Document · PDF

Bijlage 1- Gebiedsvisie Ruysbossche Loop

RAAD 27 februari 2025, gemeente OisterwijkBij agendapunt: Gebiedsvisie Ruysbossche Loop - aangenomen17.682 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Ruysbossche Loop GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Januari 2025

1. INLEIDING

Gebiedsvisie

Gebiedsvisie Ruysbossche Loop januari 2025

Opdrachtgevers:

Gemeente Oisterwijk

Opdrachtnemer:

Van Tuijn stedenbouw

In samenwerking met:

Frank van Irsel Van Helvoirt Groen

Voor gebruikte bronnen is getracht de bron te vermelden en auteursrechten te respecteren. Mocht in dit document iets niet juist zijn vermeld, dan kunt u dat ons laten weten, zodat alsnog de juist bronvermelding kan worden opgenomen. De informatie in dit document is met uiterste zorgvuldigheid samengesteld. Aan de inhoud hiervan kunnen geen rechten worden ontleend. Let op: de getoonde kaarten zijn illustratief en doen geen uitspraken over exacte percelen.

1. INLEIDING

4 5

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Inhoud

1. INLEIDING 9 Aanleiding Werkwijze & visie op de opgave Ligging en onderzoeksgebied Leeswijzer

2. VERTREKPUNT 23 Kadastrale grenzen Bestemmingsplan Koersdocument Oostflank Visie Buitengebied Structuurvisie Haaren

3. RUIMTELIJKE ANALYSE 41 3.1 Historische ontwikkeling 3.2 Historie en identiteit 3.3 Bodem en water 3.4 Klimaat en milieu 3.5 Landschap en biotisch systeem 3.6 Netwerken en occupatie

4. CONCLUSIE 81 5. VISIE & RAAMWERK 87 6. FACETTEN EN SPELREGELS 99 6.1 Klimaat en watersysteem 6.2 Landbouw 6.3 Woningbouw 6.4 Biodiversiteit 6.5 Cultuurhistorie 6.6 Recreatie

BIJLAGE Quickscan Biodiversiteit van Helvoirt Groen Samenvatting Bewonersavond Lagenbenadering analysekaarten

Aanleiding Werkwijze & visie op de opgave

Ligging en onderzoeksgebied

1. INLEIDING

Leeswijzer

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Inleiding

IN DIT HOOFDSTUK

De aanleiding en kaders van de opgave.

Ruysbossche Loop

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

visiegebied

Het visiegebied betreft het beekdal van de Ruysbossche Loop ter hoogte van de dorpskern van Haaren. De relatie met de omliggende gebieden zoals de kern van Haaren en eventuele aanpalende gebieden beschrijven we ook. 11

1. INLEIDING

Dorpskern Haaren

• In juli 2024 is het Koersdocument Oostflank vastgesteld, waarin de opdracht tot het maken van een gebiedsvisie voor de Ruysbossche Loop wordt beschreven.

Koersdocument Oostflank, vastgesteld juli 2024

1. INLEIDING

• Parallel aan dit proces loopt de samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente en het waterschap de Dommel, waarin de wens uitgesproken is om de Ecologische Verbindingszone van de

Ruysbossche Loop te versterken. De beoogde doelen en middelen van het Waterschap dienen samen op te gaan met de Gebiedsvisie Ruysbossche Loop.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

• Aan de Ruysbossche Loop, grenzend aan het dorpshart Haaren ligt een aantal (ruimtelijke) initiatieven die om een bredere afweging vragen dan enkel kijken naar de locaties zelf. Een toetsingskader is nodig om deze initiatieven binnen de grotere ruimtelijke context te kunnen beoordelen en spelregels mee te geven voor de individuele planontwikkelingen. Gebiedsvisie Ruysbossche Loop is een beantwoording op de behoefte vanuit gemeente en provincie naar een overkoepelende visie waarin kwaliteiten, kansen en opgaves aan elkaar gekoppeld worden.

1. INLEIDING

Aanleiding

13 EVZ Ruysbossche Loop, Waterschap De Dommel, 2024

& visie op de opgave

Groen en rood In de vorige decennia werden uitbreidingswijken zeer intensief planmatig en stenig opgebouwd, als een nieuwe rode schil aan het dorp. De hedendaagse opgaven die spelen in de leefomgeving vragen om een integrale inrichting van wonen met landschapsontwikkeling. Daarmee ontstaat een schil rondom het dorp met een robuust groen-blauw raamwerk waarin (sociaal-)ruimtelijke opgaven worden ‘ingeweven’. Denk aan opgaven rondom klimaat, biodiversiteit, cultuurhistorie, gemeenschapsvorming, identiteit, toegankelijkheid landschap en recreatieve routing. Gekoppeld aan de algehele kwaliteitsverbetering van het landschap. groene rand

Een belangrijke verschuiving in het denken is dat het ‘groen’ net zo belangrijk of belangrijker is dan het ‘rood’. Dat vraagt om analysemethoden en nieuwe stedenbouwkundige concepten. Door te werken op basis van de lagenbenadering (bodem en water sturend) weten we op welke plekken gebouwd kan worden, hoe er gebouwd kan worden en welke gebieden juist niet bebouwd kunnen worden. Het oorspronkelijke kleinschaligere cultuurlandschap is daar een interessante inspiratie voor. Voor de planlocatie zullen we deze opgaven moeten verenigen in een vanzelfsprekende visie, waarbij de onderliggende prestatie (de machine) helder is en werkt. We werken naar een ruimte-

open veld

groene rand

Fase 0 - terrein met gemiddelde natuurwaarde

groene rand

natuurontwikkeling

groene rand

lijk raamwerk toe wat deze prestatie kan uitvoeren en wat tegelijkertijd voldoende flexibel is voor verschillende bouwkundige oplossingen.

niet verontreinigen, integrale aanpak in de leefomgeving en comply or explain (pas toe of leg uit hoe doelen nog steeds gehaald worden).

Bodem en water sturend We lopen steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan. Bodemdaling en lage waterstanden zorgen voor schade aan gebouwen, infrastructuur en natuur. Voldoende goed drinkwater is niet langer vanzelfsprekend. Het voortbestaan van planten- en diersoorten staat onder druk. De kwaliteit en beschikbaarheid van water en bodem hebben grote invloed op leefbaarheid, landbouw, energievoorziening, industrie en natuur.

Integrale aanpak en brede meerwaardecreatie Ook bij deze opgave, veelal gelegen in het buitengebied, zijn deze uitgangspunten van toepassing. Ook weten we dat de provincie kritisch naar dit soort plekken kijkt en vraagt om een integrale afweging. Hoewel dan nog geen garantie te geven is, is een integrale aanpak met brede meerwaardecreatie een voorwaarde om draagvlak en goedkeuring te krijgen om te bouwen. Een brede meerwaardecreatie houdt het streven in om verschillende opgaven te combineren zodat een ontwikkeling bijdraagt aan meerdere doelen.

Daarom stelt de Rijksoverheid middels een Kamerbrief (25 november 2022) om bodem en water sturend te maken in de ruimtelijke planvorming. Daarvoor hanteren ze een aantal uitgangspunten: niet afwentelen, meer rekening houden met extremen, in samenhang omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem, meerlaagsveiligheid overstroming, minder afdekken, minder vergraven,

In vergelijkbare opgaven in het buitengebied is het laadvermogen van het landschap leidend en zal het landschap sterker moeten worden van de ‘rode’ ontwikkeling. Dit kan impact hebben op de ingeschatte aantallen.

Breed-rond-diepbenadering Daarom werken we via een, bij de provincie vaker gebruikte, breed-rond-diep-benadering: a. Diep (de gelaagdheid): analyseren zichtbare én minder zichtbare lagen. Bijvoorbeeld de ondergrond en het watersysteem. Belangrijk is de opgave te benaderen als een samenhangend systeem van lagen en slimme combinaties te maken.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Werkwijze

b. Rond (people, planet en profit in balans): van sectoraal naar holistisch. c. Breed (draagvlak): betrokkenheid en brede participatie van belanghebbende partijen is van belang. Zie voor meer informatie: https://www.omgevingswetinbrabant.nl/hoofdopgaven/ diep-rond-en-breed-kijken/

poel Fase I - Start aanleggen van groen en grijs. specifieke soorten verwijderen, andere soorten ontstaan geleidelijk

BREED

ROND

DIEP

Gebiedskennis en betrokkenheid vanuit de omgeving inzetten. Op een sociale inclusieve manier.

Bekijk een ontwikkeling met grote impact vanuit 3 perspectieven

De lagenbenadering

regeneratie

De rode ontwikkeling gaat gelijk op met de ‘groen-blauwe’ ontwikkeling

1. INLEIDING

Na 15-30 jaar: plek achterlaten in betere toestand dan hoe het gevonden is. Meer groen, meer insecten, meer soorten, meer gemengd bos, meer biodiversiteit.

& visie op de opgave

Deel: Proces van samenwerking hoge opkomst en uitvoerige DOCA D DOCAA Thema’s Tijdens het gehele proces is gesprekken heeft dit particiO D de samenwerking met het patie moment voor veel input O inventariseren gemeentelijk projectteam op de analyse gezorgd en DOCA - locatiebezoek essentieel. Dit geldt tevens verder inzicht gegeven in de C - beleidsanalyse 2 ? chec D voor de afstemming met het kansen en uitdagingen die er - visiekamer! disciplines C 1 5 1 check Waterschap. Het onderzoek spelen in het gebied. De opA ? O 1 is gestart met een kick-off gehaalde input en resultaten visiekamer beleidsanalyse A middels een gezamenlijke van de avond zijn te vinden in 3 A Thema’s 42 wandeling door het gebied. de bijlage. DOCA Door middel van visiekamers, C ! 3 2 D korte maar intensieve werkParticipatiemoment 2 ! 5 checkO 1 analyseren 1 ! sessies met de ambtelijke (adviseren) vond plaats op - analyse op disciplines en het Water90% van het proces, het pre3 lagenbenadering Actiethem 4 A Thema’s A DNA locatie / schap, krijgen we vat op de senteren van het raamwerk - themakaarten + themakaarten C DOCA vraagstukken en het beleid in en het verduidelijken van de 2 lagenbenadering 2 check DNA locatie / themakaarten D 1 A Thema’s 5 Oisterwijk. De tussenproduc- achterliggende principes.

1 themakaarten O ten zijn steeds besproken Participanten werd gevraagd A 3 B Deelgebieden 4 + DOCA ! ! binnen het projectteam van om opmerkingen en even2 2 C D verdiepen 3 check 5 2 de gemeente. Afhankelijk van tuele aanvullingen. Tijdens 1 1 - conclusiekaart e b O B Deelgebieden -Aontwerpend de fase in het proces hebben deze avond vond ook terugb + 3 onderzoek 3 2 e 4 we vertegenwoordigers van koppeling plaats over de - denkrichtingen ! d b B Deelgebieden a conceptvorming de gemeente of organisaties verwerking van de input van C narratief / 3 e d - positionering check inloopbijeenkomst. a b vanuit relevante disciplines de eerste 1 bouwstenen Actiethema’s d conclusiekaart a Actiethema’s ontwerpend onderzoek ! laten aanschuiven. OpA de De bijeenkomsten waren c Actiethema’s c + c helft van het proces is er een openbaar toegankelijk. 2 DNA locatie / DNA locatie / raadsoverleg geweest, waarDNA locatiethemakaarten / B Deelgebieden A Thema’s themakaarten bij de tussenresultaten gefocussen Inventariseren 3 themakaarten - uitgangspunten e presenteerd werden. Er is op en analyseren DOCA b - belangrijkste kaders 2 deze avond ook op de theDe analyse is gedaan door - raamwerkkaart D d a 5 1 ma’s woningbouw, recreatie middel van de ‘lagenbenaO Actiethema’s en cultuurhistorie middels dering’, in samenwerking c raamwerkkaart raamwerk 3 4 een interactieve sessie input met een ecoloog.

Naast een DNA locatie / AC Thema’s gevraagd. De interactieve themakaarten onderzoek van het bestaancheck 1 smeden sessie had als doel om keude gemeentelijkeDOCA beleid, is ! -Abouwstenen/ 2 + ! zes te maken in de verschilhet gebied ruimtelijk geanaD spelregels 5 1 - facettenkaarten: 2 O lende mogelijkheden om op lyseerd op bodem, water, mobiliteit, water, B Deelgebieden deze thema’s de ambities te landschap, cultuurhistorie, 3 groen, ecologie, 4 3 3 beeldkwaliteit e realiseren. klimaat, milieu, netwerken, b C Thema’s narratief / A wonen en recreatie. De check d 1 bouwstenen a Participatiemoment 1 analyse is samengevat midfacetten bouwstenen/spelregels DOCA Actiethema’s ! A2 ! + c Dit dels een conclusiekaart. In 5 D participatiemoment 2 O (raadplegen) was een inloop- het ontwerpend 1onderzoek presenteren DNA locatie / 3 B Deelgebieden bijeenkomst op de helft van zijn vervolgens de kansen themakaarten 4en - concept rapportage ! 3 hetCproces, de vertaling van consequenties vertaald en e - kennis delen narratief / b check - draagvlak en analyse naar conclusies. Par- inzichtelijk gemaakt middels 1 bouwstenen d ! a commitment ticipantenA werd gevraagd om een raamwerk, facetten+ en partijen Actiethema’s - eindrapportage hun aanscherpingen en aan- spelregels.

2 c raamwerk vullingen op de analyse en B Deelgebieden DNA locatie / eindrapport 3 aandachtspunten en ideeën e themakaarten b voor de uitwerking. Met een !

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Werkwijze

Actiethema’s c

DNA locatie / themakaarten

1. INLEIDING

raamwerk

onderzoeksgebied

Ligging van het gebied Het onderzoeksgebied betreft de beekdalvormige laagte van de Ruysbossche Loop.

SEMINARIE

De relatie met de omliggende gebieden, zoals de kern van Haaren en eventuele aanpalende ontwikkelingen worden ook beschreven.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Ligging &

LINT

De begrenzing wordt gevormd door de omringende linten van Haaren en ‘t Eind. Het onderzoeksgebied van de Ruysbossche Loop is onderdeel van een groter landschappelijk systeem van hogere dekzandruggen en beekdalvormige laagtes. Op de overgangen (flanken) zijn in het verleden de dorpskernen en linten ontwikkeld. De aangrenzende Belversche akkers is nog een oorspronkelijk essenlandschap met bolle akkers.

RUYSBOSSCHE LOOP

BELVERSCHE AKKERS

LINT

HAARENDIJK LINT

KERKEIND

‘T EIND

1. INLEIDING

ESSCHE STROOM

Hoofdstuk 2 Beschrijving van beleidsmatige kaders en uitgangspunten Hoofdstuk 3 Ruimtelijke lagenanalyse met een overzicht van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen per thema Hoofdstuk 4 Een overzicht van conclusies voor de uitgangspunten van de visie Hoofdstuk 5 Gebiedsvisie op hoofdlijnen. Totaal verbeeld middels een raamwerkkaart.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Leeswijzer

Hoofdstuk 6 Uitwerking op facetten, middels beschrijving, spelregels en referenties De positioneringen en visie uit hoofdstuk 5 worden op diverse onderdelen verbeeld en toegelicht met relevante spelregels in hoofdstuk 6 ---------------

1. INLEIDING

BIJLAGE • samenvatting van participatiebijeenkomsten • quickscan biodiversiteit • lagenbenadering analysekaarten

Bestemmingsplan

Koersdocument Oostflank Visie Buitengebied

2. BELEIDSKADERS

Structuurvisie Haaren

Beschrijving van beleidsmatige kaders en uitgangspunten. Voorafgaand aan de gebiedsvisie Ruysbossche Loop zijn er kaders en uitgangspunten vastgesteld in Koersdocument Oostflank. De gebiedsvisie Ruysbossche Loop is een nadere uitwerking voor de inzoom op het gebied ten oosten van Haaren.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Kadastrale grenzen

2. BELEIDSKADERS

Vertrekpunt

IN DIT HOOFDSTUK

grenzen en bestemmingen

Kadastrale grenzen De randen van het dal zijn veelal in particulier bezit, bestaande uit woonkavels met diepe achtertuinen. De agrarische gronden centraal gelegen zijn ruime kavels, in eigendom en beheer bij boeren. De beek en directe oevers staan onder eigendom van gemeente Oisterwijk, het beheer en onderhoud voert het Waterschap uit. Bestemmingen De naastgelegen kaart bestaat uit een samenvoeging van de bestemmingsplannen Kom Haaren en Buitengebied Haaren. Over het gehele gebied ligt een archeologische waarde 2. Het onderzoeksgebied is een gemengd landelijk gebied, wat inhoudt dat landschap, agrarische functies en woonfuncties gemixt aanwezig zijn. Aan de Roonsestraat zijn gemixt woningen en agrarische functies naast elkaar aanwezig.

BEDRIJVIGHEID

Legenda PARK RUIJBOSCH

2. BELEIDSKADERS

CENTRUM

2. BELEIDSKADERS

Een recente aanpassing in het landschap die in de bestemmingenkaart eruit springt, is Park Ruijbosch, waar met behulp van vele vrijwilligers natuurontwikkeling is gestart.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Huidige kadastrale

Er moet een balans komen tussen het gebruik en wat de bodem kan dragen.

2. BELEIDSKADERS

- Koersdocument Oostflank-

Woningbouw Woningbouw wordt selectief toegestaan, mits de woningen een verbinding aan gaan met het landschap. Mede hierdoor ontstaan er nieuwe woonmilieus. Dorpen kunnen op beperkte schaal uitbreiden, maar wel in combinatie met versterking van de landschapskwaliteit. In het algemeen wordt eerst ingezet op inbreiding en transformatie binnen het bestaande gebied. Nieuwe ontwikkelingen aan de randen moeten in relatie staan tot het omliggende landschap. Voor Haaren wordt vooral ingezet op centrumversterking en er zijn enkele potentiele ontwikkellocaties aangeduid aan de dorpsrand. De bouwopgaves dienen daarbij een streekeigen signatuur te hebben die aansluit op de aanwezige landschapskarakteristieken. Klimaat en watersysteem Een groot speerpunt van het Koersdocument m.b.t. het gebied is het afstemmen van het bodemgebruik op de bodemgesteldheid. Er moet een balans komen tussen het gebruik en wat de bodem kan dragen. Bij ontwikkelingen dient de sponswerking van de bodem vergroot te worden, de beekdalen verder vernat te worden en de waterberging fors te vergroten. De beken mogen daarbij

meer ruimte innemen en een sterkere ecologische betekenis hebben. Het dal moet zoveel als mogelijk open blijven, vrij gehouden worden van bebouwing en intensieve landbouw. De Watersignaleringskaart is hierbij een belangrijk hulpmiddel, deze geeft weer waar er beperkingen zijn voor verstedelijking vanuit het watersysteem. Landbouw Het document deelt de Oostflank in in 3 zones, waarbij de planlocatie valt onder een ‘overgangsgebied’. Hier zullen toekomstige beperkingen voor de landbouw gaan gelden. De ambitie is om een geintegreerde mix van natuur-, water- en extensieve landbouw te realiseren.

1. wonen, werken en recreatie in vitale kernen 2. nieuwe mobiliteit en een nieuw station 3. Brabantse topnatuur verbinden 4. duurzame landbouw in een aantrekkelijk landschap 5. ruimte voor water in beken en bodem

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Oostflank

Bodem en water sturend De ambities in het koersdocument Oostflank zijn gestoeld op 6 ambitiethema’s. Het koersdocument gaat hierbij uit van een lagenbenadering, waarbij de onderste laag van bodem en water randvoorwaarden stelt aan de bovenliggende lagen.

6. veilig bereikbaar

Natuur De oevers van de beekdalen zijn zoveel als mogelijk natuurlijk. Het document stuurt daarnaast aan op de toename van het aantal poelen en houtige landschapselementen, zoals houtwallen, struiken en heggen. Het doel is het versterken van de ecologische verbindingszone. Recreatie Om de leefbaarheid te verbeteren, zet het document in op het verluwen van de auto voor de dorpskern. Het dal dient beter toegankelijk en beleefbaar te worden middels, beekdalparken, extra oversteken en recreatieve rondjes. Voor het dal betekent dit een betere verbinding voor wandelaars en fietsers middels paden en ommetjes voor alledaags contact met het landschap.

2. BELEIDSKADERS

Koersdocument

Koersdocument Oostflank, vastgesteld juli 2024

Koersdocument

Koersdocument Oostflank, vastgesteld juli 2024

2. BELEIDSKADERS

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Oostflank

Watersignalerings

De Watersignaleringskaart is

kaart NoordBrabant

in mogelijke nieuwe stedelijke ontwikkelingen in relatie tot klimaatrobuustheid

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

gemaakt om inzicht te geven

2. BELEIDSKADERS

HAAREN E.O.

Watersignaleringskaart, provincie Noord-Brabant, 2024

Inzoom Haaren

• • • • •

Haarendael als een landgoedontwikkeling met bijzondere functie Inzetten op kleinschalige dorpse inbreidingslocaties Natuurinclusieve uitbreidingswijk Noordwest Het centrum van Haaren autoluw inrichten De relatie met het beekdal versterken

2. BELEIDSKADERS

Nieuwbouw in Haaren vindt zo veel als mogelijk plaats op inbreidings- of transformatielocaties. In het dorpshart dienen de inbreidingslocaties zich te richten op nieuwe woningen voor starters en senioren. Daarbij is het wenselijk dat de voorzieningen op fiets- en loopafstand te bereiken zijn.

Het versterken van de relatie met het beekdal is al deels gerealiseerd door de aanleg van park Ruijbosch. Hierdoor kan het dorp beter profiteren van dit bijzondere landschap. Voor het gebied rond het beekdal is visie Ruysbossche Loop opgesteld, waarbij tevens wordt gekeken naar woningbouw met respect voor het beekdal en om kansen van het beekdal optimaal te benutten. Bij de beekdalbodem zelf wordt niet gebouwd, maar op de flanken zijn wel initiatieven voor kleinschalige woningbouw denkbaar.

De visie van de Ruysbossche loop onderzoekt woningbouw met respect voor het beekdal en om kansen van het beekdal optimaal te benutten. - Koersdocument Oostflank -

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Oostflank -

Speerpunten voor Haaren De inzoom van Haaren toont 5 actiethema’s:

2. BELEIDSKADERS

Koersdocument

gemeente Oisterwijk

De beekdalen krijgen extra aandacht, vanwege de landschappelijke- en natuurwaardes, het belang voor watervoorziening en klimaatadaptatie Klimaat en duurzaamheid • bodemverbetering op agrarische percelen t.b.v. een betere sponswerking • inzetten op klimaatrobuuste beekdalen • vergroenen op plekken met hittestress • het beekdal reserveren voor waterberging en extensieve functies. als ontwikkelingen aan de randen plaatsvinden, dragen deze bij aan een natuurlijke inrichting en het waterbergend vermogen in het beekdal

Landbouw • in de beekdalen zal alleen nog landbouw worden toegestaan die natuur- en landschapswaardes in het gebied versterken (bv. telen van gewassen die de openheid intact houden en die bestand zijn tegen overstromingen) • in de Ruysbossche waterloop geldt de primaire functie van het beekdal boven de boomteelt-ontwikkeling • we ondersteunen agrariërs die hun bedrijf willen beëindigen t.b.v. landelijke doelstellingen

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Visie Buitengebied

2. BELEIDSKADERS

Natuur en biodiversiteit • voor de gebieden rond de beken dient de ecologie leidend te zijn, direct langs de beek • sterk inzetten op ecologische verbindingszones • het Waterschap heeft een belangrijke rol in beekherstel, passages en watergebonden EVZ’s. • de gemeente trekt samen op met het waterschap om maatregelen t.b.v. beekherstel te realiseren • we gaan voor een basiskwaliteit natuur

2. BELEIDSKADERS

Oisterwijk

Wonen en bedrijvigheid • Onder maatwerk, met als doel omgevingskwaliteit, is het mogelijk om woningen toe te voegen aan het buitengebied. • Er moet sprake zijn van een aanvaardbare locatie in het landelijk gebied en er dient sprake te zijn van het versterken van de omgevingskwaliteit. Aanvaardbare locaties vallen binnen een concentratie, of als logische afronding, bv. een kernrandzone, een bebouwingslint of een bebouwingscluster. • Daarnaast is het mogelijk om RvR kavels te realiseren. • Onder voorwaarden is het mogelijk om op een bestaand bouwperceel binnen het landelijk gebied een collectieve woonvorm te realiseren, met als kenmerken kleinschaligheid, meerwaardecreatie en sociale innovatie. De Woonzorgvisie biedt ruimte aan initiatieven met vernieuwende woonvormen, mits er concrete behoefte is en een passende locatie.

•

Verstedelijking is niet gewenst, de bebouwing dient zich aan te sluiten op de omgeving. Er liggen kansen op vrijkomende agrarische locaties en in gebieden waar reeds sprake is van functiemenging. Er zullen nieuwe kaders gesteld worden voor hergebruik van VAB, met als doel om leegstand en verpaupering te voorkomen.

Recreatie en toerisme • aan de randen van het beekdal moet combinaties met recreatie mogelijk zijn • recreatieve bezoekers zijn van belang, maar we leiden ze zodanig dat kwetsbare gebieden ontzien worden. • Oisterwijk is een toeristische en recreatieve gemeente binnen het Groene Woud, we willen zowel bestaande als nieuwe verblijfsrecreatie de ruimte geven om te ontwikkelen, maar kleinschaligheid staat voorop. Denk hierbij aan het ontplooien van recreatieve initiatieven bij agrariërs. • Daarnaast is het belangrijk om de toegankelijkheid en bereikbaarheid van het buitengebied te versterken middels verbetering van routes, fiets- en wandelnetwerken

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

gemeente

Landschap en cultuurhistorie • de beekdalen zoveel als mogelijk open houden • het coulissen/mozaïek landschap behouden en versterken • paden, patronen, laanbeplanting behouden • behoud van zichtrelaties en doorzichten • uitbreidingen van linten zijn niet wenselijk, linten mogen niet vastgroeien aan de kernen en dienen hun landschappelijke karakter te behouden

2. BELEIDSKADERS

Visie Buitengebied

LAANBEPLANTING

RUIM STRAATPROFIEL

INTENSIVERING RICHTING CENTRUM

2. BELEIDSKADERS

VRIJSTAANDE WONINGEN, OPEN

De woongebieden van Haaren (Ha) dit is het bewoonde en stedelijke gebied. Het roze vlak geeft aan waar de dorpsrand zich bevindt. De agrarische erven rondom zijn er onderdeel van. De woongebieden zijn minder karakteristiek dan de historische linten. De 20e eeuwse uitbreidingen zijn veelal planmatig van opzet en kennen een meer uniform karakter dan de sterk gevarieerde linten. Algemeen kan worden gesteld dat de woongebieden ruim zijn van opzet, hetgeen als passend bij het dorpse karakter beschouwd kan worden. Het historische lint waarlangs Haaren geroeid is (geel). Opvallend is dat de woningen achter het lint, in het beekdal, gezien worden als een andere typering dan de lintbebouwing (roze). De werklocaties (paars): aan de noordzijde van Haaren, gelegen aan het lint, vormt dit bedrijventerrein de entree van Haaren. De werklocatie van Haaren is kleinschalig, maar heeft een grote impact.

Het Beekdal van de Ruys- DB bossche Loop (BRW), het beekdal wordt in de structuurvisie begrensd door de bebouwing aan de agrarische linten, de Haarendijk en de dorpsrand. Opvallend is de overgang van typering van de woningen van lint (geel) naar onderdeel van het beekdal (groen) rond de Heuvelstraat. Er is geen specifiek beleid voor het beekdal gedefinieerd, de ruimtelijke samenhang is niet overal even herkenbaar. De ontwikkelingen in het gebied moeten in samenhang met de aangrenzende gebieden beschouwd worden. De Belverse Akkers en Weiden (BA&W): Dit is een cultuurhistorsich waardevol en authentiek essenlandschap. Het is een samengesteld geheel van open bolle akkers, een krans van bebouwing rondom en de daarbij behorende weiden in de aangrenzende beekdalen van de Essche Stroom en de Ruysbossche Loop.

HB n a

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Haaren

Mozaiek landschap De onderzoekslocatie wordt aangeduid als een amorf mozaieklandschap, wat betekent dat er een evenwicht aanwezig is tussen rood en groen. Het stedelijk gebied wordt afgewisseld met natuurgebied. Kenmerkend zijn het diverse, groene en kleinschalige karakter. Binnen de onderzoekslocatie zijn er de volgende structuren aangewezen:

BRW

BA&W

BEEKDAL RUYSBOSSCHE LOOP

Structuurvisie Haaren

BELVERSE AKKERS EN WEIDEN

LET OP! De gemeente Oisterwijk hanteert volgens beleid de opgestelde omgevingsvisie. Deze is echter voor Haaren nog niet volledig uitgewerkt, tot die tijd worden de principes uit de structuurvisie als leidraad gehanteerd. De gedeelde onderdelen uit deze visie zijn informatief en indicatief.

2. BELEIDSKADERS

Structuurvisie

Historie en identiteit

Bodem en water Klimaat en milieu Landschap en biotisch systeem

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Netwerken en occupatie

Ruimtelijke lagenanalyse met een overzicht van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen per thema om een beter begrip te krijgen van de locatie en te komen tot de uitgangspunten voor het raamwerk. Zie bijlage voor bijbehorende kaartlagen.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Historische ontwikkeling

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Ruimtelijke analyse

IN DIT HOOFDSTUK

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

van Haaren

bron: BHIC GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Zicht vanaf het

beekdal op de kern

42 43

ontwikkeling

Ontwikkeling van Haaren Langs beekdalflanken vestigden zich de eerste agrarische nederzettingen. De akkerdorpen ontstonden tussen het natte laaggelegen beekdal en de droge, hooggelegen heidegronden. Deze dorpen ontstonden vaak rond een plaetse, een centrale plek waar het vee verzameld werd, voordat het via de Dreef richting de heidegronden gedreven werd. De driehoekvormige plaetse (of ‘Frankische driehoek’) is ook in Haaren terug te vinden. De gronden rondom het dorp en langs het beekdal werden als eerste ontgonnen in blokvormige landbouwpercelen. Hoger gelegen gronden werden later ontgonnen. Naarmate de dorpen en gehuchten groeiden werd een kerk vaak gezamenlijk gesticht op een centrale plek tussen de gehuchten. Bij kruisingen van doorgaande wegen groeiden dorpen nog verder uit.

Akkerdorp Haaren ontstond tussen het natte, laaggelegen beekdal en de droge, hooggelegen gronden, rondom plaetsen. Naarmate het dorp groeide werd een kerk gezamenlijk gesticht op een centrale plek. Bij kruisingen van doorgaande wegen groeide het dorp nog verder uit. 1850

1870

1925

1950

1970

1980

1990

2000

2020

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Historische

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Schaalvergroting van agrarische bedrijven zorgde ervoor dat kleinschalige percelen, zandwegen en voetpaden verdwenen. De latere uitbreidingswijken werden vooral op de hoger gelegen gronden gebouwd.

bron: Topotijdreis.nl

1900 SEMINARIE GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

PLAETSE LINT OP OVERGANG BEEKDAL < > DEKZAND LINT OP OVERGANG BEEKDAL < > DEKZAND BOS/ HEIDE

PLAETSE BEEKDAL DEKZANDRUG

OVERSTEEK 3. RUIMTELIJKE ANALYSE

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

KERN

LINT OP OVERGANG BEEKDAL < > DEKZAND

KERN

BEEKDAL

Historische verhalen GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

‘Tuin van Brabant’ De regio had deze bijnaam vanwege de aanwezige boomkwekerijen, rijke hoeveelheid natuurgebieden (Leemputten, Noenes, Nemelaer, Kampinaheide, Oisterwijkse bossen). Ook werd de ‘Tuin van Brabant show’ georganiseerd. In de huidige tijd worden er in Haaren steeds meer projecten gedaan met permaculturen en voedselbossen.

bron: Regionaal Archief Tilburg

Haaren en omgeving staat ook wel bekend als de ‘Tuin van 3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Brabant’.

Het landbouw verleden Vroeger werkte de bevolking vrijwel 100% op het land, maar nu is nog maar een klein deel werkzaam in de agrarische sector. De bedrijvigheid is verschoven naar firma’s in staal, transport, bronnering, stallenbouw, aannemerij, auto’s en elektrotechniek. Een grote werkgever is Stichting Brabants Landschap. De boomkwekerij heeft een lange geschiedenis in Haaren, het vormt een belangrijke tak van de werkgelegenheid. bron: Regionaal Archief Tilburg

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

bron: Regionaal Archief Tilburg

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Het historische beekdallandschap heeft een aantal karakteristieke elementen • kleinschaligheid • een meanderende loop van de beek • een oeverzone • graslanden rondom, begrensd door hoge delen • singels haaks of parallel aan de beek • natte broekbosjes • hakhout • poelen • heggen en houtkanten t.b.v. erfafscheiding

RUYSBOSSCHE LOOP

risch gebruik. Samen met de ruilverkaveling had dat een grote impact op het landschap; de waterhuishouding werd ingrijpend aangepast, waarbij de grondwaterstand flink daalde. Veel beken werden rechtgetrokken en kregen het karakter van een landbouwsloot. Singels, houtwallen en slootjes verdwenen vaak ook. De hogere gronden veranderden van woeste gronden van heide en hoogveen (grote oppervlaktes waar water kon infiltreren) naar drooggelegde gronden t.b.v. landbouw of productiebos. De Belverse Akkers vallen buiten het onderzoeksgebied van de visie, maar zijn wel naastgelegen oude cultuurgronden. Dit essenlandschap wordt gekenmerkt door een halfopen landschap: wegen met wegbeplanting en boomgroepen rondom bebouwing enerzijds en open bolle akkers anderzijds.

BELVERSE AKKERS

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

beekdallandschap

Ontwikkeling van de beek De waterloop bij Haaren meanderde eerst meer door het landschap (zie de kaart uit 1850).De beek en het dal waren duidelijk herkenbaar. Het gebied bestond uit een gevarieerd landschap met een rijke biodiversiteit; broekbossen, moerassen en veen. Steeds meer natte beekdalen werden ontgonnen voor de landbouw en er ontstonden open beekdalen met grasvelden, verkaveld door houtwallen, singels of sloten, in gebruik als wei- of hooiland. De aanwezige broekbossen, heggen en knotbomen werden ingezet voor houtproductie en brandstof.

bron: Beleidsregel Groen Loont

VOORBEELD KLEINSCHALIG CULTUURLANDSCHAP

Door de tijd heen zijn veel heggen verdwenen, doordat er andere vormen van erfafscheiding onstonden. Daarnaast vervingen olie en kolen hout als brandstof; het landschap werd daardoor veel opener. Door de komst van de intensieve veehouderij hadden kleine, arme boeren een kans op een beter inkomen. Veel beekdalen werden ontwaterd om ze geschikt te maken voor intensief agra-

RUYSBOSSCHE LOOP

BELVERSE AKKERS

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Het historische

51 bron: KLA Ecopedia

bron:Sweco

52 3. RUIMTELIJKE ANALYSE

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

VOORBEELD KLEINSCHALIG CULTUURLANDSCHAP IN DE REGIO

Beleving kleinschalig

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

cultuurlandschap

Belevingsonderzoek Ruysbossche Loop, Van Tuijn stedenbouw 54

PARK RUIJBOSCH

Verbeterpunten

• •

fijne plek om te verblijven natuurlijke elementen die aanleidingen vormen om te spelen vormt een waterbuffer van regenwater draagt bij aan de biodiversiteit intieme kwaliteit door het omsloten karakter gelaagdheid met diverse soorten beplanting aanwezig zicht op de kerktoren

•

afwisseling in open en gesloten landschap, met o.a. vrij zicht naar de graslanden, hoge hagen en bossages op veel plekken is er nog het historische karakter aanwezig door het kronkelige, onverharde pad

•

• • • • •

BROEDERSPAADJE

• •

• • • • •

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

DORPSLINT

• • •

•

DE WATERLOOP

Verbeterpunten

•

de loop is zowel een functionele als een recreatieve kwaliteit in het landschap nog een aantal waardevolle landschapselementen zijn aanwezig: zoals een houtwal, bossage, natuurlijk grasland en lange zichtlijnen

•

• •

LINT AGRARISCH

de toegangen naar het park kunnen verduidelijkt en versterkt worden

Kansrijke elementen

de bedrijven met bijbehorende woningen vormen een agrarisch lint tussen de woonerven vormen zich afwisselende doorzichten naar het beekdal groene hagen als erfafscheiding benadrukken het perspectief bomen markeren de agrarische erven in het landschap duidelijk onderscheid door woningen in de dwarsrichting en schuren in de langs-richting

•

de kerktoren is vanaf meerdere punten in het dal een herkenningspunt de bomen langs de weg markeren de doorgaande verkeersstructuren door de aanwezigheid van sloten parallel aan de weg ontstaat een natuurlijke overgang tussen straat en erf de verkeersremmende inrichtingen dragen bij aan de verkeersveiligheid en markeren de entrees van het dorp

•

bij het laatste deel, waar het pad aansluit op de Roonsestraat, zijn er mogelijkheden om de historische beleving terug te brengen, door bv. de berm te laten verwilderen de mogelijkheid tot doorkijkjes naar de kerktoren aanbrengen of versterken plek waar het broederspaadje en de Ruysbossche Loop samenkomen versterken / beleefbaarder maken bij nieuwe ontwikkelingen kan de typologie en landschappelijke structuur veranderen, waardoor het agrarische karakter in het buitengebied verloren gaat

ROONSESTRAAT

•

• •

de Frankische driehoek, en de bijbehorende bomenlanen, zijn een kenmerkend element in het landschap vanaf deze straat heb je de mogelijkheid om over het gehele beekdallandschap te kijken het hoogteverschil zorgt voor een duidelijke grens tussen straat en beekdal

•

door het aanplanten van bomen kunnen de woonerven in het landschap beter gemarkeerd worden

veel groene erfafscheidingen, enkele gesloten schuttingen een dorpse straatindeling variatie van woningtypes in de straat

•

de bebouwing en erfafscheidingen zorgen ervoor dat er geen verbinding is met het beekdal. zichtbare toegangen creeren met het beekdal kan de connectie verbeteren zoeken naar mogelijkheiden om doorkijkjes te maken naar het beekdal

HAARENDIJK

• • •

•

door hoge, gesloten erafscheidingen is er een beperkte relatie met het beekdal. door deze te verlagen of plaatselijk open te breken kan het beekdal beter zichtbaar gemaakt worden.

de steile oevers transformeren door flauwe oevers met wilde beplanting. Hierdoor vormt zich een natuurlijke overgang van het grasland naar de beek de beek is op een aantal stukken gekanaliseerd, waardoor het natuurlijke karakter verloren is gegaan. De beleving kan versterkt worden door het meanderende karakter terug te brengen bij het maken van natuurlijke overgangen ontstaan afwisselende kansen voor het versterken van de biodiversiteit (bv. kruidenrijk grasland, vochtig hooiland).

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

gebied

Kansrijke elementen

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Beleving

SWOT Historie &

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda geleidelijke overgang beek

cultuurhistorische waarde

ondergrond beekdalbodem

singels haaks op de beek

kerkepaden

monumenten en orientatiepunten

ondergrond beekdalhelling

hoger gelegen akkers

frankische driehoeken

oorspronkelijke kernen

ondergrond dekzandrug

oorspronkelijke meandering beek

historische geografie

lint op overgang beekdal dekzand

ondergrond dekzandvlakte

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Identiteit

SWOT

Sterktes

Zwaktes

•

• • • • • •

• •

Monumentale gebouwen van kerken en kapellen: oriëntatiepunten Frankische driehoeken, plaetse, dreef Gradient-rijk landschap Kerkepaden: Broederspaadje, Kasteellaan Belversche Akkers, Nemerlaer, Haarendael ‘Tuin van Brabant’, vanwege boomkwekerijen en natuurgebieden Kern op dekzandrug ontwikkeld, nederzettingen zijn langgerekt en evenwijdig aan de beken Drie ‘entrees’ Hoge waarde van klinkerweg

De Haarendijk steekt al vroeg het beekdal over, maar het zicht op het dal vanaf dit lint is zeer beperkt

! Bedreigingen • • •

Het beekdal heeft in de noord-zuid richting mooie open zichten. De dwarszichten zijn beperkt.

• •

Overstromingsrisico en wateroverlast Landgebruik is over de tijd losgekoppeld van de bodem en het watersysteem Intensivering landbouw en uitbreiding dorpen Ruilverkaveling, lage grondwaterstanden Rechtgetrokken beek geeft het karakter van een sloot i.p.v. een meanderende beek. Houtwallen verdwenen vaak ook

Kansrijke elementen •

• •

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

•

Open gebied van de Ruysbossche Loop

boven: Frankische driehoek onder: kerkhof

Broederspaadje

Historische kenmerken; kleinschalig landschap, oorspronkelijk meanderende loop vd beek, graslanden rondom, haakse singels, broekbosjes, hakhout en poelen, heggen, linten op de overgang van beekdal naar dekzand Unieke positie van de kern dichtbij het beekdal. beleefbaarheid en bereikbaarheid versterken Klimaatrobuust / toekomstbestendig maken van het beekdal (water besparen, vasthouden, bergen, afvoeren) Beekdal als structuur; de overgang meer geleidelijk maken, water meer ruimte geven ‘De Tuin van Brabant’ herinterpreteren, permaculturen en voedselbossen Nieuwe bouw/woonvormen om op natte gronden te bouwen

Lambertuskerk

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Identiteit

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Historie &

SWOT

Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda

watersysteem

attentiezone waterhuishouding

waterberging, plassen, poelen

natte ecologie

relief: laagtes

verharding

overstort retentie

essenlandschap, hoger gelegen

afvoerrichting

droogte: GLG > 180 cm

potentiële waterberging (particulier bezit)

potentie wateroverlast: GHG <60m

steile oevers

aanduiding geomorfologie

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Bodem en water

SWOT

Sterktes

Zwaktes

•

ontwikkeling Park Ruijbosch, ecologisch sterker + recreatief gebruik Essenlandschap: gemeenschappelijk complex, gezamenlijk gebruikte weides met een centrale functie. hoger gelegen gronden door de wijze van bemesting (en doordat ze deels zelf al wat hoger lagen) de sloten kunnen tot nu toe het hemelwater nog goed afvoeren, agrarische gronden zijn niet te nat, er zijn dus mogelijkheden om meer water vast te houden in het gebied

•

bodemgebruik: eentonig, agrarisch grasland beperkte mogelijkheid tot waterberging in het beekdal, het water wordt vooral snel afgevoerd vijver Park Ruijbosch komt droog te staan. Momenteel gevoed middels een hwa-connectie. Onderzoeken of het op andere manier gevoed kan worden. tuinen Haarendijk in particulier bezit. Dit belemmert de beleving van het beekdal en mogelijke maatregelen voor watersysteem.

! Bedreigingen •

•

• • •

attentiezone waterhuishouding: er zijn beperkingen t.a.v. werkzaamheden die de grondwaterstand beinvloeden bouwontwikkelingen aan de rand van het dorp en langs het Broederspaadje, de verharding gaat steeds meer het beekdal in hoog grondwaterpeil (0-60cm), kans op wateroverlast

let op: de GHG is een indicatieve grens

laag grondwaterpeil (>180cm), kans op verdroging

let op, de GLG is een indicatieve grens

bedreiging van de waterkwaliteit door riooloverstorten en gangbare landbouwkundige gebruik

Kansrijke elementen •

• • • • • • • •

Broederspaadje als oversteek van de beek

De huidige openheid en agrarisch gebruik van gebied Ruysbossche Loop

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

•

hoogteverschillen inzetten voor natuurlijke waterafvoer, echter wel vertraagd i.p.v. zo efficient mogelijk (in combinatie met natte landbouw) waterafvoer via slootjes naar de Loop, maar langer vasthouden, vertraagd afvoeren dorpsrand: afronden wandelpaden het beekdal in geomorfologie inzetten als uitgangspunt voor gebruik en bebouwing Realiseren EVZ: gronden opkopen (waar mogelijk 25m) klimaatrobuuster inrichten middels het principe: zone beekdal: niet bebouwen, extra ruimte voor de beek, minder maaien en vertraagd afvoeren. zone flanken: waterberging, poelen en natuurvriendelijke oevers. wonen in een nat landschap kan verder onderzocht worden op behoefte en haalbaarheid zone dekzandrug: mogelijkheid van wonen en water infiltreren

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Bodem en water

Boven: recent aangelegd Park Ruijbosch

Singels in het gebied

SWOT

Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda geluidsoverlast

externe veiligheidszone

water op straat

verkoelend effect

droogte (GLG >180cm)

geurhinder

potentie wateroverlast (GHG <60cm)

luchtkwaliteit

waterleiding

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Klimaat & milieu

SWOT

Sterktes

Zwaktes

•

• •

Relatief weinig stedelijk hitte eiland effect, hoe dichter bebouwd, hoe hoger de gevoelstemperatuur op een warme zomerdag. Het beekdal kent relatief weinig bebouwing en veel groen. verkoeling treedt met name op bij het park Ruijbosch en de broekbosjes, singels (dus plekken met bomen en bossages, grote boomkronen) Milieugezondheidsrisico in het gebied is heel beperkt Geen redenen tot zorg vanuit externe veiligheid

•

Geurhinder: veehouderijbedrijven aan de Roonsestraat: classificatie ‘matig’ of ‘onvoldoende’, dit betekent een grote kans op geuroverlast en effect op de gezondheid bij mensen die in de buurt wonen (zie kaart Geurhinder, provincie Noord-Brabant) Lichtemissie: zuidwestelijk deel kent redelijk veel emissie vanuit de linten en bedrijvigheid. Dit heeft mogelijk effect op de flora en fauna. Luchtkwaliteit is slechter dan de WHO advieswaarde (dit is op veel plekken in Noord-Brabant het geval)

! Bedreigingen •

• • •

• •

•

Water op straat, met name bij de Haarendijk, de Ruijbosch en Eind (één van de weinig sterk verharde delen binnen het onderzoeksgebied) Hoog grondwaterpeil (0-60cm), kans op wateroverlast Laag grondwaterpeil (>180cm), kans op verdroging Haarendijk en Broederspaadje zijn interessant doordat ze de mogelijkheid bieden om het beekdal over te steken, en deze te ervaren, maar het veroorzaakt ook geluidsoverlast binnen een groen gebied Waterleiding dwars door het gebied? Bedreiging van de waterkwaliteit door riooloverstorten en gangbare landbouwkundige gebruik persleiding ten zuiden van de Haarendijk, hier kan niet boven gebouwd worden

Kansrijke elementen •

Geluidsoverlast is beperkt, geeft de mogelijkheid om direct langs de hoofdwegen te bouwen.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Klimaat & milieu

- participatie avond Ruysbossche Loop -

Relatief rustig gebied van de Ruysbossche Loop biedt een fijne en gezonde

Toegang naar het beekdal vanaf de kern

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

Vanuit de bewoners is er behoefte aan een plek van rust en donkerte

plek voor bewoners om te ontspannen.

SWOT Landschap &

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda ruimte voor water

oorspronkelijke meandering

Duiker

landschappelijk erfgoed

watersysteem

Toegangen beekdal

- recreatie

bomenrijen lint

Natuur Netwerk Brabant

akkerbouw

Ommetje

- ecologisch waardevol

bomen, bossages,

NNB aankopen?

agrarisch groen

Initiatief pluk- of gedenkbos

- (nat) bos

centrumgebied veevoerproductie

productielandschap

singels

landgoed Nemelaer

Park Ruijsbosch:

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

biotisch systeem

SWOT

Sterktes •

• • •

•

al reeds mate van biodiversiteit aanwezig, de waargenomen soorten: Ruige Zegge, Weidebekjuffer, Icarusblauwte, Kleine Marelmoervlinder, Kleverige Ogentroost, Kruipend Zenegroen, Groot Dikkopje, Grote Ratelaar, Ijsvogel, Hooibeestje, Grote Modderkruiper enkele nog aanwezige oude singelstructuren en bossages landschappelijk erfgoed: Essche Stroom, landschap met oude boskernen en houtwallen landschappelijk erfgoed: landgoed de Nemelaer, hoogstamboomgaarden, platanen, eiken, lindes Park Ruijbosch: Haaren heeft direct achter het centrum een recreatief en ecologisch waardevol gebied erbij gekregen, het is getransformeerd van grasland en akkerbouw naar natuurgras, bos en plassen

Zwaktes •

•

bij park Ruijbosch is de enige plaats waar de loop buiten haar oevers kan treden, verder is het een vrijwel gekanaliseerde sloot met steile hellingen relatie, beleefbaarheid en bereikbaarheid van het beekdal en Park Ruijbosch vanaf de dorpskern is beperkt. het centrumgebied is afgeschermd van het beekdal geen groen erfgoed aangeduid binnen de onderzoekslocatie, over de loop van de tijd is het landschap sterk aangepast en gecultiveerd groen binnen het onderzoeksgebied is vooral ‘overig’ of agrarisch. Behalve de beek zelf is het geen onderdeel van Natura 2000 of Natuurnetwerk Brabant Op Park Ruijbosch na, is de huidige ecologische waarde beperkt

Bedreigingen

Kansrijke elementen

•

• •

weinig grond binnen de onderzoekslcoatie valt onder de natuurbeheer gesubsidieerd door de provincie, het meeste is agrarische grond in beheer door boeren De lange duiker vormt een probleem voor sommige diersoorten (o.a. amfibieën) hoge gronddruk is bedreiging voor de aanleg van een volledig lijnvormige EVZ met voldoende maat

•

• •

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

•

• Steile oevers van de Ruysbossche Loop

Recent aangelegde Park Ruijbosch

Wilde bloemen en kruiden in park Ruysbosch

•

lange termijn: gronden aankopen

en de loop plaatselijk weer natuurlijk karakter geven, met flauwe oevers en plasdras-zones beheerplan opstellen voor de loop en aangrenzende agrarische sloten, met een extensiever schoningsbeheer (minder maaien) op gronden in gemeentelijk eigendom meer ruimte reserveren voor natuurlijke oevers; de oevers worden dan verflauwd en er wordt een gradient aangebracht educatie: agrariers betrekken, bv. voor beter watergangenbeheer in een zone van enkele meters parallel aan de loop vrijwilligers betrekken bij monitoring en beheer, bv. werkgroep Park Ruijbosch nu is er vooral veevoerproductiegewas, er ligt een mogelijkheid om te onderzoeken of het landschap andere vormen van productie aan kan nemen, in lijn met de noodzaak om klimaatrobuuster te worden, bv. vernieuwende natte teelten, strokenteelt, teelt voor biobased bouwmaterialen, en droogtebestendige teelten NNB versterken als doorlopende groenstructuur, op dit moment wordt het NNB binnen de onderzoekslocatie sterk afgeknepen. De inzet van het Waterschap is een ‘nat kralensnoer’, met stapstenen waar max. 400m tussen zit. landbouwgrond inzetten t.b.v. natuurontwikkeling (kruidenrijk grasland, vochtig hooiland, bossages, singels) prioritaire beekdalsoorten: vaatplanten, mossen, dagvlinders, amfibieen, beekmacrofauna initiatief vanuit werkgroep Park Ruijbosch om een pluk/gedenkbos aan te leggen i.c.m. een ommetje

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

biotisch systeem

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Landschap &

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP 3. RUIMTELIJKE ANALYSE

DE AKKERS DIENEN VEELAL VOOR DE VEEVOERPRODUCTIE

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

bron: Regionaal Archief Tilburg

SWOT Netwerken &

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda fietsroutes

OV-netwerk

wandelroutes

auto-netwerk

gewenst ommetje

orientatiepunten

bedrijvigheid / industrie

lint-structuur

recreatieve spots

oude bebouwing (<1945)

frankische driehoeken

voorzieningen

zichtlijnen

kerkepad

agrarische bedrijven

open / gesloten

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

occupatie

SWOT occupatie Sterktes

• • • • • •

•

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

•

Bereikbaarheid met de fiets is goed. Voor Tilburg, Boxtel, Vught dien je de auto te pakken Van drie zijdes ontsloten voor de auto Nabijheid van voorzieningen en werkgelegenheid, redelijk aanbod Relatief welvarende gemeente en relatief zelfstandige en onafhankelijke bevolking Huidige bebouwing in onderzoeksgebied is nog in goede bouwkundige staat Kenmerkende structuren van lint, kerkepaden, driehoeken, oriëntatiepunten Beleving park Ruijbosch: uniek park, diverse flora en fauna, gebruik voor recreatie, gelaagde opbouw, orientatiepunt kerktoren Beleving Broederspaadje: afwisseling open en gesloten, zichtlijnen richting dorpskern, zichtbaarheid linten en beek, open velden Beleving Roonsestraat: doorkijkjes naar het landschap, natuurlijke erfafscheidingen, driehoekige velden omzoomd met bomenrijen

•

Beperkte bereikbaarheid van het OV: voor Esch of Boxtel moet je overstappen, vooral streek- en buurtbussen Beleving linten: sterk wisselend, soms heel open, soms compleet gesloten waardoor het beekdal niet zichtbaar is Beleving waterloop: over de tijd sterk aangepast, de loop is strakker, minder meanderend geworden, de oevers zijn steil. voelt meer als een agrarische sloot dan een beek. Beleving Haarendijk: historische kenmerken als lint, maar beperkte beleving richting het beekdal, terwijl deze wel de beek oversteekt. Beleving dorpsrand: de kern ligt vlakbij het beekdal, maar het is beperkt beleefbaar. de toegangen zitten ‘verstopt’ in hoekjes en steegjes, het is niet duidelijk welke kant je op moet

Bedreigingen • •

•

• • • •

relatief weinig aanbod voor ouderen met een zwaardere zorgvraag woningzoekenden in Haaren zijn sterk koopgeorienteerd. voor starters is het lastig om een betaalbare koopwoning te vinden. Een deel van de jongeren is wel bereid om alternatieven te overwegen, zoals huren of een kleinere woonvorm veel ouderen wonen in ruime, grondgebonden woningen, een deel wil verhuizen naar kleinere levensloopgeschikte woningen maar het aanbod is beperkt fiets en wandelroutes steken het beekdal over, maar veroorzaken ook overlast op de natuur nabijheid van veehouderijbedrijven to.v. woonkern verwachting: 150 extra woningen nodig voor lokale woningbehoefte (2020-2030) de prijs van woningen neemt sterk toe, in Haaren is de gem. woningwaarde in 2022 480.000 euro.

Kansrijke elementen • •

• • •

•

aansluiten op en uitbreiden van recreatieve routes, fietsen en wandelen verbindingen aansluiten op de recreatieve functies (hoeves, restaurants, tuin de Es, food festival, camping etc.) drie routes die het beekdal oversteken: Broederspaadje, Haarendijk en Roonsestraat bevolkingsdichtheid: ruraal, landelijk wonen (< 1700 inwoners / km2) de ouderen zijn vaak gehecht aan het dorp en hebben een voorkeur voor een grondgebonden woonvorm, een concept met hofjeswonen spreekt veel ouderen aan woonvisie thema’s: natuurinclusief bouwen, betaalbaar bouwen, doorstroming, duurzaam bouwen, bijzondere doelgroepen, wonen met een zorgvraag en inclusieve samenleving

De toegangen naar het beekdal zitten verstopt in hoeken en steegjes Openheid van het agrarische lint

3. RUIMTELIJKE ANALYSE

•

Zwaktes

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Netwerken &

Erfafscheidingen middels hoge heggen

Toegang tot het beekdal via onverhard pad

Een overzicht van conclusies voor de uitgangspunten van de visie

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

4. CONCLUSIE

Conclusie

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Conclusiekaart

Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

park Ruysbosch productie landschap

water bergen

oorspronkelijke meandering

droogte (GLG >180cm)

attentiezone

agrarische bedrijven

bomenrijen

overstort retentie

watersysteem

geurhinder

waterhuishouding

gewenst ommetje

zichtlijnen

bossages en singels

initiatief waterberging

akkerbouw

leiding

verharding

OV-netwerk

bedrijvigheid/ industrie

NNB (aankopen? 25m)

particulier

agrarisch groen

relief: laagtes

auto-netwerk

oude bebouwing (<1945)

duiker

steile oevers

water op straat

essen landschap (hoog gelegen)

frankische driehoeken

kerkepad

initiatief pluk/gedenkbos

afvoerrichting

historische akkers (hoog) aanduiding geomorfologie

fietsroutes

orientatiepunten

wandelroutes

veevoerproductie

4. CONCLUSIE

Legenda

Conclusiekaart

Sterktes

Zwaktes

•

• •

duidelijke oriëntatiepunten en zichtbaarheid van de oorspronkelijke kernen duidelijke zichtbaarheid van de oorspronkelijke lintbebouwing (<1945) die het verhaal vertellen van de ontwikkeling van Haaren aantrekkelijke route over Broederspaadje (kerkepad) met een wisseling van open en gesloten en nog reeds aanwezige landschappelijke elementen, zoals singels, bossages, poeltjes oude linten worden begeleid door bomenrijen actieve werkgroep van Ruijbosch Park, die een relatie aangaat met het landschap en ook nieuwe initiatieven opstart (pluk/gedenkbos) Park Ruijbosch: wateropvang, biodivers, recreatie, ontmoeting Belverse Akkers: uniek hoog essenlandschap, omringd door agrarische linten

•

• • • •

overlast van geur door de grote hoeveelheid veehouderijen de duiker bij de Haarendijk is een obstructie voor een aantal doelsoorten om zich tussen de ecologische gebieden te bewegen ten zuiden van Haarendijk: versnipperde eigendommen, complexe samenwerking t.b.v. maatregelen voor het watersysteem beek sterk gekanaliseerd, met steile oevers; vooral ontworpen op water snel afvoeren monofunctioneel agrarisch gebruik sterk verharde linten veroorzaken beperkte waterinfiltratie en bij piekbuien overlast op straat beekdal is beperkt beleefbaar en bereikbaar vanaf de kern van Haaren

Bedreigingen

Kansrijke elementen

•

• • • •

dichtslibben van de dorpslinten en agrarische linten, waardoor er geen doorkijk meer is naar het achterliggende beekdal. transformatie van agrarische activiteiten naar woningbouw is daarin ook potentieel een bedreiging, vanwege het veranderen van open naar gesloten beleving veel druk op de drie ‘pijler’ lint-routes van, naar en door Haaren; hier liggen de OV-haltes, doorgaande routes en rijden mensen ook vrij hard (onveilige situatie) dicht gebouwd worden van de Frankische driehoeken pieken in droge periodes geeft mogelijk problemen voor bomen en planten waterleiding loopt dwars door het gebied persleiding ten zuiden van de Haarendijk, hier kan niet boven gebouwd worden

•

• •

•

beleving van het beekdal landschap verbeteren middels fietsen wandelroutes ommetjes inzetten om beleving van het landschap te versterken en het ‘verhaal’ van de plek te vertellen meer ruimte geven aan het water t.b.v. wateropvang en ecologie versterking aanpassen van de oevers (in beheer en steilte) om de ecologische verbinding te verbeteren, dit in combinatie met het aankopen van grond (25m rondom de beek) ‘natte parelketting’ realiseren t.b.v. het versterken van de ecologische verbindingszone (EVZ)

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

SWOT

In het gebied zijn nog oorspronkelijke landschappelijke elementen aanwezig, zoals broekbosjes, singels en poeltjes.

gekanaliseerd en ontworpen op het snel afvoeren van water.

4. CONCLUSIE

De beek is over de tijd echter ook sterk

Principes

Raamwerkkaart

Welke positie nemen we in t.o.v. de grote vraagstukken en uitdagingen in het gebied? De leidende principes van de visie en de conclusies van de analyse komen samen in een raamwerkkaart.

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Visie

5. VISIE EN RAAMWERK

Visie & raamwerk

IN DIT HOOFDSTUK

Opgaves voor de Ruysbossche Loop Ook in het gebied van de Ruysbossche loop wijzen de onderzoeken op een ‘puzzel’ die gelegd dient te worden. Zo heeft in het verleden de cultivatie van het land gezorgd voor voedselzekerheid. Dit vereiste echter wel schaalvergroting van de landbouw. De transformatie naar grootschalige akkers in het gebied van de Ruysbossche Loop betekende ook het verdwijnen van veel kleinschalig cultuurlandschap. Door deze intensivering en industrialisering van de landbouw is het landschap veel opener en eentoniger geworden en daarmee ook gevoeliger voor extremen in een veranderend klimaat. Dit zorgt mogelijk voor het mislukken van oogsten, waardoor de voedselbeschikbaar-

heid juist weer in het geding komt. Hoewel de Nederlandse landbouwsector wereldwijd toonaangevend is op het gebied van innovatie en exportcijfers, staan we voor een aantal grote uitdagingen. Zo dreigt de bodem - de belangrijkste hulpbron voor de boer - uitgeput te raken, is de stikstof uitstoot te hoog, hebben we te maken met een ongekend verlies aan biodiversiteit in het buitengebied en dwingt klimaatverandering ons tot transformatie van inrichting en gebruik. Als er niet meer aandacht komt voor de draagkracht van de fysieke leefomgeving, neemt het risico op schades toe. De draagkracht van het onderliggende fysieke water- en bodemsysteem zou dan ook meer centraal moeten staan in toekomstig beleid. Een onderwerp wat daarnaast hoog op de politieke agenda staat, is het stevige woningtekort. Dit is ontstaan door onder andere demografische veranderingen, maar ook lange bouwprocedures en beperkte bouwgrond spelen een rol. Tot 2030 wil de overheid bijna een miljoen woningen bij bouwen. De vraag is waar deze woningen moeten landen. Het beekdal van de Ruysbossche Loop is in het Koersdocument Oostflank aangewezen als zoekgebied voor kleinschalige vormen van woningbouw. De vraag hoe de woningbehoefte opgelost wordt - binnen of buiten de stedelijke grens, middels inbreiding en/of middels uitbreiding - is dan ook onderdeel van de gebiedsvisie.

Bij het kiezen van locaties voor nieuwe ontwik-

kelingen, dienen we een goede afweging te maken vanuit het bodem- en watersysteem. Waar er in Nederland gebouwd kan worden, waar er een opgave ligt vanuit het bodem- en watersysteem en waar het niet verstandig is om te bouwen is recent in kaart gebracht middels het ‘Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ voor Nederland en de ‘Watersignaleringskaart’ voor Noord-Brabant. Ondanks toenemend bewustzijn over de noodzaak van klimaatrobuust bouwen, staan er nog steeds veel nieuwe, regulier gebouwde, woningen gepland in gebieden kwetsbaar voor klimaatverandering. Ruimtegebruik De ruimtelijke keuzes die in de Ruysbossche Loop gemaakt dienen te worden wijzen ons ook op het huidige ruimtegebruik. Ongeveer

60% van het landgebruik in het buitengebied van Noord-Brabant is landbouw. Door de gezamenlijke ruimtevraag van alle genoemde opgaves wordt de ruimtedruk echter zo groot dat ‘niet alles past’ en er keuzes gemaakt dienen te worden omtrent het aanpassen van het ruimtegebruik. Als het over de inrichting van ruimte gaat, raak je aan de directe leefomgeving van mensen. Dat leidt tot diepgevoelde waardeafwegingen. Opvallend is daarbij dat verschillende gebruikers zeer verschillende prioriteiten stellen. Uiteenlopend van de nadruk op continuïteit, betaalbaarheid, oplossingen willen zoeken en de wens voor een nieuwe balans tussen mens en natuur. Aan de visie van de Ruysbossche Loop liggen een aantal keuzes en kansen ten grondslag.

Bodem en water als fundament Een belangrijke voorwaarde voor het natuurlijk functioneren van de beek en het dal zijn het herstel van de bodem om water langer vast te houden, een meer gedempte afvoer van hoogwater en voldoende basisafvoer voor droge periodes, vrije afstroming en een goede waterkwaliteit. Een natuurlijke aanpak betekent gebruik maken van de sponswerking; meer water vasthouden waardoor de grondwatervoorraad wordt aangevuld, beboste bufferstroken langs de beek en het bieden van ruimte voor water- en oeverplanten en hout in de beken. Waar mogelijk slingert de beek meer om het verhang te verkleinen. Natuurlijke processen als overstroming en vegetatie-ontwikkeling krijgen vrij spel. Dit vraagt om enige ruimte of een verandering in landgebruik. De beken zijn

GEBIEDSVISIE RUYSBOSSCHE LOOP

Positionering Nederland staat voor een aantal grote opgaves op het gebied van de leefomgeving en het buitengebied; er is behoefte aan een groot aantal nieuwe woningen, er zijn aanpassingen nodig om klimaatrobuust te worden, delen van de landbouw lopen tegen maatschappelijke en ecologische grenzen aan en de biodiversiteit staat onder druk. Het zijn opgaves die forse maatschappelijke en ruimtelijke ingrepen vereisen. Bovendien leggen ze allemaal een beslag op de ruimte, terwijl het grondgebied beperkt is. De ruimtelijke keuzes die gemaakt moeten worden om de opgave aan te pakken hebben gevolgen voor de inrichting en de toekomstige leefomgeving.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15072898/1