Economische visie Oisterwijk

Economische visie Oisterwijk 2024 - 2030 Gastvrije, groene, toekomstbestendige werkgemeente Mei 2024

Economische visie Oisterwijk 2030 | 1

Colofon Gemeente Oisterwijk Opgesteld door BRO in opdracht van de gemeente Oisterwijk

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 2

Inhoudsopgave 1. Inleiding ........................................................................... 4 2. Economische positie ........................................................... 7

3. Economische visie ........................................................... 16 4. Toekomstbestendige werkgemeente .................................. 20 5. Gastvrije gemeente ......................................................... 33 6. Samenwerking ................................................................ 41 7. Hoe verder? Van visie naar uitvoering ................................ 47

Bijlage: Beleidskader ........................................................... 50

Economische visie Oisterwijk 2030 | 3

1.

Inleiding

De economie van Oisterwijk is sterk gegroeid de afgelopen jaren. Onze bedrijven hebben de coronacrisis over het algemeen goed doorstaan en de werkgelegenheid is toegenomen. Onze economie is dan ook heel veelzijdig en dat maakt deze ook veerkrachtig als het even tegenzit. Oisterwijk heeft ook een goede mix van stedelijke voorzieningen, een aantrekkelijk buitengebied en een sterk MKB. Bovendien staat de gemeente bol van het ondernemerschap. De ligging nabij steden die economisch floreren, maakt dat er goede economische kansen liggen. Tegelijkertijd zijn er de komende jaren ook uitdagingen. De arbeidsmarkt heeft te maken met krapte, de ruimtelijke mogelijkheden zijn beperkt, de economie moet innoveren en meer energiezuinig en circulair worden en er liggen vraagstukken rondom milieu en stikstof. Ook zullen bedrijven de komende jaren energiebesparende maatregelen moeten treffen zodat ook zij in de toekomst aardgasvrij kunnen worden. Binnen de economie wordt ook Brede Welvaart een steeds belangrijker begrip. Daarin staat niet enkel productie- en winstmaximalisatie voorop, maar gaat het ook om een economie die iets bijdraagt aan de samenleving en de omgeving. Dit sluit nauw aan op de Global Goals van de Verenigde Naties. Als Global Goals gemeente werkt Oisterwijk aan deze doelen.

Onze gemeente bestaat uit de kernen Oisterwijk, Moergestel, Haaren, Heukelom en telde begin 2023 ruim 32.960 inwoners. Daarnaast zijn er hier ruim 4.440 bedrijven en instellingen actief met in totaal 15.060 banen. De grootste sectoren qua werkgelegenheid zijn de zorg, detailhandel, kennis- en adviesdiensten, horeca en groothandel.

Cultuur en overige dienstverlening 5%

Landbouw, bosbouw en visserij 5% Industrie 12%

Zorg en welzijn 17%

Bouwnijverheid 7% Onderwijs 6% Openbaar bestuur 1% Zakelijke dienstverlening 14%

Handel 19% Horeca 8%

Financiële dienstverlening en onroerend goed 2%

Informatie en communicatie 2%

Vervoer en opslag 2%

Figuur 1 Werkgelegenheidsstructuur Oisterwijk 2022, LISA.

Waarom een nieuwe visie? Voor de periode 2018-2022 is er gewerkt met de Economisch Visie: Er zit meer (in) in Oisterwijk 2018-2022. Deze visie is vorig jaar aan het eind van zijn looptijd gekomen. Bovendien is de wereld in de tussentijd flink veranderd en hebben we te maken gehad met een coronapandemie, zijn er wereldwijd militaire conflicten, is goedkope energie niet meer vanzelfsprekend en zijn er problemen met stikstof. Bovendien zijn per 1 januari 2021 de grenzen van de gemeente Oisterwijk veranderd en maakt het dorp Haaren er nu ook deel van uit.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 4

Met de herindeling zijn er ook nieuwe verkiezingen geweest en is er een nieuw coalitieakkoord gesloten. Alle reden dus om een nieuwe economische visie op te stellen. In deze economische visie schetsen we de richting voor onze economie voor de komende jaren. We geven aan waar we kansen zien, hoe we het vestigingsklimaat verder willen verbeteren en waar we accenten leggen. Hiervoor hebben we een aantal thema’s en doelen benoemd.

gastvrije gemeente en de strategische lijn samenwerking komt aan de orde in hoofdstuk 6. Hoofdstuk 7, tot slot, geeft zicht op de uitvoering van de visie. Daarbij wordt ingegaan op het vervolg van deze visie waarin de ambities en doelen uitgewerkt worden in een actieprogramma.

De Economische Visie heeft het jaar 2030 als globale tijdshorizon. De visie geeft richting aan het economisch beleid op de korte termijn (tot en met 2027) maar kijkt ook naar doelen op de lange termijn (tot aan 2030 en daarna).

Hoe is de visie tot stand gekomen? De gemeente Oisterwijk en verschillende netwerkpartners hebben samengewerkt om deze Economische Visie op te stellen. Het proces is begeleid door BRO. De processtappen voor deze visie zijn hiernaast weergegeven.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 schetsen we het economisch profiel van de gemeente Oisterwijk. Samen met een uiteenzetting van trends in combinatie met lokale, provinciale en regionale beleidskaders resulteert dit in een SWOT-analyse (sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen). Een uitgebreide analyse is terug te lezen in de sociaaleconomisch en commerciële analyse die eerder is opgesteld. In hoofdstuk 3 beschrijven we de gezamenlijke visie en ambitie aan de hand van drie strategische lijnen en drie thema’s. De strategische lijn toekomstbestendige werkgemeente wordt uitgewerkt in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 gaat het als Oisterwijk als

Figuur 2 Processtappen economische visie 2023 Economisch visie Oisterwijk 2030 | 5

Economische positie

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 6

2. Economische positie Gunstige economische positie De gemeente Oisterwijk kent een gunstige economische positie en heeft een veelzijdig economisch profiel. Dit blijkt uit de sociaaleconomische en commerciële analyse die is gemaakt als bouwsteen voor deze visie. De gemeente profiteert van een ligging nabij de grote steden Tilburg, Eindhoven en Den Bosch die economisch floreren. Daarnaast is de bereikbaarheid goed, over de weg via de N65 en A58 en met de aanwezigheid van een NS Station. Al is er wel sprake van toenemende files op deze wegen, vooral in de ochtend- en avondspits. Daarnaast kenmerkt de gemeente zich als toeristischrecreatief zeer aantrekkelijk door de bossen, heide en vennen binnen haar gemeentegrenzen. Ook het centrum van Oisterwijk wordt hoog gewaardeerd. Bovendien is Oisterwijk in 2020 door de ANWB uitgeroepen tot een van de vijf mooiste dorpen van Nederland. Niet voor niets profileert Oisterwijk zich met “O”, wat ben je mooi. Tegelijkertijd zijn er mooie MKB-bedrijven actief op de lokale bedrijventerreinen die veel werkgelegenheid bieden, zowel op het gebied van productie, handel als de dienstverlening. Figuur 3 Ligging gemeente Oisterwijk

Sterke sectoren Oisterwijk kent een tweetal sterke pijlers onder de economie. Dit zijn sectoren die relatief sterk vertegenwoordigd zijn in de economie en/of sterk groeien (zie figuur 3). De eerste pijler bestaat uit de MKBbedrijven die actief zijn in de maakindustrie, bouw, de groothandel en de agrarische sector/boomteelt. De zakelijke diensten en ICT zijn bovendien sterk in opkomst. De tweede pijler is de vrijetijdseconomie met daarin toerisme & recreatie, leisure en de detailhandel in aantrekkelijke dorpscentra.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 7

Toelichting figuur In de figuur hiernaast is weergegeven in welke mate sectoren sterk vertegenwoordigd zijn in de economie van Oisterwijk in vergelijking met de Nederlandse economie (horizontale as) en hoe snel de werkgelegenheid gegroeid is (verticale as). De stippellijn geeft de gemiddelde werkgelegenheidsgroei in Oisterwijk weer (15,8%). Kwadrant linksboven: sectoren die ondervertegenwoordigd zijn, maar wel snel groeien.

Kwadrant rechtsboven: sectoren die sterk vertegenwoordigd zijn en groeien. Kwadrant linksonder: sectoren die ondervertegenwoordigd zijn en krimpen. Kwadrant rechtsonder: sectoren die sterk vertegenwoordigd zijn, maar krimpen.

Figuur 4 Ontwikkeling economie Oisterwijk naar sector Pijler 1 zijn MKB-branches die sterk vertegenwoordigd zijn en/of erg sterk groeien: Sterk vertegenwoordigd en sterke groei: industrie, bouw; Ondervertegenwoordigd, maar sterke groei: ICT en zakelijke diensten; Sterk vertegenwoordigd en lichte groei/stabiel: agrarische sector/boomteelt; Gemiddeld vertegenwoordigd/lichte groei: groothandel. Pijler 2: Vrijetijdseconomie: Sterk vertegenwoordigd en groei: horeca; Sterk vertegenwoordigd, lichte groei: detailhandel; Ondervertegenwoordigd maar met een sterke groei: overige diensten.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 8

Samenvatting van de economische positie economie gemeente Oisterwijk: kansen en bedreigingen

Ligging

Kans voor Oisterwijk Oisterwijk heeft een gunstige ligging in de nabijheid van grote steden als Tilburg, Den Bosch en Eindhoven. Oisterwijk kan hierdoor de schaalvoordelen van de grote stad ‘lenen’,

Sterke sectoren

Kans voor Oisterwijk Er zijn sterke MKB-bedrijven die actief zijn in de maakindustrie, bouw en de groothandel. De dienstensector is sterk in opkomst. Opvallend is de sterke vertegenwoordiging van bedrijven in Life Sciences & Health. Kansen liggen er in Oisterwijk ook binnen de zorgeconomie. Oisterwijk heeft een aantrekkelijk buitengebied met haar bossen, vennen en landschap. De sector toerisme & recreatie en daarbinnen de horeca is dan ook sterk vertegenwoordigd. De land- en tuinbouwsector is een belangrijke sector waarbij, naast de veehouderij, vooral de boomteelt sterk vertegenwoordigd is.

Ondernemerschap

Relatief welvarend

Kans voor Oisterwijk Er is veel ondernemerschap in Oisterwijk. Er zijn relatief veel startende ondernemers en veel zelfstandigen.

Kans voor Oisterwijk De bevolking is relatief welvarend. Zowel het gemiddeld inkomen, het vermogen als de gemiddelde woningwaarden zijn bovengemiddeld.

Goede Bereikbaarheid

Kans voor Oisterwijk De gemeente is bereikbaar via N65 en A58. Wel is er sprake van toenemende files. Vooral op de A58 staat het zowel in de ochtend- als avondspits dagelijks vast. Daarnaast is Oisterwijk prima bereikbaar per spoor met de beschikking over een NS Station. Parkeergelegenheid in de winkelgebieden is er over het algemeen voldoende. Alleen in Oisterwijk wordt op plekken een hoge parkeerdruk ervaren. Het Koersdocument Oostflank zet in op een mobiliteitstransitie waarbij het OV- en fietsnetwerk sterk wordt verbeterd.

Nauwelijks bevolkingsgroei en vergrijzing

Bedreiging en kans voor Oisterwijk De bevolking en de beroepsbevolking van Oisterwijk groeien niet of nauwelijks. Bovendien is sprake van vergrijzing. Ook werknemers worden gemiddeld ouder en vertrekken uit het arbeidsproces. Dit zorgt voor knelpunten op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd liggen er ook economische kansen door diensten en producten te ontwikkelen voor ouderen (silver economy)

Organisatiegraad bedrijfsleven

Kans voor Oisterwijk Het bedrijfsleven is over het algemeen goed georganiseerd, al zijn er wel verschillen over de gemeente. Zowel in de winkelgebieden, op de bedrijventerreinen als in het buitengebied zijn bedrijven verenigd. De ondernemersverenigingen zijn ook behoorlijk tevreden over het aantal leden en de dekkingsgraad. Voor de bedrijventerreinen zou de organisatiegraad nog omhoog mogen. Er is nog geen parkmanagement of Bedrijveninvesteringszone (BIZ) op de bedrijventerreinen die zich inzet voor verbetering van de bedrijventerreinen.

Druk op de ruimte

Bedreiging voor Oisterwijk Het mooie en kwetsbare landschap in en rondom de gemeente Oisterwijk heeft wel tot gevolg dat er druk is op de ruimte. Meer ruimte voor economische activiteiten is niet vanzelfsprekend.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 9

Trends en ontwikkelingen Er zijn diverse trends en ontwikkelingen gaande die van invloed zijn op de economie van Nederland en de gemeente Oisterwijk. De komende

jaren zal daarop ingespeeld moeten worden om het vestigingsklimaat klaar te maken voor de toekomst.

Digitalisering en technologische ontwikkelingen •

Digitalisering en automatisering stellen nieuwe eisen aan de omgeving. Een

Energietransitie en circulaire economie •

snelle en stabiele internetverbinding is voor steeds meer bedrijven, zowel in kernen als op bedrijventerreinen en in het buitengebied, een belangrijke •

en duurzame energieopwekking. •

Daarnaast liggen er voor de maakindustrie en bouw binnen Oisterwijk ook

vestigingsvoorwaarde.

kansen voor meer werk met het realiseren van de energietransitie.

Technologische ontwikkelingen als robotisering en dataficatie zullen vooral

Bijvoorbeeld met de installatie van zonnepanelen, warmtepompen en

impact hebben binnen de maakindustrie. Gezien de hoge vertegenwoordiging van deze sector in gemeente Oisterwijk is het noodzakelijk om aan te haken bij •

De (inter)nationale klimaatagenda vereist aandacht voor energiebesparing

isolatie. •

Energietransitie vraagt grote investeringen in de energie-infrastructuur. Op

deze ontwikkelingen om zo concurrerend te blijven.

dit moment is het elektriciteitsnetwerk in Oisterwijk ontoereikend om de

Innovatie is van groot belang om als regio en als land te kunnen blijven

energietransitie mogelijk te maken.

concurreren. De Nederlandse economie kan namelijk niet opboksen tegen

•

andere economieën als het gaat om goedkope massaproductie, dus zetten we in op steeds complexere producten en diensten (hoge complexiteit, laag

Verkeer wordt steeds vaker elektrisch, ook het vrachtverkeer. Dit vraagt om investeringen in (collectieve) laadinfrastructuur, zoals (clean)energy hubs

•

Grondstoffen en het vervoeren en verwerken van afval worden steeds

volume) waarbij kennis een steeds grotere rol speelt. Dit geldt ook voor de

duurder. Hier liggen kansen voor de maakindustrie en bouw binnen

maakindustrie en de boomteeltsector in Oisterwijk waar steeds meer kennis is

Oisterwijk waarbij gekeken kan worden of afval van een bedrijf als

over de klimaatbestendige soorten en duurzame teelt.

grondstof voor een ander bedrijf gebruikt kan worden.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 10

Land- en tuinbouw en boomteelt •

•

•

De land- en tuinbouw is relatief sterk

Schaalvergroting en schaalverkleining •

Klimaatverandering en toekomstbestendige bedrijventerreinen

Schaalverkleining: het aandeel ZZP’ers in de

vertegenwoordigd in de gemeente Oisterwijk. Met

totale werkgelegenheid groeit al jaren en de

name de boomteelt is sterk vertegenwoordigd.

verwachting is dat deze trend doorzet. Dit geldt ook

een hoge organisatiegraad van ondernemers, zijn

De boomteelt moet innoveren om meer natuur

voor de gemeente Oisterwijk, waar het

multimodaal en digitaal bereikbaar, zijn slim

inclusief te kweken en het gebruik van

bedrijfsleven relatief kleinschalig is en het aantal

(circulair, klimaat adaptief en duurzaam) ingericht

bestrijdingsmiddelen terug te dringen.

ZZP’ers relatief groot. De vraag naar kleinschalige

en kennen een aantrekkelijk en gevarieerd

De land- en tuinbouw staat voor een transitie naar

en flexibele werkplekken en bedrijfsruimten voor

functieaanbod op het terrein of in de nabije

meer natuur inclusief boeren. Met name de

ZZP’ers zal naar verwachting dan ook toenemen.

omgeving. Het worden steeds meer plekken van

veehouderij staat voor uitdagingen vanwege de

Dit kan zijn een bedrijf in huis of in meer formele

uitwisseling van kennis, waar ondernemers kunnen

problemen met stikstof. In de natuurrijke

locaties als een bedrijfsverzamelgebouw of

ondernemen, innoveren en het bedrijf tot groei

bedrijfsunit.

kunnen laten komen. Nog niet alle

Schaalvergroting: in sectoren als de industrie en

bedrijventerreinen in de gemeente Oisterwijk

de logistiek vindt een schaalvergroting van

voldoen aan dit profiel. Zo is de organisatiegraad

bedrijven en processen plaats onder invloed van

wisselend en kan de samenwerking op het gebied

robotisering en mondialisering, met de daarbij

van energietransitie, circulaire economie en

horende toegenomen vraag naar ruimte. Voor

klimaatadaptatie beter. Als de organisatiegraad op

Oisterwijk is deze trend zichtbaar in de

een bedrijventerrein niet hoog is, is het lastig om in

maakindustrie en dan met name op de

te spelen op de transities.

omgeving van Oisterwijk geldt dit des te meer.

•

•

Toekomstbestendige bedrijventerreinen hebben

bedrijventerreinen.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 11

Arbeidsmarktontwikkeling •

De arbeidsmarkt vergrijst. In Oisterwijk zelfs nog wat sneller dan gemiddeld. In

vooral non-food goederen online werden gekocht worden tegenwoordig in

verwachting in Oisterwijk 53% van de bevolking 65+. Hierdoor treden er steeds

toenemende mate ook dagelijkse boodschappen online besteld en thuisbezorgd. •

Winkelen wordt steeds meer een vrijetijdsbesteding dat wordt gecombineerd met

hoogconjunctuur ontstaan in alle sectoren knelpunten.

horecabezoek. Het centrum van Oisterwijk sluit goed bij die trend aan met de

Goed (passend) geschoold personeel is een van de belangrijkste

aanwezigheid van een mooie combinatie is van winkelen en horeca. Het centrum

vestigingsplaatsfactoren voor bedrijven. Het is van belang dat vraag en aanbod van

van Oisterwijk doet het dan ook goed.

personeel, zowel kwalitatief als kwantitatief, goed op elkaar aansluiten. Een goede

•

samenwerking tussen bedrijven en onderwijsinstellingen is daarvoor essentieel; enerzijds om nieuwe kennis in huis te halen (onderwijs richting bedrijfsleven) en

•

Er is nog altijd een groeiende afvloeiing van koopkracht naar internet. Waar eerder

Oisterwijk is 45% van de inwoners is 65+, tegen landelijk 34%. In 2040 is naar meer mensen uit en blijft de instroom van nieuw personeel achter. In tijden van •

Detailhandel •

In Haaren en Moergestel is dat minder. Beiden zijn voornamelijk boodschappencentra met een beperkt aantal trekkers.

•

Gezond en lokaal geproduceerd voedsel is een trend die bijdraagt aan

anderzijds om nieuwe toepassingen te laten zien om het onderwijs actueel te

duurzaamheid en circulariteit, met onder andere korte ketens. Hier liggen kansen

houden (bedrijfsleven richting onderwijs).

voor de agrarische sector in het buitengebied van Oisterwijk in combinatie met de

Een leven lang ontwikkelen wordt de toekomstige norm voor werknemers; door

sterk vertegenwoordigde horeca. Bijv. Streekproducten op de kaart en

(om)scholing kunnen werknemers bijblijven bij veranderingen in hun eigen baan of

streekwinkels.

overstappen naar een andere baan. Ook werkzoekenden kunnen hun kansen op werk vergroten met bijscholing of een leerwerktraject. Zo blijven volwassenen flexibel inzetbaar op de arbeidsmarkt. •

Bedrijven én hun werknemers stellen daarbij steeds hogere eisen aan werkplekken. Deze moeten multimodaal bereikbaar zijn (dus per auto, per fiets, per OV) en moeten aansprekend zijn, met voorzieningen en ruimte voor ontmoeting en

interactie.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 12

Beleidskader Economie staat niet op zichzelf maar raakt veel andere beleidskaders. Beleid van hogere overheden heeft invloed op de lokale economie en er zijn andere beleidsvelden die de economie raken zoals ruimtelijk beleid, woonbeleid en arbeidsmarktbeleid, zoals in onderstaande figuur is weergegeven. In de bijlage achterin deze visie is een overzicht gegeven van provinciaal, regionaal en lokaal beleid dat kansen biedt, of van invloed is op de lokale economie en lokaal economisch beleid.

Brede Welvaart •

Landelijk is er steeds meer aandacht voor het begrip Brede Welvaart. Met Brede Welvaart wordt bedoeld: de ontwikkeling van welvaart voor alle inwoners in de brede zin van het woord. Dus niet alleen oog voor inkomen, vermogen, consumptie en winstmaximalisatie, maar evenredig veel aandacht voor immateriële welvaart op het gebied van lichamelijke en geestelijke gezondheid, een schone en aantrekkelijke leefomgeving en sociaal-maatschappelijke netwerken en gemeenschapszin.

•

Ondernemen voor de Brede welvaart komt sterk op. Groei als succes denken alleen, is echt verleden tijd. Nieuwe businessmodellen horen daarbij: schone productie, natuur inclusief ondernemen, productiekringloop sluiten, elkaar helpen en inspireren,

maatschappelijk verantwoord ondernemen. •

Ook gemeenten hanteren het begrip Brede Welvaart steeds vaker. Zo koppelt de gemeente Waalwijk de uitgifte van bedrijfsgrond ook aan de bijdrage aan Brede Welvaart.

•

Per 1 januari 2024 wordt de Europese Corporate Sustainbility Reporting directive ingevoerd. Bedrijven worden verplicht te rapporteren over duurzaamheid. Bedrijven met 500 en meer medewerkers vanaf 2024 en bedrijven met 100 medewerkers en meer per 2025.

•

Dit sluit nauw aan bij de Social Development Goals van de Verenigde Naties. Oisterwijk is een Global Goals gemeente en ondersteunt deze doelstellingen.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 13

Tabel 1:

Sterkten, Zwakten, Kansen en Bedreigingen (SWOT) economie gemeente Oisterwijk

Sterkten

Zwakten

• • • • • • • • • •

• • • •

• • • • • •

Ligging centraal tussen Brabantse steden. Bereikbaarheid: ligging N65/A58 en NS-treinstation. Fijne woongemeente. Hoge arbeidsparticipatie, lage werkloosheid. Behoorlijk hoge werkgelegenheidsquote (banen/beroepsbevolking). Handel, Zorg, Industrie, landbouw, horeca, bouw. Interessante groep bedrijven in life sciences & health. Hoge bedrijvendynamiek: veel starters per 1.000 inwoners. Groei van de werkgelegenheid is breed over alle sectoren. Kern Oisterwijk heeft een aantrekkelijk en vitaal centrum met hoge binding en toevloeiing. ‘O wat ben je mooi’: Oisterwijkse bossen en vennen. Bedrijventerreinen dragen sterk bij aan de werkgelegenheid. Weinig tot geen leegstand. Concepten voor startups en scale-ups als de Leerfabriek en de Leestenfabriek aanwezig. Relatief hoog inkomen, vermogen en waarde woningen. Gunstig voor de bestedingen. Hoge organisatiegraad binnen het bedrijfsleven. Accountmanagement EZ wordt gewaardeerd.

• • • • • • •

Weinig tot geen bevolkingsgroei. Beroepsbevolking neemt niet meer toe. Hoge demografische druk (vergrijzing en ontgroening). Woningen zijn duur, weinig mogelijkheden voor starters op de woningmarkt. Arbeidsmarkt knelt in alle sectoren. Innovatie is lastig te stimuleren in MKB. Gebrek aan ruimte voor bedrijven, met name kleinere kavels voor het MKB. ROC heeft beperkt aandacht voor het MKB. A58 doorsnijdt Moergestel. Dit bemoeilijkt het betrekken zuidzijde van het dorp. De regio geeft in gesprekken aan de positie van Oisterwijk, buiten de inzet op vrijetijdseconomie en leisure niet altijd scherp te vinden. Processen rondom het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen lopen stroef.

Kansen

Bedreigingen

• • • • • • • • •

• • • • •

Economie blijft vooralsnog groeien (CPB). Brainport en Tilburg groeien: Oisterwijk kan meeliften. Netwerkeconomie en diensten in opkomst. Ontwikkelen extra bedrijventerreinen. Versterken van de bereikbaarheid dorpen (aanpak N65/A58). Toekomstbestendig maken van de bedrijventerreinen. Aantrekkelijke regio voor toerisme en recreatie & leisure. Verdere versterking en uitbouwen van de vrijetijdseconomie. Vergrijzing: kansen voor zorgeconomie (silver economy).

• • •

Vergrijzing zet door: krapte op de arbeidsmarkt neemt toe. Stikstofvraagstuk. Toenemende congestie op de Rijkswegen rond Oisterwijk. Coronasteun die moet worden terugbetaald. Onzekerheden in de economie: oorlogen, internationale spanningen, oplopende inflatie en rente, hogere bouwkosten. Verschillende ruimteclaims, stagnatie uitbreiding bedrijventerrein. Beperkte innovatiekracht kleinbedrijf. Kansen blijven soms onbenut door te weinig organiserend vermogen: te groot voor het servet, te klein voor het tafellaken.

Bron: Sociaaleconomische en commerciële analyse en evaluatie economische visie 2017-2022

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 14

Economische Visie

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 15

3.

Economische visie

Inleiding In dit hoofdstuk geven we de contouren voor de economische visie Oisterwijk 2030 op hoofdlijnen.

In de strategische lijn samenwerking gaan we op zowel de samenwerking binnen de gemeente Oisterwijk als met de regio en de provincie. Op de volgende pagina is dit schematisch weergegeven.

De centrale ambitie voor de gemeente Oisterwijk luidt als volgt.

“Oisterwijk is in 2030 een gastvrije, groene, toekomstbestendige werkgemeente met een goed ondernemersklimaat, een gezonde arbeidsmarkt en een duurzame economie” Strategische lijnen en thema’s De ambitie wordt ondersteund door de volgende drie strategische lijnen: • Toekomstbestendige werkgemeente • Gastvrije gemeente • Samenwerking

Binnen de strategische lijnen toekomstbestendige werkgemeente en gastvrije gemeente komen de volgende thema’s terug. • Ruimte om te ondernemen; • Arbeidsmarkt: voldoende goed opgeleide arbeidskrachten en werk voor iedereen; • Innovatie en duurzaamheid.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 16

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 17

De economische visie rust op drie strategische lijnen die hieronder zijn samengevat. Deze worden in de volgende hoofdstukken nader uitgewerkt.

vrijetijdseconomie. Maar ook binnen deze strategische lijn zijn er uitdagingen op het vlak van arbeidsmarkt en voor wat betreft innovatie en verduurzaming.

Strategische lijn 1: Toekomstbestendige werkgemeente

Voor toerisme en recreatie sluiten we direct aan bij de visie Toerisme en Recreatie die in november 2022 is vastgesteld.

Oisterwijk is meer dan alleen een aantrekkelijk landschap, bossen en vrijetijdseconomie. De gemeente heeft een heel divers en sterk florerend MKB dat actief is in de industrie, bouw en groothandel. Verder is de agrarische sector en met name ook de boomteelt sterk vertegenwoordig. Oisterwijk heeft daarmee veel werkgelegenheid voor mensen met een praktische opleidingen die bovendien flink is gestegen de laatste jaren. Dienstensectoren als zakelijke diensten en ICT zijn bovendien sterk in opkomst. Door de sterke groei van de laatste jaren is er vraag naar uitbreidingsruimte voor het MKB. De uitdaging ligt de komende jaren daarnaast in het verslimmen en verduurzamen van de bedrijven en hun bedrijfsomgeving door het toepassen van nieuwe technieken, materialen en energiezuiniger processen. Ook knelpunten op de arbeidsmarkt maken innovaties noodzakelijk die het werk overnemen of makkelijker maken.

Strategische lijn 2: Gastvrije gemeente Oisterwijk is, naast werkgemeente, ook een fijne woongemeente met een mooi en gevarieerd landschap, de bossen en vennen. Met de slogan ‘O, wat ben je mooi’ wil Oisterwijk ook gastvrij voor recreanten, toeristen en bezoekers die van Oisterwijk willen genieten. Vrijetijdseconomie is dan ook een belangrijke economische drager voor de gemeente Oisterwijk. Een goed voorzieningenniveau voor de eigen inwoners en bezoekers aan de gemeente is belangrijke voorwaarde voor het verder versterken van toerisme en recreatie. Door de dubbele vergrijzing liggen er kansen voor de zorgeconomie. Hierin kunnen ook mooie crossovers worden gemaakt met de

Strategische lijn 3: Samenwerking De gemeente Oisterwijk heeft beperkt invloed op de lokale economie en werkgelegenheid. De economie wordt gemaakt door de bedrijven en instellingen die de gemeente rijk is. Zij zorgen ook voor de banen. De gemeente heeft alleen grip op haar eigen dienstverlening en probeert zo gunstig mogelijke randvoorwaarden te creëren door het vestigingsklimaat te verbeteren. De gemeente is niet in staat om het vestigingsklimaat alleen aan te pakken. Hiervoor is de samenwerking met alle partners in de gemeente nodig. De gemeente werkt samen met de huidige ondernemersorganisaties, maar wil tevens een economisch platform in het leven roepen. Veel van de onderwerpen binnen het vestigingsklimaat overstijgen bovendien de gemeentegrens. Of het nu gaat om de arbeidsmarkt, bereikbaarheid, stimulering van innovatie of de ruimtelijke afstemming over wonen en bedrijventerreinen in veel gevallen is hier regionale samenwerking voor nodig.

Van visie naar actie De strategische lijnen en thema’s zijn de kapstok voor de economie van Oisterwijk. Maar uiteindelijk gaat het erom welke inzet gepleegd moet worden om de ambities en doelen uit de visie te bereiken en het vestigingsklimaat te versterken.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 18

Toekomstbestendige werkgemeente

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 19

4. Toekomstbestendige werkgemeente

Uit de onderzoeken komt naar voren dat met name kleinere en jonge MKB-bedrijven moeite hebben om bedrijfsruimte te vinden. De grotere en meer kapitaalkrachtige bedrijven lukt het beter om uitbreidingsruimte te vinden. Onder meer door ruimte van andere bedrijven te kopen of te huren.

In de gemeente Oisterwijk is de werkgelegenheid bijna net zo groot

als de beroepsbevolking. Daarmee is Oisterwijk zeker een werkgemeente te noemen.

A. Thema Ruimte om te ondernemen

Er zijn dan ook veel mooie MKB-bedrijven die innovatieve producten en diensten aanbieden. Deze bedrijven zorgen voor veel banen in een brede bandbreedte van praktisch opgeleid tot academisch opgeleid. Deze MKB-bedrijven en de werkgelegenheid groeien. De uitdaging is om ruimte te vinden voor bedrijven die willen uitbreiden. Daarnaast moeten bedrijven en de bedrijventerreinen waarop ze zijn gevestigd

verduurzamen. Dit vraag om aandacht voor schoon, heel en veilig, maar ook voor de energietransitie en klimaatadaptatie. Ook innovatie bij bedrijven is nodig. Het MKB-bedrijfsleven moet aanhaken bij trends als digitalisering, dataficatie en circulaire economie.

Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen • Het creëren van meer ruimte op de bedrijventerreinen voor het MKB staat hoog op de agenda. Door de huidige bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken en de beschikbare ruimte optimaal te benutten en door nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen. • Met de partners in het buitengebied werken we actief samen aan de Visie Buitengebied. De inzet voor de agrarische sector is daarbij verdere verduurzaming en inzet op circulaire landbouw onder voorwaarde van een goed verdienmodel. De gemeente Oisterwijk beschikt in totaal over vijf

In de gemeente Oisterwijk zijn bedrijven uit de industrie, bouw en

bedrijventerreinen. De meeste bedrijventerreinen zijn al voor langere

groothandel sterk vertegenwoordigd in de productiestructuur.

tijd volledig uitgegeven. De laatste kavels op bedrijventerrein

Bovendien is de werkgelegenheid sterk gegroeid in deze branches,

Laarakkers zijn redelijk recent uitgegeven. Op bedrijventerrein

met name in de industrie. Het merendeel van deze bedrijven is actief

Hopveld II is er nog beperkt ruimte beschikbaar. Ook op

op de bedrijventerreinen in Oisterwijk, Moergestel en Haaren. Deze

bedrijventerrein Kerkhoven is nog ruimte, maar deze kavels betreffen

bedrijventerreinen zijn in de gemeente goed voor ruim een kwart van

particulier aanbod, met beperkte mogelijkheden. Deze worden al

alle banen.

geruime tijd aangeboden. Tegelijkertijd zijn er ook steeds meer startende ondernemers. Dit gaat van ZZP’ers tot en met innovatieve

De MKB-bedrijven zijn belangrijk voor Oisterwijk en de gemeente wil

startups en scale-ups. Ook voor deze bedrijven is ruimte om te

ze graag behouden. Door de groei bij het bedrijfsleven is er vraag

ondernemen een belangrijke vestigingsplaatsvoorwaarde.

naar meer bedrijventerreinen. Economisch visie Oisterwijk 2030 | 20

De ambitie luidt als volgt:

In de gemeente Oisterwijk kunnen bedrijven beschikken over passende en toekomstbestendige huisvesting. Ruimte voor uitbreiding bedrijventerreinen Het uitgangspunt voor nieuwe bedrijventerreinen is dat we vraaggericht ontwikkelen. Dat wil zeggen dat de bedrijfskavels in eerste instantie zijn bedoeld voor bedrijven uit de gemeente Oisterwijk. Uit diverse onderzoeken komt een aanvullende vraag naar

bedrijventerreinen naar voren van 8 tot 10 ha tot en met 2030. Dit is inclusief de ruimte die extra nodig is door transformatie van werken naar wonen. De gemeente is een aantal jaar bezig om een nieuwe bedrijfskavels te kunnen aanleggen. In de kern Oisterwijk wordt extra ruimte gezocht op een tweetal locaties om te komen tot uitbreiding. Het betreft locaties ten noorden van bedrijvenpark Laarakkers en Kerkhoven en aan de Bedrijfsweg. In Moergestel gaat het om De Sonman II. Een integrale aanpak is essentieel om de duurzaamheid, bereikbaarheid en leefbaarheid van onze bedrijventerreinen te waarborgen. Niet alleen voor potentieel nieuwe locaties maar ook

Figuur 5 Bedrijventerreinen en potentiële ontwikkeling.

voor de revitaliseringsmogelijkheden van de huidige locaties in beeld te brengen. De inbreng van belanghebbenden dient hierin te worden meegenomen.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 21

Het uitgangspunt voor deze nieuwe bedrijventerreinen is dat ze

•

Een duidelijke visie op de bedrijventerreinen die grond- en

kwalitatief goed landschappelijk worden ingepast en goed verbonden

vastgoedeigenaren uitnodigen om te investeren in de functie

worden met het landschap.

bedrijven;

We zijn daarnaast zuinig op onze bestaande bedrijventerreinen en

•

Kritisch te zijn met het toelaten van functies die een lage

streven we daar naar revitalisering. Hier liggen opgaven om te

milieucategorie nodig hebben en die te mengen zijn met wonen,

verdichten, te verduurzamen en te vergroenen.

denk aan: sportscholen, uitvaartcentra, binnenspeeltuinen, tandartspraktijken, fysiotherapie. •

Bedrijventerreinen zijn toekomstbestendig Optimaal ruimtegebruik en kansen voor revitalisering (verdichting)

Meervoudig ruimtegebruik: door functies te stapelen of in de tijd ruimte beter te gebruiken.

•

Het gesprek (blijven) voeren met bedrijven die qua aard en schaal Oisterwijk ontgroeien. Versnippering op terreinen voorkomen in

De bedrijventerreinen in de gemeente Oisterwijk kunnen niet steeds

het kader van efficiency, veiligheid en duurzaamheid en daarom

maar worden uitgebreid. De ruimtelijke mogelijkheden zijn nu

inzetten op concentratie. Verplaatsing van deze bedrijven kan

eenmaal beperkt. Bedrijventerreinen in onze gemeente zijn van

schuifruimte opleveren. In regionaal verband proberen we hier

essentieel belang voor de economische ontwikkeling en

sturing aan te geven o.a. door een vernieuwd afsprakenkader

werkgelegenheid.

bedrijventerreinen Hart van Brabant.

We zetten daarom in op revitalisering van de huidige bedrijventerreinen. Nu zijn de bestaande Oisterwijkse

Daarnaast komen er de komende jaren veel opgaven en

bedrijventerreinen al redelijk verdicht. Het leegstandspercentage ligt

ontwikkelingen op de bedrijventerreinen af. In onze

ver onder frictieniveau. Maar desondanks zijn er mogelijkheden om

duurzaamheidsagenda zijn de volgende drie thema’s benoemd:

ruimte te vinden voor bedrijven die vanwege hun milieucategorie ook

Energietransitie (RES), circulaire economie en klimaatadapatie. Hier

echt op een bedrijventerrein gevestigd moeten zijn.

zetten we samen met het bedrijfsleven op in. Waar mogelijk koppelen we Midpoint Brabant en het bedrijfsleven.

We onderzoeken de volgende mogelijkheden om op bestaande bedrijventerreinen ruimte te creëren: •

Gedegen nader onderzoek van onze bedrijventerreinen is noodzakelijk, rekening houdend met diverse belanghebbenden waaronder: ondernemers, omwonenden en maatschappelijke organisaties.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 22

Juiste bedrijf op de juiste plek

Klimaatadaptatie

Het uitgangspunt is om het juiste bedrijf op de juiste plek te

Daarnaast zijn maatregelen nodig voor klimaatadaptatie.

huisvesten. In het nieuwe uitgiftebeleid wordt hierop gestuurd door

Bedrijventerreinen zijn gevoelig voor hittestress en wateroverlast

criteria aan te leggen, waarop bedrijven kunnen scoren. Te denken

door de relatief hoge mate van verstening. De Visie Openbare Ruimte

valt aan herkomst uit de eigen gemeente, de milieucategorie,

(2023) geeft aan: "Bij het (her-)inrichten en beheren integreren of

ruimtegebruik, bijdrage aan een circulaire economie, maatschappelijk

verbeteren we waar mogelijk de kansen voor klimaatadaptatie."

verantwoord ondernemen, enzovoort. Op de bestaande

Voorbeelden hiervan zijn vergroening van bedrijventerreinen, zowel

bedrijventerreinen is het moeilijker hierop te sturen, maar ook daar

in de openbare ruimte als op de private terreinen, het ontkoppelen

kijken we naar mogelijkheden om bedrijven op een betere plek te

van regenwater van de riolering en de aanleg van waterberging.

huisvesten. In samenwerking met Regio Hart van Brabant voeren we hierover het gesprek en maken we afspraken.

Circulaire economie De ambitie is om de economie steeds meer circulair te maken. In een

Energietransitie

volledig circulaire economie bestaat afval in feite niet. Afval is

Bedrijventerreinen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de

namelijk ook weer een grondstof om nieuwe producten te maken.

energietransitie door bedrijfspanden beter te isoleren, meer

Belangrijk is dat circulaire materialen worden gebruikt, producten aan

energiezuinige productieprocessen en door te elektrificeren.

het eind van hun levenscyclus worden hergebruikt en zeldzame

Bedrijfsdaken kunnen worden ingezet voor de opwek van zonenergie.

grondstoffen worden teruggewonnen. Daarnaast dient de levensduur

Hier liggen zeker nog kansen in Oisterwijk, want veel bedrijfsdaken

van producten verlengd te worden o.a. door repareren of reviseren.

zijn nog onbenut voor zonne-energie. Daarbij moeten wel de

Hiervoor zijn naast ruimte ook arbeidskrachten en expertise nodig.

problemen met het elektriciteitsnet worden opgelost. Dat is nu vol,

Het Planbureau voor de Leefomgeving verwacht wel dat voor een

waardoor veel bedrijven niet meer kunnen worden aangesloten. We

volledig circulaire economie in 2050 tenminste 40% meer ruimte voor

blijven in gesprek met de netbeheerder Enexis en zoeken naar

bedrijven nodig is dan nu.1 Deze extra ruimte is bijvoorbeeld nodig

tussentijdse oplossingen. Zo willen we onder meer gaan onderzoeken

voor het opslaan van herwonnen grondstoffen en producten aan het

of we Smart Energy Hubs kunnen realiseren op de

eind van hun levenscyclus en voor reparatiewerkzaamheden.

bedrijventerreinen, zodat we toch bedrijven kunnen blijven aansluiten.

1

PBL (2023) Ruimte voor circulaire economie, Ruimtelijke implicaties van een circulaire economie.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 23

Agrarische sector De agrarische sector is twee keer zo sterk vertegenwoordigd in de Oisterwijkse economie in vergelijking met de Nederlandse economie. In Oisterwijk en met name rondom de dorpen Moergestel en Haaren is de land- en tuinbouw nog altijd een belangrijke sector. Ten noorden van Oisterwijk en rond Haaren is vooral de boomteelt sterk vertegenwoordigd, maar ook in de buurgemeenten Tilburg, rond Udenhout en Berkel-Enschot en in de gemeente Boxtel is het nodige aan boomteelt te vinden. Veehoudende bedrijven zitten met name ten oosten en zuiden van Moergestel en ten oosten van Haaren. Daarnaast zitten verspreid door de gemeente diverse tuinbouwbedrijven met onder meer fruitteelt.

In de visie buitengebied zijn de Molenakkers en De Logt aangewezen als gebieden waar de agrarische sector voorrang heeft op andere functies. Daarnaast is een potentieel Boomteeltontwikkelgebied aangewezen rond de kern Haaren en de N65. In andere delen van het buitengebied zoeken wij de komende jaren naar de balans voor de verschillende functies: landbouw, natuur, toerisme en wonen. De sector kan een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken op het gebied van bodem, water en biodiversiteit. Er is al jarenlang ervaring opgedaan met de landbouwtransitie. Veel bedrijven zijn overgeschakeld van veehouderij naar boomteelt, akkerbouw of biologische teelt. Andere bedrijven hebben hun bedrijven verbreed met winkels, zorg, kinderopvang of onderhoud van natuur en landschap. Daarnaast heeft de sector te maken met stoppende bedrijven waarbij het vraagstuk welke (economische) functie zich opwerpt. Veehouderij: extensiveren en ruimte voor verbreding Voor de bedrijven die vee houden, liggen verruiming van uitbreidingsmogelijkheden moeilijk. Het belang van natuurwaarden en natuurbescherming gaan steeds zwaarder wegen. De uitstoot van stikstof, de mate waarin mest mag worden uitgereden en de aankomende regelgeving omtrent water (kaderrichtlijn water) perkt de huidige groei van uitstoot in. Dit betekent dat de grenzen aan de groei zijn bereikt.

Zowel landelijk, provinciaal en lokaal wordt bekeken of de veehouderij kan extensiveren en meer natuur inclusief kan gaan werken, met behoud van voldoende verdienvermogen. Dit betekent dat bedrijven meer grondgebonden moeten worden, om zo de kringloop te sluiten of overschakelen naar meer natuur inclusief ondernemen. Doordat geconcurreerd wordt in een Europese markt met concurrentie op prijzen is dat een grote uitdaging. De opbrengsten gaan immers omlaag en de kosten omhoog.

Figuur 6 Overzicht agrarische sector in de gemeente Oisterwijk, 2021

Op Europees en nationaal niveau worden hier gesprekken over Economisch visie Oisterwijk 2030 | 24

gevoerd. Op regionaal en gemeentelijk niveau zal daarom ruimte voor nieuwe verdienmodellen gevonden moeten worden, door bijvoorbeeld de regionale ketens te sluiten en het lokale agrarisch product meer in de regio af te zetten. Een andere mogelijkheid is om meer ruimte te krijgen voor verbreding van activiteiten.

Boomteelt: Innovatieve sector De boomteelt in dit gebied heeft van oorsprong een relatie met de bodemgesteldheid die hiervoor zeer geschikt is. Deze relatie is na verloop van tijd steeds meer naar de achtergrond verdwenen. De laanboomteeltsector is bijvoorbeeld verder gegroeid als gevolg van toenemende mechanisatie. Door de mechanisatie zijn ruimere plantafstanden tussen de bomenrijen benodigd, waardoor het ruimtegebruik van de kwekerijen toeneemt. Ook zijn door veredeling rassen gekweekt die beter gedijen onder specifieke omstandigheden. Breed in Nederland en Europa zijn ambities om meer bomen en groen aan te planten in het kader van klimaatadaptatie en CO2-opname. Er liggen dus volop economische kansen voor deze branche. De bedrijven hebben zich verenigd in de Treeport-werkgroep MiddenBrabant (Udenhout-Haaren). Ingezet wordt op clustering van de sector vanwege de logistiek, maar ook om te zorgen dat het landschap niet te versnipperd wordt.

De boomteelt in Oisterwijk en de rest van Brabant is zeer innovatief en heeft de ambitie een stevige positie in Europa te krijgen. Tegelijkertijd is de branche zich zeer bewust van haar relatie met de omgeving. Er wordt stevig ingezet op innovatie en verduurzaming door onder andere: • • • • • •

Digitalisering en robotisering; Duurzaam watermanagement; Kwaliteit van bodem en substraat; Veredeling en plantgezondheid; Circulariteit; Duurzame inzet gewasbescherming (vermindering bestrijdingsmiddelen, natuurlijke bestrijdingsmiddelen); • Arbeidsmarkt en opleidingen; • Maatschappelijk verantwoord ondernemen. Doordat de sector sterk leunt op de export, is de situatie op de wereldmarkt ook van belang. Voor de sector is naast ruimte ook een goede bereikbaarheid noodzakelijk. De sector brengt namelijk veel logistiek met zich mee. We blijven in gesprek in gesprek met de sector. Dit doen we door samen met Zundert in gesprek te zijn, met Treeport. En door in de Groenblauwe Gebiedsgerichte Aanpakken boomteelt en natuur inclusieve veehouderij prominent op de agenda te plaatsen.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 25

B. Thema Arbeidsmarkt Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen • We werken lokaal en in regionaal verband aan een goed functionerende arbeidsmarkt samen met het bedrijfsleven en het onderwijs. • Waar nodig brengen we bedrijven en onderwijs bij elkaar en dragen we bij aan promotie van werken in de techniek. • Bijzondere aandacht is gericht op het behoud van jongeren en jonge gezinnen voor de lokale arbeidsmarkt. De woningmarkt is daarbij een belangrijke factor. • Iedereen die dit wil en kan moet een betaalde baan kunnen krijgen. Ook bij een afstand tot de arbeidsmarkt. • De inzet van werknemers uit andere Europese landen lost grote knelpunten op in de arbeidsvraag van een aantal belangrijke sectoren in Oisterwijk en levert daarbij een bijdrage aan de welvaart. Een fatsoenlijke huisvesting van deze werknemers is daarbij het uitgangspunt. Ondernemers en gemeente dragen hiervoor samen verantwoordelijkheid.

De ambitie luidt als volgt:

MKB-bedrijven in Oisterwijk beschikken over goed gekwalificeerd personeel. Samen met het onderwijs investeren zij om vraag en aanbod beter te laten aansluiten. Daarnaast verandert het werk steeds sneller door technologische ontwikkelingen. Zo zijn digitalisering en robotisering belangrijke trends in steeds meer sectoren. Dit vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden bij werknemers. Met het 2College Durendael is er in Oisterwijk breed voortgezet onderwijs aanwezig. Voor middelbaar en hoger beroepsonderwijs en universiteiten is Oisterwijk aangewezen

op onderwijsinstellingen in de wijdere omgeving: mbo-opleidingen: ROC Tilburg, ROC, Koning Willem I college (Den Bosch) en ROC Summa (Eindhoven) en Yuverta en Sint Lucas in Boxtel en Hogescholen: AVANS, SintLucas, Fontys, Design Academy en Universiteiten: University of Technology Eindhoven, Tilburg University, JADS.

De beroepsbevolking is aan het vergrijzen en ontgroenen. Hierdoor vertrekken er meer mensen uit het arbeidsproces dan er toetreden.

Bedrijven en onderwijs werken samen aan opleidingen

In tijden van hoogconjunctuur zal dit in steeds meer sectoren leiden

Door de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt regionaal te

tot krapte op de arbeidsmarkt. Krapte speelt in meer of minder mate

verbeteren, wordt Oisterwijk als vestigingsplaats voor bedrijven

in bijna alle sectoren. Werkgevers zullen daarom steeds creatiever

aantrekkelijker, wordt de instroom van geschikt personeel bevorderd

moeten zijn om aan voldoende personeel te komen en bereid moeten

en kan beschikbaar arbeidspotentieel beter worden benut. Bovendien

zijn om andere doelgroepen te betrekken in arbeidsproces.

draagt het bij aan een betere infrastructuur voor een leven lang ontwikkelen. In Oisterwijk is een aantal werkgevers al actief bezig met het verbeteren van de instroom en het ontwikkelen van vaardigheden van hun personeel. Een aantal bedrijven en sectoren

heeft bedrijfsscholen. De ROC's zorgen daarbij voor het onderwijs.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 26

Ook is het belangrijk dat de jeugd bekend is met de kansen op de

Voldoende betaalbare woningen om (potentieel) personeel en

arbeidsmarkt van Oisterwijk. Zo kan al in een vroeg stadium de

jongeren aan Oisterwijk te binden

opleidingskeuze worden beïnvloed.

Ingegeven door de krappe regionale arbeidsmarkt stelt de gemeente

Om de aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt te

als doel om het arbeidsaanbod te vergroten. Een gevarieerd

verbeteren is een intensievere samenwerking tussen het bedrijfsleven

woningaanbod kan helpen om starters op de woningmarkt aan

en de onderwijsinstellingen, belangrijk. Bedrijven kunnen hier zelf

Oisterwijk te binden en arbeidskrachten van buiten naar Oisterwijk te

een belangrijke rol in spelen door stageplaatsen, praktijkplaatsen en

trekken. In de Woonzorgvisie Oisterwijk 2022 – 2027 wordt benoemd

afstudeerplekken aan te bieden. De gemeente wil dit stimuleren in de

dat de gemeente een gevarieerde bevolkingsopbouw wil houden. Met

rol van verbinder.

name de doorstroming op de woningmarkt moet op gang komen. Jonge starters op de Oisterwijkse woningmarkt hebben een voorkeur

Iedereen doet mee op de arbeidsmarkt

voor koop. Het betaalbaar woningaanbod voor de (koop)starter

Voor kwetsbare groepen of mensen met een achterstand tot de

vergroten, is daarom een van de doelen. Het gaat daarbij zowel om

arbeidsmarkt moet de verbinding worden gezocht met de

woningen voor tweeverdieners als om sociale koopwoningen voor

arbeidsmarkt. Onder deze groepen zit veel onbenut potentieel van

alleenstaande starters. Met de woningbouwcorporaties worden

werknemers die een oplossing kunnen bieden voor knelpunten in het

jaarlijks prestatieafspraken gemaakt. Ook hier is het doel

personeelsaanbod. De gemeente zet zich actief in om werkgevers

doorstroming op de woningmarkt door meer betaalbare woningen te

met deze groep in contact te brengen. Initiatieven vanuit het

realiseren.

bedrijfsleven om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk toe te leiden, moedigen we dan ook aan. Dit doen we onder

Arbeidsmigranten worden goed gehuisvest

meer gezamenlijk met buurgemeenten vanuit het Werkgevers

Voor veel ongeschoold en praktisch geschoold werk in de agrarische sector, de industrie, bouw en logistiek lukt het onvoldoende om arbeidskrachten in Nederland te vinden. Veel van dat werk is relatief eenvoudig en relatief laagbetaald. Deze branches draaien daarom voor een deel op de inzet van arbeidsmigranten van landen waar het loonniveau lager ligt. Zo ook in Oisterwijk, waar naar schatting 300 – 600 arbeidsmigranten werkzaam zijn. Dit heeft op zijn beurt weer geleid tot vraagstukken op de toch al krappe woningmarkt. Het uitgangspunt is dat arbeidsmigranten op een fatsoenlijke manier zijn gehuisvest. Dit is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de werkgevers en de uitzendbureaus. De gemeente ondersteunt met heldere kaders en met het ruimtelijk beleid. We hebben dit vastgelegd in het beleidskader huisvesting arbeidsmigranten (2021).

Servicepunt Midden-Brabant (WSP Midden-Brabant) en via de WSDgroep die namens de gemeente mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ondersteunt met het vinden van werk. Werkgevers worden ook gestimuleerd sociaal en maatschappelijk verantwoord te ondernemen.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 27

Hierin zijn de kwaliteitseisen criteria benoemd waaraan de werkgevers en de huisvesting zelf aan moeten voldoen. Daarnaast zijn mogelijke locaties aangewezen voor short- en midstay huisvesting, dit zijn op agrarische bedrijven, op of aan de rand van bedrijventerreinen, in of aan de rand van woonkernen, in leegstaande panden in het buitengebied of op te transformeren recreatieparken.

C.

Thema: Innovatie en duurzaamheid

Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen • Start-ups en scale-ups zijn de toekomstige dragers van de economie van Oisterwijk en brengen vernieuwing. Het is belangrijk deze bedrijven te ondersteunen waar nodig door te weten wat er speelt en toegang te geven tot de juiste netwerken. • Verduurzaming van bedrijfspanden en productieprocessen is belangrijk en wordt gestimuleerd. • De innovatieprogramma’s en -netwerken in de regio en de provincie zijn bekend en toegankelijk voor Oisterwijkse bedrijven. • De verduurzaming van de veehouderij wordt verder doorgezet. • De boomteeltsector wordt ondersteund bij haar innovaties door regionaal verbindingen te leggen.

en verduurzamen door met name informatie over projecten en regelingen die beschikbaar zijn te verzorgen. De ambitie luidt als volgt:

Het MKB, scale-ups en start-ups in Oisterwijk zijn klaar voor de toekomst door innovatie. Hiervoor hebben ze toegang tot kennis en werken ze samen aan producten en diensten. Start-ups en scale-ups zijn in beeld en worden gefaciliteerd Er is een hoge ondernemersgeest in Oisterwijk. Er starten bovengemiddeld veel bedrijven. Met name in de zakelijke diensten, zorg, handel en persoonlijke diensten is het aantal starters bovengemiddeld. De gemeente heeft ook een aantal mooie startende innovatieve bedrijven (start-ups) en bedrijven die doorgroeien (scale-ups). Deze bedrijven zorgen voor nieuwe dynamiek in de economie en worden werkgevers van morgen. Start-ups en scale-ups zijn vaak de toekomstige dragers van de lokale economie. Veel van deze bedrijven hebben te maken met specifieke vraagstukken voor wat betreft toegang tot kennis en financiering van de onderneming. Samen met regionale partners als

Voor de grote transities is innovatie van cruciaal belang. Oisterwijk ziet hiervan het belang en wil daarom ook vooral een slimme en daarmee duurzame werkgemeente zijn. Dat wil zeggen dat we bedrijven en instellingen wijzen op de mogelijkheden voor innovatie

Braventure, Midpoint Brabant en de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij brengen we daarom de start-ups en scale-ups in Oisterwijk in beeld. Afhankelijk van de vraagstukken die er leven verwijzen we innovatieve bedrijven door naar de regionale en provinciale infrastructuur die hiervoor is ingericht.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 28

Een belangrijk vraagstuk voor de startende bedrijven is huisvesting.

hogescholen. Voor veel bedrijven uit het Midden- en Kleinbedrijf zijn

Veel van deze ondernemers zijn nu nog gevestigd aan huis, maar

veel van deze instellingen en regelingen en de route ernaartoe

willen (op termijn) doorgroeien naar een formele werklocatie. Hier

onbekend. Wij willen deze kennisinfrastructuur ontsluiten voor de

liggen voor Oisterwijk mooie kansen. Grote pluspunten van Oisterwijk

bedrijven die dit nodig hebben door informatie te ontsluiten en te

zijn het NS Station en de aanwezigheid van huisvestingsconcepten

delen.

waar innovatieve bedrijven ruimte kunnen vinden zoals de Leerfabriek KVL en de Leestenfabriek. We willen kijken of dit aanbod

Verduurzaming van bedrijfspanden en productieprocessen

verder uit te breiden is in Oisterwijk.

wordt gestimuleerd Het is belangrijk dat bedrijven om zorgvuldig omgaan met energie en

Ontsluiten van diensten en netwerken gericht op innovatie

grondstoffen. Grote energiegebruikers hebben zelfs een wettelijke

Voor de grote transities is innovatie van cruciaal belang. Innovatieve

energiebesparingsplicht waarover ze elke vier jaar moeten

bedrijven uit het MKB hebben vaak moeilijk toegang tot

rapporteren aan het Rijk.2 In Oisterwijk zijn er weinig van dit soort

kennisinfrastructuur, financiering en subsidies. Vaak komt dit omdat

grote energieverbruikers. Toch streven we na dat ons bedrijfsleven

ze vooral druk zijn met hun product of dienst en onvoldoende weten

duurzaam, energiezuinig en circulair onderneemt.

waar ze met hun vragen terecht kunnen. Daarnaast werkt

Bij de energietransitie gaat het erom dat bedrijven worden

regelgeving op het gebied van ruimtelijke ordening en vergunningen

geïnformeerd over de mogelijkheden om hun bedrijfspand en

belemmerend (met name in het buitengebied). Clustering van

productieproces te verduurzamen. Daarnaast zullen er gerichte acties

bedrijven en instellingen is van belang voor innovatiekracht. Binnen

worden uitgevoerd om bedrijven te stimuleren energiebesparende

de speerpuntensectoren ontstaat deze verbinding en daarmee kansen

maatregelen te laten nemen en te investeren in duurzame energie

voor innovatie. Innovatieve clusters, zoals het boomteeltcluster, zijn

opwekking.

gebaat bij een goede samenwerking met kennisinstellingen of –

Ook waar het gaat om circulair ondernemen hebben we als gemeente

faciliteiten, een sterk onderscheidende vestigingsplaatsfactor,

niet alle kennis en kunde in huis. Wel zullen wel zorgen dat we de

bedrijven in een productieketen die elkaar nodig hebben en/of een

kennis en kunde binnenhalen en de bestaande initiatieven en

aantal sterke, trekkende bedrijven.

regelingen ook naar Oisterwijk halen. Een programma waarbij we

De regio rondom Oisterwijk beschikt over een uitgebreid netwerk van

bijvoorbeeld kunnen aansluiten is Symbiosis voor growth waarin

kennisinstellingen en programma’s die innovatieve bedrijven kunnen

bedrijven worden geholpen met het verduurzamen van hun product

ondersteunen. Denk daarbij aan de Brabantse

en/of dienst. Daarbij worden met name ook bedrijven aan elkaar

Ontwikkelingsmaatschappij (BOM), Midpoint Brabant, maar ook

gekoppeld.

Eindhoven University of Technology, Tilburg University, JADS en de

2

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) Energiebesparingsplicht.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 29

Verduurzaming veehouderij In de veehouderij wordt enerzijds ingezet op mogelijkheden om over te schakelen naar meer extensieve en circulaire vormen van landbouw die grondgebonden zijn. Ook zijn er mogelijkheden om het agrarisch bedrijf te verbreden met nevenactiviteiten, mits deze ondergeschikt zijn, passen in het buitengebied en niet concurreren met het stedelijk gebied. Er kan bijvoorbeeld worden verbreed naar verkoop van eigen en streekproducten, kleinschalige verblijfsrecreatie of zorg. Tevens zal worden ingezet op innovaties zoals moderne stalvloeren, luchtwassers en andere soorten veevoer. Samen met de sector wil Oisterwijk kijken wat er nodig en mogelijk is.

Door bedrijven in de keten met elkaar in contact te brengen wordt de innovatiekracht verhoogd. Hier liggen met name opgaven voor het bedrijfsleven zelf en voor de ZLTO als brancheorganisatie. De overheid kan hierbij faciliteren door verbindingen te leggen en te helpen bedrijven zich te verenigen. We versterken ook de samenwerking met organisaties als Midpoint Brabant en de BOM die kunnen helpen om de innovaties te versnellen. Daarnaast willen we in dit kader projecten ontwikkelen waarvoor we een bijdrage kunnen krijgen uit het Regionaal Klimaatfonds (REKS) dat eind januari 2024 van start is gegaan.

De volgende ambitie hebben we geformuleerd:

Oisterwijk heeft in 2030 een duurzame en toekomstbestendige agrarische sector, we geven ruimte aan verbreding en zetten in op verduurzaming. Innovaties boomkwekerijen In de boomteelt is innovatie van groot belang, met als doel om te verduurzamen. Het gaat daarbij om digitalisering en robotisering waardoor er slimmer kan worden bewaterd en mest. Daarnaast worden soorten veredeld zodat ze beter bestand zijn tegen nieuwe klimatologische omstandigheden en ziekten. Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen kan hiermee worden terug gebracht. Daarnaast wordt gekeken of efficiënter met de ruimte kan worden omgegaan door meer verticaal te kweken. In de boomteelt is ketensamenwerking van groot belang. In Brabant liggen hiervoor goede kansen. In Midden-Brabant (Treeport werkgroep MiddenBrabant), maar ook in West-Brabant (Treeport Zundert) zit veel kennis.

Figuur 7 Voorbeeld verticaal kweken

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 30

Wat kan Midpoint Brabant bijdragen aan toekomstbestendige werkgemeente Midpoint Brabant is de uitvoeringsorganisatie van de regio Hart van Brabant en kan uit de volgende programmalijnen en projecten bijdragen aan het toekomstbestendig maken van de economie van de gemeente Oisterwijk, door het koppelen van ondernemers aan deze programma’s. Bedrijventerreinen toekomstbestendig - Green deals bedrijventerreinen - Het groene pad (klimaatadaptatie) - Grijs water: (klimaatadaptatie) - Klimaatsafari’s (klimaatadaptatie) Talentontwikkeling - Werkgeversservicepunt UWV - Leerwerkloket Midden-Brabant - Techniekcoalitie - Deltaplan Techniek - Digivaardigheden mkb medewerkers Innovatie/Digitalisering - Smart MKB: data gedreven ondernemen, cybersecurity - Start-up ondersteuning (Start-up Readiness Program: Modules: Ready, Game, Set, Match) - Stimulering Innovatie in de Regio (SIR) van de provincie Noord-Brabant Verduurzaming - CIRCO Tracks: advies over het circulair maken van de onderneming - Symbiosis4Growth: uitwisselen van restmaterialen en –energie - Up new (circulariteit)

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 31

Gastvrije gemeente

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 32

5. Gastvrije gemeente In de economie draait het niet alleen meer om winstmaximalisatie, werk, inkomen en materiële zaken. Steeds meer wordt ingezet op brede welvaart waarbij economie en werk in evenwicht zijn met

natuur, duurzaamheid, gezondheid, leefbaarheid en sociale samenhang en inclusie. Het profiel van Oisterwijk sluit goed aan bij de brede welvaart en de gemeente zet er dan ook in deze economische visie hierop in. Het is namelijk fijn wonen in Oisterwijk, met de rust van een dorp, maar tegelijkertijd met stedelijke voorzieningen. Daarbij hoort ook een goede detailhandelsstructuur. De gemeente Oisterwijk is ook een gastvrije gemeente. De gemeente heeft bezoekers aan onze gemeente dan ook veel te bieden. In de eerste plaats de bossen en vennen, maar daarnaast ook het aantrekkelijke centrum van Oisterwijk en een gevarieerd buitengebied. Toerisme en recreatie is dan ook een van economische pijlers onder onze economie. Binnen het thema gastvrije gemeente liggen er ook kansen voor de zorgeconomie. De Nederlandse bevolking vergrijst en zal steeds meer zorg nodig hebben. Oisterwijk heeft een sterke zorgsector en een

Figuur 8 Centrum- en winkelgebieden

sterke vrijetijdseconomie. Hier zijn voor de vrijetijdseconomie mooie crossovers in te maken. Daarnaast liggen er kansen voor MKBbedrijven die producten ontwikkelen gericht op de zorg.

Economisch visie Oisterwijk 2030 | 33

A. Thema ruimte om te ondernemen Wat draagt deze visie bij en wat gaan we anders doen • De uitgangspunten van de detailhandelsstructuurvisie Gemeente Oisterwijk 2016 blijven van kracht: - Inspelen op relevante trends; - Kwaliteit boven kwantiteit; - Versterking van de gunstige positie van het centrum van Oisterwijk; - Behoud van een heldere hoofdstructuur waar we onderzoeken of het kernwinkelgebied opnieuw benoemd moet worden door aanloopstraten bv niet als kern te benoemen om leegstand te voorkomen; - Borging van de (boodschappen)centra in de kernen Haaren en Moergestel; - Voor Haaren is het uitgangspunt dat detailhandel geconcentreerd wordt in de gemengde bedrijfsomgevingen. De detailhandelsvoorzieningen worden geconcentreerd in het gebied rondom het Monseigneur Bekkersplein, de Kerkstraat en de Driehoeven. •