Ontwikkelkader landgoed Haarendael - Bijlage 1

Pas nadat de ruimte bij het hoofdgebouw via aanbreiding en uitbreiding optimaal is benut, mogen de voorterreinen worden aangesproken, zodat bebouwing ervan zo beperkt mogelijk kan blijven. 3. Terugbrengen van de driedeling in het terrein, inclusief slotgracht De oorspronkelijke driedeling van voorterreinen, tuinen rondom het hoofdgebouw en breviertuin achter het hoofdgebouw wordt ruimtelijk versterkt, zowel in beeld als sfeer. Een belangrijk ingrediënt daarbij is de slotgracht, die op de grens van de voorterreinen met de ruimte om het hoofdgebouw lag. De laagte wordt op deze plek in de vorm van een wadi/ infiltratiezone teruggebracht. Gezien de hoge ligging in het landschap zal hier niet jaarrond water in staan. 4. Een parklandschap maken met daarin enkele gebouwen De voorterreinen worden ontwikkeld naar een parklandschap, een nieuw belevingslandschap. De gebouwen voegen zich op een acupunctuurachtige wijze in dit landschap. De auto is uit beeld gehaald; het parkeren in de voorterreinen vindt met uitzondering van een parkeerterrein aan het begin van de oprijlaan alleen onder de gebouwen – volledig verdiept – plaats.

61

62

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Oefening aan- en uitbreiden hoofdgebouw (bovenste tekening van Bedaux de Brouwer, zie ook bijlage 6)

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

DE ONTWIKKELING START VANUIT HET HOOFDGEBOUW Het hoofdgebouw wordt via gedeeltelijke sloop en nieuwbouw ontwikkeld. Het is deze ruimte in en aan het hoofdgebouw die eerst optimaal wordt benut, voordat de voorterreinen voor bebouwing aangesproken mogen worden. Een aantal principes bij uitbreiding van het u-gebouw en uitbreiding van de zijflanken van het hoofdgebouw zijn leidend:

zijflanken worden uitgebreid, als er maar respect wordt getoond voor de orthogonaliteit van het gebouw, de open hovenstructuur die zich naar achteren toe opent en de aanwezige open binnenruimte in het hart van het gebouw. Deze binnenruimte dient tenminste de oorspronkelijke diepte van de binnenruimte ten tijde van de eerste kapel te behouden.

1. Aansluiten bij de huidige schaal van het gebouw Het hoofdgebouw kan uitbreiden, zolang het niet te grootschalig wordt; het landschap moet met voldoende maat dit meest belangrijke gebouw op het terrein blijven omringen.

Uiteindelijk zal pas tijdens het proces van gedeeltelijke sloop/ zorgvuldige afbraak echt duidelijk worden welke waardevolle delen van het gebouw (gevels, elementen) in het nieuwbouwplan kunnen worden geïntegreerd.

2. De breedte en rooilijn van de voorgevel behouden De breedte van de voorgevel is ongeveer 120 meter.

4. De plekken die vroeger een bijzondere ruimte herbergden (in paars op de tekening aangegeven) behouden en van een publieke functie voorzien Het gaat hier om de refter, bibliotheek (F), gymzaal/aula (X), kapel incl. verbindingsgang en artsen-en verhoorkamer (L) en wellicht ook het professorenhuis (G). Deze zijn in paars op de tekening weergegeven.

3. Enige uitbreiding van het gebouwvolume via aanhelen is mogelijk Zie de oefening in bruintinten die op tekening is aangegeven en mogelijke toevoegingen in beeld brengt. Wellicht is uitbreiding via aanhelen aan gebouw H ook denkbaar (bijlage 11, Bedaux de Brouwer, visie omgang gebouwencomplex Haarendael, 2022). Uitbreiding van het gebouw is mogelijk zolang het niet ten koste gaat van de bestaande monumentale bomen die om het gebouw heen staan. Een losstaand gebouw toevoegen, dat niet is verbonden met het hoofdgebouw, is niet mogelijk. Het gebouw mag nergens hoger worden dan de maximale bouwhoogte die de u-vorm van het voormalige grootseminarie heeft. Dit is 3 lagen (al dan niet met kap). Het u-gebouw kan naar binnen toe worden opgedikt en de

5. De entree verdient een publiek karakter Het is interessant (en nodig) om aan de entree van het hoofdgebouw een publiek programma te koppelen, aangezien vanuit deze plek veel bezoekers naar de kapel en de andere voorzieningen zullen toelopen. Daarnaast verdient het aanbeveling om vanaf de hoofdentree een zichtlijn door het gebouw naar de binnenplaats te realiseren. Zo wordt deze verborgen groene ruimte al direct bij binnenkomst zichtbaar gemaakt.

63

64

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

DEEL 3 VISIE ONTWIKKELKADER MET VOORBEELDONTWIKKELING Deel 3 betreft de visie. Hierin wordt duidelijk gemaakt wat de contouren zijn waarbinnen het landgoed mag worden ontwikkeld. De visie is vertaald in een voorbeeldontwikkeling. Het is niet deze kaart die de ontwikkelaar een op een dient te realiseren (het mag uiteraard wel), maar wel is hij/ zij verplicht om de onderliggende regels die aan de kaart ten grondslag liggen op te volgen/ in te vullen. Het gaat om: algemene spelregels/ bandbreedtes, spelregels voor het hoofdgebouw en de kapel en de aanliggende ruimte, spelregels voor de voorterreinen en spelregels voor de ruimte achter het hoofdgebouw met de breviertuin.

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

VOLGORDELIJKE ONTWIKKELINGSSTAPPEN Het doel is om van het landgoed Haarendael iets unieks te maken, passend bij de plek, de aanwezige historie en de natuur. De volgende volgordelijke stappen zijn daartoe nodig: 1. Slopen van niet waardevolle bebouwing (de zorgpaviljoens uit de jaren 70 en 1984: 1a, 1b, 2), totaal 4.663m² bvo 2. Herbestemming/herbouw van historische bebouwing (3, 4, 5) + herbestemming historische kapel (6) 3. Aanbreiden hoofdgebouw bestaande uit U-gebouw met bijgebouwen (5) 4. En tenslotte- met benodigde (financiële) onderbouwing – vervangende bebouwing in de voorterreinen plegen binnen het draagvermogen van de plek

1a 1b

2

3 4

5 6

Ontwikkelingsstappen landgoed Haarendael, met in rood te slopen bebouwing

65

66

Above: Site plan A) Historical park B) Wetlands and meadows C) Terraces and gardens 1) Entrance building, 2) Tower 3) Labyrinth, 4) Cafetaria 5) Long gallery 6) Anatol’s house 7) Vitrine, 8) Orangery 9) Rosa house 10) Studio and residence 11) Barn (for concerts and performances) 12) Tadeusz pavilion 13) Twelve-room gallery 14) Snail, 15) Graubner’s atelier

Insel Hombroich, programma en luchtfoto

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

INSPIRATIE INSEL HOMBROICH De voorterreinen van het landgoed worden getransformeerd naar een landschapspark met daarin een aantal vrijstaande gebouwen met een beperkte footprint. Gebouwen en landschap gaan een sterke relatie met elkaar aan. Dit vraagt onder meer van de nieuwe gebouwen dat zij een eenvoudige en bescheiden architectuur én onderlinge samenhang in hun verschijningsvorm hebben. Een inspiratiebron hierbij vormt het Landschapspark Insel Hombroich in Neuss (Duitsland). Dit historische park is een cultureel centrum/ kunstmuseum dat bestaat uit verspreid liggende gebouwen; van kunstpaviljoens, een orangerie tot een café. Het is de uitstraling van de architectuur, de paden die hen onderling verbindt, de programmering van het terrein plus de gebouwen én het krachtige landschap, wat als totaal maakt dat er een inspirerende plek is ontstaan. En juist naar een dergelijke sterke verbintenis wordt ook gezocht voor het landgoed Haarendael, passend bij de drie verhaallijnen van de plek (grootseminarie, gevangenis en gijzelaarskamp, zorginstelling).

Kunstpaviljoen, Insel Hombroich

67

68

Huidige situatie, analysekaart

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Toekomstbeeld landgoed Haarendael, voorbeeldontwikkeling

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

IDENTITEIT EN PROGRAMMAMIX LANDGOED: WONEN + KLEINSCHALIGE LEISURE + ZORG Op het landgoed Haarendael – middenin het agrarische landschap in een lommerrijke groene omgeving – voel je dat je op een bijzondere plek bent. Een plek met een geschiedenis die hier en daar nog voelbaar en zichtbaar is. Hier staat verbinding - met elkaar en de natuur - en educatie over het verleden van het landgoed en de omgeving centraal.

vinden in het samenspel van gebouwen of in het park en de tuinen. Het groen wordt op allerlei mogelijke manieren versterkt; onder andere met een parkontwikkeling in de voorterreinen, een nieuwe tuinenstructuur om het hoofdgebouw, door het terugbrengen van de breviertuin en met een stevige boszone rondom.

Het landgoed Haarendael wordt een plek voor een mix aan doelgroepen en woningcategorieën. Een plek die aantrekkelijk is in de regio en waar de drie verhaallijnen - die van het grootseminarie, de gevangenis/ het gijzelaarskamp en de zorginstelling – zijn terug te vinden. Op deze unieke plek wordt in het hoofdgebouw en de voorterreinen gewoond. Daarnaast zijn er kleinschalige leisurefuncties, zoals een museum als onderdeel van het van Gogh Nationaal Park, een gedenkplaats, een kasrestaurant, een streekwinkeltje en ruimte voor bijeenkomsten. Deze leisurefuncties liggen verspreid over het terrein; in het boerderijcluster, de kapel, het hoofdgebouw en op de voorterreinen. Ook is er een moestuin, bezinningsruimte en nieuwe boomgaard in de voorterreinen. Een belangrijke programmatische pijler van het landgoed is verder zorg, in de vorm van een zorghotel (tijdelijk verblijf voor mensen met een zorgvraag), een privékliniek (bijvoorbeeld voor veelvoorkomende medische ingrepen of cosmetische zorg) en zorgwoningen voor vitale ouderen die aanspraak kunnen maken op een zorgservice op maat. Ook deze voorzieningen liggen verspreid over het terrein; in het hoofdgebouw en op de voorterreinen.

Marktonderzoek De gekozen programmamix is mede tot stand gekomen via een marktonderzoek, uitgevoerd door Ginder (bijlage 12, samenvatting marktonderzoek Ginder, Gemeente Oisterwijk, 2022). De belangrijkste conclusies uit dit marktonderzoek zijn dat een combinatie aan functies in het hoofdgebouw – gezien de omvang – nodig is. Het landgoed kan volgens Ginder het beste ruimte bieden aan zorg en/of leisure, in combinatie met wonen. Het leisure aspect is daarbij uitgewerkt in een groot hotel met publiekstrekker (onderscheidend concept). Op dit laatste punt wijkt dit ontwikkelkader echter af van de conclusies van het marktonderzoek omdat een dergelijke grootschalige voorziening een te grote parkeerdruk op het terrein legt. Dit kan het landgoed ruimtelijk niet aan (bijlage 13, parkeren bij een mix van wonen met grootschalige voorzieningen, MIXST URBANISME, 2022).

De kracht en schoonheid van het landgoed wordt voor een belangrijk deel bepaald door het groen. Dit is plek waar je tot rust kan komen en opladen, maar tegelijkertijd ook vertier kunt

Invulling toekomstbeeld Het onderzoeken van het toekomstbeeld van het landgoed is mede tot stand gekomen via brainstormsessies met het team Lithos, bestaande uit Lithos zelf, Bedaux de Brouwer architecten, Beyond Now en Erfgoed.nu. Ook is er als onderdeel van de opdracht voor dit ontwikkelkader een programmatisch onderzoek naar andere gebieden uitgevoerd (bijlage 14, programmatisch onderzoek van andere gebieden, MIXST URBANISME, 2022).

69

70

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

moestuinen vooraan parkeren

kasrestaurant/ café

park met wandelpaden bezinningsruimte ondergronds parkeren vrijstaande gebouwen in de voorterreinen

hoogstamboomgaard cluster van 3 gebouwen boerderijencluster

houtwal voorrijlus

hoofdgebouw parkeren tussen de bomen

water op de plek van de vm. slotgracht ondergronds parkeren aan weerszijden van het hoofdgebouw siertuinen

breviertuin (met laantjes) bos Mariagrot

nieuwe wandelroute tussen landgoed, beek en dorp

Kaart voorbeeldontwikkeling landgoed Haarendael

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

ALGEMENE SPELREGELS/ BANDBREEDTES Voor de ontwikkeling van het landgoed geldt een set aan spelregels. Deze zijn in dit rapport onderverdeeld in algemene spelregels / spelregels voor het hoofdgebouw, de kapel en de aanliggende ruimte / spelregels voor de voorterreinen (voorterrein oostzijde oprijlaan en voorterrein westzijde oprijlaan) / en spelregels voor het achterterrein met de breviertuin. Deze spelregels vormen het leidende kader voor deze ontwikkeling. De ontwikkelaar zal met zijn plan een uitwerking van de spelregels maken. Doel is om tot een aantrekkelijk landgoed - aantrekkelijk voor de regio en aansluitend bij de kwaliteiten en verhaallijnen van de plek – te komen. De nieuwe functies, het te versterken landschap en de te behouden en nieuwe gebouwen gaan elkaar versterken.

Dit zijn de algemene spelregels/ bandbreedtes: • Voorzie in een integrale en samenhangende ruimtelijke ontwikkeling binnen het kader van het landgoed; • Maak duidelijk onderscheid tussen de drie deelgebieden in uitstraling en activiteit/programma; • Landschapsontwikkeling is onderdeel van de gehele ontwikkeling: behoud zoveel mogelijk monumentale bomen, breng historische structuren terug en maak het landschap/ de tuin en de beek(oevers) robuuster; • Het park is de tuin (dus maak geen tuinen tegen gebouwen en plaats geen erfbegrenzing); • Maak de geschiedenis beleefbaar: het toekomstig concept is gebaseerd op de drie verhaallijnen; • Ontwikkel natuurinclusief en duurzaam. Denk bijvoorbeeld aan zonnepanelen op gebouwen, situering van gebouwen t.o.v. de zon, duurzaam materiaalgebruik, groene daken en gevels, wadi’s en een duurzaam mobiliteitsconcept voor het landgoed;

•

•

•

•

•

•

•

Het programma bestaat uit een mix van woningen en voorzieningen. De voorzieningen vormen 1/4 à 1/3 van totaal voor een levendig landgoed en om een aantrekkelijke plek in de regio te zijn voor bezoekers en bewoners; Zorg voor een variatie van doelgroepen en woningcategorieën voor een inclusieve samenleving. Met onderbouwing kan worden afgeweken van het aandeel 75% betaalbare woningen, zoals dit in de Woonzorgvisie 20222027 is opgenomen; De voorzieningen zijn gericht op zorg (zorghotel, privékliniek, zorgwoningen met beschikbare zorgservice voor in eerste instantie fitte ouderen) en kleinschalige leisure (in gebouwen en in de openbare ruimte); Het landgoed is onderdeel van het regionale routenetwerk. Het terrein is voor wandelaars en fietsers openbaar toegankelijk en is bovendien een recreatief verblijfspunt; Parkeren is voor bewoners ondergronds. Dit geldt in het voorterrein ook voor de bezoekers van de woongebouwen. De overige bezoekers kunnen bovengronds een parkeerplek vinden (vooraan bij de poort en eventueel aan de oostzijde van het hoofdgebouw). Het ondergronds parkeren is op maaiveld niet zichtbaar; er zijn geen randen/ hoogteverschillen in het landschap te zien. Hier en daar staat er een boom in/ op de parkeerbak zodat er geen ‘kaal gat’ in het parklandschap valt; De hoofdentree voor de auto is aan de zijde van de N65.

De weg Raamse Akkers naar het dorp is alleen toegankelijk voor langzaam verkeer, voor hulpdiensten, de vuilniswagen en incidenteel voor grotere voertuigen zoals een verhuiswagen; De nieuwe gebouwen zijn bescheiden, hebben een ingetogen architectuur en zijn met aandacht voor het detail vormgegeven.

71

72

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Uitsnede voorbeeldontwikkeling, middengebied met hoofdgebouw, kapel en tuinen

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

SPELREGELS/ BANDBREEDTES HOOFDGEBOUW, KAPEL EN AANLIGGENDE TUINEN Het hoofdgebouw en de kapel vormen na de gedeeltelijke sloop/ nieuwbouw als vanouds het hoogtepunt op het terrein. Bij het monumentale hoofdgebouw worden aan de westzijde formele plantvakken met siertuinen aangelegd. Ook de open hoven in het gebouw krijgen een groen karakter. De inrichting van de voorzijde van het gebouw is parkachtig, in aansluiting op de inrichting van de voorterreinen en wordt begrensd door een wadi. Er is mogelijkheid tot parkeren in de twee ondergrondse parkeergarages aan weerszijden van het hoofdgebouw. Aanvullend is er aan de oostzijde van het

gebouw op maaiveld en tussen de bomen nog een extra parkeermogelijkheid. De ondergrondse parkeergarages zijn zo gesitueerd dat de bestaande bomenstructuur zo min mogelijk wordt aangetast en de waardevolle kelders van de refter bewaard blijven. Voor het middengebied van het landgoed, waar het hoofdgebouw en de kapel, staan gelden de volgende spelregels: • Herbestem en breid het hoofdgebouw via aanheling uit (tot ca 20.000 m2), zodat bebouwing in de voorterreinen zoveel mogelijk wordt beperkt; • Voor het hoofdgebouw geldt dat uitbreiden is toegestaan binnen de bestaande orthogonale structuur met kenmerkende hoven. Behoud daarbij de breedte van de voorgevel, houd de binnenplaats open tot minimaal de oorspronkelijke diepte ten tijde van de eerste kapel en bewaar de waardevolle kelders onder de refter; • Geef de kapel een (grotendeels) publieke bestemming. Deze ruimte is onder andere geschikt voor de gedenkplaats, een museumfunctie en het houden van evenementen en bijeenkomsten. Zorg dat de open ruimte in de kapel bij de herbestemming behouden blijft (ga niet verhokken); • Voor de programmering van het hoofdgebouw wordt een mix van woningen en voorzieningen toegepast.

Voor de vroegere gemeenschappelijke ruimtes; refter, bibliotheek, gymzaal/ aula en wellicht ook het professorenhuis geldt dat deze een bijzondere, openbare functie krijgen; • Leg opnieuw tuinen naast het hoofdgebouw aan. Aan de westzijde zijn dit siertuinen. Rondom het ensemble van hoofdgebouw en kapel valt te denken aan een verhard vlak, waarbinnen opnieuw plantvakken worden teruggebracht.

Uitzicht op de gebouwresten van de u-vorm vanaf het tijdelijke uitkijkpunt op het landgoed Haarendael

73

74

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

x

x Referenties voor het hoofdgebouw (foto’s met een wit kruisje: met dank aan Bedaux de Brouwer architecten)

x

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

x Referenties hoofdgebouw, groene hoven en siertuinen

75

76

Referenties voor de kapel

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Referentie kapel

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

77

Tijdelijke lichtkunst bij de Whitby Abbey in Engeland toont het vm. complex

Huidige kapel landgoed Haarendael

78

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Uitsnede voorbeeldontwikkeling, voorterreinen met (woon)gebouwen en leisurevoorzieningen in een parklandschap

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

SPELREGELS/ BANDBREEDTES VOORTERREINEN De voorterreinen transformeren van akkers en graslanden naar een parklandschap met daarin een aantal vrijstaande gebouwen met een ingetogen karakter. In dit nieuwe belevingslandschap bevinden zich op het voorterrein aan de oostzijde van de oprijlaan een kasrestaurant en een moestuin. Dichter naar het hoofdgebouw toe liggen twee vrijstaande (woon)gebouwen die qua hoogte, footprint en uitstraling ondergeschikt zijn aan het hoofdgebouw (bijlage 15, verdichting voorterreinen, MIXST URBANISME, 2022). Auto’s vallen in dit landschap niet op; aan de oprijlaan liggen daarom twee entrees van (geheel!) ondergrondse parkeergarages. De ene in het voorterrein-oost en de andere in het voorterrein-west (bijlage 16, parkeren bij een mix van wonen met kleinschalige voorzieningen, MIXST URBANISME, 2022). Het park bestaat uit verschillende boomsoorten, een hoogstamboomgaard, lage hagen langs de oprijlaan en slingerende en rechte paden. Zowel de slingerende padenstructuur (aanwezig rond 1900), de moestuin, de hagen als de boomgaard vormen een verwijzing naar het voormalige grootseminarie, dat op de voorterreinen haar eigen voedsel produceerde. Het voorterrein dat aan de westzijde van de oprijlaan ligt bestaat uit een smalle groene parkkamer met een groen ingerichte bezoekersparkeerplaats. Verderop ligt in de luwte van de houtwal een bezinningsruimte.

Meer richting het hoofdgebouw, daar waar zich nu nog de zorgpaviljoens bevinden, is ruimte voor een gebouwencluster. Deze parkkamer mag het meest verdicht worden binnen het parklandschap. Wel zijn de interactie met het landschap, de doorzichten tussen de gebouwen en de ondergeschiktheid van het cluster ten opzichte van het hoofdgebouw maatgevend.

Oprijlaan die de voorterreinen scheidt

79

80

Referenties voor de gebouwen op de voorterreinen

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Dit cluster mag evenals andere gebouwen in de voorterreinen niet binnen de 125 meter grens tot het hoofdgebouw komen. Bovengenoemde omschrijving van de voorterreinen kennen de volgende spelregels/ bandbreedtes: • Breng de historische structuren terug en/ of versterk ze. Dit geldt voor de greppel en de verlaagde haag langs de oprijlaan en voor de wadi/ infiltratiezone tussen het hoofdgebouw en de voorterreinen. Leg daarnaast een voorrijlus voor het hoofdgebouw aan het einde van de as aan, versterk de houtwal rondom het landgoed en leg een hoogstamboomgaard aan; • Realiseer nieuwe landschapsontwikkeling. Daarbij bestaat de wandelpadenstructuur uit gebogen lijnen (geïnspireerd op de romantische stijl) en rechte lijnen. Plant (inheemse) parkbomen aan; • De leidende thema’s zijn hier: zelfvoorzienend, natuurinclusief, activiteit, bewegen en gezondheid. De invulling van de voorterreinen is ondersteunend aan de functies in het hoofdgebouw en aan het totaalconcept voor het landgoed; • Bied daarbij aansluitende leisurevoorzieningen aan, zoals moestuinen in combinatie met een kasrestaurant, een gebouwtje voor bezinning, een routestructuur, een plek van betekenis voor het Van Gogh Nationaal Park (kan ook in het hoofdgebouw) en een winkel met streekproducten (in het boerderijcluster); • Eventuele nieuwe bebouwing is onderdeel van het

•

•

•

landschap (accupunctuur) en heeft een verschillende korrelgrootte. Het maximale draagvermogen van de voorterreinen is 10.000 m2 bvo, mits volgens de spelregels vormgegeven; Er is in het parklandschap plaats voor ten hoogste vijf woongebouwen, waarvan maximaal één cluster van gebouwen en verder solitaire gebouwen. Daarnaast gelden er regels voor de hoogte van deze gebouwen: verder weg van het hoofdgebouw zijn maximaal 4 bouwlagen toegestaan, dichter naar hoofdgebouw toe 3 of minder bouwlagen. Pas een variatie in grootte en vorm van de footprint toe, maak doorzichten naar het landschap tussen de blokken door en behoud flinke afstand met de nieuwe gebouwen tot het hoofdgebouw (minimaal 125 meter); De hofstede en het koetshuis (boerderijcluster) krijgen een nieuwe invulling, een verbeterd erf en worden met een pad aan het park gekoppeld; De gebouwen die in de voorterreinen staan hebben een sculpturale vorm en vormen een collectief ontworpen geheel. Wel zijn er individuele verschillen in verschijningsvorm tussen de gebouwen. Er wordt zoveel mogelijk duurzaam biobased en ecologisch verantwoord gebouwd en de gebouwen zijn zo energieneutraal mogelijk.

81

82

Referenties voor de gebouwen op de voorterreinen

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Referenties leisurefuncties in de voorterreinen en het boerderijencluster

83

84

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Uitsnede voorbeeldontwikkeling, breviertuin en ruimte achter het hoofdgebouw (met extra pad vanuit de zuidwesthoek van het landgoed naar Haaren)

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

SPELREGELS/ BANDBREEDTES BREVIERTUIN EN RUIMTE ACHTER HET HOOFDGEBOUW Het meest rustige en natuurlijke deel van het landgoed bevindt zich achter het hoofdgebouw. Hier ligt temidden van het opgaande bos de breviertuin. De tuin waar vroeger de priesterleerlingen al mediterend de paden heen en weer liepen. Bij de herontwikkeling van het terrein wordt deze tuin hersteld met laantjes met verschillende boomsoorten en evenwijdig aan elkaar gelegen paden, binnen een kwadrant van gras. De breviertuin biedt plaats voor meditatie, yogawandelen, ontmoeting in de natuur of een kleinschalig evenement als onderdeel van bijvoorbeeld retraites en trainingen. Dichter naar het gebouw toe liggen groene tuinen in open hoven. De verharding rondom de kapel kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor een borrel. Het is een prima plek op de zon, met uitzicht over de met sierplanten gevulde tuinvakken. Achter in het bos tegen de houtwal aan bevindt zich de Mariagrot die volledig wordt opgeknapt. Het is een relict uit de tijd dat de katholieke kerk hoogtij vierde. In de zuidwesthoek van het landgoed Haarendael wordt een nieuw wandelpad aangelegd. Deze verbindt het gebied met een nieuwe route langs de Raamse Loop, dwars door de akkers naar de dorpsrand van Haaren en het centrum.

De volgende spelregels/ bandbreedtes voor de breviertuin en ruimte om en achter het hoofdgebouw zijn van toepassing: • Herstel de Breviertuin en de rest van het terrein achter de kapel met het hoofdgebouw, te weten de Mariagrot, de laantjes met de paden en de aardenwal die begroeid is met een houtwal. Deze houtwal hoort een besloten karakter van opgaande beplanting te hebben, als begrenzing van het terrein. Het bos heeft onderbeplanting van struiken en ruigtekruiden, daar waar licht tot op de bodem doordringt. Eind 2022 is de volledige onderbegroeiing in de bosstrook en de houtwal gerooid. Ter behoud en verbetering van de ecologische waarde en de belevingswaarde van het gebied is het juist wenselijk om een rijke onderbeplanting in het bos te hebben; • Voeg siertuinen langs het hoofdgebouw toe, leg een wandelpad aan vanaf het landgoed, langs de beek en de akkers, naar de dorpsrand en het centrum van Haaren; • De kernwaarden van dit deelgebied zijn: rust, natuur, bezinning en inspiratie; • Het programma dat bij deze waarden past bestaat uit bijvoorbeeld yoga, wandelen en een kunstexpo in de open lucht. Er is geen nieuwe bebouwing in dit groengebied achter het hoofdgebouw en de kapel toegestaan.

85

86

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Bosgebied aan de achterzijde van landgoed Haarendael voor het rooien, 2021

Referenties gebruik breviertuin

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

AANBEVELINGEN VOOR VERDERE UITWERKING De volgende aanbevelingen/ randvoorwaarden worden tenslotte gedaan om deze herontwikkeling te kunnen laten slagen: 1. Borg de kwaliteit van de ontwikkeling door het plan in verschillende ontwerpfasen door de ontwikkelaar en zijn ontwerpers ter beoordeling voor te laten leggen aan de supervisor. De supervisor brengt advies uit aan de gemeente Oisterwijk over de bouwplannen, het stedenbouwkundige plan, het plan openbare ruimte en het hergebruik van de aanwezige monumenten op het landgoed Haarendael. De supervisor beoordeeld, adviseert, denkt mee en inspireert de initiatiefnemer en de ontwerpers bij hun voorstellen. Ter voorbereiding van dit expertoverleg wordt een aantal dagen van tevoren aan de supervisor een presentatie met aanvullende stukken toegestuurd die besproken gaan worden. Bij het expertoverleg is ook de gemeente Oisterwijk aanwezig; 2. Voer in de aanloop naar het bestemmingsplan een verkeerskundig onderzoek uit (of laat deze uitvoeren) voor het verkeer op het landgoed zelf en in aansluiting daarop met de omgeving (de ventweg N65 en verder); 3. Niet alleen het autoverkeer maar ook het parkeren en nieuwe/ andere mobiliteitsvormen verdienen nader onderzoek. Steek daarom ook energie in het ontwikkelen van een duurzaam mobiliteitsconcept;

4. Begin alvast met de landschapsversterking, bijvoorbeeld met het omvormen van het bos, het verstevigen van de houtwal rondom het landgoed, het aanvullen van de monumentale laanbeplanting en de brevierlaantjes, het uitgraven van de verlandde greppels en het aanvullen van de hagenstructuren; 5. Borg de groene uitstraling van het terrein “het park is de tuin”, planologisch in het bestemmingsplan. Onder andere door regels op te nemen die de aanleg van particuliere tuinen en erfscheidingen voorkomen; 6. Zoek en vind aanvullende alternatieve financiering, ter ondersteuning van de ambities voor de toekomstige herontwikkeling op landgoed Haarendael; 7. Richt een stichting op die het eigendom heeft over het terrein (of draag het eigendom aan een bestaande stichting over), zodat langdurige en continue zorg voor het landgoed Haarendael is geborgd.

87

88

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

LITERATUUR

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Bedaux de Brouwer Architecten, Erfgoed.nu, PKB landgoed Haarendael, Goirle, 2022 Bedaux de Brouwer Architecten, Erfgoed.nu, Visie landgoed Haarendael, Goirle, 2021 Bedaux de Brouwer Architecten, Bijlage visie landgoed Haarendael, Goirle, 2021 Beyond now, Van grootseminarie tot landgoed Haarendael, Utrecht, 2022 Beyond now, Herontwikkeling Haarendael, Soest, 2020 Beyond now, Haarendael, Wonen in nabuurschap, een conceptueel kader, Soest, 2020 Buro SRO, Kadernotitie landgoed Haarendael, Arnhem, 2019 Buro SRO, Visie landgoed Haarendael, herontwikkeling Brabants erfgoed tot woonlandgoed+, Arnhem, 2020 Buro SRO, Bijlage masterplan als voorbeelduitwerking van de visie landgoed Haarendael, Arnhem, 2020 Buro SRO, oppervlakteanalysekaart en tabel landgoed Haarendael, Arnhem, 2021 Gemeente Oisterwijk, Notitie van uitgangspunten voor de herontwikkeling van landgoed Haarendael, Oisterwijk, 2021 Gemeente Oisterwijk,Lijst van beleidsdocumenten Notitie van uitgangspunten voor de herontwikkeling van landgoed Haarendael, Oisterwijk, 2021 Ginder, Landgoed Haarendael - onderzoek naar passende functies en een realistische mix hiervan, ‘s-Hertogenbosch, 2022 Kuiper Compagnons, Historisch erfgoed voor hedendaags gebruik, Structuurvisie landgoed Haarendael, Rotterdam, 2012 Lithos, Masterplan leefgoed Haarendael, def V2, Amersfoort, 2022 Lithos, Memo gedenkplaats Haarendael, Amersfoort, 2020 Lithos,

Overzicht Beleid RO en activiteiten Haarendael, Amersfoort, 2020 Lithos, Verslag omgevingsdialoog Haarendael, Amersfoort, 2020 Lithos, Woonconcept Leefgoed Haarendael, Amersfoort, 2021

89

90

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Manschot N., Park en tuin vm. grootseminarie Haarendael - notitie historisch ruimtelijk kader voor herontwikkeling, concept 1, Lopik, 2022 Manschot N., Park en tuin vm. Groot-Seminarie Haarendael, cultuur- en tuinhistorisch onderzoek, concept 1, Lopik, 2021 Provincie Noord-Brabant, Cultuurhistorische Waardenkaart, Grootseminarie Haarendael complex van provinciaal cultuurhistorisch belang, ‘s-Hertogenbosch, 2016 Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Monumentenregister, Haarendael complexnummer 517014, Amersfoort, 2019 Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Cultuurhistorische verkenning voormalig grootseminarie Haarendael te Haaren, Zeist, 2002 Stichting maatschappelijk platform Haarendael te Haaren (SMPH), Ondernemingsplan voor een nieuw Haarendael - exploiteren en ontwikkelen van meet af aan, Helvoirt, 2016 Umlauf C., Afstudeerproject Renovatie en Herbestemming van het Voormalig Groot Seminarie te Haaren in het complex Carpe Diem, TU Eindhoven, 2001 Van Hedel A. en M Paijmans, Van Seminarie tot Cello, 1836-2003, Haaren, 2003 Van Reenen onderzoeksbureau voor bouwhistorie, Bouw- en cultuurhistorisch onderzoek van het Grootseminarie Haarendael, Leerdam 2020 Van Reenen onderzoeksbureau voor bouwhistorie, Waardestellingpresentatietekeningen voormalig Grootseminarie Haarendael, Leerdam 2020

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

Meest relevante websites https://www.ahn.nl www.bhic.nl https://dewandeling.tv/afleveringen/seizoen-6/haaren-en-helvoirt https://landschapstriennale.com/editie-2021/ https://noord-brabant.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=1dab0b45b3234fffa8090a4bc8ae06f8 https://topotijdreis.nl https://www.vangoghnationalpark.com https://www.pdok.nl/viewer/

91

92

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

BIJLAGEN

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

93

BIJLAGE 1, STRUCTUURVISIEKAART HAARENDAEL (Kuiper Compagnons, Toekomstbeeld uit structuurvisie landgoed Haarendael, 2012)

VERBEELDING STRUCTUURVISIE behoud/versterking bestaande kwaliteiten (zie hoofdstuk: 5.2.1) 1. omkadering 2. poort en laan (zie hoofdstuk: 5.2.2) 3. hoofdgebouw en kapel (zie hoofdstuk: 5.2.5) 4. voortuinen (zie hoofdstuk: 5.2.4) 5. voorhof (zie hoofdstuk: 5.2.3) 6. brevierpark (zie hoofdstuk: 5.2.6) 7. omliggende landerijen (zie hoofdstuk: 5.2.7) 2

ruimte ontwikkeling nieuwe kwaliteiten (zie hoofdstuk: 5.2.5) 8. zijflanken hoofdgebouw 9. bebouwing voortuinen (zie hoofdstuk: 5.2.4)

1 1 4

parkeermogelijkheid tussen bestaande bomen (zie hoofdstuk: 5.2.6) principe auto-ontsluiting

9

4

9

5

8 7

1

3

5 8

6

1

1

7

Inzetten uit de structuurvisie, voor-na situatie: gebouwvleugels verlengd

Toekomstbeeld van het landgoed

94

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

BIJLAGE 2 , MASTERPLANKAART HAARENDAEL (Buro SRO, Voorbeelduitwerking uit masterplan landgoed Haarendael, 2020)

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

BIJLAGE 3, PLATTEGROND GROOT-SEMINARIE TIJDENS WOII (Bron: van Hedel A. en M. Paijmans, Van Seminarie tot Cello, 1836-2003)

95

96

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

BIJLAGE 4, VERANDERINGEN OP HET LANDGOED EN IN DE OMGEVING (Topotijdreis)

Bron serie kaarten: Topotijdreis

1838

1850 (van 1839 tot 1967 is het landgoed een Groot-Seminarie m.u.v. de oorlogsjaren)

1870, meer groen

1900, paden rechtgetrokken en gebouw aangepast

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

97

1956, bos a/d voorkant weg en gebouw groter

1967, het terrein wordt verkocht en tot 2011 is het landgoed een zorginstelling

1988, zorggebouwen vanaf de jaren 70 erbij

1998, het contrast met het omliggende agrarische landschap valt nog steeds op

2011, veel boomteelt in de omgeving

2020, het landgoed lijkt nu sterk verdicht met boomteelt in de voorterreinen

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

98

BIJLAGE 5, DATERINGSPLATTEGRONDEN HAARENDAEL (Manschot N., concept Cultuur- en tuinhistorisch onderzoek, 2021)

1920-1940

1940-1945 (WOII)

1980-2020 (niet in het conceptonderzoek opgenomen, maar wel door haar uitgetekend)

99

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

BIJLAGE 6, WAARDESTELLING GROEN HAARENDAEL (Manschot N., concept Cultuur- en tuinhistorisch onderzoek, 2021)

MIXST URBANISME | Ontwikkelkader herontwikkeling landgoed Haarendael

BIJLAGE 7, BOMENINVENTARISATIE (Stituatietekening bomen rondom het hoofdgebouw, Lithos, okt. 2022)

100