22-17 Conceptbestuursovereenkomst COA- Bijlage 2e Evaluatie Bestuursovereenkomst gemeente Oisterwijk en Centraal Orgaan Asielzoekers
Tekst van het document
EVALUATIE BESTUURSOVEREENKOMST Gemeente Oisterwijk en Centraal Orgaan Asielzoekers
0
Onderzoek naar de maatschappelijke waarde van het AZC
Evaluatie bestuursovereenkomst 2020 - 2022 Oktober 2021 Gemeente Oisterwijk Centraal Orgaan Asielzoekers
1
Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................................................................... 4 Doel van de evaluatie ......................................................................................................................... 4 Opzet van de evaluatie ....................................................................................................................... 4 Afbakening ....................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ........................................................................................................................................ 5 1.
Conclusies en Aanbevelingen. .................................................................................................. 6 1.1.
Algemene conclusies ........................................................................................................... 6
1.2.
Conclusies en aanbevelingen over de organisatie van het AZC ................................................. 6
1.3.
Conclusies en aanbevelingen over ‘veiligheid’ en veiligheidsbeleving. ........................................ 8
1.4.
Conclusies en aanbevelingen gezondheid/welzijn .................................................................... 9
1.5.
Conclusies en aanbevelingen onderwijs ............................................................................... 10
1.6.
Conclusies en aanbevelingen onderwijshuisvesting ............................................................... 11
2.
De Organisatie AZC Oisterwijk ............................................................................................... 12 2.1.
Het maatschappelijke doel van het AZC............................................................................... 12
2.2.
Medewerkers ................................................................................................................... 12
2.3.
Opleidingsplaatsen ........................................................................................................... 13
2.4. 3.
Kwaliteitsmanagement ...................................................................................................... 13 De locatie ............................................................................................................................ 14
3.1.
Bestuursovereenkomst ...................................................................................................... 14
3.2. 4.
Ontwikkelingen vastgoed op locatie van het AZC .................................................................. 14 Beleid ................................................................................................................................. 14
4.1.
Flexibilisering asielketen en de nieuwe wet inburgering ......................................................... 14
4.2.
Nieuwe Wet inburgering .................................................................................................... 15
4.3.
Beleid ‘Spoor 2’ Veilige landers .......................................................................................... 15
4.4.
Beleid AMV ...................................................................................................................... 15
4.5.
Beleid huisvesting statushouders ........................................................................................ 16
4.5.1. 4.6. 5.
Onderwijswetgeving ......................................................................................................... 17 Bewoners van het AZC .......................................................................................................... 18
5.1.
Aantallen bewoners .......................................................................................................... 18
5.2.
Land van herkomst ........................................................................................................... 18
6.
Veiligheid ............................................................................................................................ 19 6.1.
2
Pilot Regioplaatsing ................................................................................................... 16
Overlast .......................................................................................................................... 19
6.1.1.
Recent landelijk onderzoek naar de aanpak van overlast gevende asielzoekers ................. 19
6.1.2.
TopX-lijst ................................................................................................................. 19
6.2.
Aantal incidenten naar aard op het AZC in Oisterwijk. ........................................................... 20
6.3.
Geregistreerde incidenten politie ........................................................................................ 21
6.4.
Aantal geregistreerde meldingen en klachten ....................................................................... 23
6.5.
Repressieve maatregelen van het AZC ................................................................................ 23
6.6.
Maatregelen in de strafrechtketen ...................................................................................... 25
6.7.
Samenwerking vreemdelingenketen en het AZC ................................................................... 26
6.7.1.
Politie ...................................................................................................................... 26
6.7.2.
Lokaal openbaar orde overleg..................................................................................... 26
6.7.3.
Lokaal Keten Overleg / LKO ....................................................................................... 26
6.7.4.
Ketenmarinier .......................................................................................................... 26
6.7.5.
Dienst Terugkeer & Vertrek/ DT&V .............................................................................. 27
6.7.6.
Immigratie- en Naturalisatiedienst/IND ....................................................................... 27
6.7.7.
Vreemdelingenpolitie / AVIM ...................................................................................... 27
6.7.8.
International Organisation for Migration / IOM .............................................................. 27
7.
Zorg / welzijn ...................................................................................................................... 28 7.1.
Professionele begeleiding door het AZC ............................................................................... 28
7.2.
Stichting NIDOS ............................................................................................................... 28
7.3.
Gezondheidszorg Asielzoekers / GZA .................................................................................. 28
7.4.
Maandelijks multidisciplinair overleg ................................................................................... 29
7.5.
Publieke gezondheid/ GGD Hart voor Brabant ...................................................................... 29
7.6.
War Child/ Unicef ............................................................................................................. 30
7.7.
Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) ................................................................................... 30
7.8.
Overige welzijns-, sport- en spelactiviteiten ......................................................................... 31
8.
Onderwijs............................................................................................................................ 33 8.1.
Peuterspeelzaal ................................................................................................................ 33
8.2.
Taalles op AZC ................................................................................................................. 33
8.3.
Primair onderwijs ............................................................................................................. 33
8.4.
Voortgezet onderwijs ........................................................................................................ 34
8.5.
Onderwijshuisvesting ........................................................................................................ 35
8.6.
Schoolvervoer .................................................................................................................. 35
8.7. 9.
3
Bewegingsonderwijs ......................................................................................................... 36 Communicatie en bereikbaarheid AZC ..................................................................................... 36
9.1.
Nieuwsbrief van het AZC ................................................................................................... 36
9.2.
Omwonendenoverleg ........................................................................................................ 36
9.3.
Overleg en informatievoorziening gemeente en AZC ............................................................. 37
Inleiding In de gemeente Oisterwijk is een asielzoekerscentrum (AZC) gevestigd. Daarvoor hebben de gemeente Oisterwijk en het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) een bestuursovereenkomst gesloten. In deze bestuursovereenkomst zijn de afspraken vastgelegd die van belang zijn voor het functioneren van het AZC en voor een goede positionering ervan in de Oisterwijkse samenleving in de periode juni 2020 – juni 2022 (twee jaar). Afgesproken is dat beide partijen gezamenlijk evalueren in 2021. Deze evaluatie is opgenomen in dit document. Het gaat in op de domeinen: veiligheid, onderwijs, zorg en welzijn en wonen waar het AZC mee te maken heeft. Ook wordt ingegaan op de specifieke indicatoren zoals benoemd in de bestuursopdracht (artikel 9. Lid 2. en 3.).
Doel van de evaluatie Het doel van de evaluatie is tweeledig. Enerzijds draagt de evaluatie bij aan het verkrijgen van inzicht in de wijze waarop uitvoering is gegeven aan de bestuursovereenkomst. Daarnaast draagt de evaluatie bij aan objectieve en gefundeerde besluitvorming over een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst tussen het COA en de gemeente Oisterwijk vanaf juli 2022.
Opzet van de evaluatie Deze evaluatie moet in samenhang worden bezien met: 1. Het onafhankelijk (belevings)onderzoek onder inwoners van Oisterwijk en onder betrokken organisaties in Oisterwijk door Pon-Telos; 2. De tussenevaluatie van de pilot regioplaatsing; 3. Een eerste verkenning van het COA van de voorgenomen herontwikkeling van hun maatschappelijk vastgoed op locatie van het AZC. De totale evaluatie bestaat dus uit vier documenten die, in samenhang, worden aangeboden om en gefundeerd besluit te kunnen nemen over een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst tussen het COA en de gemeente Oisterwijk over het AZC in de gemeente Oisterwijk. Ad 1. Onafhankelijk (belevings)onderzoek onder inwoners van Oisterwijk Het onafhankelijk belevingsonderzoek wordt verzorgd door een extern onderzoeksbureau (PON-Telos) in opdracht van de gemeente Oisterwijk. De evaluatie op dit onderdeel bestaat uit: een breed uitgezet burgerpanel voor alle inwoners van Oisterwijk; interviews / groepsgesprekken met betrokken stakeholders; interviews / groepsgesprekken met omwonenden. Ad. 2. Evaluatie van de pilot regioplaatsing De pilot regioplaatsing wordt vormgegeven in regionaal verband. Deze pilot kent een tussenevaluatie die separaat wordt aangeboden. Ad 3. Verkenning maatschappelijke waarde vastgoed COA. Deze verkenning wordt aangereikt door het COA.
De gemeente Oisterwijk is betrokken bij de realisatie van de verkenning.
4
Afbakening 1. Beperking in tijd De bestuursovereenkomst is vastgesteld voor een periode die loopt van juni 2020 tot en met juni 2022. Dat is een relatief korte periode. In verband met de korte duur van de bestuursovereenkomst, betreft de evaluatie daarom de periode juni 2020 – juni 2021. 2. We evalueren een tijdsperiode met restricties door corona. We plaatsen een kanttekening bij de voorgenomen evaluatie omdat we tijdens de te evalueren periode te maken hadden met een uitzonderlijke situatie: de coronapandemie. Dit heeft grote invloed gehad op de reguliere werkzaamheden en op samenwerkingsafspraken. Daarnaast heeft het ook impact gehad op de bewoners van het AZC, zowel wat betreft hun leven op het AZC als interactie met de omgeving. Ook de geplande open dagen van het AZC, bedoeld om de omgeving kennis te laten maken met het leven op het AZC konden vanwege corona geen doorgang vinden.
Leeswijzer Dit document bevat een uitgebreide beschrijving van het AZC in Oisterwijk. In hoofdstuk 1. worden de samenvattende conclusies en aanbevelingen aangereikt. Deze zijn gebaseerd op de manier waarop het AZC nu is georganiseerd (hoofdstuk 2) De beschrijving van de locatie (hoofdstuk 3), het onderzochte beleidskader (hoofdstuk 4) en een analyse van de samenstelling van de bewoners het AZC (hoofdstuk 5). Van daaruit wordt in dit document ingegaan op de thema’s veiligheid (hoofdstuk 6), zorg en welzijn (hoofdstuk 7) en onderwijs (hoofdstuk 8). Hoofdstuk 9, tenslotte, gaat in op communicatie van en over het AZC. In dit hoofdstuk wordt ook aangegeven op welke wijze het college en de gemeenteraad van Oisterwijk zijn geïnformeerd over deze evaluatie.
5
1.
Conclusies en Aanbevelingen.
1.1. Algemene conclusies Conclusie De evaluatie vond plaats over een korte periode van één jaar waarin we ook te maken had met Covid19 en Covid19 maatregelen. Dit heeft grote impact gehad op het reguliere aanbod van het AZC op het gebied van zorg, welzijn, onderwijs sport en spel. Het AZC heeft dat gedaan voor de bewoners wat redelijkerwijs mogelijk was binnen de Covid19maatregelen. Conclusie De combinatie van het onafhankelijk extern onderzoek en de gezamenlijke evaluatie van de gemeente Oisterwijk en het COA/AZC geeft de juiste en benodigde informatie voor besluitvorming over een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst. Enerzijds zijn beleving en samenwerking onderzocht (Pon-Telos) en anderzijds zijn feiten en cijfers geïnventariseerd (evaluatie COA en gemeente Oisterwijk)
1.2. Conclusies en aanbevelingen over de organisatie van het AZC Conclusie 1.2.1. De korte tijdsduur van de huidige bestuursovereenkomst (2 jaar) heeft invloed op het personeelsbeleid en het investeren in langdurige samenwerking met partners in de gemeente Oisterwijk Conclusie 1.2.2. De korte tijdsduur van de huidige bestuursovereenkomst (2 jaar) heeft invloed op besluitvorming van het COA over het onderhoud en mogelijke nieuwbouw van het vastgoed op het AZC door het COA. Conclusie 1.2.3. Het AZC is een uitvoeringsorganisatie. De benodigde capaciteit voor begeleiding van bewoners is conform landelijke wetgeving en vormgegeven in twee teams: team AMV en team Regulier. Wel is in de evaluatieperiode sprake geweest van tijdelijke onderbezetting door corona en door openvallende vacatures. Er wordt onvoldoende lokale beleidscapaciteit ervaren die ingezet kan worden voor: o monitoring en evaluatie van indicatoren voor het COA; o monitoring en evaluatie van indicatoren voor de bestuursovereenkomst; o versterking van lokale samenwerking met organisaties in het gemeentelijk sociaal domein; o doorvertaling van landelijk beleid naar het AZC in Oisterwijk; o Communicatiedoeleinden van het AZC. Conclusie 1.2.4. Medewerkers van het AZC zijn doorgaans goed toegerust voor de begeleiding van asielzoekers.
‘Zij zijn daarentegen onvoldoende toegerust om overlastgevers met multiproblematiek veilig en adequaat te begeleiden1’. Met de toevoeging van gedragsdeskundigen, 11
6
vervolgonderzoek aanpak overlast gevende asielzoekers, ministerie van Justitie en veiligheid, april 2021
straatcoaches en verslavingsexperts op het AZC in de gemeente Oisterwijk wordt wel gewerkt aan deskundigheidsbevordering en passende ondersteuning bij specifieke ondersteuningsbehoefte van bewoners van het AZC.
Aanbeveling 1.2.1. Gemeente Oisterwijk en het COA komen een nieuwe bestuursovereenkomst voor langere termijn overeen over het AZC in de gemeente Oisterwijk gericht op de functie van Regionale Opvang Locatie (ROL) waarbij de doelen van de pilot regioplaatsing structureel worden ingebed in het AZC in Oisterwijk.
Aanbeveling 1.2.2. In een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst maken de gemeente Oisterwijk en het COA afspraken over een maximaal aantal opvangplaatsen. Voor een totaal van 450 bewoners zijn 490 plaatsen beschikbaar; Van de 450 bewoners zijn minimaal 50 plaatsen beschikbaar voor AMV met een maximum van 80 plaatsen.
Aanbeveling 1.2.3. Wanneer besloten wordt om een nieuwe bestuursovereenkomst aan te gaan, dan zou deze moeten worden afgesloten over een periode van minimaal 20 / 25 jaar. Met als belangrijkste argumenten: de sociale inclusie van bewoners van het AZC in de Oisterwijkse samenleving; de inhoudelijke samenwerking van het AZC met lokale én met regionale partners; de spreiding van de investeringslast voor het maatschappelijk vastgoed van het COA én van de aanwezige scholen die een gemeentelijke verantwoording zijn.
Aanbeveling 1.2.4. Communicatie van het AZC moet structureler en frequenter ingezet worden. Zo wordt het mogelijk om de toegevoegde maatschappelijke waarde beter te belichten. De verschillende activiteiten op het AZC zelf maar ook in de gemeente Oisterwijk verdienen veel meer structurele aandacht.
Aanbeveling 1.2.5. Het COA maakt meer extra capaciteit beschikbaar om op alle relevante thema’s (zorg/welzijn/onderwijs/sport/veiligheid) initiële ideeën om te zetten in beleid én in uitvoering inclusief de communicatie daarover.
7
1.3. Conclusies en aanbevelingen over veiligheid en veiligheidsbeleving. Conclusie 1.3.1 Er is een zorg betreffende een polarisatie in meningsvorming in de Oisterwijkse samenleving merkbaar over (bewoners van) het AZC. Dit reflecteert op alle bewoners van het AZC. Conclusie is echter dat uit de feitelijke cijfers blijkt dat slechts een zeer klein deel van de bewoners voor overlast zorgt. Conclusie 1.3.2. De helft van de incidenten op het AZC is gerelateerd aan het overtreden van reguliere huisregels van het AZC. Conclusie 1.3.3. Overlast gerelateerd aan veilige landers: Een groot deel van personen die vermeld staan op de TopX-lijst is afkomstig uit veilige landen. Het merendeel van overlast en criminaliteit wordt veroorzaakt door een zeer kleine groep asielzoekers die grotendeels afkomstig is uit veilige landen. Conclusie 1.3.4. Op de AMV-afdeling zijn er meer incidenten geregistreerd in verhouding tot incidenten op de reguliere afdeling. De grootste oorzaak, aldus het COA, is het gegeven dat de samenstelling van AMV snel rouleert, vanwege de relatief korte verblijfsduur op het AZC in Oisterwijk. Conclusie 1.3.5. Het periodiek veiligheidsoverleg tussen partners in de veiligheidsketen is effectief ingericht en voldoet en de (lokale) partners in de veiligheidsketen weten elkaar snel te vinden als dat nodig is. Conclusie 1.3.6.
De Ketenmarinier vervult een waardevolle rol in het lokale en het landelijk overleg en de verbinding daartussen. Door de TopXlijst zijn de betreffende mensen beter in beeld en wordt er sneller ingegrepen als dat nodig is.
Aanbeveling 1.3.1. AMV die tijdens of voorafgaand aan hun verblijf in Ter Apel op de Top-X lijst zijn gezet of worden gezet of AMV die tijdens hun verblijf in een andere opvanglocatie dan het AZC in Oisterwijk op de Top-x terecht of komen, worden niet in de gemeente Oisterwijk opgevangen. AMV die in Oisterwijk verblijven en op de Top-X lijst worden gezet, worden permanent overgeplaatst naar een andere opvanglocatie.
Aanbeveling 1.3.2. De begeleiding van AMV is de afgelopen jaren geïntensiveerd door nieuwe functies zoals de gedragsdeskundige. In een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst wordt opgenomen dat het COA team verder wordt uitgebreid.
8
1.4. Conclusies en aanbevelingen gezondheid/welzijn Conclusie 1.4.1. Het AZC heeft een zorgplicht voor haar bewoners. Het AZC heeft die zorg voornamelijk geregeld in een eigen keten. Deze keten staat nagenoeg los van het gemeentelijk sociaal domein. Het AZC werkt samen met een landelijke huisartsenvereniging die ook op locatie aanwezig is. De huisarts heeft specifieke expertise en verwijst door. Daarbij is grotendeels sprake van doorverwijzing naar 2elijnszorg. Het AZC heeft eigen maatschappelijk werk/gedragsdeskundigen en verslavingsexperts Er is minimaal sprake van doorverwijzing naar organisaties uit de nulde en eerste lijn van het sociaal domein in Oisterwijk. Als dit gebeurt, dan is een verwijzing van de huisarts nodig. Veel casuïstiek wordt door het AZC zelf opgepakt door o.a. de gedragsdeskundigen. Het merendeel van de verwijzingen naar (specialistische) jeugdhulp verloopt via de jeugdarts van de GGD. Het AZC geeft aan, dat zij niet bekend zijn met Loket Wegwijs. Conclusie 1.4.2. De gemeentelijke (wettelijke) taak op publieke gezondheid, wordt op de juiste wijze uitgevoerd. Die taak is belegd bij de GGD voor de doelgroep 0-19jaar. De GGD geeft aan dat er in het kader van preventie en gezondheidsbevordering meer ingezet zou mogen worden nu de versoepeling van de corona-maatregelen dat weer mogelijk maken. Conclusie 1.4.4.
De Meedoen balie is een belangrijk ‘instrument’ voor participatie en toeleiding naar (vrijwilligers)werk. De subsidie vervalt in december 2021.
Aanbeveling 1.4.1. De samenwerking van het COA/AZC met de gemeente Oisterwijk en de in het sociaal domein werkende organisaties moet worden geïntensiveerd. Belangrijkste doelen daarbij zijn inclusie in de samenleving van Oisterwijk van alle bewoners van het AZC en meer inzet op preventie door samenwerking op het gebied van Sport en spel, publieke gezondheid, cultuur, werkgelegenheid en jeugdhulp.
9
1.5. Conclusies en aanbevelingen onderwijs Conclusie 1.5.1. Met de vestiging van een school (zowel primair als voortgezet onderwijs) op het AZC voldoen we aan de wettelijke eis om te voldoen aan onderwijs voor alle leerplichtige asielzoekerskinderen in Oisterwijk. Conclusie 1.5.2. Sinds de overgang van Opvangcentrum (OC) naar Asielzoekerscentrum (AZC) is er sprake van een terugloop aan leerlingen bij het primair onderwijs van Opmaat Groep. Opmaat Groep maakt zich zorgen over de continuïteit van de school. Conclusie 1.5.3. Wanneer besloten wordt dat er minder of geen AMV in het AZC in Oisterwijk gehuisvest mogen worden, dan zal naar verwachting de continuïteit van 2CollegeEOA in gevaar komen. Conclusie 1.5.4. Het onderwijs aan schoolgaande asielzoekers verkeert in een ‘volgende’ positie ten opzichte van het vreemdelingenbeleid. De schommelingen in de aantallen asielzoekers, landelijk, regionaal, lokaal zijn vanuit het onderwijs niet te beïnvloeden. Naast de fluctuaties in aantallen leerlingen is de verdeling van deze leerlingen over primair en voortgezet onderwijs sterk wisselend en onvoorspelbaar. Conclusie 1.5.5. Onderwijs op reguliere scholen is meestal lastig te realiseren: Vanwege de soms korte verblijfsduur; De benodigde focus op taalonderwijs; Conclusie 1.5.6. Zowel het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs zijn toegerust met specifieke kennis en ervaring.
Deze kennis en ervaring kan ook ingezet worden ten behoeve van de andere scholen in Oisterwijk. (kennis en expertise centrum) Conclusie 1.5.7. Door het COA wordt opvang van kinderen geregeld. Dit wordt nu gedaan door vrijwilligers. Er is geen opvang voor kinderen in de leeftijd van 0 tot 2,5 jaar. Conclusie 1.5.8. De gemeente heeft de wettelijke verplichting om voorschoolse educatie te bieden aan alle peuters met risico op een (taal)achterstand nog niet volledig ingericht. Dit richt zich met name op de verantwoordelijkheid voor voorschoolse educatie voor peuters in de asielopvang. In september 2021 starten gesprekken tussen het COA, de gemeente en Opmaat Groep met als doel de peuterspeelzaal te professionaliseren.
Aanbeveling 1.5.1. Omwille van de continuïteit van beide scholen lijkt het logisch om in de mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst afspraken te maken over de gewenste modaliteit van het AZC. Deze is dan gericht op de functie van ROL (regionale opvang locatie van statushouders).
10
Aanbeveling 1.5.2. In een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst wordt opgenomen dat er professionele opvang en voorschoolse educatie aangeboden zal worden op het AZC.
1.6. Conclusies en aanbevelingen onderwijshuisvesting Conclusie 1.6.1. De huisvesting van het primair en voortgezet onderwijs is zeer basaal maar voldoet. Opgemerkt wordt dat de twee scholen zijn gehuisvest in semi permanente units die inmiddels ruim 20 jaar op de locatie staan. Dit zal binnen enkele jaren niet meer voldoen. Zowel door Opmaat Groep en 2CollegeEOA is geen vraag neergelegd voor het programma voorziening onderwijshuisvesting 2022. Conclusie 1.6.2. Wanneer wordt besloten om een nieuwe bestuursovereenkomst met het COA aan te gaan, dan moet rekening gehouden worden met nieuwe huisvesting voor zowel Opmaat Groep als 2CollegeEOA.
Aanbeveling 1.6.1. In een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst worden afspraken opgenomen tussen de gemeente Oisterwijk en het COA over nieuwe huisvesting van beide scholen op locatie van het AZC. De plannen daarvoor moeten worden meegenomen in het integraal vastgoedplan van het COA.
11
2.
De Organisatie AZC Oisterwijk
2.1. Het maatschappelijke doel van het AZC Het COA is een uitvoeringsorganisatie van de overheid. Het geeft, met de opvang en begeleiding van asielzoekers, uitvoering aan Nederlandse en internationale wet- en regelgeving ten aanzien van vluchtelingen: elke vluchteling die in Nederland asiel aanvraagt, wordt opgevangen en begeleid, terwijl de IND de aanvraag beoordeelt. Die opvang geschiedt in AZC’s. Zo ook in het AZC in Oisterwijk. Het AZC in de gemeente Oisterwijk biedt asielzoekers een leefbare en veilige opvang en begeleidt hen naar een toekomst in Nederland of daarbuiten, in samenwerking met partners in de samenleving, zo luidt de missie van het AZC. Het AZC is daarbij een onmisbare schakel in de doorlopende lijn van begeleiding van bewoners naar integratie en (arbeids)participatie in Oisterwijk maar ook in andere (regio) gemeenten. De begeleiding van het AZC aan bewoners is daarnaast gericht op zelfredzaamheid en talentontwikkeling zodat de bewoner zo vroeg mogelijk verantwoordelijkheid kan nemen voor zijn of haar eigen toekomst en zo ook een bijdrage kan leveren aan de samenleving en de economie in Oisterwijk en omgeving of elders. Het COA valt onder de ministeriele verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie en Veiligheid en heeft de zbo-status.
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voert het COA het programma Voorbereiding op inburgering aan. Het bereidt asielzoekers voor op het leven in Nederland. Bewoners van het AZC oriënteren zich op werk en/of opleiding en volgen Nederlandse les. Op het AZC in Oisterwijk worden twee doelgroepen op de locatie opgevangen: 1. Op de locatie Oisterwijk worden minderjarige vreemdelingen (amv) van 15, 16 en 17 jaar opgevangen. Voor de amv zijn in totaal 80 plaatsen beschikbaar. In het afgelopen jaar zijn er tot maximaal 50 jongeren opgevangen. 2. Voor de volwassen asielzoeker, ook wel reguliere opvang genoemd zijn er maximaal 450 bedden beschikbaar. De totale technische capaciteit van de locatie Oisterwijk is 490 opvangplaatsen. Deze 40 bedden boven op de capaciteit zijn er om schuifruimte en noodzakelijke leegstand te kunnen hebben. Bijvoorbeeld om op een zespersoons kamer een gezin met vijf gezinsleden te kunnen plaatsen. Het COA heeft voorts alle vergunningen voor het AZC en voor het opvangen van asielzoekers in de gemeente Oisterwijk.
2.2. Medewerkers Op locatie van het AZC zijn twee teams werkzaam. Eén team voor de reguliere opvang en één team voor de opvang van amv. Deze teams worden sober maar doelmatig ondersteunt door een administratie en secretariaat. Er is geen beleidsmedewerker op het AZC in Oisterwijk werkzaam. Team reguliere opvang Het team regulier bestaat uit 23 medewerkers bestaande uit woonbegeleiders, programmabegeleiders, NT2 docenten (taal), casemanagers, huismeesters en een management-
12
assistent. Er is weinig verloop in het personeelsbestand. Medewerkers die meer dan 20 jaar op deze locatie werken, zijn geen uitzondering. In de evaluatieperiode zijn er 3 nieuwe medewerkers in dienst getreden. In juli 2021 staat één vacature open. Het management kende recent wel wijzigingen en sinds november 2020 wordt deze functie ingevuld door een interimmanager. Team amv Het zogeheten amv-team bestaat uit 25 / 30 medewerkers. Dit is inclusief manager, managementassistente en gedragsdeskundige. Het personeelsverloop is hier hoger, al werkt de harde kern hier gemiddeld acht jaar.
2.3. Opleidingsplaatsen Vanwege de coronapandemie zijn er in de evaluatieperiode bij het AZC in team regulier slechts drie stagiaires geweest. Zij werden geacht thuis te werken en dat heeft uiteraard hun stage beïnvloed. Bij team amv zijn er sinds het begin van de coronaperiode geen stagiaires geplaatst.
2.4. Kwaliteitsmanagement Inspectie jeugdzorg Bij amv wordt de locatie 1x per 2 jaar getoetst op verzoek van de Inspectie Jeugdzorg. Eind 2020 (en begin oktober 2021) is de locatie getoetst. Er wordt door het AZC nu geïnvesteerd op de daaruit voortgekomen verbetermaatregelen. Inspectie GGD Daarnaast is er elk jaar sprake van een Inspectie vanuit de GGD. Deze heeft begin 2021 plaatsgevonden. De hieruit voortkomende verbetermaatregelen worden opgepakt en de voortgang ervan wordt gedeeld met de GGD. Interne Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) Jaarlijks voeren preventiemedewerkers van het COA een Risico Inventarisatie & Evaluatie uit. Bedrijfsnoodplan en BHV Op alle COA-locaties gelden uniforme huisregels, elke locatie heeft een bedrijfsnoodplan, een geoefende BHV-organisatie en 24 uur per dag op locatie. Het bedrijfsnoodplan geeft een omschrijving van de locatie Oisterwijk, alle kritieke punten, protocollen hoe te handelen en alle belangrijke telefoonnummers. Op de locatie Oisterwijk is 24 uur per dag bedrijfshulpverlening aanwezig (drie bedrijfshulpverleners). De BHV-organisatie bestaat uit COA-medewerkers zowel vanuit het amv-team als vanuit het reguliere team en wordt in de avonduren en weekenden aangevuld met ingehuurde krachten via Trigion.
13
3.
De locatie
Het AZC in Oisterwijk is ooit begonnen als een opvang- en onderzoekcentrum (oc) in 1990. Medio 2003 is het een AZC geworden. Het AZC is gelegen aan de Kievitsblekweg 4 te Oisterwijk en is een eigendomslocatie van het COA. De locatie ligt aan de rand van de kern van Oisterwijk in een bosrijk gebied. Er bevinden zich in de nabijheid diverse recreatieve functies zoals campings en restaurants en ook sociaal maatschappelijke voorzieningen zoals sportfaciliteiten. De opvanglocatie ligt, mede vanwege de ontsluiting en natuurlijke inpassing, relatief geïsoleerd ten opzichte van deze functies. Ook ligt het AZC op relatief grote afstand van het centrum. Er zijn geen directe openbare vervoersvoorzieningen in de directe nabijheid van het AZC.
3.1. Bestuursovereenkomst De eerste bestuursovereenkomst is afgesloten van 1 december 2000 tot 1 december 2010. Deze werd verlengd tot 2020. Vanaf juli 2020 is een nieuwe bestuursovereenkomst aangegaan geldend tot 1 juli 2022.
3.2. Ontwikkelingen vastgoed op locatie van het AZC Medio 2003 zijn er op de locatie nieuwe gebouwen geplaatst. De bewoners worden sindsdien gehuisvest in negen prefab woongebouwen. Elk gebouw bestaat uit zes of acht units. Iedere unit bestaat uit vier tweepersoonskamers en een gemeenschappelijke woonruimte, keuken douche en toilet. Deze gebouwen hebben een theoretische levensduur van 15 jaar. In 2013 heeft een groot renovatieproject van de woongebouwen plaatsgevonden. De huidige onderhoudsstaat heeft niveau C gekregen. Dit is het niveau voor locaties met korte termijn perspectief. Het is nog wel bewoond, maar om te voldoen aan de huidige weten regelgeving, het COA onderhoudsbeleid en het Programma van Eisen is bij een eventuele nieuwe bestuursovereenkomst herontwikkeling noodzakelijk. In 2021 is daarom een haalbaarheidsstudie gestart naar sloop-nieuwbouw en een visietraject over het inzetten van het (nieuwe) vastgoed ten behoeve van de Oisterwijkse samenleving (maatschappelijke waarde vastgoed).
4.
Beleid
4.1. Flexibilisering asielketen en de nieuwe wet inburgering In 2015 en 2016 heeft Nederland te maken gehad met grote schommelingen in een hogere instroom van asielzoekers. Alle partijen hebben toen gezamenlijk besloten dat het asielsysteem anders moet, namelijk flexibeler en effectiever om beter te kunnen meebewegen met de fluctuaties in de asielinstroom. Flexibilisering houdt in dat er sneller en effectiever op- en afgeschaald kan worden binnen de asielketen. Het resultaat daarvan is ook betere samenwerking in de asielketen. De samenwerking moet ertoe leiden dat de overgang van opvang door het COA naar huisvesting en integratie in een gemeente soepeler verloopt.
14
In het nieuwe asielsysteem krijgen asielzoekers daarnaast sneller duidelijkheid over hun asielproces en wordt er een versnelling van integratie door plaatsing in de regionale opvanglocaties/ROL bewerkstelligd. Het AZC in Oisterwijk wordt aangemerkt als een ROL.
4.2. Nieuwe Wet inburgering De pilot regioplaatsing is in lijn opgezet met de nieuwe wet inburgering, die dezelfde doelstelling en ambitie kent. Door de uitvoering van de wet wil men een hoger slagingspercentage behalen op: inburgering, taalontwikkeling en participatie, liefst via betaald werk. De gemeente voert de regie op het inburgeringstraject van de vergunninghouder vanaf het moment van koppeling door het COA aan de gemeente. Het COA zet vooral in op het versterken en borgen van de huidige werkzaamheden in de doorgaande lijn voor integratie, participatie en werk. Dit is ook een van de doelstellingen uit de Meerjarenstrategie 20202025 van het COA. De nieuwe Wet Inburgering treedt in werking per 1 januari 2022.
4.3. Beleid ‘Spoor 2’ Veilige landers Het COA heeft specifiek landelijk beleid voor zogenaamde veilige landers. Dit betreft asielaanvragers afkomstig uit een veilig aangemerkt land of asielaanvragers die legaal verblijven in een Europees land. Deze aanvragers maken doorgaans weinig kans op asiel in Nederland. Maar omdat ook zij in asiel Nederland asiel mogen aanvragen, moet het COA ook hen opvangen. Dat gebeurt in een sobere opvang, ook wel aangemerkt als “Spoor 2”. Omdat Spoor 2 bewoners momenteel relatief vaker in beeld zijn als overlastgever, zijn er twee opvanglocaties specifiek voor deze doelgroep ontwikkeld. De locaties bevinden zich in Budel en in Ter Apel. Zij krijgen geen eet- en leefgeld, maar verstrekkingen in natura en genieten een zogenaamde sobere opvang. Bovendien handelt de IND hun aanvraag versneld af. Kwetsbare spoor 2 asielzoekers worden niet geplaatst in deze nieuwe opvangvorm. Daarbij moet gedacht worden aan bijvoorbeeld alleenstaande vrouwen, gezinnen met minderjarige kinderen jonger dan 16 jaar en lhbti’ers (zover bij ketenpartners bekend). De verwachting is, dat deze vorm van opvang bijdraagt aan een korter verblijf van deze groep mensen in Nederland, minder asielaanvragen uit veilige landen en een betere beheersing van eventuele overlastproblematiek.
Het AZC geeft aan dat er in de evaluatieperiode twee bewoners uit deze ‘Spoor 2 categorie’ op het AZC hebben gewoond. Daarbij wordt aangegeven, dat deze bewoners geen overlast hebben veroorzaakt.
4.4. Beleid AMV Soms komen kinderen zonder ouders of andere begeleiders naar Nederland om asiel aan te vragen. Als dit gebeurt, wordt eerst onderzocht of het kind bescherming nodig heeft. Wat is een amv? Een alleenstaande minderjarige vreemdeling (amv) is: bij aankomst in Nederland minderjarig (jonger dan 18 jaar); afkomstig van buiten de Europese Unie (EU); naar Nederland gekomen zonder ouder(s) of een andere persoon die het gezag over de jongere heeft.
15
Verschil asielprocedure amv en meerderjarige vreemdeling Een amv die bescherming nodig heeft, krijgt een asielvergunning. Net als een volwassen asielzoeker. Amv hebben in Nederland recht op onderdak, onderwijs, gezondheidszorg en begeleiding. Wel wordt er bij amv’s rekening mee gehouden dat ze minderjarig zijn: Amv krijgen een voogd toegewezen tot ze 18 jaar worden of Nederland verlaten. Nidos voert als onafhankelijke instelling de voogdijtaak uit voor amv Amv jonger dan 15 jaar worden opgevangen door pleeggezinnen onder verantwoordelijkheid van Nidos. Kan een amv jonger dan 15 jaar niet geplaatst worden in een opvanggezin? Of is een amv 15 jaar of ouder? Dan wordt de amv door het COA opgevangen. Dit gebeurt in bij elkaar gelegen kleinschalige opvanglocaties voor jongeren met 24-uursbegeleiding zoals ook op het AZC in Oisterwijk. Stelt de IND vast dat de amv geen bescherming nodig heeft? Dan moet hij/zij terug naar het land van herkomst. Dat kan alleen als daar voor de amv goede opvang is. Hiervoor wordt bekeken of hereniging bij ouders of andere familieleden mogelijk is. Als dit niet mogelijk is wordt naar andere mogelijkheden voor geschikte opvang gezocht. Bijvoorbeeld in een opvanghuis. De Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) ondersteunt amv bij hun terugkeer. Soms kunnen amv, buiten hun schuld, niet terug naar het land van herkomst.
Bijvoorbeeld als daar geen goede opvang beschikbaar is. Voor amv die tijdens hun eerste verblijfsaanvraag jonger zijn dan 15 jaar gelden dan bijzondere regels. Zij kunnen onder bepaalde voorwaarden een buitenschuldvergunning krijgen.
4.5. Beleid huisvesting statushouders Wanneer asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen worden zij statushouders of (verblijfs-)vergunninghouders genoemd. Gemeenten hebben de wettelijke verplichting om statushouders passende woonruimte te bieden. Het Rijk legt daarvoor jaarlijks een taakstelling voor het eerste – en tweede halfjaar op. De taakstelling bestaat uit het aantal statushouders die door de gemeente gehuisvest moeten worden. Dit wordt bepaald op basis van de inwoneraantallen van de gemeenten. De verantwoording over deze taakstelling loopt via de provincie. De provincie houdt toezicht op het uitvoeren en het realiseren van de taakstelling. De gemeente Oisterwijk legt halfjaarlijks verantwoording af. De daadwerkelijke plaatsingen verlopen in samenwerking met: Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers. Zij wijzen per gemeente de te huisvesten statushouders toe. Dit worden ook wel koppelingen genoemd. De actieve woningbouwcoöperaties in Oisterwijk. Met de woningcorporaties is in de prestatieafspraken vastgelegd dat er maximaal 15% van de vrijgekomen woningen beschikbaar worden gesteld voor bijzondere doelgroepen. Statushouders zijn slechts een deel van deze doelgroepen.
4.5.1.Pilot Regioplaatsing Het AZC in Oisterwijk neemt, samen met regiogemeenten deel aan de pilot regioplaatsing waarin de regionale opvanglocatie (ROL) wordt onderzocht. Doel van de pilot is het zo snel mogelijk plaatsen van kansrijke asielzoekers in een ROL in de buurt van de gemeente waar ze uiteindelijk zullen worden gehuisvest. Het AZC Oisterwijk bedient de gemeenten AlphenChaam, Baarle-Nassau, Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Tilburg en Waalwijk.
16
Voor de evaluatie van deze pilot wordt verwezen naar de tussenevaluatie (oktober 2021) die separaat aan dit document wordt aangeboden. De pilot loopt af op 1 januari 2022, maar vanwege de positieve tussenevaluatie wordt de pilot mogelijk verlengt tot 1 januari 2023.
4.6. Onderwijswetgeving Alle kinderen in Nederland hebben recht op onderwijs. Dat geldt dus ook voor kinderen van asielzoekers. Dat is vastgelegd in de Wet primair onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs. Gemeenten moeten zorgen voor onderwijs aan leerplichtige kinderen. Voor kinderen van asielzoekers geldt dat zij in ieder geval binnen 3 maanden nadat ze in Nederland zijn aangekomen gebruik maken van onderwijs.
17
5.
Bewoners van het AZC
5.1. Aantallen bewoners In onderstaande tabel staat het aantal bewoners van AZC per maand uitgesplitst naar volwassenen, jeugdigen en amv. Het betreft de evaluatieperiode juni 2020 – juni 2021. Oisterwijk (AZC)
Juni ‘20 178 86 1 265
juli
aug
sept
okt
nov
dec
Jan ‘21
febr
mrt
Apr.
mei
juni
166 84 3 253
183 71 2 256
202 72 1 275
236 76 1 313
251 66 1 318
249 65 1 315
265 78 1 344
258 73 1 332
264 78 2 344
253 74 1 328
256 86 1 343
271 87 1 359
Juni ‘20 2
juli
aug
sept
okt
nov
dec
Jan ‘21
febr
mrt
Apr.
mei
juni
2
2
6
12
14
10
11
10
8 1
6 1
5 1
Amv Totaal
11 13
9 11
11 13
2 2
26 26
37 39
38 42
32 35
37 41
38 42
41 45
45 48
43 47
Oisterwijk (POA)
juli
aug
sept
okt
nov
dec
Jan ‘21
febr
mrt
Apr.
mei
juni
Volwassenen Jeugdigen (niet AMV Amv
Juni ‘20 84 19 2
94 21 1
81 20 1
65 17 1
47 12
38 12
36 12
30 13
29 8
26 6
17 4
5 3
3 1
Totaal
105
116
102
83
59
50
48
43
37
32
21
8
4
Volwassenen Jeugdigen (niet AMV Amv Totaal Oisterwijk (POA) Volwassenen Jeugdigen (niet AMV
POL=Proces Opvang Locatie: mensen die nog de procedure in moeten gaan. POA=Proces Opvanglocatie AMV, amv die nog door de procedure moeten gaan. Oisterwijk: mensen die klaar zijn met hun procedure en of in afwachting zijn van een woning of een verlenging van de procedure afwachten. Zie: https://www.coa.nl/nl/opvanglocaties-tijdens-de-asielprocedure
5.2. Land van herkomst In onderstaande tabel is, voor de evaluatieperiode juni 2020- juni2021, het totaal aantal bewoners per kwartaal opgenomen waarbij wordt aangegeven wat het land van herkomst is.
Periode juni – sept 2020 (peildatum 25/9/2020)
Periode okt – dec. 2020 (Peildatum: 9/12/2020)
Periode jan – maart 2021 (Peildatum:11/3/2021)
Periode april – juni 2021 (Peildatum 29/4/21)
Totaal bewoners 371 Mannen 184 Vrouwen 99 Kinderen 117 Amv 15 Top 3 land van herkomst regulier: Syrië, Eritrea en Afghanistan Top 3 land van herkomst amv: Syrië, Eritrea en Afghanistan
Totaal 362 Mannen 183 Vrouwen 98 Kinderen 132 Amv 38 Top 3 land van herkomst regulier: Syrië, Eritrea en Afghanistan Top 3 land van herkomst amv: Syrië, Eritrea en Marokko
Totaal 422 Mannen 193 Vrouwen 101 Kinderen 128 Amv 44 Top 3 land van herkomst regulier: Syrië, Iran en Irak
Totaal 397 Mannen 167 Vrouwen 97 Kinderen 133 Amv 47 Top 3 land van herkomst regulier: Syrië, Iran en Irak
Top 3 land van herkomst amv: Eritrea, Marokko, Syrië
Top 3 land van herkomst amv: Eritrea, Syrië, Marokko
Aan de hand van de data met betrekking tot de landen van herkomst van de volwassen (reguliere) bewoners en amv die gehuisvest zijn in Oisterwijk, is op te maken dat het overgrote deel in 2020 afkomstig is uit Syrië en Eritrea. Dit zijn de landen die door Nederland nog altijd als onveilig zijn verklaard, omdat daar nog altijd conflicten worden uitgevochten. Daarnaast is een kleine groep gehuisvest, afkomstig uit landen als Marokko, die uit zogenaamd ‘veilige’ landen afkomstig is.
18
6.
Veiligheid
Het bieden van opvang voor asielzoekers is een wettelijke plicht. Andersom hebben asielzoekers die naar Nederland komen niet de plicht om van de geboden opvang gebruik te maken. Ze zijn met andere woorden vrij om te gaan en te staan waar ze willen. Het AZC in Oisterwijk heeft daarom een open karakter zoals we kennen bij bijvoorbeeld verzorgingstehuizen. Een bewoner mag vrij naar buiten en binnen lopen, maar bezoekers dienen zich te melden bij de poort van het AZC. De bewoners van het AZC dienen zich daarentegen wel aan de AZC/COA huisregels te houden. Deze huisregels zijn bedoeld om het AZC leefbaar en veilig te houden. Zo dienen de bewoners van het AZC onder andere hun eigen leefruimte te onderhouden, hebben zij een periodieke meldplicht en is agressief gedrag van welke aard dan ook niet toegestaan. Het zijn de COA medewerkers die toezicht houden op naleving van de huisregels en het gedrag van de bewoners op het centrum. De professionals van de teams regulier en amv worden op het AZC bijgestaan door beveiliging van Trigion Support. Beveiligers ondersteunen bij veiligheidssituaties waar extra ogen en oren zijn gewenst.
6.1. Overlast 6.1.1.Recent landelijk onderzoek naar de aanpak van overlast gevende asielzoekers In april 2021 publiceerde de Inspectie Justitie en Veiligheid Ministerie van Justitie en Veiligheid het ‘Vervolgonderzoek naar de aanpak van overlast gevende asielzoekers’. Eindconclusie die de Inspectie constateert is dat het COA, Nidos, de politie, de IND en de DT&V stappen hebben gezet in de aanpak van overlast en criminaliteit die wordt gepleegd door asielzoekers. Ook is er een aantal andere ontwikkelingen, zoals de aanstelling van de ketenmariniers, het hanteren van de top-X lijst en het PON project van Nidos, die de aanpak van overlastgevers ten goede komt. De Inspectie concludeert echter ook dat de huidige situatie op de AZC’s vergelijkbaar is met opvanglocaties in 2018. ‘Op de AZC’s ontbreekt het aan effectieve middelen en expertise om overlast te begrenzen. De straf- en vreemdelingrechtelijke middelen kunnen beter benut worden om de overlast te beperken’. Uit bovengenoemd onderzoek blijkt dat er is één groep is die eruit springt als het gaat om de hoeveelheid overlast die wordt veroorzaakt, als ook de impact daarvan op medewerkers, medebewoners en omwonenden van een AZC. Het gaat daarbij om asielzoekers afkomstig uit Marokko, Algerije, Libië en Tunesië.
Met uitzonderling van Libië zijn dit zogenoemde veilige landen van herkomst, wat inhoudt dat de asielzoeker in de regel weinig kans maakt om in het bezit te worden gesteld van een verblijfsvergunning. De Inspectie merkt hierbij op dat niet alle asielzoekers die afkomstig zijn uit deze en andere veilige landen overlast veroorzaken.
6.1.2.TopX-lijst Een geïntensiveerde individuele aanpak van overlastgevers is een belangrijk onderdeel van het verminderen van overlast, zowel op de opvanglocaties als daarbuiten. Om duidelijk te krijgen wie de zwaarste overlastgevers zijn, wordt door het Ministerie van Justitie en
19
Veiligheid maandelijks een landelijke lijst opgesteld: de Top-X lijst. Deze lijst komt tot stand op basis van gegevens van het COA en de politie. In de vreemdelingenketen wordt samen met partners als gemeenten, politie en het OM besproken welke maatregelen worden genomen om personen op de Top-X lijst aan te pakken. Om in aanmerking te komen voor plaatsing op de maandelijks geactualiseerde Top-X lijst, moet een asielzoeker aan minimaal één van de volgende criteria voldoen: de asielzoeker is in de afgelopen drie jaar vijf keer of meer door de politie geregistreerd als verdachte; de asielzoeker heeft één of meer delicten met grote impact gepleegd, dat wil zeggen op het gebied van straatroven, roofovervallen, inbraken aangevuld met geweld, moord, doodslag en zedendelicten; de asielzoeker heeft een misdrijf tegen een ambtenaar met een publieke taak gepleegd (als bedoeld in het programma Veilige Publieke Taak); de asielzoeker wordt door het COA als (stelselmatig) overlast gevend beschouwd. In onderstaande tabel wordt, per maand, het aantal bewoners op het AZC in Oisterwijk aangegeven dat op deze TopX-lijst staat. Jun20 2
Top X Totaal Duiding TOP-X Afkomstig 1 Veilig land Minderjarig 2 Minderjarig 1 en afkomstig uit veilig land
Jul20 1
Aug20 5
Sep20 6
Okt20 6
Nov20 7
Dec20 7
Jan21 4
Feb21 9
Mrt21 12
Apr21 8
Mei21 10
1
3
5
5
7
7
4
7
11
8
9
1 1
1 1
1 1
2 2
4 4
2 2
2 2
6 6
7 7
5 5
6 5
Juni 21
Bron: ketenmarinier, juni 2021
6.2. Aantal incidenten naar aard op het AZC in Oisterwijk. Op het AZC Oisterwijk worden asielzoekers gehuisvest met uiteenlopende culturele achtergronden voor een bepaalde tijd. Naast onderdak krijgen zij begeleiding bij het leren kennen, begrijpen en insluiten van de Nederlandse normen en waarden, wat meestal resulteert in mooie verbindingen. Echter, dat gaat niet altijd zonder problemen, al speelt de geografische herkomst van asielzoekers zeker een rol. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van het aantal incidenten naar aard op het AZC in Oisterwijk. Dit betreft de evaluatieperiode juni 2020 – juni 2021.
Agressie en geweld tegen personen fysiek Agressie en geweld tegen personen nonverbaal Agressie en geweld tegen personen verbaal Overtreden huisregels Verbale suïcidedreiging Zelfdestructieve actie Medische noodzaak totaal
Oisterwijk 16 5
Oisterwijk (POL) 1 3
Oisterwijk (POA) 61 15
Totaal 78 23
20
0
41
61
73 0 2 3 119
3 0 0 0 7
197 10 18 16 358
273 10 20 19 484
Tabel: incidenten naar aard op het AZC, bron AZC. POL=Proces Opvang Locatie: mensen die nog de procedure in moeten gaan. POA=Proces Opvanglocatie AMV, amv die nog door de procedure moeten gaan. Oisterwijk: mensen die klaar zijn met hun procedure en of in afwachting zijn van een woning of een verlenging van de procedure afwachten. Zie: https://www.coa.nl/nl/opvanglocaties-tijdens-de-asielprocedure
20
Duiding van deze cijfers Er is sprake van een incident als een bewoner de wet en/of de COA-huisregels overtreedt. Incidenten kunnen weinig impact hebben, bijvoorbeeld het niet schoonmaken van de eigen leefruimte of het roken in de eigen kamer, of grote(re) impact zoals verbaal of fysiek geweld. De bovenstaande tabel laat zien dat de helft van de incidenten zijn geregistreerd in de categorie ‘overtreden van huisregels’. Op het AZC Oisterwijk was dat met name roken op de kamer, verzuim van meldplicht, geluidsoverlast en het herbergen van bezoekers. Het COA houdt van alle opvanglocaties een incidentenregistratie bij. Dit betreft telkens een kalenderjaar. In onderstaande tabel is telkens het totaal van incidentenregistraties per jaar opgenomen. jaar Oisterwijk (AZC) 2020 82 2019 137 2018 160 2017 2016 2015 Bron: https://www.coa.nl/nl/incidentenregistraties
Oisterwijk (POL) 6
Oisterwijk (POA) 214 256 314
totaal 503 393 474 347 305 178
Incidenten gerelateerd aan amv. Op de amv-afdeling zijn er verhoudingsgewijs meer incidenten geregistreerd dan op de reguliere afdeling. Het AZC wijst hiervoor meerder oorzaken aan: De samenstelling van amv rouleert snel, vanwege de relatief korte verblijfsduur op het AZC in Oisterwijk. Dit betekent dat de gemelde incidenten door een veel grotere groep wordt veroorzaakt op jaarbasis dan de 50 personen die tegelijkertijd op locatie verblijft. Amv zijn jongeren die in (puberale) ontwikkeling zijn en dit bovendien doen in een onbekende omgeving zonder geliefden of dierbaren om zich heen en zonder ‘natuurlijke correctie’ van bijvoorbeeld ouders of familie. Die combinatie maakt dat zij vaak moeite hebben met het conformeren aan de Nederlandse normen en waarden. Ook zijn zij in afwachting van een beschikking op hun asielaanvraag gedurende hun verblijf in Oisterwijk, wat voor extra onzekerheid en spanning zorgt. Deze omstandigheden maken dat zij meer non-verbale en verbale agressie laten zien naar huisgenoten en medewerkers, vaak uit onbegrip, frustratie of teleurstelling. Het team AMV-medewerkers is 24 uur per dag aanwezig. Zij staan letterlijk op de groep en registreren alles wat gesignaleerd wordt.
6.3. Geregistreerde incidenten politie In onderstaand overzicht is het totaal aantal bij de politie geregistreerde incidenten opgenomen over de periode februari 2020 mei 2021. Het betreft incidenten waar bewoners van het AZC bij zijn betrokken. Hierbij wordt de categorie van het incident weergegeven en of de pleeglocatie het AZC betrof.
21
(overzicht totaal aantal incidenten, politie, verkregen op 13 juni 2021)
22
6.4. Aantal geregistreerde meldingen en klachten Volgens opgaaf van het AZC zijn in de evaluatieperiode 13 meldingen en klachten binnengekomen. Er is voornamelijk sprake van het melden van ongenoegens. Aangegeven wordt, dat er geen klachten in de formele zin van het woord ontvangen zijn. In onderstaande tabel wordt de aard van de melding / klacht weergegeven en hoe vaak deze in de evaluatieperiode voorkwam. Aard van de melding/klacht Luide muziek/luid praten, slechte muzieksmaak Na avondklok buiten
Aantal meldingen/klachten 3
Wildplassen Diefstal Lidl
1 1
Check op fietsendiefstal
5
Mensen onheus bejegenen
1
1
Getroffen maatregelen We spreken bewoners aan op luide muziek en luid spreken. Eventueel maatregel. Bewoners zijn geïnformeerd over de avondklok en men wordt aangesproken als ze toch de locatie verlaten. Algemene info over Nederlandse cultuur wordt verstrekt Aangedrongen op het doen van aangifte bij bedrijfsleider en bedrijfsleider over mogelijke maatregelen geïnformeerd Gegevens en kenmerk fiets worden genoteerd en dan wordt op locatie gezocht. Na gesprek afgesproken eerder signalen door te geven om zo maatregelen tegen de juiste personen te kunnen treffen
Meldingen en klachten komen binnen via telefoon en via een emailadres dat per ingang van 25 september 2020 operationeel is. Soms ook melden omwonenden zich bij de receptie met een klacht of een vermoeden van een delict.
6.5. Repressieve maatregelen van het AZC Indien aan de orde, dan hanteert het AZC de volgende maatregelen hanteren: Een formele waarschuwing Een formele waarschuwing kan mondeling of schriftelijk worden ingezet. De waarschuwing wordt in elk geval gerapporteerd. Dit kan bijvoorbeeld worden ingezet bij het niet voldoen aan de meldplicht of het niet schoonhouden van de leefomgeving. Inhouding op het wekelijkse leefgeld Een financiële inhouding op de wekelijkse bijdrage van de betreffende bewoner als hij of zij bijvoorbeeld al eerder een waarschuwing heeft gekregen, bij verbale agressie of het vernielen van COA eigendom. Taakstraf Een taakstraf is een alternatieve sanctie voor een geldelijke inhouding. Dit wordt ingezet bij het vermoeden dat een geldelijke inhouding geen effect zal hebben. Hierbij moet gedacht worden aan onderhoud van de buitenruimte / corvee of het legen van alle prullenbakken op het AZC. Een start- of stopgesprek Een start- of stopgesprek wordt met name ingezet bij AMV wanneer deze zich moeilijk aan de huisregels houdt. Een startgesprek wordt uitgevoerd door een wijkagent bij een AMV die nieuw binnen is gekomen en al een moeilijke start kende in de AZC locatie in in Ter Apel, bij aanmelding voor de asielprocedure. De AMV weet dan meteen de gestelde grenzen en dat (eerder vertoond) probleemgedrag hier niet getolereerd wordt.
Een stopgesprek wordt ingezet als COA-medewerkers signaleren dat iemand aan het afglijden is in gedrag. Ook dan voert de wijkagent een gesprek met de bewoner.
23
Versnellen procedure Een COA-medewerker kan de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) verzoeken de procedure van een bewoner te bespoedigen, wat praktisch gezien inhoudt dat iemand sneller door de procedure gaat en daarmee ook een korter verblijf bij het COA zal kennen. Huiszoeking In samenwerking met politie en justitie bestaat de mogelijkheid tot huiszoeking wanneer daar gegronde aanleiding voor is. Een kamercontrole kan zelfstandig door COA gedaan worden. Het opleggen van een time-out Het opleggen van een time-out is de mogelijkheid om een bewoner wegens wangedrag tijdelijk over te plaatsen naar een andere AZC locatie. Dit is een mogelijkheid na een incident met hoge impact of als voorgaande maatregelen geen effect hebben gehad. Hiermee wordt de bewoner voor de maximale duur van een week uit de vertrouwde omgeving gehaald en zo gedwongen na te denken over gedrag en handelen. Overplaatsing Overplaatsing is de meest ingrijpende maatregel is een overplaatsing naar een andere locatie. Dit kan een ander AZC zijn, waar een bewoner mogelijk beter past. Overplaatsing van het AZC Oisterwijk naar een ander AZC heeft in de betreffende periode 6 maal plaatsgevonden. Het COA/AZC geeft aan, dat er geen overplaatsingen zijn geweest van andere AZC’s naar het AZC in Oisterwijk.
Handhaving en Toezicht Locatie (HTL) Er zijn in Nederland 2 HTL’s waar een sobere opvang geldt met beperkte bewegingsvrijheid. Gedurende het verblijf wordt gewerkt aan gedragsombuiging en voorbereiding op terugkeer naar een regulier AZC. De verblijfsduur is maximaal drie maanden en voor een amv korter in verband met de minderjarigheid in combinatie met het strenge regime. In de evaluatieperiode zijn er geen overplaatsingen naar een HTL geweest. Wel een aantal waarschuwingen dat bij herhaald ongewenst gedrag dit zou worden ingezet. Perspectief Opvang Nidos Dit betreft een opvangplek met 12 bedden landelijk, waar amv tussen de 13 en 18 jaar geplaatst kunnen worden wanneer de begeleiding op het AZC niet toereikend is en er geen andere mogelijkheden gezien worden. In de evaluatieperiode zijn er geen overplaatsingen naar deze opvang geweest. Naast bovenstaande maatregelen is de afgelopen periode ook geïnvesteerd in: Extra cameratoezicht om het AZC In samenspraak met politie en gemeente en het AZC zijn er in het najaar camera’s geplaatst om meer zicht te hebben wat er buiten het hekwerk van het AZC plaatsvindt. Op dit moment vindt overleg plaats om dit cameratoezicht uit te breiden. Daarvoor heeft de gemeente opnieuw een subsidieverzoek ingediend bij het Rijk.
Controle op illegale overnachters op het AZC COA-medewerkers hebben gesignaleerd dat er begin 2021 meer personen zonder zich aan te melden hebben overnacht op het AZC. Deze personen ontvangen daarop een locatieverbod,
24
waarmee ze voor een bepaalde periode niet welkom zijn op het AZC. In deze periode zijn er 40 locatieverboden uitgereikt.
6.6. Maatregelen in de strafrechtketen Wanneer een asielzoeker verdacht wordt van een strafbaar feit, komt hij in aanraking met politie en justitie in het kader van het strafrecht. Binnen het strafrecht zijn er aanzienlijke mogelijkheden om een toegesneden sanctie op te leggen, waardoor een meer persoonsgerichte afdoening mogelijk is. In het vervolgonderzoek naar de aanpak van overlast gevende asielzoekersonderzoek (april, 2021) betrekt de Inspectie enkele specifieke aspecten van het strafrecht die relevant zijn voor de aanpak van overlast door asielzoekers. (Super) snelrecht Bij snelrecht staat een verdachte binnen 17 dagen voor de rechter, bij supersnelrecht binnen 3 tot 6 dagen. Snelrecht en supersnelrecht zijn onderdeel van het lik-op-stukbeleid van politie en justitie. Hierbij handelen zij strafzaken zo snel mogelijk af. Sfeer Proces-verbaal Door verschillende vormen, gradaties en definities is overlast een moeilijk te bewijzen feit. Daarom kan de politie een sfeer proces-verbaal opmaken. In dit verbaal staan bijzonderheden uit het dossier van de betrokkene, eventueel uit zijn vreemdelingendossier. Op deze manier krijgt het openbaar Ministerie (OM) een zo goed mogelijk beeld van de betrokkene en kan de rechter in geval van een veroordeling in de strafmaat rekening houden met deze informatie.
Identiteitsonderzoek In het identiteitsonderzoek, uitgevoerd door AVIM of de reguliere politie, worden één of meer identificerende gegevens van een persoon vastgesteld. Identificerende gegevens zijn bijvoorbeeld de naam van de persoon, een toegekend persoonsnummer of een identificerend biometrisch gegeven, al dan niet in samenhang met andere persoonsgegevens als adres, woonplaats, geboortedatum of nationaliteit. Aan de hand van die gegevens kan een persoon, ook in een later stadium, worden herkend of geïdentificeerd. Naast de asielprocedure is een goede identificatie van asielzoekers ook van belang voor de bestrijding van migratie gerelateerde criminaliteit. Jeugdstrafrecht Als laatste kan voor AMV’s het jeugdstrafrecht van toepassing zijn. Jeugdstrafrecht betreft het strafrecht voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar.20 Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. De toegepaste leeftijdsgrenzen kunnen variëren. Zo kunnen 16- en 17-jarigen afhankelijk van de casus volgens de regels van het volwassenenstrafrecht worden berecht. Jongeren van 18 tot 21 jaar kunnen daarentegen afhankelijk van de casus volgens de regels van het jeugdstrafrecht berecht worden. De regels van het jeugdstrafrecht wijken op onderdelen af van de regels van het reguliere strafrecht, bijvoorbeeld als het gaat om de hoogte van de strafmaat.
De beslissing of het jeugdstrafrecht van toepassing is, is aan de rechter.
25
6.7. Samenwerking vreemdelingenketen en het AZC Bij de opvang en begeleiding van asielzoekers zijn veel samenwerkingspartners betrokken. De IND, DT&V, AVIM en de Kmar zijn natuurlijke partners binnen de vreemdelingenketen. Ze hebben alle vijf eigen opdrachten vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) die onderling samenhangen. Ieder voert zijn opdracht uit met het oog voor die samenhang en daarvoor zijn intensieve samenwerking en focus op gezamenlijke doelen noodzakelijk. Het COA werkt ook intensief samen met het Rijk, de provincie en de gemeenten en talloze andere samenwerkingspartners in en om Oisterwijk. Hieronder wordt kort aangegeven wat deze samenwerking met diverse partners inhoudt. De evaluatie van deze samenwerking wordt separaat opgeleverd vanuit het onafhankelijk onderzoek van het externe bureau PONTelos.