2 Werkwijze in zes stappen We hanteren de volgende werkwijze in zes stappen: 1. Bepaal het raamwerk: kwestie, centrale vraag en kaders. Wat is het onderwerp? Wat is de vraag waarop het participatieproces een antwoord moet geven? En wat ligt er al vast – aan wettelijke kaders, eerder gemaakte afspraken of beleid? Wees hierin eerlijk: participatieruimte die er niet is, moet je niet suggereren. 2. Bepaal het participatieniveau. Gebruik de participatieladder om te bepalen hoeveel en op welke manier inwoners worden betrokken. Communiceer dit vooraf helder. 3. Stel een participatieplan op. Beschrijf wie wordt betrokken, hoe, wanneer en via welke werkvormen. Houd rekening met de bereikbaarheid van diverse doelgroepen. 4. Voer het participatieproces uit. Ga actief in gesprek met betrokkenen. Gebruik een mix van fysieke en digitale werkvormen. Zorg dat iedereen mee kan doen. 5.

Verwerk de inbreng. Beschrijf wat er aan input is geleverd, wat daarmee wordt gedaan en waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. 6. Koppel terug. Informeer deelnemers binnen 8 weken na afloop wat er met hun inbreng is gedaan. Dit is het meest genoemde verbeterpunt uit onze evaluatie. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 4.3 Rolverdeling Rol Verantwoordelijkheid bij participatie Gemeenteraad Stelt kaders vast (participatieverordening en -beleid), controleert uitvoering, bewaakt democratische legitimiteit. College van B&W Organiseert en stuurt participatieprocessen, legt verantwoording af over resultaten, besluit over uitdaagrecht-verzoeken. Ambtelijke organisatie Faciliteert en begeleidt processen, is aanspreekpunt voor inwoners, ondersteunt initiatiefnemers. Programma-adviseur Participatie Coacht de organisatie, bewaakt kwaliteit en consistentie, fungeert als vraagbaak. Gebiedsregisseurs Medewerkers Toegang Sociaal Domein Zijn de ogen en oren in het gebied, signaleren vroegtijdig, verbinden gemeente en gemeenschap. Inwoners & organisaties Leveren actieve inbreng, initiëren eigen plannen, kunnen uitdaagrecht benutten. 5. Gebiedsgericht werken Gemeente Oldambt werkt gebiedsgericht, we kijken op dorp-, wijk- of buurtniveau naar wat er nodig is om het gebied te versterken. Dat geldt ook voor participatie.

Elke wijk en elk dorp is anders, daarom is het van belang om de werkwijze voor participatie af te stemmen op het dorp of op de wijk. De gebiedsregisseurs helpen hierbij, samen met de gebiedswethouders zijn zij het gezicht van de gemeente in de buurt: benaderbaar en nabij. Zij weten wat er leeft en speelt, kunnen snel en flexibel inspelen op vragen, initiatieven, signalen en problemen. Ten tweede gaat gebiedsgericht werken om integraal werken, redeneren vanuit een dorp of wijk (de leefwereld), in plaats van te redeneren vanuit een beleidsveld of project. Verschillende projecten komen samen in een dorp. Dat vraagt niet alleen inhoudelijke afstemming, maar ook afstemming op het gebied van communicatie en participatie. Momenten om inwoners te betrekken bij planvorming kunnen ook samen worden georganiseerd of op elkaar worden afgestemd. Tenslotte organiseren we in het Programma Gebiedsgericht werken en Participatie ook een structurele vorm van participatie met de introductie van dorp- en wijkagenda’s. Elke wijk en elk dorp kent z'n eigen feiten en cijfers, maar ook z'n eigen karakter en mores. Bovendien: niet alles kan overal tegelijk en dat willen we ook helemaal niet. We hebben ons eigen strategisch beleid met prioriteiten, bijvoorbeeld vastgelegd in de Omgevingsvisie. Daarnaast willen we de prioriteiten en belangrijkste vraagstukken van bewoners weten.

5.1 Dorp- en wijkagenda's als participatief instrument Vierjaarlijks worden de dorp- en wijkagenda’s vastgesteld door het College. Dat zijn door dorpen, wijken en gemeente gezamenlijk opgestelde agenda’s waarin we de prioriteiten en belangrijkste vraagstukken als doelstellingen hebben geformuleerd. De agenda functioneert tegelijkertijd als: • Participatief instrument: het proces van opstellen is zelf een vorm van participatie. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Inhoudelijk afwegingskader: als er keuzes gemaakt moeten worden over de inzet van middelen of capaciteit in een gebied, weegt de agenda mee. • Communicatiemiddel: inwoners en organisaties kunnen zien wat er speelt en wat de gemeente doet in hun dorp of wijk. • Monitoringsinstrument: vierjaarlijkse actualisering maakt voortgang zichtbaar. 5.2 Samenwerking met dorpsbelangen en wijkplatforms Dorpsbelangenverenigingen en wijkplatforms vervullen een belangrijke rol in de gemeente Oldambt. Zij vormen de verbindende schakel tussen inwoners, lokale initiatieven en de gemeente. Vanuit hun betrokkenheid bij het dorp of de wijk signaleren zij wat er speelt, brengen zij mensen samen en maken zij vraagstukken bespreekbaar. De kracht van deze organisaties ligt in hun lokale kennis en netwerk.

De samenwerking met dorpsbelangen en wijkplatforms werd structureel vastgelegd in samenwerkingsovereenkomsten. Uit de evaluatie blijkt dat deze overeenkomsten niet breed nageleefd worden. Daarom wordt de rol van Dorpsbelangen en Wijkplatforms in participatieprocessen in dit beleid stevig verankerd. De samenwerkingsovereenkomsten komen daarmee te vervallen. In de samenwerking tussen gemeente en dorpsbelangenverenigingen en wijkplatforms staat gelijkwaardigheid centraal. Ieder vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid. Dorpsbelangen en wijkplatforms richten zich op het vertegenwoordigen of verbinden van inwoners. In het samenspel tussen deze rollen zijn duidelijke afspraken nodig. Deze beschrijven we in paragraaf 7.6. 5.3 STILO fonds Het STILO fonds (Stimuleringsfonds Leefbaarheid in Oldambt) ondersteunt initiatieven van inwoners en organisaties die bijdragen aan de leefbaarheid in dorpen en wijken. Het bijzondere eraan is dat inwoners zelf beoordelen en toekennen: bestuur en panel bestaan uit vrijwilligers uit Oldambt. Dat is niet uniek in Nederland, maar er zijn weinig gemeenten die dit op deze wijze organiseren. Het is een verregaand participatie-instrument, met zeggenschap voor inwoners. Aanvragen worden gewogen op bijdrage aan leefbaarheid, draagvlak in de gemeenschap en uitvoerbaarheid. Jaarlijks worden rond de 40 initiatieven ingediend en beoordeeld.

Deze variëren van dorps- en wijkevenementen, festivals en jubilea van verenigingen tot nieuwe speeltoestellen, kunstwerken, informatieborden en cofinanciering van investeringen in gebouwen van sportverenigingen, dorpshuizen en speeltuinverenigingen. Daarmee onderscheidt het fonds zich van regelingen die op afstand worden beoordeeld. Het panel kent de gemeente, spreekt initiatiefnemers en denkt mee vóórdat een aanvraag wordt ingediend. Het STILO fonds is in 2026 geëvalueerd. Inwoners, initiatiefnemers en gemeente waarderen het fonds als laagdrempelig en herkenbaar: doordat een bewonerspanel en -bestuur de aanvragen beoordelen, sluiten de toekenningen aan bij wat er lokaal leeft en blijven de afwegingen uitlegbaar. De onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente is daarbij een kracht die we behouden. Tegelijk laat de evaluatie zien dat de volgende fase vraagt om verdere professionalisering. Voor de doorontwikkeling van het STILO fonds nemen we de volgende lessen mee: • De ondersteuning van initiatiefnemers versterken, vooral bij het indienen van complete en goed uitgewerkte aanvragen. • De samenwerking met Gebiedsregisseurs en opbouwwerk versterken, zodat initiatiefnemers via één lijn worden geholpen en we elkaars werk kennen.

• De rolverdeling tussen gemeente en STILO fonds verhelderen, zodat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is en aanvragen niet onnodig naar het fonds óf de gemeente worden doorgeschoven. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Monitoring en verantwoording professionaliseren, met meer zicht op de duurzaamheid en effecten van gehonoreerde initiatieven. • Het begrip leefbaarheid breed blijven invullen: het gaat niet alleen om ontmoeting, activiteiten en evenementen. Ook bijdrages aan (de instandhouding van) voorzieningen die de leefbaarheid en sociale cohesie bevorderen. • Heldere en consistent toegepaste criteria hanteren en precedentwerking voorkomen, met behoud van de onafhankelijkheid van panel en bestuur. Met dit beleid spreken we uit dat het STILO fonds voor en door inwoners gecontinueerd wordt voor twee jaar. De komst van het initiatievenbudget van Nij Begun en de start van een gemeentelijk leefbaarheidsoverleg zorgen voor een nieuwe dynamiek. Daarbij kijken we naar de doorontwikkeling en de bovenstaande lessen. Het Leefbaarheidsoverleg (paragraaf 5.4) zal in 2027 worden opgestart. Samenwerking en samenvoeging is een streven die we gaan uitwerken.

5.4 Leefbaarheidsoverleg Nij Begun stelt als voorwaarde dat de keuzes over een deel van de leefbaarheidsmaatregelen uit de Sociale Agenda lokaal worden gemaakt, door inwoners en maatschappelijke partijen samen. Het gaat om drie maatregelen: ontmoetingsruimtes, wijk- en dorpsondersteuning, en extra opbouwwerk, jongerenwerk, buurtsportcoaches en cultuurcoaches. Gemeenten voeren deze maatregelen in samenhang uit en richten daarvoor een leefbaarheidsoverleg in. Dat overleg besluit over de inzet van de nieuwe dorps- en wijkwerkers en over de verdeling van het geld voor ontmoetingsruimtes. Inwoners en organisaties krijgen daarmee directe zeggenschap over deze middelen. Een kwartiermaker richt het leefbaarheidsoverleg in en stelt samen met de betrokken partijen een gemeenschappelijk afsprakenkader op. De dorps- en wijkagenda’s vormen het inhoudelijke afwegingskader. We zien dit leefbaarheidsoverleg als een kans om de betrokkenheid van maatschappelijke partijen en inwoners bij keuzes en advies over meer thema’s te vergroten. Twee vragen werken we in 2027 uit: of het leefbaarheidsoverleg meer zeggenschap krijgt dan alleen de genoemde leefbaarheidsmaatregelen, en hoe de samenwerking met het STILO fonds vorm krijgt. Die keuzes leggen we als wijziging van dit beleid en de verordening aan de raad voor.

Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 6. Participatie door initiatiefnemers 6.1 Het Uitdaagrecht/Right to Challenge Het uitdaagrecht geeft inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers de mogelijkheid om een taak van de gemeente over te nemen. Dit kan als zij aannemelijk maken dat zij deze taak beter, slimmer of met meer maatschappelijke waarde kunnen uitvoeren. De gemeente Oldambt wil met het uitdaagrecht ruimte geven aan initiatief van inwoners. Tegelijk stellen we duidelijke grenzen. Niet elke taak is geschikt om over te nemen. Wat kan wél? Het uitdaagrecht is bedoeld voor taken die dichtbij de leefomgeving staan en waar maatwerk mogelijk is. Voorbeelden: • Beheer en onderhoud van groen, speeltuinen en voorzieningen in de openbare ruimte • Exploitatie van dorpshuizen, buurthuizen of ontmoetingsplekken • Organisatie van activiteiten voor leefbaarheid, sport of cultuur • Lokale initiatieven rond duurzaamheid of energie Wat kan níet? Het uitdaagrecht geldt niet voor taken waarbij de gemeente altijd zelf verantwoordelijk moet blijven.

Voorbeelden: • Vergunningverlening, toezicht en handhaving • Openbare orde en veiligheid • Belastingen en uitkeringen • Besluiten die politieke afweging vragen • Taken met grote financiële of juridische risico’s • Taken waarbij gevoelige persoonsgegevens worden verwerkt, bijvoorbeeld Welzijnswerk • Grote infrastructurele projecten Werkwijze De gemeente beoordeelt elk verzoek zorgvuldig. We hanteren een vaste werkwijze: 1. De initiatiefnemer dient een voorstel in via een formulier op de website van de gemeente. 2. De gemeente controleert of het voorstel compleet is. 3. We beoordelen het plan op kwaliteit, haalbaarheid en maatschappelijke meerwaarde. 4. We doen een juridische toets (bijvoorbeeld aanbesteding en privacy). 5. Het college neemt een besluit. 6. Bij goedkeuring maken we duidelijke afspraken over uitvoering, monitoring en evaluatie.

Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Waar letten we op? Bij de beoordeling kijken we vooral naar: • Maatschappelijke meerwaarde • Kwaliteit van de uitvoering • Draagvlak in de omgeving • Financiële onderbouwing • Continuïteit van de taak Randvoorwaarden Als een taak wordt overgenomen, gelden altijd deze voorwaarden: • De uitvoering moet veilig en betrouwbaar zijn • De dienstverlening moet doorgaan • De gemeente houdt toezicht en blijft eindverantwoordelijk • Afspraken worden vastgelegd en geëvalueerd De gemeente ondersteunt initiatiefnemers waar nodig, bijvoorbeeld met advies of door mee te denken over de aanpak. 6.2 Participatie door initiatiefnemers onder de Omgevingswet: De Oldambtster leidraad Voor initiatiefnemers bij een omgevingsvergunning biedt Oldambt de Oldambtster leidraad voor participatie (Bijlage A). Dit is een toegankelijk stappenplan in negen stappen, van het bepalen van kaders tot het indienen van de aanvraag met participatieverslag. De leidraad helpt een initiatiefnemer om zelfstandig een goed participatieproces te doorlopen.

6.3 Lijst van gevallen met verplichte participatie Op basis van artikel 16.55 lid 7 van de Omgevingswet wijst de gemeenteraad de volgende categorieën buitenplanse omgevingsactiviteiten aan, waarbij participatie verplicht is: # Categorie en omschrijving 1 Wonen – toevoeging van minimaal 5 woningen in de bebouwde kom; of 1 of meer woningen in het buitengebied. 2 Commerciële voorzieningen – realiseren of met 20% vergroten van detailhandel, horeca, maatschappelijke voorzieningen, dienstverlening of sportinfrastructuur met grootschalig karakter. 3 Bedrijvigheid – oprichten/wijzigen bedrijf in zwaardere categorie in bebouwde kom; oprichten/uitbreiden niet-agrarisch bedrijf met >20% in buitengebied; verzwaren categorie in buitengebied. 4 Landbouw – vestigen of uitbreiden van intensieve veehouderijen. 5 Natuur – uitbreiden van natuur met minimaal 1 hectare. 6 Intensieve recreatie – toevoegen van recreatiewoningen of activiteiten intensieve recreatie (uitzondering: recreatief medegebruik). Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 7 Energie – windmolen ≥15m hoog; zonneveld ≥0,5 ha; opwekken/opslag andere energievormen van enige omvang. 8 Infrastructuur – aanleggen/bouwen van grootschalige infrastructurele (kunst)werken. 9 Evenementen – toekennen functie evenementen met beoordeling van fysieke effecten.

6.4 De gemeente als regisseur De verantwoordelijkheid voor participatie bij een omgevingsvergunning ligt primair bij de initiatiefnemer. Maar dat betekent niet dat de gemeente passief afwacht. We nemen een actieve regiefunctie, ook als anderen de formele participatieplicht dragen. Bij initiatieven van grote externe partijen (zoals netbeheerders, mijnbouwbedrijven, landelijke vastgoedontwikkelaars) draagt de initiatiefnemer de formele participatieplicht. Maar de gemeente ervaart de maatschappelijke gevolgen. Onze aanpak in zulke situaties: • We claimen actief onze regiefunctie: we sluiten aan bij het participatieproces van de initiatiefnemer en voeren zo nodig aanvullende gesprekken. • We communiceren zelf naar onze inwoners, ook al is de formele initiatiefnemer een andere partij. • We zijn transparant over wat we wél en niet kunnen bijsturen: eerlijkheid over de grenzen van onze invloed voorkomt teleurstelling. 6.5 De Think-consistent tool Voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten bepalen gemeente en initiatiefnemer samen de intensiteit van participatie via de Think-consistent tool van de Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten (VPNG). De tool weegt vier factoren: Factor Toelichting 1. Grootte van het initiatief Van een kleine functiewijziging tot een grootschalige ingreep. 2.

Mate van maatschappelijke aandacht Van geen maatschappelijke aandacht tot veel politieke spanning. 3. Versterking van de samenleving Van geen of weinig maatschappelijke meerwaarde tot grote bijdrage. 4. Mate van hinder en gevolgen Overlast, milieugevolgen, ideële gevolgen voor omgeving. De uitkomst is één van de vier participatieniveaus (geen, beperkt, participatie, intensief). Bij niveau 3 of 4 stelt de gemeente samen met de initiatiefnemer een plan van aanpak op. 6.6 Beoordeling en handhaving Het college beoordeelt of door de initiatiefnemer voldoende is geparticipeerd. Criteria zijn: • Zijn alle relevante belanghebbenden betrokken? • Is participatie vroeg genoeg in het proces gestart? • Zijn inbreng en zorgen serieus meegenomen en teruggemeld? Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Is er een volledig participatieverslag aangeleverd? Als de participatie onvoldoende is, krijgt de initiatiefnemer de mogelijkheid om dit te herstellen. Bij aanhoudende onvoldoende participatie kan de aanvraag buiten behandeling worden gesteld op basis van artikel 4:5 van de Algemene wet bestuursrecht. 6.7 Ondersteuning door de gemeente Niet elke initiatiefnemer is even ervaren in het organiseren van participatie. Oldambt biedt ondersteuning via: • De Oldambtster leidraad (Bijlage A): stap-voor-stap uitleg van het participatieproces.

• Vooroverleg bij het omgevingsloket: een gesprek over het initiatief en de verwachte participatieaanpak. • Gebiedsregisseurs: zij kennen het gebied en kunnen helpen de juiste betrokkenen in beeld te brengen. • Programma adviseur Participatie: beschikbaar als vraagbaak en voor aanvullend advies. 7. Doelgroepen, belangenbehartigers en samenwerkingspartners In Oldambt werken we met drie verschillende typen betrokkenen, elk met een eigen rol en aanpak: • Doelgroepen: inwoners en groepen die geraakt worden door het plan of het beleid. • Belangenbehartigers: organisaties die namens een achterban spreken en collectieve belangen vertegenwoordigen. • Samenwerkingspartners: organisaties die ons helpen participatie te organiseren en moeilijk bereikbare groepen te betrekken. Dit onderscheid helpt om de juiste aanpak te kiezen: wie betrekt de gemeente rechtstreeks, wie vertegenwoordigt een achterban, en met wie werkt de gemeente samen om participatie goed te laten landen? Deel A – Doelgroepen We onderscheiden diverse doelgroepen. Hieronder beschrijven we de kenmerken, uitdagingen en aanpak per groep. 7.1 Kinderen (tot 12 jaar) Kinderen wonen, spelen en leven in Oldambt. Hun perspectief op speelplekken, schoolomgeving en veiligheid is belangrijk. Uitdagingen • Beperkt taalbegrip voor formele documenten en vergaderingen. • Moeilijk te bereiken via conventionele participatiekanalen.

• Betrokkenheid vraagt samenwerking met scholen en toestemming van ouders. Aanpak • Versterk de kinderburgemeester als structureel instrument: structureel budget, vaste rol in besluitvorming op relevante onderwerpen. • Werk samen met basisscholen voor gerichte participatiemomenten (tekenwedstrijden, klassenbezoeken aan het gemeentehuis, speelplekkenonderzoek, Gezonde Buurten-aanpak). • Maak de uitkomsten zichtbaar: laat kinderen zien dat hun inbreng iets verandert. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 7.2 Jongeren (12–18 jaar) Jongeren zijn structureel ondervertegenwoordigd in participatieprocessen. Tegelijkertijd geven ze aan wél te willen meedenken, met name over onderwerpen die hen direct raken: sportvoorzieningen, veiligheid, ontmoetingsplekken, openbaar vervoer en toekomstperspectieven. Uitdagingen • Beperkte kennis van hoe de gemeente werkt en hoe zij invloed kunnen uitoefenen. • Traditionele participatievormen (avondvergaderingen, inspraakmomenten) sluiten niet aan bij hun leefwereld. • Geen vaste structuur voor middelbare scholieren en MBO-studenten. • Diversiteit in de groep: een gymnasiast en een PrO-leerling hebben een andere achtergrond en andere behoeften. Eén aanpak voor alle jongeren bestaat niet.

Aanpak • Werk samen met het Dollardcollege, PrO-scholen en MBO-instellingen: participatiemomenten integreren in het curriculum waar mogelijk. • Gebruik korte, laagdrempelige en digitale participatievormen (flitspeilingen, social media, korte video’s). • Behandel jongeren als gelijkwaardige gesprekspartners, niet als bijzaak. • Verken de haalbaarheid van een jongerenpanel of jongerenraad in brede samenwerking met scholen, jongerenwerk en collega’s op het terrein van jeugd en onderwijs. Dit is nadrukkelijk een gezamenlijke opgave. • Overweeg samenwerking met een gespecialiseerde partij in jongerenparticipatie De uitwerking van jongerenparticipatie vraagt om meer dan dit beleid alleen kan bieden. Samenwerking met collega’s op het terrein van jeugd, onderwijs en welzijn is noodzakelijk. Dit beleid legt de ambitie vast; de concrete invulling volgt in uitvoeringsplannen. 7.3 Het stille midden Het stille midden is de grote groep inwoners die normaal gesproken níet participeert: mensen die niet naar bijeenkomsten komen, geen brief schrijven en geen bezwaar indienen, maar die er wél zijn en wél meningen hebben. Deze groep is cruciaal voor de representativiteit van participatie. Het stille midden is geen statische groep, maar verschilt per onderwerp.

Onderzoek via transitietijd.nl en het kennisknooppunt participatie laat zien dat het stille midden niet ‘neutraal’ is; zij hebben genuanceerde opvattingen die verloren gaan als alleen de meest uitgesproken stemmen worden gehoord. Het niet betrekken van het stille midden leidt tot vertekend beleid. Uitdagingen • Het stille midden is per definitie moeilijk in beeld te krijgen. • Conventionele oproepen bereiken hen niet. • Ze zijn niet homogeen: de samenstelling verschilt per onderwerp. Aanpak • Gebruik proactieve werkvormen: straatgesprekken, koffiegesprekken op locatie, deep canvassing (langs de deuren gaan). • Zet in: mensen geworteld in de gemeenschap (wijkplatforms en dorpsbelangen, huisartsen, sportverenigingsbestuurders, kerkleiders) die als tussenpersoon kunnen fungeren. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Combineer online en offline: een korte flitspeiling kan drempelvrij inzicht geven in het sentiment. • Bouw continue relaties op – niet alleen op momenten dat participatie nodig is. • Zorg voor een structureel en makkelijk toegankelijk moment van informeren met bijvoorbeeld wekelijkse nieuwsbrieven. Deel B – Belangenbehartigers Belangenbehartigers zijn organisaties die namens een specifieke achterban spreken.

Ze zijn geen doelgroep op zich, maar gesprekspartners die collectieve belangen inbrengen in participatieprocessen. De gemeente betrekt hen structureel bij relevante trajecten. 7.4 SOCW en ondernemers De Stichting Ondernemersfonds Centrum Winschoten (SOCW) beheert het ondernemersfonds van de Winschoter binnenstad en behartigt de collectieve belangen van de centrumondernemers. SOCW is een georganiseerde gesprekspartner voor de gemeente bij alles wat het ondernemersklimaat, de bereikbaarheid, de openbare ruimte en de leefbaarheid van het centrum van Winschoten raakt. Naast SOCW zijn er ook ondernemers buiten het centrum – in de kernen en het buitengebied – die via andere kanalen worden bereikt. Voor hen geldt in het bijzonder dat vroege betrokkenheid bij ruimtelijke plannen van belang is. Uitdagingen • Ondernemers hebben weinig tijd: lange avondbijeenkomsten of uitgebreide inspraakmomenten passen slecht in hun agenda. • Belangen van ondernemers zijn concreet en economisch van aard: ze willen weten wat een plan betekent voor hun klanten, bereikbaarheid en omzet. • Buiten Winschoten is de ondernemerswereld minder georganiseerd, wat gerichte betrokkenheid vraagt. Aanpak • Blijf SOCW structureel als gesprekspartner betrekken bij plannen die het centrum van Winschoten raken: van herinrichting openbare ruimte tot evenementenbeleid en parkeerbeleid.

• Gebruik korte, praktische participatievormen: focussessies van maximaal anderhalf uur, online raadpleging of directe bilaterale afstemming. • Communiceer helder over planning en doorlooptijden van procedures, zodat ondernemers weten waar ze aan toe zijn. • Betrek ondernemers buiten het centrum via directe benadering of via bestaande netwerken (zoals bedrijventerreinverenigingen of lokale branches). 7.5 Maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties op het gebied van zorg, welzijn, sport, onderwijs en cultuur zijn actieve spelers in de Oldambtster samenleving. Zij vertegenwoordigen specifieke belangen en zijn vaak in staat om hun achterban te mobiliseren. Aanpak • Onderhoud een actueel overzicht van relevante maatschappelijke organisaties per domein. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Betrek deze organisaties via structureel overleg (periodiek participatieoverleg) én bij specifieke trajecten. • Maak onderscheid tussen formeel (adviesraden, inspraak) en informeel (netwerkgesprekken, co-creatie) betrekken. • Erken de tijdsinvestering die van organisaties wordt gevraagd en compenseer dit waar mogelijk. 7.6 Dorpsbelangen en wijkplatforms Dorpsbelangen en wijkplatforms zijn voor Oldambt onmisbare partners. Ze kennen hun dorp of wijk, de sociale structuren en de geschiedenis.

Ze zijn bereid om als partner op te treden. Niet als doorgeefluik, maar als mede-eigenaar van de leefomgeving. Wijkplatforms in Winschoten zijn actieve verbindende organisaties in de stad. Ze zijn kwetsbaarder in bezetting dan de dorpsbelangen: wisselingen in het bestuur kunnen de continuïteit aantasten. Dorpsbelangen en wijkplatforms dragen geen formeel mandaat. Het zijn wel verenigingen of stichtingen met gekozen besturen en met formeel vastgestelde statuten die nageleefd worden. Ze vervullen in de praktijk een cruciale brugfunctie. We moeten hen inzetten op wat ze wél zijn: gelijkwaardige samenwerkingspartners en vertrouwde verbinders met kennis van het dorp of de wijk. Betrokkenheid bij participatie kan zowel gaan om de rol als belangenbehartiger als om de rol als samenwerkingspartner. Naast vroegtijdige betrokkenheid is er ook structureel dan wel dagelijks contact en overleg met de gebiedsregisseur en gebiedswethouder. Aanpak • Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het betrekken van inwoners en doelgroepen • Gebruik de wijk- en dorpsagenda’s als gespreksleidraad met de wijkplatforms en dorpsbelangen • Maak heldere afspraken over wanneer en hoe dorpsbelangen of wijkplatform wordt betrokken bij welke trajecten, in welke fase. Het principe van vroegtijdige participatie hierover geldt.

• Zorg voor vaste terugkoppeling: binnen 8 weken na een traject informeert de gemeente de betrokken dorpsbelangen of wijkplatform schriftelijk over de resultaten en het vervolg. • Onderken het risico van vergrijzing en bestuurswisselingen: ondersteun bij continuïteit. 7.7 Huurdersorganisaties In gemeente Oldambt is een aanzienlijk deel van de inwoners huurder. Acantus beheert circa 4.000 sociale huurwoningen verspreid over Winschoten, Scheemda, Beerta, Finsterwolde, Bad Nieuweschans, Heiligerlee, Westerlee en omliggende dorpen. Daarnaast verhuurt Woonzorg woningen aan ouderen en kwetsbare groepen, en zijn er particuliere verhuurders actief in zowel de sociale als de vrije sector. Huurders zijn een omvangrijke en in participatieprocessen vaak ondervertegenwoordigde groep. Zij hebben directe belangen bij vraagstukken over leefbaarheid, woningkwaliteit, verduurzaming, sloop en nieuwbouw. De huurdersorganisaties in Oldambt zijn de georganiseerde stem van deze groep en vervullen daarmee een waardevolle rol in het participatiestelsel van de gemeente.

Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Huurdersorganisaties in Oldambt Er zijn twee actieve huurdersorganisaties die op grond van de Wet Overleg Huurders Verhuurder (WOHV) als erkend overlegpartner opereren: Organisatie Wie en wat Huurdersorganisatie Oldambt (HOO) Gevestigde huurdersorganisatie; behartigt belangen van huurders van Acantus, Woonzorg, Groninger Huis en particuliere verhuurders, zowel sociale sector als vrije sector. Lid van de Woonbond. Erkend WOHV- overlegpartner. Werkt samen met Huurderskoepel Acantus (HKA) en regionale huurdersorganisaties. Bewoners Organisatie Oldambt (BOO) Opgericht in 2020; legt nadruk op directe huurdersinspraak buiten getrapte koepelstructuren. Wil persoonlijk lidmaatschap voor huurders mogelijk maken. Streeft naar erkenning als WOHV-overlegpartner bij Acantus en de gemeente. Naast deze twee gemeentebrede organisaties zijn er bewonerscommissies actief op complexniveau bij Acantus, Groninger Huis en andere verhuurders. Deze opereren op grond van de WOHV op het niveau van het wooncomplex en zijn gesprekspartner voor hun specifieke verhuurder over beheer, onderhoud en woonomgeving. Uitdagingen • Huurders zijn verspreid over de hele gemeente, van Winschoten tot kleine kernen in het buitengebied, zonder één herkenbaar aanspreekpunt.

• Een deel van de huurders heeft een laag inkomen, weinig vrije tijd of beperkte digitale vaardigheden, wat participatie bemoeilijkt. • Huurders zijn sterk afhankelijk van hun verhuurder voor woonkwaliteit en voelen soms terughoudendheid om hun stem te laten horen uit angst voor de relatie met de verhuurder. • Huurders in de vrije sector en bij particuliere verhuurders zijn nauwelijks georganiseerd en missen de collectieve stem die corporatiehuurders via HOO of BOO wel hebben. • Vraagstukken rond verduurzaming en versterking (Nij Begun) raken huurders direct, maar zij zijn in die processen vaak afhankelijk van afspraken die de verhuurder namens hen maakt. Wettelijke grondslag: WOHV De Wet Overleg Huurders Verhuurder (WOHV) regelt de rechten van erkende huurdersorganisaties in overleg met verhuurders. De wet geeft huurdersorganisaties recht op informatie, overleg en advies over huurprijsbeleid, onderhoud en renovatie, sloop en nieuwbouw, leefbaarheid, en fusies van de verhuurder. De gemeente is géén partij in de WOHV, die relatie bestaat tussen huurder en verhuurder. Maar via de prestatieafspraken (gemeente–corporatie–huurdersorganisatie) heeft de gemeente een directe samenwerkingsrelatie met de erkende huurdersorganisaties.

Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Aanpak • Betrek HOO en BOO als volwaardige derde partij in de jaarlijkse prestatieafspraken met Acantus, Groninger Huis en andere corporaties; zij hebben formeel adviesrecht over verduurzaming, renovatie, sloop en nieuwbouw. • Nodig huurdersorganisaties vroegtijdig uit bij de ontwikkeling of actualisering van de woonvisie, omgevingsvisie en het omgevingsplan. • Benut de signaalfunctie van HOO en BOO actief: zij signaleren wat er speelt bij huurders (overlast, woningkwaliteit, betaalbaarheid, onvrede over renovatieplannen) als vroeg-waarschuwingssysteem. • Zet huurdersorganisaties in als intermediair bij participatietrajecten over leefbaarheid, energietransitie en herstructurering, om ook minder georganiseerde huurders te bereiken. • Koppel actief terug hoe adviezen en inbreng zijn meegewogen in besluitvorming – zowel voor prestatieafspraken als voor bredere beleidsprocessen. • Ondersteun de zichtbaarheid van huurdersorganisaties via gemeentelijke communicatiekanalen, zodat meer huurders weten dat zij een georganiseerde stem hebben. Bijzonder aandachtspunt: verduurzaming en Nij Begun In het kader van de versterkingsoperatie Nij Begun en de gemeentebrede verduurzamingsopgave spelen huurdersorganisaties een cruciale rol.

Huurders zijn in deze processen afhankelijk van afspraken die hun verhuurder namens hen maakt. De gemeente bewaakt actief dat huurdersorganisaties in deze trajecten niet worden overgeslagen en dat afspraken over kwaliteit, betaalbaarheid en communicatie ook daadwerkelijk bij de huurder terechtkomen. Bij grootschalige renovatie- of versterkingsprojecten ziet de gemeente erop toe dat de verhuurder de erkende huurdersorganisaties tijdig en inhoudelijk betrekt – conform de WOHV-verplichtingen. 7.8 De Participatieraad De Participatieraad Oldambt is een wettelijk verankerd, onafhankelijk adviesorgaan dat het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad adviseert over beleid in het sociaal domein. De Participatieraad neemt daarmee een bijzondere positie in binnen het bredere participatiestelsel van Oldambt: zij vertegenwoordigt niet de gemeente, maar de inwoners die direct geraakt worden door de uitvoering van de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet. Wettelijke grondslag en instelling De Participatieraad geeft invulling aan de wettelijk voorgeschreven cliëntenparticipatie op de domeinen Wmo, Jeugd en Participatie. De raad is ingesteld op basis van de Verordening participatieraad gemeente Oldambt 2022 (vastgesteld door de gemeenteraad op 1 februari 2023), die de eerdere verordeningen cliëntenparticipatie (2015) en Wmo Raad vervangt.

De Participatieraad bestaat uit minimaal vijf en maximaal elf leden plus een voorzitter, aangesteld voor een periode van vier jaar. De samenstelling is een afspiegeling van de wetsgebieden van het sociaal domein. Taken en bevoegdheden De Participatieraad heeft twee kerntaken. Als adviesorgaan adviseert zij gevraagd én ongevraagd het college en de raad over nieuw beleid en de uitvoering van bestaand beleid in het sociaal domein. Als toetsingsorgaan beoordeelt zij of het gemeentelijk beleid voldoende tegemoetkomt aan de behoeften van inwoners die gebruik maken van een gemeentelijke uitkering, voorziening of regeling. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 Bevoegdheid Uitwerking Gevraagd advies Het college vraagt de Participatieraad tijdig om advies, zodat het advies van wezenlijke invloed kan zijn op de besluitvorming. De Participatieraad brengt binnen vier weken na ontvangst van de adviesaanvraag schriftelijk advies uit. Ongevraagd advies De Participatieraad kan ook uit eigen beweging advies uitbrengen over onderwerpen die het sociaal domein raken. Het college is verplicht dit advies te betrekken bij de besluitvorming. Bestuurlijk overleg Op uitnodiging van de Participatieraad vindt minimaal één keer per jaar bestuurlijk overleg plaats met een lid van het college. De Participatieraad zit dit overleg voor.

Informatierecht Het college verstrekt de Participatieraad tijdig alle informatie die nodig is om haar taken naar behoren uit te voeren. Ambtelijke ondersteuning De Participatieraad wordt bij het vervullen van haar adviestaken ondersteund door de ambtelijke organisatie.. Aandachtsgebieden De Participatieraad beoordeelt het gemeentelijk beleid en de effecten ervan op inwoners langs vier lijnen: • De rechten en plichten van inwoners op grond van de Participatiewet, waaronder uitkeringsgerechtigden, mensen met arbeidsbeperking en mensen in de bijstand. • Het gezond en veilig opgroeien en het groeien naar zelfstandigheid op grond van de Jeugdwet. • Het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie van inwoners op grond van de Wmo 2015, waaronder ouderen, mensen met een beperking en mantelzorgers. • Landelijke en regionale ontwikkelingen op het gebied van het sociaal domein die voor Oldambt relevant zijn. De Participatieraad binnen het bredere participatiebeleid De Participatieraad vertegenwoordigt een specifieke groep inwoners: zij die direct afhankelijk zijn van gemeentelijke regelingen en voorzieningen. Dat maakt haar positie complementair aan — maar wezenlijk anders dan — de bredere burgerparticipatie die dit beleid regelt. Onderscheid: Participatieraad vs.

brede burgerparticipatie Participatieraad: • Formeel wettelijk adviesorgaan, verankerd in verordening • Focust op sociaal domein: Wmo, Jeugd, Participatiewet • Adviseert namens mensen die gebruik maken van gemeentelijke regelingen • Gevraagd én ongevraagd adviesrecht richting college en raad Brede burgerparticipatie (dit beleid): • Geldt voor alle beleidsterreinen en alle inwoners Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Organiseert betrokkenheid via processen, werkvormen en trajecten • Geen formeel adviesrecht, maar inbreng weegt mee in besluitvorming In de praktijk werken beide naast en met elkaar. Bij beleidsontwikkeling in het sociaal domein is de betrokkenheid van de Participatieraad verplicht én vanzelfsprekend. Tegelijkertijd kan de gemeente voor bredere vraagstukken aanvullend ook de gewone participatie-instrumenten inzetten om een groter publiek te bereiken. De Participatieraad kan daarbij een waardevolle verbindende rol spelen: zij kent de kwetsbare doelgroepen goed en kan helpen om die groepen ook te betrekken bij bredere participatietrajecten. De gemeente maakt in haar communicatie richting inwoners helder wat de rol van de Participatieraad is, hoe men lid kan worden of de raad kan bereiken, en hoe adviezen worden verwerkt in het beleid.

Deel C – Samenwerkingspartners Samenwerkingspartners zijn organisaties die de gemeente helpen om participatie goed te organiseren en groepen te bereiken die de gemeente zelf niet of nauwelijks bereikt. Zij zijn geen doelgroep en geen belangenbehartiger, maar een onmisbare schakel in het participatieproces. 7.9 Sociaal Werk Oldambt Sociaal Werk Oldambt is de organisatie voor welzijn, opbouwwerk en sociaal-cultureel werk in de gemeente. Zij werken dagelijks in de wijken en dorpen van Oldambt en hebben een unieke positie: zij horen wat er leeft bij inwoners die de gemeente zelf niet of nauwelijks bereikt. Sociaal Werk Oldambt fungeert als brug tussen de gemeente en inwoners in kwetsbare posities: mensen met schulden of armoede, mensen met een beperking, ouderen en ouders met een zorgvraag, mensen die het Nederlands niet als moedertaal hebben, en anderen voor wie de drempel naar de gemeente hoog is. Rol van Sociaal Werk Oldambt in participatie • Signaalfunctie: Sociaal Werk Oldambt vangt vroegtijdig signalen op uit de samenleving – onvrede, zorgen, behoeften – en vertaalt die naar de gemeente. Dit is een vroeg-waarschuwingssysteem voor maatschappelijke onrust. • Bereikfunctie: zij helpen de gemeente om groepen te betrekken die zichzelf niet melden bij participatietrajecten. Ze kennen de mensen, de taal en de context.

• Vertalingsfunctie: complexe beleidsplannen worden door sociaal werkers vertaald naar begrijpelijke taal voor inwoners; de inbreng van inwoners wordt door hen vertaald naar bruikbare input voor de gemeente. • Vertrouwensfunctie: inwoners in een kwetsbare positie hebben soms meer vertrouwen in een sociaal werker dan in een ambtenaar. Sociaal Werk Oldambt kan een veilige omgeving creëren voor gesprekken die anders niet plaatsvinden. Aanpak • Maak structurele afspraken met Sociaal Werk Oldambt over hun rol als signaalpartner: wanneer en hoe dragen zij signalen over aan de gemeente? • Betrek Sociaal Werk Oldambt in een vroeg stadium bij het ontwerp van participatietrajecten, zodat de aanpak aansluit bij de doelgroepen die zij kennen. Participatiebeleid Gemeente Oldambt 2026–2030 Gemeente Oldambt Participatiebeleid 2026–2030 • Maak gebruik van hun netwerk als ingang naar moeilijk bereikbare groepen: buurthuizen, wijkactiviteiten, cliëntencontacten. • Zorg voor een terugkoppelingslijn: als Sociaal Werk Oldambt signalen doorgeeft, hoort de gemeente te reageren. Zo blijft de signaalfunctie geloofwaardig. Overzichtsschema: Doelgroepen, belangenbehartigers en samenwerkingspartners Het onderstaande schema geeft een beknopt overzicht van alle betrokkenen, hun rol en de bijbehorende aanpak.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oldambt.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c4f8cd21-aef1-49ce-b377-1637a076db71?agendaItemId=1f31ab9a-b34c-43b6-8b26-6c8818eb2899