Jaarstukken 2022 - Bijlage 1 jaarstukken 2022

Verantwoording rechtmatigheid door college Verwacht werd dat er met ingang van boekjaar 2022 een wetswijziging in werking zou treden waarin het college voortaan zorg zal moeten dragen voor de rechtmatigheidsverantwoording; die

66

taak was eerder belegd bij de accountant. De wetswijziging is pas in september 2022 door de 1e Kamer vastgesteld en treedt in werking met ingang van boekjaar 2023. Door het omarmen van procesmanagement en met behulp van het Intern Beheersingsplan (IBP), hebben wij hierop al eerder geanticipeerd. Tevens is gestart met een inventarisatie voor het plan van aanpak, waarbij we gebruik maken van de landelijke informatie vanuit de VNG.

Frauderisicobeheersing In de controleverklaring boekjaar 2022 wordt van de accountants verwacht dat zij expliciete passages opnemen aangaande frauderisicobeheersing en continuïteit, vanuit hun rol als externe toezichthouder. Primaire verantwoordelijkheid voor aanpak en bestrijding van fraude ligt bij de interne toezichthouder, zijnde de auditcommissie (namens de raad) en de gemeentesecretaris (namens het college). In oktober 2022 is dit onderwerp besproken met de auditcommissie en daarbij is aangegeven wat er tot dusver al gebeurt aan frauderisicobeheersing, zoals controles uit het Intern Beheersingsplan, risicomanagement en door beleid of procedures om fraude te voorkomen (denk aan afleggen van eed, geschenkenregeling, functiescheiding). Misbruik en oneigenlijk gebruik, dus fraude door externe partijen, hebben we geregeld door in de diverse verordeningen afzonderlijke bepalingen op te nemen ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik. Frauderisicobeheersing zal onderdeel gaan uitmaken het plan van aanpak rechtmatigheidsverantwoording.

Informatiebeveiliging en privacy Voor Security en privacy zijn er normenkaders, waarover middels de ENSIA methode verantwoording wordt afgelegd. De verantwoording wordt door middel van een collegeverklaring vastgesteld door het college en de raad ontvangt hierover jaarlijks een aparte Raadsinformatiebrief. Daarom is in deze paragraaf op hoofdlijnen een korte samenvatting opgenomen. Beleid In 2022 is het beleid Informatieveiligheid en Privacy GHO 2019-2021 herijkt en opnieuw vastgesteld voor de periode 2022-2025. Hiermee wordt voldaan aan de BIO (Baseline Informatieveiligheid voor de Overheid) en de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). Risico’s / PDCA cyclus Risicomanagement staat centraal in de BIO en de AVG. De (eind)verantwoordelijkheid van het bestuur en het management staat verankerd in het strategisch beleid informatieveiligheid en privacy GHO. Er is een risicomanagement proces en verbetercyclus ingericht Plan-Do-Check-Act (PDCA cyclus). Voor de periode 20222-2025 is opnieuw een scope vastgesteld voor de PDCA cyclus, namelijk het sociaal domein. In 2022 zijn daarnaast risico analyses uitgevoerd op nieuwe aanschaf ICT en majeure projecten, zoals de implementatie van een nieuw zaaksysteem. Verder zijn de GHO gemeenten gestart met het actualiseren van hun bedrijfscontinuïteitsplannen, welke ook geoefend worden.

Bewustwording We werken continu aan bewustwording als essentieel onderdeel om veilig en privacy bewust gedrag te stimuleren. Nieuwe medewerkers krijgen een training, we hebben phishing tests

67

gedaan, workshops georganiseerd en regelmatig via intranet onderwerpen onder de aandacht gebracht. Privacy Risicovolle processen en nieuwe processen en applicaties worden onderworpen aan uitgebreide privacy toetsen (DPIA’s) met als doel het inzichtelijk maken en mitigeren van risico’s. Met het toenemen van de volwassenheid en de bewustwording in de organisaties, zien we ook een toename van het aantal DPIA’s. Incidenten en datalekken De FG (Functionaris Gegevensbescherming) en de CISO brengen periodiek verslag uit aan de gemeentesecretaris en portefeuillehouder over security en privacy. In 2022 hebben zich geen noemenswaardige security incidenten voorgedaan. Landelijk zien we echter wel een toename in het aantal kwetsbaarheden in software en het aantal ransomware aanvallen. In 2022 is gestart met het actualiseren van het bedrijfscontinuïteitsplan en het oefenen van crisissituaties. Er zijn bij de FG dit jaar 7 datalekken gerapporteerd, waarvan er 3 zijn gemeld bij de AP (Autoriteit Persoonsgegevens).

Gegevensmanagement, I-visie en samenwerking op Informatievoorziening In 2022 hebben we verdere stappen gezet in de samenwerking GHO op gebied van gegevensmanagement. De eerste stappen in de governance zijn gezet en daarmee is gekomen tot een team Data GHO. De personele invulling van het team is nagenoeg compleet en zal vanaf 2023 ook daadwerkelijk kunnen gaan functioneren voor heel GHO. Binnen het Equalit samenwerkingsverband is nagedacht over een systeem om gezamenlijk informatievragen op te pakken, zodat we optimaal gebruik maken van de kennis en kunde en van elkaar kunnen leren. Het college heeft in november 2022 de gezamenlijke I-visie “Wij zijn Equalit” vastgesteld en middels een Raadsinformatiebrief is de raad daarvan op de hoogte gesteld. Hierin is de gezamenlijke visie op informatievoorziening voor de komende jaren vastgelegd voor het Equalit samenwerkingsverband, met als speerpunten: klant centraal, data gedreven werken en de moderne infrastructuur. Deze visie is bepalend voor de uitvoering.

Met elkaar zijn we op reis, bepalen we koers, en blijven met elkaar het gesprek aangaan volgens de zes leidende principes die we in de intentieovereenkomst zijn aangegaan: • Solidair • Klantvriendelijk • Slimmer en goedkoper • Innoveren door harmoniseren • Resultaatgericht • Samenwerken vanuit vertrouwen In de intentieovereenkomst zijn we uitgegaan van het zoveel als mogelijk harmoniseren van de zogenaamde BIG5-projecten, waarbij we in 2022 I-Burgerzaken van het Equalit samenwerkingsverband hebben geïmplementeerd, het VTH-systeem CLO zodat we ook klaar zijn voor de omgevingswet, én hebben we het nieuwe zaaksysteem Onegov geïmplementeerd.

68

Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het weerstandsvermogen van de gemeente en de risicobeheersing door de gemeente. Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s, waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de (weerstands)capaciteit, die een gemeente heeft om onvoorziene uitgaven, voortvloeiende uit de risico’s, op te vangen. Het is de bedoeling dat de gemeente ook aangeeft hoe zij denkt deze risico’s te beheersen. Voor het kunnen beoordelen van het benodigde (minimale) weerstandsvermogen is het gewenst de aanwezige weerstandscapaciteit te analyseren, in samenhang met de omvang en de achtergronden van de risico’s.

Beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico’s In de in december 2018 vastgestelde Kadernota Risicomanagement worden de doelstellingen en begrippen betreffende het weerstandsvermogen en de risicobeheersing uiteengezet. Er zijn geen landelijke (wettelijke) normen voor de bepaling van de minimale weerstandscapaciteit. Iedere gemeente voor zich bepaalt deze norm. Deze norm staat in relatie tot de risico’s die de gemeente loopt. De gemeente maakt gebruik van de normentabel zoals is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. We willen risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie.

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven. Risico's:

Weerstandscapaciteit :

Bedrijfsproces Financieel Imago / Politiek Informatie / Strategie Juridisch / Aansprakelijkheid Kennisbank Letsel / Veiligheid Materieel Milieu Personeel / Arbo Product

Algemene reserve Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf

  Weerstandsvermogen

69

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Oisterwijk bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Stand per 31-12-2022 Algemene reserve Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf Beschikbare weerstandscapaciteit

8.225.994 238.140 8.464.134

Inventarisatie van de risico’s Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is in samenwerking met de organisatie een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem) waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Bij de inventarisatie zijn enkele tientallen risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht worden alleen de 15 risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Nr Risico Gevolgen Maatregelen R175 De rechter spreekt uit dat Financieel - De gemeente Actief de gemeente Oisterwijk moet de opgelegde Ondersteuning van geen aanslagen aanslagen intrekken goede juristen. precariobelasting mag waardoor financieel opleggen aan nadeel ontstaat. nutsbedrijven voor leidingen etc.

R215 Hoge inflatie en hoge Financieel – Nadelig Actief – energiekosten, die resultaat bij jaarrekening Ontwikkelingen in onvoldoende circulaires volgen gecompenseerd worden door het Gemeentefonds R219 Op de grondexploitatie de Financieel – Nadelig Zie paragraaf Leye lopen we een resultaat bij jaarrekening Grondbeleid financieel risico conform risico analyse Metafoor R218 Sociaal domein: diverse Financieel - Geen Actief – ontwikkelingen, zoals sluitende begroting Ontwikkelingen in Oekraïense vluchtelingen, Financieel – Nadelig circulaires volgen Jeugd (HvB), Beschermd resultaat bij jaarrekening wonen, Vergrijzing waarvan onzeker is dat deze door rijk voldoende gecompenseerd worden R133 Ondernemers dienen Financieel - De gemeente Actief claims in bij de gemeente, heeft financiële schade Ondersteuning van omdat zij schade goede juristen. We ondervinden in hun blijven voortdurend bedrijfsvoering als het in contact met de gevolg van het ruimtelijke ondernemer. beleid, o.a. De Reebok.

70

Kans 50%

Financieel gevolg max.€ 6.236.000

50%

max.€ 850.000

100%

max.€ 405.000

30%

max.€ 750.000

15%

max.€ 1.250.000

Nr Risico R217 Krapte op de arbeidsmarkt, zowel bij gemeente als bij leveranciers / maatschappelijke partners

Gevolgen Maatregelen Financieel - Moeilijk om Actief - Inzet op dienstverlening op orde te werving & selectie; houden. Benadering Sociaal domein: Moeilijk inhuurmarkt; om zorg op orde te Ambities bijstellen houden. Risico op calamiteiten in de zorg, langere wachttijden, verergering problemen en inzet duurdere zorg. R194 KVL: Uitgevoerde Financieel - Hogere Zie paragraaf risicoanalyse op basis van kosten / lagere Grondbeleid geactualiseerde grex KVL opbrengsten waardoor de versie 27.1 (zie paragraaf grex een negatiever Grondbeleid) resultaat laat zien. R187 Toename van mensen in Financieel - De gemeente Actief - Met Corona een kwetsbare positie is meer geld kwijt aan herstelplan wordt waarvoor ondersteuning deze groep mensen dan risico gemitigeerd ; door de gemeente nodig op voorhand begroot. Inzet diverse is preventiemaatregel en, zoals aanpak energiearmoede R204 Risico op dumping Financieel – opruimkosten Voor een deel van (drugs)afval in de kosten kan buitengebied beroep gedaan worden op de provincie. Zij financieren maximaal 50% van de gemaakte kosten R53 Weersinvloeden, zoals Financieel - Verhoogde Actief - Periodiek overstromingen en zware kans op ongevallen, worden stormen, die enorme herstel van schade aan (onderhouds) schade aan de infrastructuur en plannen bijgesteld infrastructuur kunnen eventueel extra inkoop en aangepast aan veroorzaken. gewijzigde omstandigheden.

R220 VerSaaSing van Financieel De ontwikkelingen applicaties. Momenteel op dit gebied hebben we nog veel worden in Equalit systemen waarbij het verband netwerkbeheer bij Equalit gemonitord ligt. Tegenwoordig gaat er steeds meer in de Cloud en daar brengen leveranciers beheerkosten voor in rekening. R170 De gemeente moet beleid Financieel - Andere Actief – De aanpassen als gevolg van uitvoering en het gehoor gemeente houdt jurisprudentie geven aan de rechterlijke jurisprudentie goed uitspraak leidt tot extra in de gaten. kosten R213 Achtervangovereenkomst Financieel Actief - Goede WSW Communicatie met WsW. Vooral als WsW financieel in problemen komt. R44 Uitgaven sociale Financieel - Een (sterke) Actief - We uitkeringen zonder stijging van het aantal proberen zoveel (voldoende) financiële uitkeringsgerechtigden mogelijk compensatie door het rijk kan leiden tot een uitkeringsgerechtig financieel nadeel voor de den te begeleiden

71

Kans 40%

Financieel gevolg max.€ 500.000

100%

max.€ 280.000

40%

max.€ 400.000

50%

max.€ 250.000

20%

max.€ 500.000

50%

max.€ 200.000

20%

max.€ 300.000

1%

max.€ 10.000.000

10%

max.€ 500.000

Nr

Risico

R200 Aanbestedingen

Gevolgen Maatregelen gemeente als het rijk naar werk. Bij een deze stijging onvoldoende overschrijding op compenseert. het budget > 5% kan er een beroep gedaan worden op een vangnetbudget bij het min SZW (onder strikte voorwaarden). Financieel - Bij het volgen Actief van een foutieve Inkoopproces is procedure loopt de i.v.m. opmerkingen gemeente kans op een accountant rechtszaak door een aangescherpt. benadeelde partij. Hierdoor is de kans dat het risico zich voordoet kleiner geworden.

Kans

Financieel gevolg

10%

max.€ 500.000

*R175 Precariobelasting In 2022 heeft de rechter bepaald dat wij precariobelasting over 2017 moeten terugbetalen. Tegen deze uitspraak is hoger beroep ingesteld. Het terug te betalen bedrag is als schuld verwerkt in deze jaarstukken. Voor de jaren 2018 tot en met 2022 is bij het berekenen van de ‘benodigde weerstandscapaciteit’ rekening gehouden met een risico van 50% over de opgelegde aanslagen precariobelasting van in totaal € 6.236.000. *R219 en R194 de Leye en KVL Deze risico’s komen overeen met de paragraaf grondbeleid. Voor het grondbedrijf wordt jaarlijks door een externe partij (Metafoor) een risico analyse opgesteld. De uitkomst hiervan is opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen voor 100% omdat de risico analyse (kans*omvang) al heeft plaatsgevonden in het rapport wat door de externe partij is opgeleverd.

Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (€ 27.718.100) ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Op basis van de risicosimulatie is het weerstandsvermogen berekend: het is voor 90% zeker dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 6.464.800.

Weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit € 8.464.134 Ratio weerstandsvermogen = = = 1.31 Benodigde € 6.464.800 weerstandcapaciteit

72

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van de berekende ratio. Waardering

Ratio

A B C D E F

> 2,0 1,4 – 2,0 1,0 – 1,4 0,8 – 1,0 0,6 – 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Het weerstandsratio valt in klasse C. Dit duidt op een voldoende weerstandsvermogen. Wij merken op dat in de gepresenteerde reserves geen rekening is gehouden met het positieve rekeningresultaat over het jaar 2022. Dit is gedaan volgens de gebruikelijke systematiek om een vergelijking tussen de jaren mogelijk te maken. Dit neemt niet weg, dat de verwachte stand van de weerstandratio zal toenemen. Deze ontwikkeling van de weerstandsratio wordt in de Perspectiefnota 2024-2027 gepresenteerd.

Nieuwe ontwikkelingen Gemeentefonds Als gemeente zijn wij voor onze inkomsten grotendeels afhankelijk van het Rijk. Het gemeentefonds is onze grootste inkomstenbron. Met betrekking tot de Rijksbijdragen aan onze begroting bestaan op dit moment veel onzekerheden, met name voor de periode vanaf 2026, het zogenaamde “ravijnjaar”. Ruimte voor ruimte titels Naast de risico’s, zoals bij de risico inventarisatie weergegeven, loopt er nog een mogelijk risico voor ruimte voor ruimte titels. Wij hebben een samenwerkingsovereenkomst afgesloten met ruimte voor ruimte, waarbij wij € 2,5 miljoen aan lening hebben ontvangen voor sanering van agrarische bedrijven. Daarvoor in de plaats moeten er 50 titels worden weggezet in bestemmingsplannen vóór 1 december 2023. Inmiddels is duidelijk dat we deze termijn niet gaan halen en er volgt nog bestuurlijk overleg of de terugbetalingstermijn verlengd kan worden. Als mitigerende maatregel zijn we bezig met het inzichtelijk maken van andere locaties waarop de ruimte voor ruimte kavels kunnen worden ingezet. Mocht dat niet mogelijk zijn, dan dienen we de 50 titels zelf over te nemen en te activeren op de balans.

73

Kengetallen Alle gemeenten moeten een tabel met financiële kengetallen opnemen in de begroting en de jaarstukken. Deze cijfers geven de gemeenteraad een globaal inzicht in de verwachte financiële ontwikkelingen in de gemeente. Ook moet er in de jaarstukken een toelichting worden gegeven op de onderlinge verhouding tussen deze kengetallen en wat dat betekent voor de financiële positie van de gemeente. Er zijn landelijke waarderingscijfers voor deze kengetallen. De raad kan ook eigen normen stellen voor deze kengetallen en bij belangrijke raadsbesluiten laten opnemen wat het effect is op de financiële kengetallen en de afgesproken normen. Voor de financiële kengetallen geldt, net als voor de weerstandscapaciteit, dat het coalitieakkoord het moment is om daar afspraken over te maken. Op dat moment kan de raad aangeven welk financieel beleid zij voor ogen heeft. Er zijn berichten zijn er dat er in 2023 een nieuwe paragraaf gaat komen met andere kengetallen. De kengetallen die nu in de begroting en jaarstukken moeten staan, zijn: 1A. netto schuldquote: Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig.

De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. 1B. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Dit kengetal wordt zowel berekend inclusief als exclusief de doorgeleende gelden, omdat bij leningen onzekerheid bestaat of ze allemaal worden terugbetaald. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter. 2. solvabiliteit: Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. 3. structurele exploitatieruimte: Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. 4. grondexploitatie: De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is.

Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. 5. belastingcapaciteit: Dit cijfer geeft inzicht in hoe de gemeentelijke woonlasten zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente mogelijk meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze.

74

Jaar rekening 2021

Begroting 2022

Jaar rekening 2022

1A netto schuldquote

46%

70%

40%

1B netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

44%

69%

37%

2

solvabiliteitsrisico

26%

18%

25%

3

structurele exploitatieruimte

6,8%

3,2%

7,6%

4

grondexploitatie

6%

4%

3%

5

belastingcapaciteit

110%

114%

107%

Toelichting op de kengetallen: In de jaarrekening 2021 is Haaren voor de eerste keer volledig verwerkt. Bij het opstellen van de begroting 2022, die is opgesteld in 2021, was dat nog niet zo. Vandaar dat de kengetallen afwijken van de begroting. Een beter vergelijk is dan ook met de jaarrekening 2021. De netto schuldquote (nr. 1A en 1B) loopt licht terug ten opzichte van de jaarrekening 2021. Dat komt met name doordat de deelfactor (de totale baten) met € 3 mln. is toegenomen. De structurele exploitatieruimte (nr. 3) was in de jaarrekening 2021 hoog door een overschot in de jaarrekening van € 7,9 mln. Het percentage van de grondexploitatie (nr. 4) neemt af ten opzichte van de jaarrekening 2021, omdat het saldo van het grondbedrijf (het onderhanden werk) terugloopt van € 5,5 mln. naar € 2,8 mln. In de paragraaf Lokale heffingen is voor Oisterwijk een overzicht opgenomen met de woonlasten gesplitst in de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Volgens de BBV-voorschriften dienen de kengetallen voor de komende jaren ook in deze paragraaf te worden opgenomen. Onderstaande tabel is overgenomen uit de begroting 2023. Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 1A netto schuldquote

70%

62%

70%

67%

58%

1B netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

69%

61%

69%

66%

58%

2

solvabiliteitsrisico

18%

24%

24%

26%

30%

3

structurele exploitatieruimte

3,2%

0,9%

1,5%

2,0%

-4,3%

4

grondexploitatie

4%

5%

7%

6%

4%

5

belastingcapaciteit

108%

109%

109%

109%

109%

De netto schuld per inwoner De geraamde uitstaande schulden eind 2022 zijn € 72 mln. De vorderingen zijn € 38 mln. (inclusief de voorraden en grondbedrijf van € 3 mln.). Per saldo heeft de gemeente € 34 mln. aan schuld. De netto schuld per inwoner bedraagt eind 2022 ongeveer € 1.046 (de schuld eind 2022 gedeeld door het aantal inwoners van 32.503).

75

Paragraaf Financiering Deze paragraaf vloeit voort uit bepalingen van de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Deze wet beoogt het bevorderen van een solide financiering en kredietwaardigheid van decentrale overheden en het beheersen van financiële risico’s. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat in ieder geval de beleidsvoornemens van het risicobeheer van de financieringsportefeuille genoemd worden in deze paragraaf. Deze financieringsparagraaf is zowel voor de begroting als voor de jaarstukken, in samenhang met de financiële verordening, een belangrijk instrument voor het transparant maken, het sturen, het beheersen en het controleren van de financieringsfunctie.

De rentevisie voor de komende vier jaar De wet Financiering decentrale overheden (FIDO) beoogt de risico’s die gemeenten lopen bij financiering te beperken. In Oisterwijk is die materie uitgewerkt in het Treasurystatuut 2017. Het treasurystatuut is in het najaar van 2021 geactualiseerd. Belangrijke elementen zijn: Kasgeldlimiet Onzekerheid over de toekomstige te betalen rente op de korte termijn brengt een risico met zich mee. In de Wet Fido is een kasgeldlimiet vastgelegd om het renterisico bij decentrale overheden te beheersen door een grens te stellen aan financiering op korte termijn. Dit betekent dat de korte schuld voor gemeenten maximaal 8,5% van het begrotingstotaal mag bedragen. De korte schuld bestaat uit de opgenomen gelden met een oorspronkelijke rente-typische looptijd korter dan één jaar en de schuld in rekening-courant en is bedoeld voor het financieren van lopende uitgaven. Renterisiconorm Voor de lange termijn wordt de renteonzekerheid uitgedrukt in de renterisiconorm. In de Wet Fido is een renterisiconorm voor decentrale overheden vastgelegd. Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden (leningen met een looptijd van langer dan één jaar). Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen.

Hiermee wordt voorkomen, dat een groot deel van de leningen tegelijk opnieuw moeten worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten. De renterisiconorm is bepaald op 20% van het begrotingstotaal. Dat wil zeggen dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Hierbij is een minimumbedrag bepaald van € 2,5 miljoen.

Visie college Het college onderschrijft het belang van een adequate beheersing van rentekosten. De bepalingen van de wet FIDO en het treasurystatuut vormen het uitgangspunt van het handelen. De rente vormt een redelijk onberekenbare factor en is nauwelijks te sturen. Daarom staan wij op het standpunt dat we optimaal gebruik moeten maken van de mogelijkheden die de wet FIDO biedt, uiteraard met inachtneming van de hiervoor genoemde limieten. Meer dan het rentepercentage van een moment is voor ons van belang om de gemiddelde rente in de loop van de jaren zo laag en zo stabiel mogelijk te houden.

76

Kasgeldlimiet Begroting 2022

(Bedragen x € 1.000)

Realisatie 2022

Begrotingstotaal (totaal lasten)

84.481

84.481

Percentage regeling

8,5%

8,5%

Kasgeldlimiet

7.181

7.181

Toelichting De kasgeldlimiet is de berekening van hetgeen de gemeente kort mag lenen bij de bank. De kasgeldlimiet voor de gemeente bedraagt € 7.181.000. Voor het meerdere moet een langlopende lening worden aangegaan. Bij het opnemen van kasgeldleningen wordt rekening gehouden met deze limiet. Gelet op de lage rente beoordelen wij periodiek of herfinanciering van onze leningenportefeuille tot de mogelijkheden behoort.

Renterisiconorm (Bedragen x € 1.000)

Begr.

Realisatie

Begr.

Begr.

Begr.

2022

2022

2023

2024

2025

1. Renteherzieningen

0

0

0

0

0

2. Aflossingen

11.574

6.574

5.000

5.000

5.000

3. Renterisico (1 + 2)

11.574

6.574

5.000

5.000

5.000

4a. Begrotingstotaal

84.481

84.481

87.532

83.472

84.821

4b. Percentage regeling

20%

20%

20%

20%

20%

16.896

16.896

17.506

16.694

16.964

5a. Ruimte onder renterisiconorm (4 > 3)

5.322

10.322

12.506

11.694

11.964

5b. Overschrijding renterisiconorm (3 > 4)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

4. Renterisiconorm

Toelichting Uit het overzicht blijkt dat de gemeente bij herfinanciering in 2022 - 2025 onder de renterisiconorm blijft. Rente toerekening aan investeringen en grondexploitaties De rente wordt op basis van een interne rentevoet toegerekend aan de activa en aan de grondexploitaties, over de boekwaarde aan het begin van het jaar. In 2022 is deze interne rentevoet 0,5%. De werkelijke rentelasten die aan de taakvelden zijn doorbelast wijken niet meer dan 25% af van de voorgecalculeerde renteomslag die aan de taakvelden zijn toegerekend.

77

Overzicht van opgenomen geldleningen (Bedragen x € 1.000)

Start jaar

Loop tijd

Rente %

Saldo 01-01-22

Nieuw

Rente kosten

Aflossing

Saldo 31-12-22

BNG (1050)

1999

25

5,360

436

0

20

145

290

BNG (1056)

2007

15

4,550

267

0

12

267

0

BNG (1064)

2012

10

1,920

800

0

15

800

0

NWB (1065)

2013

12

1,914

4.000

0

62

1.000

3.000

BNG (1066)

2013

10

1,899

1.400

0

25

700

700

BNG (1067)

2014

10

0,885

2.250

0

19

750

1.500

BNG (1068)

2018

15

0,915

6.800

0

60

567

6.233

NWB (1069)

2018

15

0,970

7.200

0

70

600

6.600

BNG (1070)

2019

30

0,180

14.000

0

25

500

13.500

BNG (1071)

2020

10

0,060

10.800

0

6

1.200

9.600

Haaren BNG

1998

25

5,500

91

0

3

45

45

Haaren BNG

2016

10

1,020

3.500

0

36

0

3.500

BNG (1074)

2022

15

2,464

0

10.000

123

0

10.000

51.543

10.000

477

6.574

54.969

Totaal langlopende geldleningen

78

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de beleidsuitgangspunten voor het onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte en gemeentelijke gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten. Daarbij is gekozen voor een voldoende onderhoudsniveau en bijbehorend budget om de voorzieningen in stand te kunnen houden. Het beleid over deze kapitaalgoederen is verwerkt in beheerplannen die voor verschillende kapitaalgoederen zijn opgesteld.

Beleidskaders In 2022 is de Integrale Visie Openbare ruimte opgesteld; deze is in april 2023 door de raad vastgesteld. Op basis van deze visie worden in 2023 de beleidsnota’s Wegen, Openbare verlichting, Wegmeubilair, Civieltechnische kunstwerken en Groen geactualiseerd. In verband met de invoering van de Omgevingswet werken we aan een Programma Water en Riolering (PWR, ter vervanging van het v-GRP). In 2022 is een start gemaakt met het borgen van de ruimtelijke kwaliteit door een stedenbouwkundige blauwdruk te maken van het bestaande areaal (de Gebiedspaspoorten). Deze dienen als basis voor de Handboeken Openbare Ruimte, waarmee we consequenter en integraal overwogen de openbare ruimte kunnen inrichten en beheren. De beheerplannen vormen de basis voor de meerjaren onderhouds- en investeringsplanningen. Beleid

Jaar Herziening

Integrale Visie Openbare Ruimte

2032

Kadernota Rood (Wegen, Openbare verlichting, Wegmeubilair, Civieltechnische

2023

kunstwerken) Groenbeleidsplan

2023

Programma Water en Riolering (voorheen V-GRP)

2023

Kadernota vastgoed

2025

Nota Rationeel Gebouwenbeheer

2024

Het beleid, zoals in bovenstaande beleidsnota’s opgenomen, wordt geactualiseerd indien daar noodzaak voor is.

Wegen Binnen de gemeente beheren we ongeveer 2,44 miljoen m2 aan wegverharding. Hiervan bestaat ongeveer 31% uit asfalt, 63% uit elementen en 1% uit beton. Daarnaast beheren we ongeveer 22 kilometer onverharde wegen. Het college hanteert de genormeerde beheerkostensystematiek volgens de stichting CROW (Stichting Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water-, en Wegenbouw en Verkeerstechnieken). Op basis van deze norm worden de kwaliteitsniveaus weergegeven van de wegen. Voor Oisterwijk geldt dat we een onderhoudsniveau B (‘voldoende’) waarborgen en voor de centrumgebieden een onderhoudsniveau A (‘goed’). De wegen in de gemeente Oisterwijk worden periodiek geïnspecteerd. Door middel van de inspectie wordt de staat van onderhoud op basis van schadebeelden vastgesteld. De percentages

79

C- (‘onvoldoende’) en D (‘slecht’)-kwaliteit bepalen de mate van benodigd (groot) onderhoud en de daarbij behorende benodigde budgetten. Op basis van de uitgevoerde weginspectie is een meerjarig investeringsplanning opgesteld om gestructureerd en efficiënt de noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen door te voeren. Naast planmatig onderhoud wordt er groot onderhoud uitgevoerd. Hierbij ramen we per gebied de benodigde investeringen en kunnen we een financiële doorkijk bieden voor de korte tot middellange termijn. We werken er naar toe groot onderhoud in de nabije toekomst wijkgericht uit te voeren. Naast het planmatig onderhoud is in de exploitatie een budget opgenomen voor regulier dagelijks onderhoud. Dit betreft budgetten voor de uitvoering van straatreiniging, onverharde wegen en gladheidsbestrijding. In 2022 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd In het voorjaar van 2022 is een weginspectie uitgevoerd. Het percentage onderhoudsbehoevende schadebeelden bedraagt ca. 10%. Bij de jaarrekening 2022 wordt voorgesteld een voorziening wegen te vormen om de achterstand in het onderhoud in de komende 5 jaren te reduceren tot een minimaal niveau. Hierbij voldoen wij aan de vereisten zoals opgenomen in de begrotingsbrieven van de provincie. De volgende projecten zijn in de gemeente uitgevoerd: • Groot onderhoud in de Mgr.

Zwijsenstraat • Groot onderhoud bij het fietspad Oirschotsebaan • Groot onderhoud aan de Belversedijk • Renovatie van het Torenpad

Openbare Verlichting In de gemeente staan ongeveer 8.300 gemeentelijke lichtmasten. Het doel van de openbare verlichting is om bij duisternis het openbare leven duurzaam en zo goed mogelijk te laten functioneren: • Waarbij men geen gevoel van onveiligheid ervaart. • Waarbij de weggebruiker zich op een veilige wijze moet kunnen verplaatsen. • Waarbij verlichting de leefbaarheid (herkenbaarheid, sfeer) vergroot en de ruimtelijke inrichting wordt versterkt. • Waarbij onnodige lichtvervuiling wordt voorkomen. Tevens voeren we een doorlopend project uit om het aantal lichtmasten in het buitengebied te verminderen. Hierbij zijn factoren als kostenbesparing op energie en onderhoud, vermindering van CO2-uitstoot en lichtvervuiling bepalend. In 2022 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd We zijn bezig met het ombouwen van conventionele verlichting naar LED. Dit jaar hebben we zo’n 300 armaturen vervangen door energiezuinige varianten, waarmee dit vervangingsbestek is afgerond.

80

Civieltechnische Kunstwerken Onder civieltechnische kunstwerken vallen ongeveer 48 bruggen, vlonders en geluidschermen. Voor het opstellen van het Beheerplan Civiele Objecten is een overzicht gemaakt van de hoeveelheid, de omvang, de vervangingswaarde en de onderhoudsbehoefte van de diverse civiele objecten. In de onderhoudsopzet wordt prioriteit gegeven aan de technische en constructieve instandhouding van kunstwerken en het borgen van de publieke veiligheid van de overige objecten. In 2022 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd In 2022 is een nieuw meerjarig onderhoudsprogramma Civieltechnische Kunstwerken opgesteld. De benodigde onderhoudsmaatregelen worden in een raamovereenkomst voor de komende 4 jaar opgenomen. In 2022 vervingen we de brug over de Voorste Stroom aan de Sparrendreef en de brug over de Rosep aan de Zandstraat.

Groen De gemeente Oisterwijk heeft circa 40.000 bomen in eigendom en beheer, circa 234.780 m2 aan openbaar groen in de vorm van heesters en beplantingen, 42 ha gazon en 200 km bermen en sloten. De hoofdlijnen van het groenbeleid zijn vastgelegd in de Kadernota Groen en in het Groenprogramma zijn deze beleidslijnen uitgewerkt op deelgebiedniveau (per wijk). De huidige onderhoudsniveaus zijn als uitgangspunt gehandhaafd: voor de centrumgebieden kwaliteitsniveaus A, de rest van de bebouwde kom niveau B, bosplantsoen en ruig gras op kwaliteitsniveau C. In de begroting zijn budgetten opgenomen voor beheer en onderhoud van de bomen en de overige beplantingen en gazons. De afgelopen jaren is maar beperkt grootschalig onderhoud uitgevoerd. We concentreren ons op het wegwerken van de achterstand in onderhoud door meer integraal en wijkgericht te gaan werken en vanuit een investering grootschaliger te vernieuwen. In 2022 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd Afgelopen jaar is gewerkt aan het verkrijgen van meer inzicht in het areaal ten behoeve van de (integrale) meerjarenplanning en de noodzaak meer integraal en efficiënter te gaan werken. Hiervoor is het areaal, ook in verband met de toetreding van Haaren, geactualiseerd en heeft dit als basis gediend voor het opstellen van de diverse groenbestekken.

De aanbesteding openbare ruimte heeft plaatsgevonden in de periode oktober 2022 tot maart 2023. De financiële effecten hiervan worden in de begroting 2023 e.v. verwerkt. Er is gestart met de voorbereiding en bewonersparticipatie van integrale wegreconstructie inclusief het bomenbestand in de Marijkestraat in Oisterwijk. In het kader van het project Natuurlijk Moergestel zijn in het plan Molenakkers tijdens de boomfeestdag 80 bomen geplant.

81

Riolering en water Het hebben van een actueel en geldig gemeentelijk rioleringsplan is een wettelijke verplichting vanuit onder andere de Wet Milieubeheer. Sinds 1 januari 2008 heeft de Rijksoverheid de zorgplicht ten aanzien van riolering uitgebreid naar drie zorgplichten: • Zorgen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater naar een geschikt lozingspunt. • Zorgen voor de inzameling, het transport en de verwerking van hemelwater, voor zover dit niet van particulieren kan worden verwacht. • Zorgen voor het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijk gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van deze maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. Het huidige stelsel bestaat bij benadering uit: • Hoofdriool incl. putten 208,6 km • Sloten en duikers 204,1 km • Huisaansluitingen 12.500 stuks • Kolken incl. leiding 14.325 stuks • Hoofdgemalen 19 stuks • Minigemalen 449 stuks • Retentievijvers 42 stuks • Infiltratie voorzieningen - kratten 225 m2 • Infiltratiekelders 5 stuks Op dit moment geldt het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (V-GRP 2015-2019).

In het VGRP is opgeschreven hoe de gemeente de komende jaren invulling wil geven aan haar zorgplichten ten aanzien van afvalwater, hemelwater en grondwater. Daarnaast wordt het huidige stelsel onderhouden. In de begroting zijn budgetten opgenomen voor vervanging van riolering en onderhoud. In het kader van integraal en wijkgericht werken wordt er bij investeringen in wegen en groen rekening gehouden met klimaat-adaptieve inrichtingen van straten en pleinen. In 2022 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd Voorbereidend op de Omgevingswet is een nieuw V-GRP opgesteld in de vorm van een Programma Water en Riolering (PWR). Bij het opstellen hiervan wordt gebruik gemaakt van de onderzoek- en beoordelingsmethodiek, zoals opgenomen in de leidraad Riolering van de stichting RIONED, en wordt er rekening gehouden met klimaat-adaptieve berging en verwerking van regenwater. Na reguliere rioolinspectie is gebleken dat de riolering in de parallelweg van de Telstarlaan erg slecht was. Deze is vervangen; daarbij is een wadi en regenwaterriool aangelegd voor aparte verwerking van regenwater. Ook is de weg voorzien van nieuwe bestrating. De rioolvervanging in de Burg. Van Beckhovenstraat, Burg. Canterslaan en De Balbian Versterlaan is in 2020 stil komen te liggen wegens het aantreffen van een kleine hoeveelheid asbest in de verbindingen van de te verwijderen rioolbuizen.

Na een lange periode van stilstand

82

zijn deze werkzaamheden in 2022 hervat. De werkzaamheden in de Burg. Van Beckhovenstraat en Burg. Canterslaan zijn afgerond. Voor het onderhoud aan gemalen in het buitengebied is in 2021 een werkomschrijving voor de onderhoudscyclus opgesteld, waarbij de gemalen elk jaar worden gereinigd en de installatie één keer per 2 jaar wordt geïnspecteerd. Deze werkzaamheden zijn in 2022 aanbesteed voor de duur van 4 jaar. Geconstateerde gebreken worden waar mogelijk direct verholpen of ingepland.

Gebouwen De gemeente Oisterwijk telt in 2022 zo’n 55 vastgoedobjecten. Voor de verduurzaming van de vastgoedportefeuille wordt een plan van aanpak opgesteld. In de meerjarenbegroting zijn per jaar budgetten opgenomen voor drie categorieën: correctief onderhoud, structureel planmatig onderhoud en incidenteel planmatig onderhoud. In 2022 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd Nagenoeg alle in de meerjarenbegroting geplande onderhoudswerken zijn uitgevoerd. Alle gebouwen voldoen aan de afgesproken conditieniveaus.

83

Paragraaf Grondbeleid Doelstelling Doelstelling van het grondbeleid is de integrale benadering van gebiedsontwikkelingen. Hiermee wordt aangesloten op de belangrijkste doelen van het coalitieakkoord. Door deze integrale benadering staat het rendement centraal dat de gemeente maatschappelijk wil realiseren door middel van ruimtelijke ontwikkelingen. Dit rendement wordt afgezet tegen het financieel rendement van de ruimtelijke ontwikkeling op de gemeentebegroting. Zo ontstaat er een afwegingskader dat het gemeentebestuur in staat stelt om weloverwogen beslissingen te nemen over verschillende ruimtelijke ontwikkelingen. De kaders zijn vastgelegd in de kadernota Grondbeleid die in 2019 is vastgesteld door de raad. Integraliteit en flexibiliteit zijn uitgangspunten binnen dit grondbeleid. Daarnaast worden de komende jaren ook de thema’s duurzaamheid, wonen en economie meegenomen. Dat wil zeggen dat ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Oisterwijk in ieder geval op deze drie thema’s in beeld moeten brengen op welke wijze ze bijdragen aan de doelen die voor deze onderwerpen gesteld worden. Afhankelijk van de locatie kan het zijn dat er wordt afgeweken van deze beleidsthema’s, door toevoeging van extra thema’s of onttrekking van een thema. Hierdoor wordt gestreefd naar een integrale benadering van gebiedsontwikkelingen.

Dit betekent dat niet alleen naar de financiële gevolgen van een ontwikkeling zal worden gekeken, maar ook naar de maatschappelijke impact. Tot slot worden de doelstellingen als volgt geformuleerd: • Invloed uitoefenen op het ruimtegebruik, opdat op diverse beleidsterreinen van de gemeente een gewenst maatschappelijk rendement gerealiseerd kan worden. • Het realiseren van een zo goed mogelijk integraal resultaat in een ruimtelijke ontwikkeling, dat bestaat uit de optimale mix van maatschappelijk en financieel rendement. • Een kader scheppen waardoor het gemeentebestuur in staat wordt gesteld om op basis van het integrale resultaat van de ruimtelijke ontwikkeling, keuzes te maken over: − De rol die de gemeente zelf wenst aan te nemen om een ontwikkeling gerealiseerd te krijgen. − De gewenste maatschappelijke doelen versus de daarmee verband houdende financiële gevolgen voor de gemeente. − De verschillende scenario’s om tot ontwikkeling van een locatie/gebied te komen. − Eventueel noodzakelijke prioriteringen voor verschillende ontwikkelmogelijkheden. • Duidelijkheid verschaffen over processen, spelregels en kaders die de gemeente hanteert in gebiedsontwikkelingen.

Kaders Hieronder noemen wij kort de kaders zoals deze gelden in de kadernota Grondbeleid 2019: Inzicht in rendement van gebiedsontwikkelingen • Grondbeleid geeft inzicht in de gevolgen van een gebiedsontwikkeling. Dit is belangrijk omdat dit inzicht gebruikt kan worden om verschillende scenario’s die mogelijk zijn voor een bepaalde locatie op een goede manier te kunnen beoordelen en om prioriteiten voor een ontwikkeling af te wegen.

84

•

•

Grondbeleid geeft een kader voor de verschillende ambities die samen moeten komen in een ontwikkeling door deze met elkaar in verband te brengen en afwegingen daarin mogelijk te maken. Doordat de aanleiding van een ontwikkeling als uitgangspunt wordt genomen, kan voorafgaand aan besluitvorming over een ontwikkeling in beeld worden gebracht welke ambities de gemeente Oisterwijk daadwerkelijk hiermee wil realiseren. Dit stelt de gemeente ook in staat om de juiste vragen te stellen aan partijen die willen ontwikkelen en hierdoor een goed overwogen besluit te kunnen nemen.

Situationeel grondbeleid • Per gebiedsontwikkeling wordt via een afwegingskader tot een advies gekomen voor een door de gemeente aan te nemen rol. Doordat de gemeente per gebiedsontwikkeling een rolkeuze dient te maken voert de gemeente situationeel grondbeleid. Juridische instrumenten • Bij voorkeur resultaten op het gebied van grondaankopen bereiken op minnelijke (vrijwillige) basis. • Wanneer dit niet mogelijk blijkt de publiekrechtelijke instrumenten Wet voorkeursrecht gemeenten en/of de Onteigeningswet inzetten. • Kostenverhaal eigen projecten via marktconforme verkoopprijzen grond en kostenverhaal bij projecten derden bij voorkeur via een anterieure overeenkomst. • Wanneer bij projecten derden niet tot overeenstemming kunnen komen dit alsnog afdwingen door vaststellen exploitatieplan. Bepalingen bij gronduitgifte • De verkoop/uitgifte van gemeentegrond wordt, waar mogelijk, afgestemd op de gewenste programmering uit het meest actuele woningbehoefteonderzoek (aantallen, soort woningen, planning, doelgroepen). • Bij de uitgifte wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de prioritaire maatschappelijke thema’s die genoemd zijn in hoofdstuk 4 van deze nota; wonen, duurzaamheid (inclusief groen) en economie. Afhankelijk van de locatie zijn meer/minder thema’s mogelijk. Verder wordt rekening gehouden met demografische factoren en veranderingen in de markt.

• Bij grondverkoop voor woningen voor bijzondere doelgroepen en/of bedrijven wordt het antispeculatiebeding toegepast (aangegeven in de algemene verkoopvoorwaarden). Het college kan, gemotiveerd, ontheffing hiervoor verlenen. • Uiteindelijke bestemming van de grond wordt bepaald door afweging van alle opties en prioriteitstelling. Bij de besluitvorming wordt dit aangegeven. Financiële kaders • Hanteren van de voorschriften volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). • Transparant grondbeleid tijdens de planning en control cyclus (begroting, PPN, jaarrekening). Grondprijzen • De gemeente hanteert bij verkoop/uitgifte van grond op het betreffende beleid afgestemde marktconforme grondprijzen. • Elk jaar worden de richtprijzen (Grondprijzenbrief) voor verkoop van (diverse categorieën) woningen, bedrijfskavels, groen– en reststroken via een raadsinformatiebrief ter kennisname aangeboden aan de raad. In de grondprijzenbrief worden bandbreedtes aangegeven maar de

85

definitieve grondprijs wordt o.b.v. taxatie bepaald. Voor sociale huurwoningen worden vaste grondprijzen gehanteerd conform prestatieafspraken met de woningbouwcorporatie. Het streven is de Grondprijzenbrief in najaar 2023 aan het college voor te leggen en de raad te informeren. Risico’s en weerstandsvermogen • Voor niet voorzienbare/moeilijk kwantificeerbare risico’s binnen de grondexploitaties wordt, op basis van een jaarlijkse actuele risicoanalyse, de gewenste reserve bepaald. • Om de risico’s zoveel mogelijk te beperken worden, waar nodig, beheersmaatregelen genomen. • Jaarlijks bij de begroting en jaarrekening worden voorstellen gedaan over de hoogte van de algemene bedrijfsreserve grondbedrijf. Jaarlijks worden voor de KVL grondexploitaties risicoanalyses uitgevoerd; dit jaar is De Leye hier aan toegevoegd.

Transparant grondbeleid Het toepassen van de kadernota Grondbeleid van de gemeente Oisterwijk door onder andere: • Jaarlijks de grondexploitaties te actualiseren en door de raad vast te laten stellen ten behoeve van de begroting. • Verantwoording afleggen over de financiën en voortgang van de grondexploitaties in de paragraaf grondbeleid en in een afzonderlijk document bij de jaarrekening. • Actuele risico-inventarisatie KVL en De Leye en inschatting van de risico’s van de overige exploitaties. Het weerstandsvermogen van het grondbedrijf wordt telkens bij de jaarrekening hierop afgestemd.

Belangrijkste ontwikkelingen grondexploitaties Zoals aangegeven in de kadernota Grondbeleid worden de grondexploitaties jaarlijks geactualiseerd. Bij de actualisatie kijken wij naar mogelijke wijzingen op de onderdelen kosten en opbrengsten, rente, (woning)programma en de planning. Op de grotere en langlopende exploitaties kijken wij ook naar indexeringen van kosten en opbrengsten. De laatste actualisatie hebben wij gedaan op basis van de werkelijke cijfers tot en met de jaarrekening 2021. De restramingen en geprognosticeerde opbrengsten zijn kritisch nagelopen en geïndexeerd conform bandbreedtes uit Outlook Grondexploitaties 2023 van Metafoor. De kosten voor 2023 zijn met 10% geïndexeerd (prijspeil 2022) en voor de jaren na 2023 met 3,5% geïndexeerd. De opbrengsten zijn voor alle segmenten op 0% gezet. De oorlog in Oekraïne en daarmee samenhangend effecten op de (bouw)economie en direct op de grondexploitatie wordt via de indexatie verwerkt. De rente is volgens de geldende spelregels van BBV aangepast en de planning van de kosten en opbrengsten is bijgesteld. Hieronder wordt per project de belangrijkste wijzigingen weergegeven. Pannenschuur Buiten In Pannenschuur Buiten zijn inmiddels alle zelfbouw kavels van fase I overgedragen aan de kopers en zijn de opbrengsten gegenereerd.

Er volgt nog een verkaveling van de laatste 5 kavels, die op dit moment nog in een stankcirkel liggen. De opbrengsten van deze kavels zijn geraamd op € 0,9 mln.

86

De voorbereidingen om het bestemmingsplan te wijzigen zijn reeds gestart en het gesprek met de eigenaar van het uit te plaatsen bedrijf wordt op constructieve wijze gevoerd, maar is nog niet afgerond. De prognose van de opbrengst is bijgesteld en verwacht wordt de opbrengsten in 2024 en 2025 te kunnen genereren. Eind 2021 is op basis van de voorgeschreven berekenmethode een winst van € 1.896.946 genomen. Hiermee is in totaal € 7.266.601 winst genomen. Echter, op basis van de nieuwe prognose en daarmee samenhangende POC berekening blijkt dat de winstneming hoger is dan toegestaan. Dit betekent dat winstneming met ca € 82.044 teruggedraaid moet worden. De kosten voor het bouwrijp- en woonrijp maken (BRM/WRM) zijn op basis van laatste inzichten, namelijk hogere bouwkosten, naar boven bijgesteld. Het eindresultaat is hierdoor met ca € 53.000 afgenomen. Bij de actualisatie is er van uitgegaan dit project eind 2025 af te sluiten. KVL - Terrein In 2022 is de grond ten behoeve van de ontwikkeling van 22 appartementen aan BPD geleverd en is de communicatiebijdrage en parkeerbijdrage gegenereerd. Hiermee is de grondlevering aan BPD in fase 2 t/m 4 afgerond. Tegen de ontwikkeling van de 27 appartementen door Leystromen loopt nog een beroepsprocedure bij de Raad van State. Uitspraak wordt dit jaar ten gunste van de gemeente verwacht. In de risicoanalyse wordt hiermee rekening gehouden.

De ontwikkeling van de supermarkt met huurappartementen wordt in 2023 uitgewerkt en de grondwaarde van het plan zal middels een taxatie worden bepaald. De taxatie dient als indicatie voor de nog te voeren onderhandeling met de marktpartij. De resterende werkzaamheden zijn geïnventariseerd en conform huidige parameters geraamd. De laatste geactualiseerde grondexploitatie resulteert in een (extra) tekort van ca € 559.381. De verliesvoorziening is met dit bedrag aangevuld ten laste van de algemene bedrijfsreserve grondbedrijf. Studiegebied (naast KVL) In 2021 zijn de werkzaamheden in het kader van de herinrichting door de gemeente afgerond en het lag dan ook in de verwachting dat deze grondexploitatie eind 2021 zou worden afgesloten. Bij de geraamde opbrengsten stond nog wel een rekening open van de marktpartij met wie was overeengekomen dat hij over een periode van zes jaar (een deel van) de parkeeropbrengsten zou afdragen aan de gemeente. De marktpartij bleek vanwege de bijzondere omstandigheden van de coronapandemie evenwel haar betalingsverplichtingen niet na te (kunnen) komen, waardoor een betalingsregeling diende te worden getroffen. Vervolgens heeft de gemeente, mede op advies van de commissie BBV, besloten de grondexploitatie langer in exploitatie te houden totdat het totaal met de marktpartij overeengekomen bedrag (ca. € 600.000) is ontvangen.

Gelet op de gesloten overeenkomst, de daaruit voortvloeiende betalingsverplichtingen en de contacten met de marktpartij ligt het in de lijn der verwachtingen dat de nog te ontvangen opbrengsten zullen worden ontvangen. Aangezien verder alle werkzaamheden zijn afgerond, rest alleen nog de afwikkeling van de betalingen. Om die reden wordt de grondexploitatie Studiegebied KVL, volgens de door de gemeente uitgevoerde actualisatie per 1 januari 2023, naar verwachting eind 2025 afgesloten met een tekort van ca € 2.257.665. Dit betekent dat de verliesvoorziening met € 239.003 verlaagd kan worden.

87

Locatie de Leye In opdracht van de raad is in september 2022 de opdrachtpotentie van een aantal scenario’s van het vastgestelde concept Beekdal Park in hoofdlijnen en kengetallen doorgerekend en gepresenteerd. Hieruit is een voorkeursvariant met voldoende sociale huur en betaalbare koopwoningen gekozen. Dit scenario wordt thans met Leystromen ruimtelijk vertaald in een stedenbouwkundige uitwerking. In de voorkeursvariant is het programma met sociale en betaalbare woningen ca 63%. De grondexploitatie is hierop aangepast en geactualiseerd. Het eindresultaat is positief, maar ten opzichte van 2022 neemt de opbrengst af met ca € 706.000 naar € 518.000. Uitbreiding bedrijventerrein (Bedrijfsweg) Op dit moment zijn er op de bestaande bedrijventerreinen geen kavels van de gemeente meer beschikbaar. In 2019 heeft de gemeente een onderzoek laten uitvoeren met als doel inzicht te krijgen in de leegstand op bestaande bedrijventerreinen, de behoefte vanuit de lokale markt naar uitbreiding- of verplaatsingsmogelijkheden, etc. Daarbij is er ook aandacht geschonken aan de mogelijkheden van invulling / revitalisering van de bestaande bedrijventerreinen. Uit het onderzoek blijkt dat er de komende jaren behoefte is aan uitbreidingsmogelijkheden. De resultaten zijn in 2021 aan de raad gepresenteerd en op basis daarvan is om een aanvullend onderzoek gevraagd.

De conclusie van het aanvullend onderzoek is eveneens dat er 8 ha bedrijventerrein nodig is om aan de uitbreidingsvraag te voldoen. De bevindingen van dit onderzoek zijn in SRBT verband aan de raad voorgelegd. Zolang deze discussie loopt, blijft de Bedrijfsweg gelabeld als een bedrijventerrein. Bij de actualisatie is de kostenraming nauwelijks gewijzigd, alleen de fasering is aangepast en de indexatie is verwerkt. Beekdal (Haaren) De grondexploitatie Beekdal is in 2021 aan de gemeente Oisterwijk overgedragen. Op de locatie Beekdal is een sporthal gesloopt en is een nieuw bestemmingsplan vastgesteld. Er is in 2021 een grondreserveringsovereenkomst met Woningcorporatie Woonveste en een CPO-initiatief Stichting Beekdal 2.0 afgesloten. Afgesproken is dat Woningcorporatie Woonveste 7 sociale huurwoningen realiseert. Stichting Beekdal 2.0 ontwikkelt op locatie 7 middeldure of dure woningen. De grondexploitatie is geactualiseerd en het resultaat is als gevolg van de indexatie verslechterd met € 47.000 naar € 56.000. De verliesvoorziening wordt hierop aangepast. De verwachting is dat dit project in 2024 afgerond wordt. ’t Hopveld Deze grondexploitatie is eveneens overgekomen van de gemeente Haaren. In totaal zijn er 7 kavels in het project. Vijf hiervan zijn bedrijfskavels, één kavel is een bedrijfs-woonkavel en één kavel is een woonkavel.

In 2022 zijn in totaal 3 bedrijfskavels verkocht (kavel A gesplitst en kavel D) en voor de overige kavels is een bedrijfsmakelaar ingeschakeld. De interesse is groot en verwacht wordt dat de kavels spoedig verkocht worden. Door tijdsinvloeden en de indexatie is het resultaat van de grondexploitatie verslechterd met ca € 60.000. De verliesvoorziening wordt hierop aangepast en komt op € 799.000.

88

Financiën Op de door de gemeente geactualiseerde grondexploitatie van KVL en De Leye is een risicoanalyse uitgevoerd. KVL Bij KVL zijn, onderverdeeld in twee risicoclusters, vier risico’s onderkend. Het totale risicobedrag heeft een omvang van € 280.000 en is als volgt over de clusters verdeeld: • Baten € 195.000 • Kosten € 85.000 Ten opzichte van vorig jaar is het risicobedrag van € 370.000 met € 90.000 (24%) afgenomen. De afname is integraal, maar aan de kostenzijde zijn de risico’s met name verschoven van extra kosten wegens planvertraging naar extra kosten vanwege de inrichting van de openbare ruimte. Nu de projectfinanciering is vervallen speelt de rentecomponent een minder belangrijke rol, terwijl met het voortschrijden van het plan de woonomgeving steeds meer aandacht behoeft. Geadviseerd wordt een bedrag van € 280.000 als risicovoorziening voor de ontwikkeling van het KVL-terrein te hanteren. De Leye De grondexploitatie is 1 januari 2023 geactualiseerd, waarbij rekening is gehouden met toekomstige kostenstijgingen. Het resultaat van de grondexploitatie is daarbij teruggelopen naar ongeveer € 140.000 op eindwaarde per 31 december 2027. Dit planresultaat wordt niet voldoende geacht om de bij de planontwikkeling mogelijk optredende risico’s te kunnen opvangen.

Een nadere risicoanalyse van de geactualiseerde grondexploitatie geeft 7 risico’s, verdeeld over drie risicoclusters. Het (gewogen) risico van de clusters is ingeschat op € 405.000, verdeeld als volgt: • Kosten € 70.000 • Programma & Procedures € 85.000 • Markt € 250.000 Per risico worden beheersmaatregelen aanbevolen, zodat de omvang van de risico’s beter kan worden bepaald. Ook dienen deze maatregelen, zo nodig door bijstelling van plankaders, te leiden tot een haalbaar en evenwichtig plan met op het programma afgestemde kwaliteitsambities. Geadviseerd wordt een bedrag van € 405.000 als risicovoorziening voor de ontwikkeling van het plan De Leye/Beekdal Park te hanteren. Overige De grondexploitaties Bedrijfsweg en Pannenschuur Buiten hebben op basis van de laatst bekende gegevens een verwacht positief eindresultaat. De grondexploitaties Beekdal en ‘t Hopveld, overgenomen van Haaren, zijn vanaf 2021 jaar aan het grondbedrijf toegevoegd. Beide grondexploitaties hebben een negatief eindresultaat. Voor de grondexploitaties met een verwacht negatief eindresultaat zijn, conform de BBV voorschriften, verliesvoorzieningen getroffen. Bij de jaarrekening 2022 is voor de risico’s van de overige exploitaties daarvoor een bedrag gereserveerd. Dit bedrag is op basis van de nieuwe cijfers bijgesteld.

Opgemerkt moet worden dat dit jaar de verliesvoorzieningen van alle grondexploitaties op netto contante waarde zijn berekend. Dit is conform de BBV voorschriften.

89

Winstprognose grondbedrijf Op basis van de geactualiseerde grondexploitaties kan de volgende indicatieve prognose worden gemaakt van de onderhanden projecten: Totaal BW 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

KVL - Terrein

-€ 8.044

€ 58

€ 2.190

-€ 498

KVL - Studiegebied

-€ 2.726

€ 80

€ 401

-€ 629

-€ 78

-€ 380

€ 3.014

-€ 82

Bedrijfsweg

-€ 325

-€ 49

-€ 151

-€ 248

€ 969

Pannenschuur Buiten

€ 7.623

-€ 71

€ 149

€ 372

€ 192

€ 112

-€ 191

-€ 158

Hopveld

-€ 1.198

€ 191

€ 231

Totaal

-€ 5.107

€ 245

€ 2.248

(Bedragen x € 1.000)

De Leye

Beekdal 2.0

€ 2.482

Raming 2026

€ 888

Raming 2027 e.v.

Raming restant

Eind totaal nominaal

€ 1.750

-€ 6.294

€ 481

-€ 2.245

-€ 1.327

€ 1.148

€ 519

€ 3.742

€ 4.263

€ 3.938

€ 451

€ 8.073

-€ 237

-€ 44

€ 422

-€ 777

€ 8.277

€ 3.170

€ 2.415

Toelichting • De reeds afgesloten grondexploitaties (<2021) zijn buiten beschouwing gelaten en niet meer in dit overzicht opgenomen. • De verwachte winstnemingen worden in een apart overzicht gepresenteerd. • Het eindtotaal van de (verwachte) verliesgevende grondexploitaties (KVL en Studiegebied, Beekdal en Hopveld) worden in het rood weergegeven. Voor de genoemde bedragen zijn al voorzieningen aanwezig. • De winstprognose is ten opzichte van de jaarrekening 2021 gewijzigd. Wij hebben de rentelasten geactualiseerd, dit betreft een geringe positieve wijziging van 0,65% naar 0,55%. • Voor de Leye is ten opzichte van de begroting 2022 de opbrengst met € 0,7 mln. afgewaardeerd. Bij de actualisatie is voor het inrichten van het openbaar gebied gerekend met een hoog kwaliteitsniveau en is het geprognosticeerde resultaat nogmaals naar beneden bijgesteld.

Methode (tussentijdse) winstnemingen bij grondexploitaties Sinds 2017 zijn de BBV voorschriften voor de wijze van (tussentijdse) winstneming bij de grondexploitaties gewijzigd. In het kort moet het percentage gerealiseerde kosten en het percentage gerealiseerde opbrengsten worden losgelaten op de totale winstraming van het project, de zg. percentage of completion (POC)-methode. Op basis van de POC-methodiek zijn voor de grondexploitaties met een positief eindresultaat de (tussentijdse) winsten 2022 berekend en opgenomen. In onderstaand tabel wordt de prognose van de winstuitnames weergegeven. (Bedragen x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Pannenschuur Buiten

-€ 82

€ 68

€ 448

€ 372

2026

2027

2028

De Leye

€ 134

€ 202

€ 182

Bedrijfsweg

€ 79

€ 991

€ 2.277

€ 591

€ 585

€ 1.194

€ 2.459

€ 591

Totaal

-€ 82

€ 68

€ 448

90

Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf Stand per 31-12-2021

€ 2.771

(Bedragen x € 1.000)

Overheveling naar algemene reserve (besluit vaststelling jaarrekening 2021)

-2.000

Verlaging verliesvoorziening KVL Studiegebied

239

Verhoging verliesvoorziening KVL

-559

Verhoging verliesvoorziening Hopveld

-83

Verhoging verliesvoorziening Beekdal

-47

Verlaging Tussentijdse winstneming Pannenschuur Buiten

-82

Stand per 31-12-2022

238

KVL & Studiegebied (KVL Oost)

280

Overige grondexploitaties

405

Benodigde reserve per 31-12-2022