Rekenkamerrapport Sturen met inzicht

6.2.1 Inwonersinitiatieven In 2023 zijn er naar aanleiding van een Quick Scan Lokale Democratie door een begeleidingscommissie -bestaande uit 4 inwoners, een vertegenwoordiging uit de organisatie, college en raad- vier verbeterpunten opgesteld. Hieruit vloeide de actie ‘inwoners weten hoe zij een inwonersinitiatief kunnen starten’. De gemeente zou een duidelijk handvat bieden aan inwoners of organisaties die uitlegt en enthousiasmeert bij het opstarten van maatschappelijke initiatieven. Hiervoor zou één duidelijk aanspreekpunt binnen de gemeente Oisterwijk komen.19 Op de pagina Inwonersparticipatie van de gemeente Oisterwijk staat een link om een idee in te sturen. Daarnaast is het verzoek inwonersinitiatiefvoorstel opgenomen in Bijlage drie van Handreiking participeren doen we samen.20 Hierin staat uitgelegd welk proces er wordt aangegaan na indiening van een idee van inwoners. Daarnaast is er in de begroting van Oisterwijk 2025 opgenomen dat de gemeente inwoners blijft attenderen op het inbrengen van ideeën. Dit doen ze onder andere door dit in wijken en dorpen te blijven promoten. Hierbij geeft de gemeente aan: “We willen zowel kleine als grotere initiatieven steunen. Wanneer inwoners iets willen realiseren, er draagvlak voor creëren in hun 18 19 20

Raadsplein, raadsontmoeting en raadsvergadering | Gemeente Oisterwijk https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/12123481/1 https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/15067401/1

Sturen met inzicht

25

wijk en het afgestemd hebben met de gemeente, kunnen we hen faciliteren met kennis, de juiste contacten en indien noodzakelijk, budget.”21 Voorbeelden van inwonersinitiatieven die van tafel zijn gekomen zijn initiatief sportpark Stokeind of ontmoetingsplek voor jongeren The Source.22

6.2.2 Instrumenten voor de gemeenteraad De instrumenten in een reglement van orde verwijzen naar middelen en procedures die raadsleden kunnen gebruiken om haar werkzaamheden uit te voeren en taken te vervullen. Vanuit het Reglement van Orde gemeente Oisterwijk beschikken de raadsleden over de volgende instrumenten23: • Amendementen en subamendementen • Moties • Initiatiefvoorstel • Collegevoorstel • Interpellatie • Schriftelijke vragen • Technische vragen • Inlichtingen • Vragenhalfuur. Het Jaaroverzicht 2024 gemeenteraad Oisterwijk geeft de rol van de raad en het college weer.24 Aanvullend bevat het overzicht een overzichtelijke weergave van de onderwerpen van de raadsontmoetingen, de raad in cijfers (bijvoorbeeld aantal bijeenkomsten, insprekers, livestreamkijkers) en het aantal gebruikte raadsinstrumenten.

6.3 Informatievoorziening op het gebied van wonen In de gemeente Oisterwijk classificeert de gemeenteraad dossiers in basis-, plus- of topdossier25, wat het volgende betekent: • Basisdossier: hierin zitten onderwerpen waarbij het college het raadsvoorstel voorbereidt • Plusdossier: de raad stelt in een vroeg stadium de randvoorwaarden en kaders vast • Topdossier: de raad is voorafgaand betrokken bij de verkennende fase, oftewel vroege betrokkenheid. De benoemde classificatie geeft richting aan de rol en gewenste betrokkenheid van de raad bij het dossier. De agendacommissie stelt de plus- en topdossiers vast. • Op het gebied van wonen zijn voorbeelden van topdossiers herontwikkeling Haarendael en herontwikkeling Den Domp/Mgr. Bekkersplein. Kompasprojecten Sinds 2023 werkt de gemeente Oisterwijk met een jaarlijkse bijeenkomst voor raadsleden over de benoemde kompasprojecten. Kompasprojecten zijn ontwikkelingen die binnen de gemeente prioriteit krijgen. Tijdens deze raadsontmoeting wordt er in de werkvorm van een informatiemarkt dieper ingegaan op de stand van zaken/voortgang, kansen en risico’s per project. Bij de informatiemarkt van 2024 werden 18 kompasprojecten onderdeel van de

21 22 23 24 25

https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/14571258/1 https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/15753373/1 blz. 3. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR738361 Jaaroverzicht 2024 Werkwijze plus- en topdossiers

Sturen met inzicht

26

informatiemarkt. Hier werden raads- en commissieleden in gelegenheid gesteld in gesprek te gaan met, en vragen te stellen aan de projectleiders van de betreffende projecten.26 Actualiteitensessie Onderdeel van het raadsplein (wikken en wegen) is de terugkerende actualiteitensessie. Tijdens de actualiteitensessie worden raadsleden geïnformeerd over de lopende lijst van moties en toezeggingen van de wethouder(s) en is er ruimte voor een rondvraag. Sinds mei 2025 is de terugkoppeling vanuit GR’s en raadswerkgroepen een aanvulling op de standaardagendapunten van de actualiteitensessie. Dit geeft onder andere de Werkgroep Haarendael, Werkgroep Omgevingsvisie en Oisterwijk Bouwt! ruimte om een update te geven. Raadsinformatiebrieven Met raadsinformatiebrieven informeert het college raadsleden over een bepaald onderwerp om raadsleden op de hoogte te brengen of houden van belangrijke gemeentelijke zaken. Dit gaat op basis van onderwerp, bijvoorbeeld op het gebied van regionale ontwikkelingen. • In januari 2023 werden raadsleden geïnformeerd over het proces en de inhoud van de Woondeal en Verstedelijkingsstrategie SRBT en daaropvolgende de raadsinformatiebrief van februari 2023 over de regionale woondeal SRBT.27 • Het college informeerde de raad in februari 2025 met een raadsinformatiebrief over de voortgang van de regionale woonzorgvisie.

Hierin benadrukt het college het behoud van de lokale woonzorgvisie en de waarborging van de lokale doelen en behoefte op deze regionale samenwerking om kwetsbare inwoners te ondersteunen.28 Verder vond op het terrein van wonen in mei 2025 de workshop ‘samen de wooncrisis te lijf’ voor alle raadsleden, colleges en betrokken ambtenaren van diverse gemeenten van de regio Hart van Brabant plaats.

6.4 Rolinvulling raad op het terrein van volkshuisvesting Het vaststellen van de lokale woonzorgvisie geeft een voorbeeld van het gebruik van raadsinstrumenten en de rol van de raad binnen een besluitvormingsproces.29 Openbaar beschikbare stukken laten zien dat de raad gebruikmaakt van verschillende instrumenten, zoals moties en het vragenhalfuur. De Senioren Vereniging Oisterwijk stuurde een enquête over de woonwensen van senioren toe om de uitkomsten hiervan onder de aandacht te brengen bij de raad. In april 2022 is de lokale woonzorgvisie vastgesteld. De raad diende voor vaststelling van de lokale woonzorgvisie verschillende moties in (zoals realiseren 35% woningen in het sociale segment, toewerken naar een bouwstroom van gemiddeld 150 woningen per jaar en het uitvoeren van onderzoek naar dubbele vergrijzing). De raad gaf nog drie aanvullende aandachtspunten mee voor het uitvoeringsprogramma in de vorm van moties: rekening houden met de bestaande bouw, het onderzoeken van mogelijkheden binnen Ruimte voor Ruimte en het stimuleren van natuur-inclusief bouwen.30 Het college heeft na de vaststelling van de lokale woonzorgvisie een uitvoeringsprogramma uitgewerkt. De raad is hiervan op de hoogte gebracht via een raadsinformatiebrief.31

26 27 28 29

30 31

https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/14167614/1 16-03+Woondeal+en+SRBT Raadsinformatiebrief uitvoeringsprogramma regionale woonzorgvisie 2025 Bron: raadsinformatie gemeente Oisterwijk (ingekomen stukken, moties en toezeggingen, vergaderstukken en vragen aan het college van 2023-2025) https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/11497432/1 https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/11889453/1

Sturen met inzicht

27

De gemeenteraad neemt op het gebied van wonen in raadsvergaderingen initiatief door gebruik te maken van het vragenhalfuur, of door gebruik te maken van het instrument moties vreemd aan de orde van de dag. In bijvoorbeeld de motie vreemd aan de orde van de dag ‘starterslening’ in februari 2024 geven raadsleden een signaal aan het college over de financiële ruimte in dit revolverende fonds, wat mogelijk directe impact heeft op de starters in de gemeente. Aanvullend gaat het over de evaluatie van het fonds, wat resulteert in een technische aanpassing van dit instrument. Los van de inhoudelijke werking en effectiviteit van het desbetreffende instrument (starterslening) is dit een voorbeeld van de samenwerking van het gemeentebestuur in de gemeente Oisterwijk. Verder is op het terrein van wonen in de afgelopen drie jaar te zien dat de raad op zoek is naar duiding van cijfers en realisatiesnelheid van woningbouwprojecten. Om overzicht te hebben van de huidige projecten en wat er nog in de pijplijn zit, is de gemeente Oisterwijk momenteel bezig met een woningbouwmonitor. Het idee is dat deze woningbouwmonitor de cijfers op het gebied van woningbouw in de gemeente inzichtelijk maakt, ook voor raadsleden. De bedoeling is dat de woningbouwmonitor zorgt voor mee grip, betere sturing en besluitvorming.

INSPIRATIEKADER Op 12 juni stemde de Utrechtse gemeenteraad in met het initiatiefvoorstel ‘Geef woningzoekenden een stem’. De woningzoekende en de wens van de woningzoekende krijgt een duidelijkere plek in het totstandkomingsproces van een gebiedsontwikkeling. De in te richten ‘woontafel’ zorgt voor een vaste plek voor woningzoekenden bij gesprekken met corporaties, projectontwikkelaars en de gemeente over nieuwbouw. Bron: https://stadszaken.nl/artikel/7906/utrecht-start-woontafel-voor-woningzoekenden

6.5 Constateringen •

•

Rolverdeling en actieve rol gemeenteraad • De gemeenteraad wordt op verschillende manieren geïnformeerd over ontwikkelingen op het gebied van wonen. Wethouders informeren raadsleden tijdens de terugkerende actualiteitensessie over de voortgang van de portefeuille, ook op het gebied van wonen. Raadsleden worden geïnformeerd aan de hand van een raadsinformatiebrief en kompastrajecten worden besproken tijdens een raadsontmoeting. Door het classificeren van dossiers bepalen raadsleden de rol van de gemeenteraad. • Raadsleden hebben oog voor regelgeving en de kaders. Daarbij wordt rekening gehouden met het (tussentijdse) belang van inwoners en wegen zij de reikwijdte van de gevolgen af. De algemene indruk is dat raadsleden op goede vlieghoogte het gesprek voeren, op hoofdlijnen acteren en belangen van verschillende betrokkenen afwegen. Maatwerk participatie en actieve ondersteuning procesmatige borging inwonersinitiatieven • De gemeente heeft oog voor participatie en omvat een duidelijk proces, zonder (te) strakke regulering. Er wordt afgestemd op wat werkt voor inwoners en de organisatie. De gemeente bevordert inwonersinitiatieven actief, onder andere door de inzet van wijkregisseurs. Daarnaast vindt er in de raadscyclus een evaluatie plaats, waarin leerpunten en aanvullingen worden verwerkt.

Sturen met inzicht

28

Instrumenten

Bijlage Sturen met inzicht

29

Bijlage 1: Overzicht betrokken gemeenten regionale samenwerking(en) Gemeenten SRBT (Woondeal)

Gemeenten regio Hart van Brabant

Alphen-Chaam

X

X

Altena

X

Baarle-Nassau

X

Breda

X

Dongen

X

Drimmelen

X

Etten-Leur

X

Geertruidenberg

X

Gilze en Rijen

X

X

Goirle

X

X

Heusden

X

X

Hilvarenbeek

X

X

Loon op Zand

X

X

Moerdijk

X

Oisterwijk

X

Oosterhout

X

Tilburg

X

X

Waalwijk

X

X

Zundert

X

De betrokken waterschappen zijn de Brabantse Delta, De Dommel, Aa en Maas en Rivierenland. Provincie Noord-Brabant Rijk

X

Gemeenten

Sturen met inzicht

X

X

X

30

Bijlage 2: Begrippenlijst Anterieure overeenkomst: Vrijwillig gesloten overeenkomst tussen gemeente en particuliere initiatiefnemer. In de overeenkomst zijn allerlei afspraken vastgelegd, bijvoorbeeld over kostenverhaal, fasering en woningbouwprogramma. Anti-speculatiebeding: is een bepaling in een koopcontract van een nieuwbouwwoning, die de koper verplicht om de woning gedurende een bepaalde periode zelf te bewonen voordat hij of zij deze mag verkopen. Dit beding is bedoeld om speculatie op de woningmarkt te voorkomen, waarbij investeerders woningen opkopen om ze vervolgens snel met winst door te verkopen. Beschrijvend onderzoek: Een onderzoeksmethode dat als doel heeft een situatie, fenomeen of groep zo volledig en nauwkeurig mogelijk in kaart te brengen en te beschrijven. Huurdersorganisatie: is een georganiseerde groep huurders, meestal binnen een woningcorporatie of wooncomplex, die de belangen van de huurders behartigt. Zij overleggen vaak met verhuurders, woningcorporaties en/of gemeenten over zaken rondom wonen zoals betaalbaarheid en leefbaarheid. Instrumenten: middelen om in te zetten om bepaalde beleidsvoornemens te realiseren. Inwonersinitiatief: is een plan of project die inwoners van een gemeente starten om bijvoorbeeld de leefbaarheid in hun buurt of wijk te verbeteren.

Het is een initiatief dat niet van de overheid komt, maar van de bewoners zelf, vaak met het doel om een maatschappelijke meerwaarde te creëren. Kaderstelling: verwijst naar het vaststellen van randvoorwaarden en hoofdlijnen waaraan een bepaald onderwerp, project of beleid moet voldoen. Het is de procedure waarbij een politiek orgaan, zoals een raad, de grenzen en richtlijnen vastlegt voor het college of andere uitvoerende instanties. De kaders die door de raad worden vastgesteld, kunnen worden gezien als opdrachten en randvoorwaarden die het college moet gebruiken bij het ontwikkelen en uitvoeren van een beleid. Ladder voor duurzame verstedelijking: De Ladder voor duurzame verstedelijking (Ladder) is een instrument voor efficiënt ruimtegebruik. Nieuwe stedelijke ontwikkelingen (woningbouwprojecten van 12 woningen of meer) worden getoetst aan de ladder, waarbij onderbouwd moet worden of het plan in lijn is met de kwantitatieve behoefte. Daarnaast moeten nieuwe ontwikkelingen primair binnen bestaand stedelijk gebied plaatsvinden, in het kader van zorgvuldig ruimtegebruik. Pas als inbreiding niet mogelijk is, komt uitbreiding aan de orde. Levensloopbestendige woningen: is een woning die is ontworpen om aan te passen aan de veranderende behoeften van bewoners gedurende hun hele leven.

Motie vreemd aan de orde: Een voorstel dat tijdens raadsvergadering wordt ingediend over een onderwerp dat niet op de agenda staat. Het is dus “vreemd aan de orde van de dag” en wordt vaak gebruikt om snel aandacht te vragen voor een actueel of urgent punt. Mutatiegraad: Een mutatiegraad geeft aan welk aandeel van de woningen jaarlijks van huurder wisselt.

Sturen met inzicht

31

Parallel plannen: dit is een manier van plannen waarbij de diverse fases van een bouwproject gelijktijdig en samenhangend worden uitgevoerd. Nu vinden deze fases, zoals het bepalen van uitgangspunten, rekenen, tekenen, onderzoeken, participatie en afspraken juridisch vastleggen, vaak achter elkaar plaats. Participatie: vindt volgens de participatieverordening van de gemeente Oisterwijk op twee manieren plaats. De eerste manier is inwonersparticipatie waarbij een bestuursorgaan het initiatief neemt en uitnodigt tot participatie. De tweede manier is overheidsparticipatie waarbij de samenleving kan vragen om participatie vanuit de overheid. Prestatieafspraken: afspraken tussen de gemeente, woningcorporaties en huurdersorganisaties over de uitvoering van het (sociale) woningbouwbeleid zoals opgenomen in de gemeentelijke woon(zorg)visie. Sociale huurwoning: huurwoning met een huurprijs tot de DAEB-huurgrens (voorheen liberalisatiegrens) van €900,07 (prijspeil 2025). Het woningwaarderingsstelsel wordt gebruikt om de maximale huurprijs van een sociale huurwoning te bepalen. Sociale woningbouw: dit is sociale bouw voor zowel huur- als koopwoningen. Denk hierbij aan huur onder de liberalisatiegrens (€1184,82, prijspeil 2025) en sociale koop tot €280.000 (prijspeil 2025).

Speelveld: Het geheel aan omstandigheden, partijen, regels en machtsverhoudingen waarbinnen een organisatie of onderwerp functioneert. In onderzoek verwijst het naar de context waarin het onderwerp zich afspeelt. Starterslening: een aanvullende lening om starters op de woningmarkt te helpen om de aankoop van hun eerste huis mogelijk te maken. Het overbrugt het verschil tussen de aankoopprijs van de woning en het maximale hypotheekbedrag dat de bank wil verstrekken. Deze lening wordt vaak verstrekt door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Woningcorporatie: een woningcorporatie is een privaatrechtelijke instelling (stichting of vereniging) die zich bezighoudt met het bouwen, beheren en verhuren van betaalbare huurwoningen, voornamelijk voor mensen met een lager of middeninkomen. Woningcorporaties hebben geen winstoogmerk en zijn toegelaten door de overheid om hun maatschappelijke rol in de huisvesting te vervullen. WOZ-waarde (Waardering Onroerende Zaken): is de geschatte waarde van een onroerende zaak (zoals een woning, bedrijfspand of grond) op een specifieke datum, die jaarlijks door de gemeente wordt vastgesteld. Deze waarde wordt gebruikt om diverse belastingen en heffingen, zoals onroerendezaakbelasting, te berekenen.

Zelfbewoningsplicht: is een verplichting voor de koper om een woning gedurende een periode zelf te bewonen, in plaats van deze direct te verhuren of door te verkopen.

Sturen met inzicht

32

Bijlage 3: Landelijke basis en ontwikkelingen op het gebied van wonen Omgevingswet De Omgevingswet is een Nederlandse wet die sinds 1 januari 2024 van kracht is en tot doel heeft het beheren en beschermen van de leefomgeving te vereenvoudigen en te verbeteren. De wet bundelt en vervangt tientallen bestaande wetten en regels op het gebied van ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De wet beoogt een betere balans te vinden tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving, met minder regels, meer samenhang en meer ruimte voor lokaal maatwerk.

Woningwet De Woningwet is een Nederlandse wet die regels stelt voor de volkshuisvesting, met name voor woningcorporaties. De wet regelt onder andere de kwaliteit van woningen, de toewijzing van sociale huurwoningen en de financiële huishouding van woningcorporaties.

Huisvestingswet De Huisvestingswet geeft gemeenten de mogelijkheid om de verdeling van woonruimte en de samenstelling van de woningvoorraad te reguleren, met name om onevenwichtige en onrechtvaardige effecten van schaarste te bestrijden. Dit gebeurt via een huisvestingsverordening, waarin regels worden vastgelegd voor het verlenen van huisvestingsvergunningen en eventuele voorrangsregels voor bepaalde groepen, zoals mensen met een economische of maatschappelijke binding aan de gemeente of vitale beroepsgroepen.

Wet betaalbare huur De Wet betaalbare huur die sinds juli 2024 is ingegaan, heeft als doel om de huurprijzen in het middensegment betaalbaarder te maken. Verhuurders moeten zich aan de maximale huurprijs houden die bij de kwaliteit van de woning past en gemeenten krijgen een handhavende rol.

De Wet goed verhuurderschap Sinds juli 2023 is de Wet goed verhuurderschap van kracht. Deze wet geeft gemeenten meer mogelijkheden om ongewenst verhuurgedrag, zoals woondiscriminatie, intimidatie, onredelijke servicekosten en een onredelijke borg tegen te gaan. De wet regelt ook dat iedere gemeente vanaf 1 januari 2024 een meldpunt moet hebben waar inwoners terecht kunnen met klachten over ongewenst verhuurgedrag.

Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting Begin 2023 is het Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting ingediend. Ondanks de val van het kabinet is dit wetsvoorstel niet controversieel verklaard door de Tweede Kamer. In november 2023 heeft de Raad van State advies gegeven over het wetsvoorstel, waarna de minister in maart 2024 het wetsvoorstel heeft aangeboden aan de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel richt zich op drie hoofdlijnen:

Sturen met inzicht

33

1. Regie op aantal woningen en locaties Volkshuisvesting wordt als doel toegevoegd aan de Omgevingswet. Hiermee komt het gehele instrumentarium uit de Omgevingswet ter beschikking van het Rijk en de provincie. Daarmee: • vallen woonvisie en woonzorgvisie onder het verplichte volkshuisvestingsprogramma, waarin Rijk, provincie en gemeenten hun woonbeleid op een aantal verplichte volkshuisvestelijke onderdelen concretiseren • krijgt het volkshuisvestingsprogramma het karakter van een uitvoeringsprogramma dat de (gemeente)raad moet toetsen op realisatie • worden rechterlijke procedures rondom bepaalde bouwprojecten versneld. 2. Regie op betaalbaarheid Gemeenten met een lager aandeel sociale huurwoningen van het totale woningbezit dan het landelijke gemiddelde, zijn verplicht om hun totale nieuwbouwopgave voor minimaal 30% uit sociale huurwoningen te laten bestaan. Daarmee: • komt er een nieuwe definitie van sociale huur, om helder te maken aan welke voorwaarden een sociale huurwoning moet voldoen • is er een verwachte kansengelijkheid in de huisvesting van urgente aandachtsgroepen, door middel van een verplichte urgentieregeling binnen de gemeentelijke huisvestingsverordening. 3. Verstevigen lokale prestatieafspraken Het is aan woningcorporaties de taak om naar redelijkheid bij te dragen aan het (nieuwe) gemeentelijke woonbeleid.

Bovendien hebben gemeenten de plicht om zorgaanbieders uit te nodigen om aan te sluiten bij de lokale prestatieafspraken.

Nationale Woon- en Bouwagenda Als reactie op de urgente en crisisachtige ontwikkelingen op de landelijke woningmarkt is bij de formatie van het kabinet-Rutte IV de post van minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) gecreëerd. De minister publiceerde in maart 2022 de Nationale Woon- en Bouwagenda. Hierin staan oorzaken van de woningcrisis, doelstellingen én een programmatische aanpak voor het herstellen hiervan voor de komende jaren. Het doel van deze Nationale Woon- en Bouwagenda is het bevorderen van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van het woningaanbod in Nederland. Langs de lijnen van zes programma’s wordt getracht oplossingen en handvatten te bieden voor de crisis op de woningmarkt. Programma Woningbouw Het doel van dit programma is om jaarlijks 100.000 woningen te realiseren. Bij nieuwe projecten is de regionale richtlijn twee derde in het betaalbare huur- en koopsegment, waarvan de helft door corporaties wordt gebouwd.

Hiervoor wordt er ingezet op: • het versterken van de regie vanuit de overheid door richtinggevende bouwdoelstellingen te verdelen door middel van regionale woondeals • het verkleinen van de doorlooptijd tussen planvorming en realisatie van nieuwe projecten door het ontwikkelproces te verbeteren, vertraging te beperken, versnellingsmogelijkheden te benutten en besluitvormingsprocessen te verkorten • het stimuleren van snelle woningbouw door financiële ondersteuning te bieden aan goede woningbouwprojecten met voldoende betaalbare woningen en een afgeronde ruimtelijke afweging die door financiële tekorten niet meer realiseerbaar blijken te zijn • en het inzetten op grootschalige woningbouw door verstedelijkingsstrategieën voor zeven woningmarktregio’s op te stellen. Programma Betaalbaar wonen

Sturen met inzicht

34

Het doel van dit programma is om ervoor te zorgen dat woonlasten voor mensen in redelijke verhouding zijn tot het inkomen en dat meer mensen een voor hen passende en betaalbare woning kunnen krijgen. Hiervoor wordt er ingezet op: • Het zorgen voor een betere aansluiting tussen vraag en aanbod voor middeninkomens door regulering middenhuur en het verbeteren van de positie van koopstarters • Het aanpakken van te hoge woonlasten van mensen met een laag inkomen door middel van een verantwoord huurbeleid • En het beter beschermen van kopers en huurders door het huur- en koopproces verder te reguleren. Programma Een thuis voor iedereen Het doel van dit programma is om te zorgen voor voldoende, betaalbare woningen voor alle aandachtsgroepen, met een evenwichtige verdeling over gemeenten en met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding.

Hiervoor wordt er ingezet op: • Uitstroom uit opvang, instellingen of dak- en thuisloosheid te bevorderen door voldoende sociale woningen te realiseren en te borgen dat een deel van deze woningen wordt toegewezen aan specifieke groepen mensen • Het realiseren van een evenwichtige verdeling tussen gemeenten door te sturen op 30% sociale huur per gemeente wanneer dit logisch en haalbaar is, provincies krijgen hiervoor een wettelijke interventiemogelijkheid • Het voorzien in passende woningen in combinatie met wonen, zorg, welzijn en werk voor aandachtsgroepen door samenwerking tussen overheden, corporaties, huurders, cliënten-, zorg- en welzijnsorganisaties en marktpartijen intensief op te zoeken • En het gebruik van goede huisvesting ter preventie van dak- en thuisloosheid en zorg- en welzijnsproblematiek. Programma Wonen en zorg voor ouderen Het doel van dit programma is het op gang brengen van een verhuisketen door voldoende woningen op maat voor onze ouderen te realiseren. Hiermee komen er passende woningen vrij voor gezinnen met kinderen en vervolgens ook voor starters.

Hiervoor wordt er ingezet op: • Het realiseren van 290.000 woningen die geschikt zijn voor ouderen, waarvan 80.000 woningen in een geclusterde woonvorm en 40.000 nieuwe verpleegzorgplekken, door de opgave te verdelen middels de regionale woondeals • Het zorgen voor daadwerkelijke doorstroming van ouderen naar geschikte woonvormen door te informeren en te ontzorgen • En bewegen en ontmoeten stimuleren door bij nieuwbouw de leefomgeving hierop in te richten. Programma Leefbaarheid en veiligheid Het doel van dit programma is om de leefbaarheid en veiligheid in de meest kwetsbare gebieden van Nederland in 15-20 jaar op orde te brengen en het perspectief aan bewoners te verbeteren. Hiervoor wordt er ingezet op: • Een integrale aanpak met duidelijke regie door middel van de inzet van een adequaat juridisch instrumentarium • Het verbeteren van slechte woningen en het zorgen voor meer gemengde wijken door het herstructureren van kwalitatief slechte woningen • Meer bewoners mee kunnen laten doen in de samenleving en naast de fysieke leefomgeving ook te investeren in sociale interventies • En te investeren in de preventie van jeugdcriminaliteit en het vergroten van de weerbaarheid van jongeren door middel van een fonds criminaliteitspreventie. Programma Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving

Sturen met inzicht

35

Het doel van dit programma is om in 2030 het reductiedoel van ten minste 55% CO2-emissies te verminderen ten opzichte van 1990 te behalen. Hiervoor wordt er ingezet op: • Een gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie door een centrale rol neer te leggen bij de gemeente in de vorm van een transitievisie warmte • En de aanpak van individuele woningen door een handelingsperspectief te bieden aan woningeigenaren.

Nationale Prestatieafspraken Gelijktijdig met de ontwikkeling van de zes programma’s uit de Nationale Woon- en Bouwagenda tekenden het Rijk, Aedes (koepelorganisatie woningcorporaties), VNG en de Woonbond in juni 2022 de Nationale Prestatieafspraken. In ruil voor het afschaffen van de verhuurdersheffing voor woningcorporaties zijn de betrokken partijen een aantal bindende afspraken overeengekomen. Dit zijn onder andere: • Landelijk gaan partijen voor het bijbouwen van 250.000 sociale huurwoningen in de periode van 2022 t/m 2030. Per gemeente wordt gestreefd naar 30% sociale huurwoningen van de totale woningvoorraad in de gemeente. In diezelfde periode bouwen woningcorporaties 50.000 middenhuurwoningen. Door middel van regionale woondeals (SRBT) worden deze aantallen over de verschillende gemeenten verdeeld en vastgesteld. • In de periode 2022 t/m 2030 worden 675.000 sociale huurwoningen ‘toekomstklaar’ geïsoleerd, 450.000 sociale huurwoningen aardgasvrij gemaakt en tot en met 2028 verduurzamen alle corporaties de woningen met een E-, F- en G-energielabel. • Tot en met 2030 investeren corporaties jaarlijks € 200 miljoen extra in woningverbetering, met een focus op een versnelde aanpak van vocht en schimmel, loden leidingen, asbest en brandveiligheid. • Tot en met 2030 investeren corporaties jaarlijks € 75 miljoen extra in de leefbaarheid en het sociaal beheer in de wijk.

Twee jaar na ondertekening van de Nationale Prestatieafspraken zijn de afspraken in 2024 opnieuw bekeken en waar nodig aangepast. Dit resulteerde in de Nationale Prestatieafspraken 2025-2035.32 In de herijkte nationale prestatieafspraken is het creëren van beschikbaarheid nog steeds de grootste opgave. • De realisatie van sociale huurwoningen gaat minder snel dan gewenst. Het kwantitatieve doel is om vanaf 2029 jaarlijks 30.000 nieuwe sociale huurwoningen te bouwen. De ambitie is om dit kwantitatieve aantal in 2027 al te halen. • Sturen op voldoende programmering van nieuwe woningen • Versnellen realisatie van lopende projecten die voldoende betaalbare woningen inhouden • Aanpassen programmering van huidige projecten waarvan het aandeel sociale huurwoningen niet voldoende is. • De rol van woningcorporaties bij de realisatie van de bouw van middenhuurwoningen. De Nationale Prestatieafspraken 2025-2035 benoemen verschillende instrumenten, maar vooral de oproep voor het inzetten van bestaande instrumenten (die bijvoorbeeld specifiek bijdragen aan versnelling). Daarnaast worden er nieuwe instrumenten benoemd, bijvoorbeeld financieel (realisatiebonus) of het actief benutten van het instrument van uitruil. Dit laatste is bedoeld als instrument als het kansen biedt om realisatie van betaalbare woningen naar voren te halen.

Parallel plannen wordt de nieuwe norm voor het versnellen van de realisatie.

32

Rapport Nationale Prestatieafspraken corporatiesector 2025-2035

Sturen met inzicht

36

Atrivé. Adviesbureau op het terrein van wonen en samenleven.

Maliesingel 38 3581 BK Utrecht

T KvK

030 693 60 00 Utrecht 17106411

E W

info@atrive.nl www.atrive.nl

Op onze werkzaamheden zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin een beperking van aansprakelijkheid is opgenomen. Ons privacy statement staat op onze website.

Sturen met inzicht

37