Document · PDF

Bijlage 1 Meerjarenperspectief Grondexploitaties 2025

RAAD 2 juli 2026, gemeente OisterwijkBij agendapunt: Meerjarenperspectief grondexploitaties 2025 - Aangenomen15.768 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

uitgevallen, en doordat er in de grondexploitatie geen plankosten worden

Haaren. Het ontbreken van veel gegevens omtrent grondgebruik

geboekt.

alsmede het ontbreken van concrete uitgangspunten waarop de

oorspronkelijke raming is gebaseerd maakt dat er niet beter kon

Hoewel er nog één kavel niet is verkocht, zijn deze inkomsten wel in de

worden geraamd.

grondexploitatie

Plankosten en voorbereiding en toezicht vervallen. Deze posten zijn in

afgesloten per 31-12-2025. De kavel zelf gaat tegen taxatiewaarde naar

de grondexploitatie opgenomen als percentage van de kosten van

de balans en zal ter zijner tijd worden verkocht.

verwerkt,

zodat

grondexploitatie

kan

worden

bouw- en woonrijp maken.

6.5. Beekdal 2.0 Haaren Projectomschrijving De grondexploitatie Beekdal is in 2021 aan de gemeente Oisterwijk overgedragen. Op de locatie Beekdal te Haaren is een sporthal gesloopt en is

een

nieuw

bestemmingsplan

vastgesteld.

2021

een

grondreserveringsovereenkomst met Woningcorporatie Woonveste en een CPO-initiatief Stichting Beekdal 2.0 afgesloten. Afgesproken is dat Woningcorporatie Woonveste 7 sociale huurwoningen realiseert. Stichting Beekdal 2.0 ontwikkelt op locatie 7 middeldure of dure woningen. De sociale huurwoningen en de vrije sector woningen zijn inmiddels gerealiseerd. Voortgang Het project is inmiddels gereed. De grondexploitatie kan per 31-12-2025 worden afgesloten. Verschillenanalyse De inrichtingskosten zijn allemaal gemaakt De verschillen zijn beperkt. Kosten

1-1-2025

Verwervingen

€

85.199

Onderzoek en milieukosten

€

Sloopkosten

€

30.388

Saneringskosten

€

Grondwerk

€

Bouwrijp maken

€

277.966

€

277.966

€

Woonrijp maken

€

109.548

€

127.581

€

18.033

C iviele constructies en kunstwerken

€

139.353

€

139.353

€

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€

271

€

271

€

Plankosten

€

92.541

€

86.172

€

-6.369

Geen plankosten

Voorbereiding en toezicht

€

4.549

€

-4.549

Geen plankosten

Planschade

€

Bovenwijkse voorzieningen

€

Fondsvorming

€

Fiscale kosten

€

Overige kosten

€

18.505

€

18.505

€

Rente boekwaarde

€

2.366

€

2.394

€

Opbrengsten

1-1-2025

1-1-2026

Verschil

Opbrengsten woningbouw

€

Opbrengsten niet woningbouw

1-1-2026

700.239

€

Verschil 80.346

€

30.388

700.239

€

Toelichting -4.853

€

Lagere verwerving

Projectgebonden risico’s Er zijn geen projectgebonden risico’s meer het project wordt afgesloten. Kanttekeningen

Hogere aanbesteding dan geraamd

Er zijn geen kanttekeningen meer bij dit project.

Resultaten Het resultaat op contante waarde is ten opzichte van 2025 gelijk gebleven met een tekort op contante waarde van € 61.649.

Toelichting

6.6. Pannenschuur Buiten Projectomschrijving In Pannenschuur Buiten zijn inmiddels alle zelfbouw kavels van fase I overgedragen aan de kopers en zijn de opbrengsten gegenereerd. De laatste 5 kavels zijn inmiddels verkaveld, maar kunnen nog niet verkocht worden. Om de uitgifte mogelijk te maken moet een agrarisch bedrijf worden verplaatst of de bedrijfsmatige activiteiten worden gestopt. De verplaatsing of beëindiging is niet alleen nodig voor dit project, maar ook voor het facilitaire project Pannenschuur IV. Gesprekken met de eigenaar lopen. De eigenaar heeft inmiddels zijn vergunning voor het houden van dieren ingetrokken. Hierdoor wordt het mogelijk om de resterende kavels uit te geven. Hierbij zal worden gekeken of de uitgifte van de kavels in de huidige vorm nog past binnen de veranderende uitgangspunten van deze tijd. Dit zal in 2026 worden opgepakt. De gemeente heeft WVG gevestigd op een deel van de gronden van de eigenaar waar de ontwikkeling van Pannenschuur IV wordt voorzien. Hiermee houdt de gemeente de regie over een toekomstige ontwikkeling. Hoewel Pannenschuur Buiten niet binnen dit projectgebied valt is het voor de voortgang van beide projecten van belang dat het bedrijf wordt verplaatst of beëindigd. Hier lijkt nu beweging in te komen. Voortgang De opbrengsten van deze kavels zijn geraamd op € 0,9 mln.

De voorbereidingen om het bestemmingsplan te wijzigen zijn reeds gestart en het gesprek met de eigenaar van het uit te plaatsen bedrijf wordt op constructieve wijze gevoerd. De gesprekken zijn nog niet afgerond maar hebben nu voornamelijk betrekking op de ontwikkeling van Pannenschuur VI. De verwachting is dat de resterende opbrengsten in 2027 of 2028 gegenereerd

kunnen

worden.

fasering

hierop

aangepast.

Verschillenanalyse Er zijn geen grote verschillen in de grondexploitatie. Inmiddels zijn de belemmeringen ten aanzien van het naastgelegen agrarisch bedrijf opgeheven doordat de eigenaar zijn vergunning voor het houden van dieren heeft ingetrokken. Voortgang van het project is in afwachting van de definitieve planvorming van de gemeente. Daarna kunnen de laatste kavels

worden

uitgegeven.

verschillen

Kosten

1-1-2025

1-1-2026

Verschil

Verwervingen

€

953.929

€

953.929

€

Onderzoek en milieukosten

€

103.978

€

102.765

€

Sloopkosten

€

Saneringskosten

€

Grondwerk

€

Bouwrijp maken

€

1.338.215

€

1.338.215

€

Woonrijp maken

€

2.520.161

€

2.526.819

€

6.658

C iviele constructies en kunstwerken

€

1.236.451

€

1.236.451

€

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€

119.320

€

120.246

€

926

Plankosten

€

1.317.648

€

1.315.920

€

-1.728

Voorbereiding en toezicht

€

6.818

€

5.583

€

-1.235

Planschade

€

Bovenwijkse voorzieningen

€

Fondsvorming

€

Fiscale kosten

€

Overige kosten

€

7.675.691

€

7.675.691

€

Rente boekwaarde

€

194.993

€

195.658

€

665

Opbrengsten

1-1-2025

1-1-2026

Verschil

Opbrengsten woningbouw

€

15.852.465

€

16.062.233

€

209.768

Opbrengsten niet woningbouw

€

95.280

€

95.280

€

Subsidies

€

394.486

€

394.486

€

ten

opzicht

van

Toelichting -

Omschrijving Projectspecifieke risico's - Ruimtelijk / planologisch - Organisatorisch - Juridisch - Financieel / Commercieel - Bestuurlijk / politiek / maatschappelijk - Technisch / raming - Programma Totaal

Pannenschuur buiten 20.000 147.000 1.739 185.711 354.449

-1.213

De projectgebonden risico’s voor Pannenschuur buiten zijn: -

Organisatorisch risico vanwege het wisselen van projectleiders.

Juridisch risico vanwege het feit dat met de eigenaar van het agrarisch bedrijf in het verleden een overeenkomst is gesloten op grond waarvan hij meent recht te hebben op een vergoeding vanwege het verplaatsen van zijn bedrijf. Er wordt echter niet aan alle contractuele voorwaarden voldaan.

aanpassing in de civieltechnische uitvoering.

Toelichting Hogere grondprijzen

Projectgebonden risico’s Voor iedere grondexploitatie wordt een risicoanalyse gemaakt waarin de projectgebonden risico’s inzichtelijk worden gemaakt. In de analyse worden een aantal standaard risico’s benoemd. De risico’s worden geraamd op basis van kans x impact. Het (gewogen) risico voor deze

Het programma voorziet in de uitgifte van vrije kavels. De afzet hiervan in de huidige markt is wellicht lastig.

grondexploitatie per 1-1-2025 en die per 1-1-2026 zijn te verklaren door hogere grondopbrengsten op basis van de Grondprijsbrief 2026.

Technische raming kan anders uitpakken dan nu voorzien vanwege

In hoofdstuk 7 wordt specifiek ingegaan op het risicomanagement en het weerstandsvermogen. Kanttekeningen Voor dit project gelden de volgende kanttekeningen / onzekerheden: -

grondexploitatie is ingeschat op € 354.449 en is als volgt verdeeld:

De grondexploitatie geeft de stand weer per 1-1-2026. De resterende werkzaamheden ten aanzien van het woonrijp maken kunnen worden uitgevoerd na verkoop van de resterende kavels.

De juridische procedure met de eigenaar van het naastgelegen agrarisch bedrijf is nog niet afgerond.

Resultaten Het resultaat op contante waarde is ten opzichte van 2024 verbeterd met € 860.743 naar een resultaat op contante waarde van € 1.066.583. Op grond van de POC methode moet € 697.607 winst worden genomen, hoewel de uitgifte van de kavels nog niet is begonnen.

6.7. Bedrijfsweg Projectomschrijving Aan de Bedrijfsweg in Oisterwijk ligt een perceel wat op grond van verschillende visiedocumenten in de toekomst zou worden ontwikkeld als bedrijventerrein. De gronden zijn onder meer opgenomen in de Visie Oostflank. Hierin werden deze gronden ook daadwerkelijk bestemd als toekomstig bedrijventerrein. De transformatie naar bedrijventerrein is nog niet gestart. Voortgang November 2024 heeft de gemeenteraad in een motie haar twijfel uitgesproken over de voorgenomen transformatie. Aangegeven is dat men bij voorkeur geen bedrijventerrein op deze locatie wil ontwikkelen. In plaats daarvan heeft men de voorkeur uitgesproken voor woningbouw op deze locatie. Voor deze motie is een breed draagvlak in de raad. Uit zowel de gemeentelijke als de provinciale gegevens blijkt dat de behoefte aan bedrijventerrein groot is. De gemeente heeft een extern bureau opdracht gegeven om een integraal plan te maken voor de bedrijventerreinen binnen de gemeente. Onderdeel van dit plan is een behoefteraming. Op 5 maart heeft de raad de Integrale aanpak bedrijventerreinen vastgesteld. In deze integrale aanpak wordt de Bedrijfsweg niet meer genoemd als potentieel bedrijventerrein. De grondexploitatie kan per 31-12-2025 worden afgesloten. De gronden worden overgebracht naar de strategische voorraad gronden.

Omdat er geen concrete plannen zijn om de grond op een andere manier in exploitatie te brengen, wordt voor de waardering van de grond aangesloten op de agrarische waarde, thans € 16,00 p/m². De totale grote van het projectgebied bedraagt 59.745 m² Op basis van de agrarische waarde kan de grond tegen een bedrag van maximaal € 955.920 worden toegevoegd

aan

strategische

voorraad. 33

Verschillenanalyse Er zijn geen wijzigingen ten opzichte van het vorige jaar. Verschil in de

Kanttekeningen

kosten en opbrengsten komt door de indexering van zowel de kosten als

Voor dit project gelden de volgende kanttekeningen / onzekerheden:

de opbrengsten. In afwachting van verdere besluitvorming wat betreft de ontwikkeling van het perceel blijft de locatie voorlopig als bedrijventerrein

deze grondexploitatie zijn te globaal.

gewaardeerd. In de loop van 2026 zal er duidelijk worden wanneer en of -

de locatie nog ontwikkeld gaat worden als bedrijventerrein.

De grondexploitatie geeft de stand weer per 1-1-2026. De cijfers in Indien de raad ervoor kiest om geen bedrijventerrein te ontwikkelen op deze locatie, verliest de gemeente één van haar drie winstgevende locaties en loopt het verlies op de totale portefeuille verder op. Dat op

Kosten

1-1-2025

1-1-2026

Verschil

Verwervingen

€

288.954

€

288.954

€

Onderzoek en milieukosten

€

131.543

€

135.335

€

3.792

Sloopkosten

€

Saneringskosten

€

Grondwerk

€

Bouwrijp maken

€

1.467.855

€

1.468.976

€

1.121

Indexatie

Woonrijp maken

€

1.572.701

€

1.573.903

€

1.202

Indexatie

C iviele constructies en kunstwerken

€

Resultaten

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€

15.785

€

16.240

€

455

Indexatie

Plankosten

€

576.402

€

592.983

€

16.581

Indexatie

De gronden binnen de grondexploitatie worden per 1-1-2026 uit

Voorbereiding en toezicht

€

399.964

€

411.808

€

11.844

Indexatie

Planschade

€

Bovenwijkse voorzieningen

€

Fondsvorming

€

Fiscale kosten

€

Overige kosten

€

338.750

€

348.515

€

9.765

Rente boekwaarde

€

24.505

€

25.495

€

990

Opbrengsten

1-1-2025

1-1-2026

Opbrengsten woningbouw Opbrengsten niet woningbouw

€

6.976.914

Subsidies

€

7.178.028

Toelichting

Verschil

deze plek mogelijk in de toekomst een ander plan wordt ontwikkeld

Indexatie

maakt het dit niet anders.

exploitatie genomen tegen de agrarische waarde.

Indexatie

Toelichting

€

201.114

€

Hogere 2026

grondprijzen

door

Nota

grondprijzen

7. Risicomanagement en weerstandsvermogen 7.2. Projectgebonden risico’s en beheersmaatregelen 7.1. Conjuncturele risico’s

projectgebonden

risico’s

zijn

onderverdeeld

verschillende

In het kader van de herziening van de jaarrekening 2025 is per project

categorieën, waarbij gekeken is naar de kans dat een risico zich

gekeken

daadwerkelijk voordoet en de impact die dit heeft op het project. Op deze

naar

Projectgebonden

projectgebondenrisico’s

zijn

beïnvloedbaar

conjuncturele door

het

risico’s.

nemen

van

Per project De Leye KVL Pannenschuur buiten

Jaarrekening 2025 € €

69.610 126.500 207.449

verschillende risico’s:

Totaal

€

403.559

manier ontstaat er een gewogen risicobedrag per project.

beheersmaatregelen. Conjuncturele risico’s zijn niet beïnvloedbaar. Voor wat betreft de conjuncturele wordt er rekening gehouden met twee De stijging van de omslagrente over de portefeuille. Voor de toerekening van rente aan grondexploitaties in de begroting en jaarstukken moet op grond van het BBV gebruik worden gemaakt van

De risico’s zijn bij de projecten al kort benoemd. In dit hoofdstuk wordt

de reguliere omslagrente van de gemeente of de specifieke rente van

dieper ingegaan op de risicoanalyse.

een projectfinanciering indien daar sprake van is. De gemeente maakt geen gebruik van projectfinanciering. De omslagrente is op grond van

Per project is een risicosheet van de projectgebonden risico’s gemaakt. De

het BBV gelijk aan de omslagrente die de gemeente intern berekend.

indeling van het risicosheet is als volgt:

Dit percentage wordt berekend over de verhouding eigen vermogen /

Kolom 1 bevat de invalshoek

vreemd vermogen. Wanneer de omslagrente stijgt, dan heeft dit

Kolom 2 geeft een omschrijving van het risico

direct effect op het resultaat in de grondexploitaties.

Kolom 3 laat het moment zien waarop het risico wordt verwacht

Kolom 4 geeft het gevolg van het risico aan

Kolom 5 laat de beheersmaatregel zien

Kolom 6 geeft aan of het risico daadwerkelijk beïnvloedbaar is

Kolom 7 geeft aan wie het risico moet bewaken, of wie er kan ingrijpen

Conjuncturele risico's Stijging omslagrente over de portefeuille Stijging materiaalkosten door externe heffingen Totaal

1.000.000 1.000.000

Kolom 8 bevat het geraamde bedrag

De conjuncturele risico’s zijn opgenomen in de algemene risicoreserve van

Kolom 9 geeft het risico in € aan

de gemeente Oisterwijk.

Kolom 10 de kans dat het risico zich daadwerkelijk voordoet

Kolom 11 is de uitkomst van het risicobedrag in kolom 9 * kans in

kolom 10 Kolom 12 bevat de toelichting op het risico

De totale projectgebonden risico’s over de hele portefeuille laten het volgende beeld zien: Omschrijving Projectspecifieke risico's - Ruimtelijk / planologisch - Organisatorisch - Juridisch - Financieel / Commercieel - Bestuurlijk / politiek / maatschappelijk - Technisch / raming - Programma Totaal

Gewogen risicobedrag Totaal

De leye

49.610 70.000 177.000 54.000 14.239 185.711 550.559

Conjuncturele risico's Stijging omslagrente over de portefeuille Stijging materiaalkosten door externe heffingen Totaal

KVL

KVL studiegebied

49.610 20.000

30.000 30.000 54.000 12.500 126.500

69.610

Bedrijfsweg -

Beekdal 2.0 -

Pannenschuur buiten -

20.000 147.000 1.739 185.711 354.449

1.000.000 1.000.000

Overige risico's

Totale risico's

1.550.559

Ten opzichte van 2024 zijn de risico’s afgenomen met € 181.214. Hier tegenover staat dat er vier grondexploitaties worden afgesloten. Per project De Leye KVL Pannenschuur buiten

Jaarrekening 2025 € €

Jaarrekening 2024 69.610 € 126.500 354.449 €

291.976 227.515 212.282

Totaal

€

550.559 €

731.773

Projectgebonden risico’s De Leye Beekdalpark Nr. / invalshoek Ruimtelijk /Planologisch R1 R2 Totaal Organisatorisch O1 O2 Totaal Juridisch J1 J2 Totaal Financieel / Commercieel F1 F2 Totaal Bestuurlijk / politiek / maatschappelijk B1 B2 Totaal Technisch / raming T1 T2 Totaal Programma P1 P2 Totaal

Risico

Beheersmaatregel

Beïnvloedbaar ja/nee

Bewaker

ruimtelijk programma sluit niet aan bij Bestemmingsplan

Moment Gevolg 2.026 1 jaar vertraging

programma aanpassen

PL - beleid

Grex bedrag 620.125

124.025

40,00%

49.610 plankosten uit grex 49.610

geen ambtelijke capaciteit

2.026 1 jaar vertraging

extern inhuur

Teamleider

50.000

40,00%

20.000 20.000

Risicobedrag

Kans

Gewogen risico Toelichting

Totaal gewogen projectgebonden risico

69.610

Hierbij wordt rekening gehouden met: -

Vertraging door ruimtelijke /planologische planaanpassing vanwege het ondergronds parkeren.

Hogere organisatorische kosten omdat er meer en vooral sneller dingen geregeld moeten worden dan oorspronkelijk voorzien. Daarbij is de complexiteit hoger, zodat er meer externe deskundigheid moet worden ingehuurd.

Hogere kosten voor externe juridische bijstand door toegenomen complexiteit.

Projectgebonden risico’s KVL Terrein Nr. / invalshoek Ruimtelijk /Planologisch R1 R2 Totaal Organisatorisch O1 O2 Totaal Juridisch

Risico

geen ambtelijke capaciteit

Geen overeenstemming met marktpartij over te realiseren J1 programma J2 Totaal Financieel / Commercieel F1 Lagere opbrengst sociale woningbouw F2 Vertraging en afhaken partijen Totaal Bestuurlijk / politiek / maatschappelijk B1 B2 Totaal Technisch / raming T1 kosten vallen hoger uit dan geraamd T2 Totaal Programma P1 P2 Totaal

Moment Gevolg

Beheersmaatregel

Beïnvloedbaar ja/nee Bewaker

2.026 1 jaar vertraging

extern inhuur

2.026 1 jaar vertraging

extern inhuur

2.026 lagere grondopbrengst Nota grondprijzen 2.026 Geen ontwikkelaar Externe inhuur

Grex bedrag

Risicobedrag

Kans

Gewogen risico Toelichting

Teamleider

75.000

40,00%

30.000 Plankosten + rente 30.000

Teamleider

75.000

40,00%

30.000 30.000

ja Ja

Grondzaken Teamleider

1 2.700.000

1 270.000

0,00% 20,00%

Verschil functies 54.000 54.000 -

2.026 hogere kosten

optimaliseren raming

OR en V

500.000

250.000

5,00%

12.500 raming brm + wrm 12.500 -

Totaal gewogen projectgebonden risico

126.500

Er wordt rekening gehouden met de volgende risico’s voor het KVL terrein: -

Organisatorisch risico vanwege het wisselen van projectleiders en het ontbreken van een projectleider voor het gehele gebied.

Juridisch risico vanwege het feit dat de overeenkomsten nog niet zijn gesloten.

Financieel risico in de afname van de gronden KVL fase Noord De waarde van de gemeentegrond is afhankelijk van de te realiseren functie. Dit kan aanmerkelijk lager zijn dan waar nu rekening mee wordt gehouden in de grondexploitatie.

De raming voor civieltechnische werkzaamheden kan hoger uitpakken doordat er wijzigingen kunnen worden aangebracht in de plannen. Dit kan hogere kosten met zich meebrengen.

Projectgebonden risico’s Pannenschuur Buiten Nr. / invalshoek Ruimtelijk /Planologisch R1 R2 Totaal Organisatorisch O1 O2 Totaal Juridisch

Risico

geen ambtelijke capaciteit

Moment Gevolg

2.026 1 jaar vertraging

2.026 hogere kosten

Beheersmaatregel

extern inhuur

juridisch advies AKD

Beïnvloedbaar ja/nee Bewaker

Teamleider

J1 J2 Totaal Financieel / Commercieel F1 F2 Totaal Bestuurlijk / politiek / maatschappelijk B1 B2 Totaal Technisch / raming T1 T2 Totaal Programma

discussie over vergoeding ivm gesloten ovk

Projectleider

kosten vallen hoger uit dan geraamd

2.026 hogere kosten

optimaliseren raming

OR en V

P1 P2 Totaal

uitfifte kavels

2.026 lagere opbrengsten

contractuele afspraken maken

Projectleider

Grex bedrag

Risicobedrag

50.000

300.000

Kans

300.000

Gewogen risico Toelichting 40,00%

49,00%

20.000 rente + pk 20.000 Agrarier stelt recht te hebben op vergoeding ivm 147.000 beeindiging bedrijf 147.000 -

43.464

17.386

10,00%

1.481.000

12,5%

Totaal gewogen projectgebonden risico

1.739 CT raming 1.739 totale opbrengst uit 185.711 grex 185.711

354.449

De projectgebonden risico’s voor Pannenschuur buiten zijn: -

Organisatorisch risico vanwege het wisselen van projectleiders.

Technische raming kan anders uitpakken dan nu voorzien vanwege

aanpassing in de civieltechnische uitvoering. Het programma voorziet in de uitgifte van vrije kavels. De afzet hiervan in de huidige markt is wellicht lastig.

8. Resultaten Als uitgangspunt wordt de boekwaarde per 31-12-2025 genomen. De De gemeente Oisterwijk kent momenteel 7 grondexploitaties die

gemaakte

kosten

worden

hierbij

opgeteld

gerealiseerde

gekwalificeerd zijn als Bouwgrond In Exploitatie (BIE). Van deze 7

opbrengsten worden hiervan afgetrokken. Het nieuwe saldo is de

grondexploitaties zijn er 5 gericht op transformatie naar woningbouw, 1

boekwaarde per 31-12-2025.

complex is gemengd wonen-werken en 1 complex is gericht op het ontwikkelen van bedrijventerreinen.

8.2. Saldi gemeentelijke grondexploitaties In

onderstaande

tabel

worden

resultaten

actualisatie

8.1. Ontwikkeling van de boekwaarde gemeentelijke grondexploitaties

weergegeven. Zowel de Netto contante waarde (NCW) als de Eindwaarde

De grondexploitaties moeten minimaal één keer per jaar worden

(EW) worden weergegeven. In deze tabel wordt ook weergegeven

geactualiseerd. Deze actualisatie vindt plaats ten tijde van het opstellen

wanneer verwacht wordt dat de grondexploitatie kan worden afgesloten.

van de jaarrekening met als peildatum 1 januari. Bij deze actualisatie worden de inkomsten en uitgaven over het voorgaande jaar verwerkt in de boekwaarde en worden de prognoses voor de komende jaren bijgesteld. Grondexploitaties worden geopend per 1-1 en afgesloten per 31-12. Op 31-12-2025 worden er 3 projecten afgesloten. Ook zijn er per 1-1-2025 geen nieuwe grondexploitaties geopend. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de boekwaarde van de gemeentelijke grondexploitaties

8.3. Verloop kasstroom

weergegeven.

De prognoses betreffen zowel de omvang van de opbrengsten en uitgaven

Grondexploitatie

Boekwaarde 31-12-2024

Uitgaven

Boekwaarde 31-12-2025

Inkomsten

Beekdal 2.0

9.329

48.438

’t Hopveld

759.738

272.629

De Leye

715.314

395.082

1.110.396

370.000

62.737 662.367

en de periode wanneer deze te verwachten zijn. Voor de kosten wordt een inschatting gemaakt op basis van kengetallen, ministeriële regelingen (bijvoorbeeld plankostenregeling), aanbestedingen of ervaringscijfers. De opbrengsten worden begroot in lijn met het vastgestelde grondprijsbeleid

9.108.278

235.269

9.343.482

of eerder gesloten overeenkomsten. De gepresenteerde cijfers geven dus

Pannenschuur Buiten

221.369

19.327

240.695

weer welk resultaat verwacht wordt ten tijde van het afsluiten van de

Bedrijfsweg

329.911

990

330.901

grondexploitatie.

2.795.346

13.017

503.292

2.305.070

13.939.285

984.751

873.292

14.055.647

KVL Terrein

KVL Studiegebied Totalen

Opbrengsten Grondexploitatie

2026

De Leye

2027

2028

2029

2030

Opbr. Stijging

5.601

KVL Terrein

126

Pannenschuur Buiten

245

1.481

Totalen

Totaal

5.641

1.607

245

5.601

233

889

1.533

285

8.023

Kosten Grondexploitatie

2026

2027

2028

2029

2030

Kost. Stijging

Rente

Totaal

De Leye

167

907

1.071

158

-46

2.257

KVL Terrein

168

552

2.762

193

3.727

Pannenschuur Buiten

107

168

Totalen

442

1.485

3.859

215

151

6.152

betekent dat tekorten uit de grondexploitaties gedekt moeten worden uit de algemene reserve. 8.4. Winstnemingen Per

jaar

wordt

Wanneer we kijken naar de per 1-1-2026 nog actieve grondexploitaties

gekeken

welke

grondexploitaties

kunnen

worden

ontstaat er een positiever beeld. Dit komt echter vooral omdat 3

afgesloten. Een eventueel positief resultaat zal dan worden toegevoegd

verlieslatende grondexploitaties zijn afgesloten, waarover het verlies al is

aan de algemene risicoreserve. Een negatief resultaat zal ten laste gaan

genomen.

van de voorziening verliesgevende complexen. Het BBV schrijft verder voor dat ook tussentijds winsten moeten worden genomen. Deze tussentijdse winstneming is afhankelijk van het verwachte positieve exploitatieresultaat, het percentage gemaakte kosten en opbrengsten en eventuele risico’s die nog verwacht worden. Begin 2026 zijn de grondexploitaties geactualiseerd ten behoeve van de jaarrekening 2025. In de lopende projecten kan op grond van de POC methode moet in het project Pannenschuur Buiten € 697607 tussentijdse winst worden genomen.

De grondexploitatie voor het KVL-terrein laat nog steeds een groot verlies zien. Over de toekomst van de grondexploitatie voor de bedrijfsweg is nog geen besluit genomen. Deze exploitatie laat wel een opbrengstpotentie

8.5. Resultaat op Netto Contante Waarde Op basis van de Netto Contante Waarde is het tekort gedaald met

zien.

€ 2.355.481 ten opzichte van eind 2024. Dit wordt veroorzaakt door een

Project

Omschrijving

NCW

De Leye

Jaarrekening 2025

€

2.104.758,05 1-1-2026

€

2.233.586,00 31-12-2028

stijging van de grondprijzen ten opzichte van het vorige jaar, en een daling

KVL Terrein

Jaarrekening 2025

€

-5.898.189,51 1-1-2026

€

-6.259.206,00 31-12-2029

Pannenschuur Buiten

Jaarrekening 2025

€

1.066.583,00 1-1-2026

€

van de plankosten welke zijn toegerekend aan de verschillende

Totalen

€

Datum NCW

-2.726.848,46

€

Datum EW

1.131.866,00 31-12-2028 -2.893.754,00

grondexploitaties. Het totale tekort is per 1 januari 2026 € 3.543.088 miljoen op Netto Contante Waarde.

8.7. Aanbevelingen Het is van belang om de komende jaren strakker te sturen op de

8.6. Conclusie Grondbedrijfsfunctie

grondbedrijfsfunctie. Hierbij moeten ten minste de volgende acties

De positie van het grondbedrijf vraagt doorlopend aandacht. Van de 7

worden ondernomen.

grondexploitaties zijn er 4 verlieslatend. Het totale verlies van de

De kostenkant moet beter in beeld gebracht worden. Het begint met

grondexploitatieportefeuille op eindwaarde bedraagt € 3.664.828. Netto

tekenen en rekenen op basis van eenheidsprijzen. Voordat de

Contant

een

uitvoeringsfase start moeten er civieltechnische ontwerpen en

verbetering van € 2.355.481. Temeer omdat deze verbetering geheel te

ramingen gemaakt worden door een daarin deskundig bureau.

danken is aan de herwaardering aan de opbrengstenkant van de

Hiermee kan er veel beter worden gestuurd op de kostenkant. Voor de

bedraagt

het

verlies

€ 3.543.088.

Dit

weliswaar

grondexploitaties. De grondbedrijfsfunctie is geen gesloten systeem. Dit 41

grondexploitaties De Leye, KVL Terrein en Pannenschuur Buiten zijn er het afgelopen jaar stappen gemaakt. -

Ramingen in de tijd bevatten altijd een schattingsonzekerheid. Dit kan niet geheel worden weggenomen. Het maken van betere afspraken en het werken met vaste projectteams draagt wel bij aan het maken van betrouwbaardere schattingen.

Laat

grondexploitaties

niet

onnodig

openstaan,

dit

werkt

kostenverhogend. Om die reden worden de grondexploitaties Beekdal 2.0, ’t Hopveld, KVL Studiegebied afgesloten en Bedrijfsweg. -

Als er zich een probleem voordoet in een project, pak dit dan bij de bron aan, laat dit niet verder sudderen. Hierdoor wordt het probleem alleen maar groter.

Bekijk de portefeuille van de grondbedrijfsfunctie in zijn totaliteit. Tegenover het totale verlies binnen de functie moeten voor een gezonde exploitatie minimaal net zoveel inkomsten staan om te voorkomen dat er moet worden bijgedragen vanuit de algemene middelen.

9. Bijlage grondexploitatie overzichten

Project Versie Rekenmodel Printdatum

De Leye (Beekdalpark) Jaarrekening 2025 Jaarrekening 2025 26-2-2026

Jaarschijven Kasstroom grondexploitatie Kosten Verwervingen

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

2029

€ 422.517

€0

€ 422.517

€0

€ 302.675

€0

€ 302.675

€0

€ 2.127

€0

€ 2.127

€0

Bouwrijpmaken

€0

Woonrijpmaken

€ 1.647.649

€ 1.644.190

€ 3.459

€0

€ 739.886

€ 904.305

€0

Civiele constructies en kunstwerken

€ 205.132

€0

€ 205.132

€0

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€0

Plankosten

€ 434.665

€ 289.633

€ 145.032

€ 96.544

€0

Voorbereiding en toezicht

€ 211.207

€0

€ 70.402

€0

Planschade

€0

Bovenwijkse voorzieningen

€0

Fondsvorming

€0

Fiscale kosten

€0

Overige kosten

€ 7.462

€0

€ 7.462

€0

Rente boekwaarde

€ 42.711

€0

€ 42.711

€0

€ 3.276.146

€ 2.145.031

€ 1.131.115

€ 166.947

€ 906.833

€ 1.071.252

€0

2026

2027

2028

Onderzoek en milieukosten Sloopkosten Saneringskosten Grondwerk

Totale Kosten Opbrengsten Woningbouw

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2029

€ 5.600.533

€0

€ 5.600.533

€0

Kantoren

€0

Bedrijven

€0

Winkels

€0

Commercieel

€0

Niet-commercieel

€0

Overig

€0

€ 20.719

€0

€ 20.719

€0

€ 5.621.252

€ 5.600.533

€ 20.719

€ 5.600.533

€0

2027

2028

-€ 1.110.396

€ 4.311.702

€ 3.380.135

€0

Subsidies Overige bijdragen Totale Opbrengsten Inflatiecorrectie en bepaling van kasstroom

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

Stand per 1-1-

2026

2029

Kosten

-€ 3.276.146

-€ 2.145.031

-€ 1.131.115

-€ 166.947

-€ 906.833

-€ 1.071.252

€0

Opbrengsten

€ 5.621.252

€ 5.600.533

€ 20.719

€ 5.600.533

€0

Kostenstijging

-€ 157.590

-€ 3.715

-€ 54.917

-€ 98.958

€0

Opbrengstenstijging Rente over negatieve kasstroom

-€ 7.773

€0

Rente over positieve kasstroom

€ 53.843

€0

€ 30.182

€ 23.661

€0

€ 4.311.702

€ 3.380.135

€ 2.233.586

€0

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

31-12-2029

Stand per 31-12-

€ 2.233.586

-€ 1.110.396

Saldo op Netto Contante Waarde

€ 2.104.758

1-1-2026

2.104.758

Saldo op Eindwaarde

€ 2.233.586

31-12-2028

2.233.586

Saldo op Nominale Waarde

€ 2.345.106

3,00

Project Versie Rekenmodel Printdatum

KVL Studiegebied Jaarrekening 2025 Jaarrekening 2025 26-2-2026

Jaarschijven Kasstroom grondexploitatie Kosten Verwervingen

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

€ 1.115.460

€0

€ 1.115.460

€0

€ 203.604

€0

€ 203.604

€0

Saneringskosten

€0

Grondwerk

€0

Bouwrijpmaken

€ 770.143

€0

€ 770.143

€0

Woonrijpmaken

€ 458.254

€0

€ 458.254

€0

Civiele constructies en kunstwerken

€ 423.038

€0

€ 423.038

€0

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€ 2.002

€0

€ 2.002

€0

€ 739.774

€0

€ 739.774

€0

Voorbereiding en toezicht

€0

Planschade

€0

Bovenwijkse voorzieningen

€0

Fondsvorming

€0

Fiscale kosten

€0

Overige kosten

€ 25.476

€0

€ 25.476

€0

Rente boekwaarde

€ 113.987

€0

€ 113.987

€0

€ 3.851.738

€0

€ 3.851.738

€0

Onderzoek en milieukosten Sloopkosten

Plankosten

Totale Kosten Opbrengsten Woningbouw

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

€ 1.456.070

€0

€ 1.456.070

€0

Kantoren

€0

Bedrijven

€0

Winkels

€0

Commercieel

€0

Niet-commercieel

€0

Overig

€0

€ 112.793

€0

€ 112.793

€0

€ 22.195

-€ 22.195

€0

€ 1.568.863

€ 22.195

€ 1.546.668

€0

Subsidies Overige bijdragen Totale Opbrengsten Inflatiecorrectie en bepaling van kasstroom

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

Stand per 1-1-

2026

2027

2028

-€ 2.305.070

€0

Kosten

-€ 3.851.738

€0

-€ 3.851.738

€0

Opbrengsten

€ 1.568.863

€ 22.195

€ 1.546.668

€0

Kostenstijging

€0

Opbrengstenstijging

€0

Rente over negatieve kasstroom

-€ 16.135

€0

Rente over positieve kasstroom

€0

Stand per 31-12-

-€ 2.299.010

-€ 2.305.070

Saldo op Netto Contante Waarde

-€ 2.275.691

1-1-2026

-2.275.691

Saldo op Eindwaarde

-€ 2.321.205

31-12-2026

-2.321.205

Saldo op Nominale Waarde

-€ 2.282.875

-€ 2.321.205

€0

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

1,00

Project Versie Rekenmodel Printdatum

t Hopveld Jaarrekening 2025 Jaarrekening 2025 26-2-2026

Jaarschijven Kasstroom grondexploitatie Kosten Verwervingen

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

€ 1.971.466

€0

€ 1.971.466

€0

Sloopkosten

€ 23.764

€0

€ 23.764

€0

Saneringskosten

€ 14.750

€0

€ 14.750

€0

Bouwrijpmaken

€ 560.655

€0

€ 560.655

€0

Woonrijpmaken

€ 572.148

€0

€ 572.148

€0

Civiele constructies en kunstwerken

€ 410.765

€0

€ 410.765

€0

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€ 98.330

€0

€ 98.330

€0

Plankosten

€0

Voorbereiding en toezicht

€0

Planschade

€0

Bovenwijkse voorzieningen

€0

Fondsvorming

€0

Fiscale kosten

€0

Overige kosten

€ 249.533

€0

€ 249.533

€0

Rente boekwaarde

€ 546.718

€0

€ 546.718

€0

€ 4.448.129

€0

€ 4.448.129

€0

Onderzoek en milieukosten

Grondwerk

Totale Kosten Opbrengsten Woningbouw

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

€ 508.000

€0

€ 508.000

€0

Kantoren

€0

Bedrijven

€ 2.829.896

€0

€ 2.829.896

€0

Winkels

€0

Commercieel

€0

Niet-commercieel

€0

Overig

€0

€ 447.866

€0

€ 447.866

€0

€ 3.785.762

€0

€ 3.785.762

€0

Subsidies Overige bijdragen Totale Opbrengsten Inflatiecorrectie en bepaling van kasstroom

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

Stand per 1-1-

2026

2027

2028

-€ 662.367

€0

Kosten

-€ 4.448.129

€0

-€ 4.448.129

€0

Opbrengsten

€ 3.785.762

€0

€ 3.785.762

€0

Kostenstijging

€0

Opbrengstenstijging

€0

Rente over negatieve kasstroom

-€ 4.637

€0

Rente over positieve kasstroom

€0

Stand per 31-12-

-€ 667.004

-€ 662.367

Saldo op Netto Contante Waarde

-€ 653.925

1-1-2026

-653.925

Saldo op Eindwaarde

-€ 667.004

31-12-2026

-667.004

Saldo op Nominale Waarde

-€ 662.367

-€ 667.004

€0

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

1,00

Project Versie Rekenmodel Printdatum

Beekdal 2.0 Jaarrekening 2025 Jaarrekening 2025 26-2-2026

Jaarschijven Kasstroom grondexploitatie Kosten Verwervingen

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

€ 80.346

€0

€ 80.346

€0

€ 30.388

€0

€ 30.388

€0

Saneringskosten

€0

Grondwerk

€0

Bouwrijpmaken

€ 277.966

€0

€ 277.966

€0

Woonrijpmaken

€ 127.581

€0

€ 127.581

€0

Civiele constructies en kunstwerken

€ 139.353

€0

€ 139.353

€0

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€ 271

€0

€ 271

€0

€ 86.172

€0

€ 86.172

€0

Voorbereiding en toezicht

€0

Planschade

€0

Bovenwijkse voorzieningen

€0

Fondsvorming

€0

Fiscale kosten

€0

Overige kosten

€ 18.505

€0

€ 18.505

€0

Rente boekwaarde

€ 2.394

€0

€ 2.394

€0

€ 762.976

€0

€ 762.976

€0

Onderzoek en milieukosten Sloopkosten

Plankosten

Totale Kosten Opbrengsten Woningbouw

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

€ 700.239

€0

€ 700.239

€0

Kantoren

€0

Bedrijven

€0

Winkels

€0

Commercieel

€0

Niet-commercieel

€0

Overig

€0

Subsidies

€0

Overige bijdragen

€0

€ 700.239

€0

€ 700.239

€0

Totale Opbrengsten Inflatiecorrectie en bepaling van kasstroom

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

Stand per 1-1-

2026

2027

2028

-€ 62.737

€0

Kosten

-€ 762.976

€0

-€ 762.976

€0

Opbrengsten

€ 700.239

€0

€ 700.239

€0

Kostenstijging

€0

Opbrengstenstijging

€0

Rente over negatieve kasstroom

-€ 125

€0

Rente over positieve kasstroom

€0

Stand per 31-12-

-€ 62.863

-€ 62.737

Saldo op Netto Contante Waarde

-€ 61.630

1-1-2026

-61.630

Saldo op Eindwaarde

-€ 62.863

31-12-2026

-62.863

Saldo op Nominale Waarde

-€ 62.737

-€ 62.863

€0

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

1,00

Project Versie Rekenmodel Printdatum

Pannenschuur Buiten Jaarrekening 2025 Jaarrekening 2025 26-2-2026

Jaarschijven Kasstroom grondexploitatie Kosten

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

2029

Verwervingen

€ 953.929

€0

€ 953.929

€0

Onderzoek en milieukosten

€ 102.765

€0

€ 102.765

€0

Sloopkosten

€0

Saneringskosten

€0

Grondwerk

€0

Bouwrijpmaken

€ 1.338.215

€0

€ 1.338.215

€0

Woonrijpmaken

€ 2.526.819

€ 43.464

€ 2.483.355

€0

€ 21.732

€0

Civiele constructies en kunstwerken

€ 1.236.451

€0

€ 1.236.451

€0

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€ 120.246

€0

€ 120.246

€0

€ 1.315.920

€ 7.817

€ 1.308.103

€ 2.736

€ 2.345

€0

€ 5.583

€0

€ 1.954

€ 1.675

€0

Planschade

€0

Bovenwijkse voorzieningen

€0

Fondsvorming

€0

Fiscale kosten

€0

Overige kosten

€ 7.675.691

€0

€ 7.675.691

€0

€ 195.658

€0

€ 195.658

€0

€ 15.471.276

€ 159.629

€ 15.311.647

€ 107.455

€ 26.422

€ 25.752

€0

Plankosten Voorbereiding en toezicht

Rente boekwaarde Totale Kosten Opbrengsten Woningbouw

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

2029

€ 16.062.233

€ 1.481.047

€ 14.581.186

€0

€ 1.481.047

€0

Kantoren

€0

Bedrijven

€0

Winkels

€0

Commercieel

€0

Niet-commercieel

€0

Overig

€ 95.280

€0

€ 95.280

€0

Subsidies

€ 394.486

€0

€ 394.486

€0

€ 16.551.999

€ 1.481.047

€ 15.070.952

€0

€ 1.481.047

€0

Overige bijdragen Totale Opbrengsten Inflatiecorrectie en bepaling van kasstroom

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

Stand per 1-1-

2026

2027

2028

-€ 240.695

-€ 351.458

€ 1.151.574

2029 €0

Kosten

-€ 15.471.276

-€ 159.629

-€ 15.311.647

-€ 107.455

-€ 26.422

-€ 25.752

€0

Opbrengsten

€ 16.551.999

€ 1.481.047

€ 15.070.952

€0

€ 1.481.047

€0

Kostenstijging

-€ 4.886

-€ 1.623

-€ 1.245

-€ 2.017

€0

Opbrengstenstijging

€ 52.114

€0

€ 52.114

€0

Rente over negatieve kasstroom

-€ 4.145

-€ 1.685

-€ 2.460

€0

Rente over positieve kasstroom

€ 8.061

€0

€ 8.061

€0

-€ 351.458

€ 1.151.574

€ 1.131.866

€0

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

31-12-2029

Stand per 31-12-

€ 1.131.866

-€ 240.695

Saldo op Netto Contante Waarde

€ 1.066.583

1-1-2026

1.066.583

Saldo op Eindwaarde

€ 1.131.866

31-12-2028

1.131.866

Saldo op Nominale Waarde

€ 1.080.723

3,00

Project Versie Rekenmodel Printdatum

Bedrijfsweg Jaarrekening 2025 Jaarrekening 2025 26-2-2026

Jaarschijven Kasstroom grondexploitatie Kosten

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

2026

2027

2028

2029

2030

2031

Verwervingen

€ 288.954

€0

€ 288.954

€0

Onderzoek en milieukosten

€ 135.335

€0

€ 135.335

€0

Sloopkosten

€0

Saneringskosten

€0

Grondwerk

€0

Bouwrijpmaken

€ 1.468.976

€0

€ 734.488

€0

Woonrijpmaken

€ 1.573.903

€0

€ 786.952

€0

Civiele constructies en kunstwerken

€0

Tijdelijk beheer gronden en opstallen

€ 16.240

€0

Plankosten

€ 592.983

€ 576.531

€ 16.452

€ 144.133

€0

Voorbereiding en toezicht

€ 411.808

€0

€ 102.952

€0

Planschade

€0

Bovenwijkse voorzieningen

€0

Fondsvorming

€0

Fiscale kosten

€0

Overige kosten

€ 348.515

€0

€ 104.554

€ 139.406

€0

Rente boekwaarde

€ 25.495

€0

€ 25.495

€0

Totale Kosten

€ 4.862.209

€ 4.531.308

€ 330.901

€ 382.420

€ 981.573

€ 1.873.079

€ 1.138.591

€ 139.406

€0

Opbrengsten

Totaal

2026

2027

2028

2029

2030

Nog te realiseren

Boekwaarde

2031

Woningbouw

€0

Kantoren

€0

Bedrijven

€ 7.178.028

€0

€ 358.901

€ 2.153.409

€ 3.589.014

€ 1.076.704

€0

Winkels

€0

Commercieel

€0

Niet-commercieel

€0

Overig

€0

Subsidies

€0

Overige bijdragen

€0

€ 7.178.028

€0

€ 358.901

€ 2.153.409

€ 3.589.014

€ 1.076.704

€0

Totale Opbrengsten Inflatiecorrectie en bepaling van kasstroom

Totaal

Nog te realiseren

Boekwaarde

Stand per 1-1-

2026

2027

-€ 330.901

-€ 722.545

-€ 1.381.012

2028

-€ 1.102.714

2029

2030

2031

€ 1.552.753

€0

Kosten

-€ 4.862.209

-€ 4.531.308

-€ 330.901

-€ 382.420

-€ 981.573

-€ 1.873.079

-€ 1.138.591

-€ 139.406

€0

Opbrengsten

€ 7.178.028

€0

€ 358.901

€ 2.153.409

€ 3.589.014

€ 1.076.704

€0

Kostenstijging

-€ 338.282

-€ 6.908

-€ 47.008

-€ 146.240

-€ 120.606

-€ 17.519

€0

Opbrengstenstijging

€ 615.233

€0

€ 16.271

€ 153.875

€ 333.368

€ 111.719

€0

Rente over negatieve kasstroom

-€ 24.760

-€ 2.316

-€ 5.058

-€ 9.667

-€ 7.719

€0

Rente over positieve kasstroom

€ 10.869

€0

€ 10.869

€0

-€ 722.545

-€ 1.381.012

-€ 1.102.714

€ 1.552.753

€ 2.595.120

€0

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

31-12-2029

31-12-2030

31-12-2031

Stand per 31-12-

€ 2.578.880

-€ 330.901

Saldo op Netto Contante Waarde

€ 2.350.480

1-1-2026

2.350.480

Saldo op Eindwaarde

€ 2.595.120

31-12-2030

2.595.120

Saldo op Nominale Waarde

€ 2.315.819

5,00

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/17011314/1