22-17 Conceptbestuursovereenkomst COA- Bijlage 2c Evaluatie van het AZC Oisterwijk 2021 PON-Telos

Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021 Een onderzoek naar de ervaringen van betrokkenen met het azc in Oisterwijk

Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021 Een onderzoek naar de ervaringen van betrokkenen met het azc in Oisterwijk drs. K. du Long L. Verhoeven Msc. drs. M. Smulders

Het PON & Telos

Colofon Het PON heeft dit onderzoek verricht in opdracht van gemeente Oisterwijk

Auteurs Karin du Long, Loet Verhoeven en Mirjam Smulders

PON publicatienummer 211325-01

Datum september 2021

© 2021 Het PON & Telos Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het PON & Telos. Gehele of gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. Vermenigvuldiging en publicatie in een andere vorm dan dit rapport is slechts toegestaan na schriftelijke toestemming van het PON & Telos. Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, kan het PON & Telos geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Meer informatie www.hetpon-telos.nl

Het PON & Telos | Colofon

Inhoudsopgave Samenvatting

1

1 1.1 1.2

Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Methode van het onderzoek/leeswijzer

6 6 6

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

De mensen van het COA Inleiding Over de bewoners van het azc Oisterwijk Woonduur en uitstroom naar reguliere huisvesting Participatie en dagbesteding Onderwijs Veranderingen in de afgelopen 2 jaar Aandachtspunten voor de toekomst

8 8 8 8 9 10 10 12

3 3.1 3.2 3.3 3.4

Bij het azc betrokken organisaties Inleiding Wat gaat er goed? Wat gaat er minder goed? Aandachtspunten voor de toekomst

13 13 13 15 17

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Direct omwonenden van het azc Inleiding Kennis over het azc Oisterwijk Contact met COA en gemeente Negatieve ervaringen met het azc Positieve ervaringen met het azc Aandachtspunten voor de toekomst

20 20 20 20 21 23 23

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8

Burgerpanel Oisterwijk Inleiding Algemene opvatting Kennis over het azc Ervaringen met het azc Ervaren van overlast Gevoelens van onveiligheid Azc onderdeel van de Oisterwijkse samenleving Aandachtspunten voor de toekomst

25 25 25 26 27 29 30 32 33

6

Slotbeschouwing

34

Lijst met geïnterviewde organisaties Respons Burgerpanel Oisterwijk Vragenlijst Burgerpanel Oisterwijk

Het PON & Telos | Inhoudsopgave

36 37 38

Samenvatting Achtergrond en doel van het onderzoek De gemeente Oisterwijk heeft met het COA een bestuursovereenkomst over het azc Oisterwijk afgesloten. Deze overeenkomst nog tot en met juni 2022. Voordat deze overeenkomst ten einde loopt, wil de gemeente een evaluatie over de aanwezigheid van het azc laten uitvoeren. Het doel van deze evaluatie is om, via onafhankelijk onderzoek door Het PON & Telos, inzicht te krijgen in hoe inwoners van de gemeente Oisterwijk en diverse stakeholders de aanwezigheid van het azc in de afgelopen 2 jaar hebben ervaren. In de periode tussen juli en september 2021 heeft Het PON & Telos de evaluatie onder de verschillende onderzoeksgroepen uitgevoerd in opdracht van de gemeente Oisterwijk.

Hoofdstuk 2: De mensen van het COA We spraken met de twee locatiemanagers van het azc over de bewoners van het azc, hun verblijfsduur, hun achtergrond, de dagbesteding en het onderwijsaanbod. Momenteel wonen er 400 mensen in gezinnen en 58 amv in het azc Oisterwijk. Bijna geen enkele bewoner is afkomstig uit een veilig land zoals Marokko of Algerije. De bewoners nu komen voornamelijk uit Syrië, Iran en Eritrea. De coronaperiode is zowel voor bewoners van het azc als voor medewerkers een lastige periode geweest. Er was weinig te doen voor bewoners en daarnaast kampte het azc met een grote corona-uitbraak onder 42 amv. Sommige bewoners wonen maar kort in Oisterwijk, andere langer. Sinds januari 2020 loopt de pilot Regioplaatsing in de Regio Hart van Brabant. Het doel hiervan is om in een vroegtijdig stadium samen vast te kunnen stellen wat de beste route is voor een vergunninghouder (een asielzoeker met een verblijfsvergunning) om in te burgeren en te participeren in de lokale samenleving. Vergunninghouders die aan deze (arbeidsmarkt)regio gekoppeld zijn, worden dus in het azc Oisterwijk gehuisvest tot zij kunnen uitstromen naar een reguliere woning in de gemeente waaraan zij door het COA zijn gekoppeld. Zo’n 80% van de huidige bewoners van het azc Oisterwijk is gekoppeld aan een van de regiogemeenten.

Helaas is er door de huidige woningmarktcrisis stagnatie in de doorstroom van vergunninghouders naar gemeenten. Het COA heeft voor de participatie en integratie van bewoners in de samenleving goed contact met de gemeente (wethouder participatie en integratie) en diverse stakeholders zoals ContourdeTwern. Deze laatste voert samen met het COA de zogenaamde Meedoen Balie uit, een project van waaruit contacten tussen bewoners azc en het dorp bevorderd en versterkt worden. Ook is er samenwerking met De Sociale Werkplaats en helpen bewoners van het azc mee in de groenvoorziening in de wijk. Op het terrein van het azc zijn ook 2 scholen gevestigd, een voor basisonderwijs, een voor voortgezet onderwijs. Aandachtspunt voor het onderwijs aan amv is het praktijkonderwijs, dat is nu onvoldoende opgenomen in het onderwijsaanbod. Er wordt op verschillende manieren en met verschillende stakeholders geprobeerd om meer praktijkgerichte activiteiten op het azc Oisterwijk aan te kunnen bieden aan amv.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

1

In de afgelopen coronaperiode is het aantal incidenten op het azc verminderd ten opzichte van de periode ervoor, aldus de managers. Mogelijk komt dit door een aantal zaken die in de afgelopen tijd veranderd zijn. Zo is er een landelijke ketenmarinier aangesteld met als opdracht aan te sturen op een gezamenlijke aanpak van overlastgevende asielzoekers. Ook is er een landelijke ketenmarinier aangesteld specifiek gericht op amv. Verder is er rondom het azc (Vennelaan, Scheibaan en de Kievitsblekweg) camerabewaking geplaatst. Ook het contact tussen politie en COA is geïntensiveerd, er is meer overleg als een amv overlast veroorzaakt en er is een jaarlijkse dag waarop politie en medewerkers van het azc kennis uitwisselen en casussen oefenen. Ook is het Openbare Orde Overleg tussen COA, gemeente, politie en Officier van Justitie geïntensiveerd van 8 naar 6 weken. Verder is het omwonendenoverleg geïntensiveerd, dit vindt nu twee keer per jaar plaats. Ook is er een online en telefonisch meldpunt waar inwoners klachten en meldingen kunnen doorgeven en wordt er periodiek een digitale nieuwsbrief met informatie over het azc uitgebracht. Ook heeft het COA een communicatieplan gemaakt. Vanuit het COA zijn twee aandachtspunten voor de toekomst genoemd: indien de bestuursovereenkomst verlengd wordt, is verlenging voor een langere periode (bijvoorbeeld 10 jaar) wenselijk.

Dan is het mogelijk om plannen voor langere termijn te maken en investeringen te doen. Verder is ook de aanwezigheid van politie bij het omwonendenoverleg, door roostertechnische redenen nu niet altijd mogelijk, gewenst.

Hoofdstuk 3: Organisaties betrokken bij het azc We organiseerden twee groepsgesprekken voor stakeholders. Stakeholders die niet aanwezig konden zijn, konden hun ervaringen met ons delen via een online vragenlijst. In totaal hebben we ervaringen opgehaald van 21 stakeholders werkzaam bij 16 verschillende organisaties (zie bijlage A). De meeste stakeholders hebben overwegend positieve ervaringen met het azc en de bewoners ervan. Ze vinden de samenwerking met het COA en gemeente prettig gaan, werken met veel plezier op het azc. Ook is de sfeer prettiger omdat de groep overlastgevende bewoners zeer beperkt is ten opzichte van het verleden. De functie van ketenmarinier en daarmee dus meer structurele aandacht voor overlastgevers werpt zijn vruchten af. De meeste bewoners van het azc zijn gemotiveerd en de kinderen zijn zeer leergierig. Er is een goede samenwerking met regulier onderwijs, kinderen die op het azc wonen hebben veel contact met Nederlandse kinderen. Om de verbinding tussen inwoners en het dorp te leggen is er het project de Meedoen Balie, uitgevoerd door ContourdeTwern en hebben er verschillen projecten tussen azc bewoners en inwoners plaatsgevonden. Ook zien stakeholders dat het COA bezig is met stapjes in de goede richting om de negatieve beeldvorming over het azc te doorbreken.

Er is een periodieke nieuwsbrief met feiten en cijfers over het azc en een meldpunt voor klachten. Door de pilot Regioplaatsing krijgen statushouders in de regio een woning. Daarmee kunnen bewoners van het azc al eerder inburgeren, vrijwilligerswerk of betaald werk verrichten en hoeven ze niet nog eens ver te verhuizen.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

2

Er zijn ook enkele zaken die minder goed gaan. Zo hebben verschillende horecaondernemers negatieve ervaringen met het in dienst nemen van jonge asielzoekers omdat zij vaak niet gewend zijn volgens Nederlandse normen te werken (ingeroosterd, maandelijks loon et cetera). Een schakel tussen arbeidspotentieel en ondernemers die medewerkers zoeken ontbreekt. In de verwijzing van hulpbehoevende kinderen naar de GGZ zit een grote vertraging, deels door bureaucratische redenen. Deze problematiek zou veel meer regionaal opgepakt moeten worden. Regelmatig zijn er geen tolken beschikbaar om communicatie tussen professional en asielzoeker mogelijk te maken. Tot slot noemen stakeholders de vaak negatieve berichtgeving over het azc in de lokale media. Stakeholders geven diverse aandachtpunten mee: zoals eerder gezegd zou er een link moeten zijn tussen ondernemers en arbeidspotentieel op het azc. Verder zou het COA meer aandacht moeten besteden aan het verbeteren van communicatie naar inwoners, ondernemers en professionals. Ook zouden positieve verhalen over het azc meer naar buiten gebracht moeten worden, via bijvoorbeeld de sociale mediakanalen van het COA. Verder verdient de fysieke ligging van het terrein aandacht: het is nu een gesloten door bossen en hekken omheind terrein. Vanuit politie is een pro-actievere rol van azc/beveiligers gewenst is.

Bijvoorbeeld bij het signaleren van strafbare feiten, het zelf aanhouden van azc bewoners die strafbare dingen doen of het zelf verwijderen van personen op het azc terrein die er niet thuishoren. In de uitstroom van vergunninghouders is momenteel sprake van stagnatie. Een meer regionale aanpak of regio specifieke afspraken is hierin wenselijk. Stakeholders vanuit het onderwijs mee dat de aansluiting van het onderwijs op het azc naar regulier onderwijs verbetering behoeft om te voorkomen dat leerlingen weken thuis zitten. Tot slot verdient zowel de huisvesting van de school op het azc als de units waar de amv wonen, aandacht. De gebouwen zijn hoognodig aan renovatie of vervanging toe.

Hoofdstuk 4: Direct omwonenden van het azc Eind augustus spraken we in en groepsgesprek met 12 direct omwonenden van het azc Oisterwijk. In een viertal straten rondom het azc heeft de gemeente een uitnodigingsbrief in de brievenbus gedaan. 6 omwonenden die niet bij het gesprek aanwezig konden zijn, vulden een korte online vragenlijst over hun ervaringen met het azc in. De meeste omwonenden zijn niet of nauwelijks op de hoogte te zijn van het reilen en zeilen op het azc. Over het contact met en communicatie vanuit COA en gemeente zijn de meeste omwonenden eensgezind: ze ervaren geen of nauwelijks communicatie vanuit het COA of de gemeente over het azc. Ook is er onduidelijkheid over wie wel of niet mogen aanschuiven bij het omwonendenoverleg. Graag zouden omwonenden meer informatie willen over het reilen en zeilen op het azc. Ze weten niet wie er wonen, waar zij vandaag komen en of dit gezinnen of amv zijn. Omwonenden hebben behoefte aan een aanspreekpunt voor vragen of meldingen en sommigen hebben het idee dat op meldingen geen feedback wordt gegeven. De mensen die kortere tijd in de buurt van het azc wonen zijn positiever gestemd. Ze ervaren minder overlast en een omwonenden geeft aan trots te zijn op een land waar asielzoekers opgevangen worden.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

3

Negatieve ervaringen van de omwonenden gaan met name over gebrek aan communicatie vanuit azc en gemeente, zoals ook hierboven genoemd. Sommige omwonenden voelen zich onveilig rondom het azc of vinden het voor hun kinderen onveilig om bijvoorbeeld ’s avonds alleen langs het azc te fietsen. Omwonenden hebben het gevoel dat incidenten op het azc onder de pet worden gehouden en dat de gemeente en politie hier niet open en eerlijk over zijn. Bovendien vinden ze dat er te weinig handhaving / toezicht is op en rond het terrein van het azc. Er gebeuren volgens enkele omwonenden veel illegale dingen waar niet door politie of beveiliging op ingegrepen wordt. Aandachtspunten vanuit omwonenden liggen met name op terrein van communicatie. De bestaande communicatiemiddelen van het COA (de nieuwsbrief en het meldpunt) zijn bij de aanwezigen niet bekend. Verder zou de gemeente meer acties kunnen initiëren waarbij ontmoeting tussen azc bewoners en inwoners van Oisterwijk voorop staan. Mogelijk hebben andere azc’s hier goede voorbeelden van. Ook zou de handhaving op en rondom het terrein van het azc beter worden, er gebeuren nu in de ogen van omwonenden nog teveel illegale activiteiten rondom het azc buiten het zich van beveiliging of politie. Tot slot willen omwonenden geïnformeerd worden over het proces van besluitvorming tot een eventuele verlenging van de bestuursovereenkomst.

Hoofdstuk 5: Burgerpanel Oisterwijk Eind juli hebben we de panelleden van het Burgerpanel Oisterwijk gevraagd naar hun ervaringen met het azc. In totaal werkten 502 van de 1.065 panelleden mee aan het onderzoek (responspercentage 47%). Meer dan de helft van de panelleden (54%) vindt het over het algemeen een goede zaak dat er in Nederland asielzoekers worden opgevangen. Iets minder dan de helft (45%) vindt het ook een goede zaak dat het azc in Oisterwijk asielzoekers opvangt. Een deel van de panelleden staat dus wat minder positief tegenover opvang in de gemeente Oisterwijk dan dat zij staan tegenover opvang (elders) in Nederland. Driekwart van de panelleden geeft aan een beetje op de hoogte te zijn van wat er gebeurt in het azc. Een kwart geeft aan helemaal niet op de hoogte te zijn. Daarnaast geeft 18% van de panelleden aan dat zij op dit moment voldoende worden geïnformeerd over het azc. De meerderheid van de panelleden die vindt dat zij onvoldoende worden geïnformeerd, heeft hier wel behoefte aan. Iets meer dan een derde weet waar zij terecht kunnen bij vragen, opmerkingen of klachten over het azc. 13% van de panelleden heeft in de afgelopen 2 jaar het azc bezocht. Denk aan bezoek van een open dag of werkgerelateerd bezoek. Daarnaast heeft meer dan de helft (58%) wel eens contact (gehad) met een of meerdere bewoners van het azc. 10% heeft hier regelmatig contact mee.

63% van de panelleden heeft in de afgelopen 2 jaar nooit overlast ervaren door de aanwezigheid van het azc in Oisterwijk. 21% heeft in deze periode een enkele keer overlast ervaren. 13% ervoer regelmatig overlast en 3% vaak. 81% van de panelleden die wel eens overlast heeft ervaren, geeft aan dat deze overlast in de afgelopen 2 jaar enigszins tot

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

4

duidelijk is toegenomen. De ervaren overlast bestaat vaak uit overlast van groepjes jongeren in en rondom supermarkten en het centrum. 60% van de panelleden heeft zich in de afgelopen 2 jaar nooit onveilig gevoeld door de aanwezigheid van het azc in Oisterwijk. 25% heeft in deze periode een enkele keer onveilig gevoeld. 10% voelde zich regelmatig onveilig en 5% vaak. 62% van de panelleden die zich wel eens onveilig hebben gevoeld, geeft aan dat hun onveiligheidsgevoelens in de afgelopen 2 jaar enigszins of duidelijk zijn toegenomen. Panelleden geven aan zich geïntimideerd te voelen door groepjes asielzoekers die hun taal niet spreken en regelmatig voet- of fietspad blokkeren. Ook zou de negatieve berichtgeving over het azc bijdragen aan gevoelens van onveiligheid. 55% geeft aan dat het azc Oisterwijk in hun ogen geen deel uitmaakt van de Oisterwijkse samenleving. Vaak genoemde redenen hiervoor zijn dat het azc zich aan de rand van Oisterwijk bevindt en dat er weinig interactie is met de Oisterwijkse bevolking. Tot slot vroegen we panelleden waar de gemeente aandacht aan zou besteden als het azc in Oisterwijk blijft de komende jaren. De antwoorden lopen hier uiteen van het opvangen van de juiste, zorgbehoevende mensen, aandacht voor de veiligheid van inwoners van Oisterwijk en aandacht voor de integratie van asielzoekers en hen meer betrekken bij de Oisterwijkse samenleving.

Hoofdstuk 6: Slotbeschouwing Als we de verschillende onderdelen van de evaluatie overzien, vallen een paar zaken op: Bekendheid van communicatie COA onder direct omwonenden en inwoners is gering; Onduidelijkheid over samenstelling omwonendenoverleg; Discrepantie tussen beleving inwoners en feitelijkheden Fysieke ligging azc op afstand Overall zijn de ervaringen van stakeholders met het azc positief, de samenwerking met het COA in de afgelopen jaren was goed en op sommige punten zelfs geïntensiveerd. Het aantal incidenten is volgens een aantal mensen met wie we gesproken hebben minder dan voorheen. En verder is de grootste groep bewoners gemotiveerd om iets maken van hun nieuwe leven en toekomst hier in Nederland.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

5

1

Inleiding

1.1

Achtergrond en doel van het onderzoek Het azc Oisterwijk is gevestigd aan de Kievitsblekweg en maakt al meer dan drie decennia (sinds 1990) deel uit van de Oisterwijkse gemeenschap. Er zijn op deze locatie 450 opvangplaatsen voor asielzoekers waar zowel gezinnen als alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) zijn gehuisvest. De bestuursovereenkomst tussen gemeente en het COA loopt tot en met juli 2022. De gemeente heeft aangegeven om, voordat deze overeenkomst ten einde loopt, een evaluatie te willen laten uitvoeren over de aanwezigheid van het azc. Deze evaluatie wordt meegenomen in de advisering van de gemeenteraad aan het college van B&W eind van 2021. Het college neemt begin 2022 een besluit over het al dan niet verlengen van de bestuursovereenkomst met het COA. Het PON & Telos heeft eerder in 2019 een evaluatie van het azc uitgevoerd. Het doel van deze evaluatie is om, via onafhankelijk onderzoek, inzicht krijgen in hoe inwoners van de gemeente Oisterwijk en diverse stakeholders de aanwezigheid van het azc in de afgelopen 2 jaar (medio 2019 – medio 2021) ervaren hebben.

1.2

Methode van het onderzoek/leeswijzer Voor deze evaluatie zijn vier verschillende doelgroepen benaderd om hun visie op het azc Oisterwijk te geven. In de komende hoofdstukken laten we telkens één van de doelgroepen aan het woord. •

Hoofdstuk 2: Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) We spraken met twee managers van het COA werkzaam op de locatie azc Oisterwijk. In een interview zijn we met hen dieper ingegaan op de achtergrond van de verschillende bewonersgroepen en over wat er goed en minder goed gaat op het azc. Ook spraken we over aandachtspunten voor de toekomst.

•

Hoofdstuk 3: Organisaties betrokken bij het azc We hebben twee groepsgesprekken gehouden met stakeholders: mensen die beroepsmatig met het azc in aanraking komen. Aan het ene gesprek namen 4 stakeholders deel, aan het andere gesprek 10. Met deze in totaal 14 deelnemers spraken we over het contact dat zij hebben met het azc, over wat er in hun ogen goed gaat en waar de verbeterpunten liggen. Niet alle stakeholders konden bij één van de twee groepsgesprekken aanwezig zijn. We stuurden degenen die niet aanwezig konden zijn een korte online vragenlijst waarin zij hun ervaringen met het azc met ons konden delen. In totaal hebben 9 stakeholders de online vragenlijst ingevuld.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

6

•

Hoofdstuk 4: Direct omwonenden van het azc We spraken ook met een groep van 12 direct omwonenden van het azc. Met hen gingen we in gesprek over het contact dat zij hebben met het azc en over hun zowel positieve als negatieve ervaringen met het azc Oisterwijk. Ook met hen bespraken we aandachtspunten voor de toekomst. Enkele omwonenden konden niet bij het groepsgesprek aanwezig zijn: zij kregen de mogelijkheid hun ervaringen met ons de delen via een korte online vragenlijst. 6 omwonenden hebben de online vragenlijst ingevuld.

•

Hoofdstuk 5: Inwoners van Oisterwijk (Burgerpanel Oisterwijk) We hebben ook en bredere groep inwoners vragen voorgelegd over het azc. Hiervoor hebben we de leden van het Burgerpanel Oisterwijk bevraagd. We hebben hen een kwantitatieve (online) vragenlijst gestuurd waarin we hen vroegen naar hun ervaringen/ contacten met het azc, naar gevoelens van (on)veiligheid en naar overlast die zij eventueel ervaren.

•

Hoofdstuk 6: Slotbeschouwing We sluiten de rapportage af met een slotbeschouwing op alle informatie die met ons gedeeld is door de diverse hierboven genoemde groepen betrokkenen.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

7

2

De mensen van het COA

2.1

Inleiding Begin september 2021 spreken we met de twee managers van het COA: Caroline Rombouts is sinds 6 jaar als Manager Bijzondere opvang werkzaam in het azc in Oisterwijk en Henriëtte van der Klok is sinds een jaar werkzaam als locatiemanager van azc Oisterwijk. We vragen hen naar de huidige situatie op het azc, de gebeurtenissen in de afgelopen 2 jaar en aandachtspunten voor de toekomst. Corona-periode

Vooraf dient opgemerkt te worden dat het azc een behoorlijk zware coronaperiode heeft gehad. Er was niet veel te doen voor bewoners, hetgeen vervelend was voor hen. Daarnaast kampte het azc in november 2020 met een grote corona-uitbraak onder 42 amv. Ze moesten allemaal in quarantaine, dat was erg lastig. Deze periode heeft volgens de managers ook veel impact gehad op de medewerkers.

2.2

Over de bewoners van het azc Oisterwijk In het azc Oisterwijk staan 450 bedden waarvan 400 voor gezinnen zijn bedoeld. Er zijn 80 bedden voor Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen (amv) beschikbaar maar er wordt gestreefd om maximaal 50 amv op te vangen op 1 locatie. Door de hoge instroom is er momenteel sprake van een bezetting van 58 amv. Het beleid rondom amv is ‘geen kind op straat’. Elke amv krijgt dus opvang. Bijna geen enkele bewoner is meer afkomstig uit de zogenaamde ‘veilige’ landen, aldus het COA. Dit zijn landen zoals Marokko, Algerije, Libië en Tunesië. De kans op een verblijfsvergunning wanneer je uit deze landen komt, is zeer gering. De bewoners nu komen voornamelijk uit Syrië, Iran en Eritrea, net als 2 jaar geleden. Van de huidige feiten en cijfers van bewoners op het azc maakt het COA op verzoek van de gemeente nog een actueel overzicht. Dit overzicht maakt ook onderdeel uit de bredere evaluatie die de gemeente rondom het azc uitvoert.

2.3

Woonduur en uitstroom naar reguliere huisvesting De gemiddelde woonduur van de bewoners verschilt sterk: sommigen asielzoekers wonen er maar kort, anderen langer. Dit heeft vooral ook te maken met de doorstroom naar reguliere woonlocaties in de gemeente waar statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) door het COA aan gekoppeld zijn. Sinds januari 2020 loopt er de zogenaamde pilot Regioplaatsing in de Regio Hart van Brabant. Het doel van de pilot is om in een vroegtijdig stadium samen vast te kunnen stellen wat de beste route is voor een vergunninghouder (een asielzoeker met een verblijfsvergunning) om in te burgeren en te participeren in de lokale samenleving. De pilot is een samenwerking tussen het COA en 11 gemeenten: 9 uit het samenwerkingsverband Hart van Brabant (gemeenten Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Tilburg en Waalwijk) plus

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

8

gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau. De pilot heeft een looptijd van twee jaar, tot 1 januari 2022 en wordt gesubsidieerd door het ministerie van Justitie en Veiligheid 1. Vergunninghouders die aan deze (arbeidsmarkt)regio (Hart van Brabant) gekoppeld zijn, worden dus in het azc Oisterwijk gehuisvest tot zij kunnen uitstromen naar een reguliere woning in de gemeente waaraan zij zijn gekoppeld. Dat koppelen aan een gemeente gebeurt op basis van diverse ‘harde’ en ‘zachte’ criteria (In welke sector heeft iemand kans op een baan? Waar liggen de meeste kansen? Heeft iemand al ergens familie of kennissen wonen, een sociaal netwerk? et cetera). Zo’n 80% van de huidige bewoners van het azc Oisterwijk is gekoppeld aan een van de 11 aan de pilot deelnemende gemeenten. Stagnatie in uitstroom statushouders

Door de huidige woningmarktcrisis is er echter sprake van stagnatie in de uitstroom van vergunninghouders naar reguliere huisvesting in een gemeente. De beide managers van het COA hebben zelf geen contact met betreffende woningcorporaties. Ook is er nog steeds sprake van achterstanden in vergunningaanvragen bij de Immigratieen Naturalisatiedienst (IND). Dat was 2 jaar geleden ten tijde van het vorige evaluatieonderzoek van azc Oisterwijk ook het geval. Bij jongeren komt daar vaak ook nog bij dat er een leeftijdsonderzoek (om iemands leeftijd vast te kunnen stellen) moet plaatsvinden of dat er geen tolken uit het betreffende land beschikbaar zijn. Hierdoor ontstaat vertraging in asielaanvraagprocedures.

2.4

Participatie en dagbesteding Bij het azc Oisterwijk zijn casemanagers participatie werkzaam die zich bezighouden met participatie en integratie van bewoners in de lokale samenleving. Zij onderhouden contacten met organisaties waar bewoners mee kunnen samenwerken. Verder is het COA in gesprek met de wethouder participatie en integratie van de gemeente Oisterwijk om de bewoners van het azc meer te laten deelnemen aan de maatschappij. Ook is er sinds enige tijd een zogenaamde Meedoen-balie2 bij het azc Oisterwijk. Het doel hiervan is om het contact tussen bewoners van het azc met het dorp te versterken. De Meedoen-balie wordt samen met ContourdeTwern uitgevoerd. Inmiddels hebben er verschillende projecten plaatsgevonden: zo hebben bewoners van het azc koekjes gebakken en deze inclusief recept uitgedeeld in de wijk, zijn enkele bewoners van het azc bij bewoners in het dorp op bezoek gegaan en vice versa. Ook is een groep bewoners van het azc in de omgeving van het azc zwerfafval gaan opruimen. Ze worden daarbij ondersteund door een ervaren ZwerfAfval-Pakker uit Oisterwijk zelf.

1

Voor meer informatie zie: https://www.nieuwebrabanders.nl/huisvesting/pilot-regioplaatsing https://www.coa.nl/sites/default/files/2021-05/Nieuwsbrief%20Oisterwijk%20%20mei%202021.pdf 2 Voor meer informatie zie: https://www.nieuwebrabanders.nl/huisvesting/coa en https://www.oisterwijknieuws.nl/2021/03/azc-oisterwijk-krijgt-een-meedoenbalie/

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

9

Sommige volwassen bewoners hebben in samenwerking met De Sociale Werkplaats (DSW) geholpen in de groenvoorziening in het dorp. Zo hebben zij meegewerkt aan de vergroening van het dorp door bijvoorbeeld stoeptegels te verwijderen en te vervangen door meer groen. De bewoners van het azc mogen allemaal vrijwilligerswerk doen. Betaald werk mogen zij pas doen als ze een half jaar in Nederland wonen en dan beschikken over een BSNnummer, of als ze vergunninghouder zijn geworden. Ze worden bij betaald werk wel gekort op hun leefgeld.

2.5

Onderwijs Op het terrein van het azc zijn een school voor basisonderwijs en een school voor voortgezet onderwijs gevestigd. Zodra bewoners de Nederlandse taal beheersen kunnen zij doorstromen naar een reguliere school in het dorp. De amv krijgen allemaal les op het terrein zelf. Er bestaat ook een Nationaal Onderwijsprogramma LOWAN waar het onderwijs op het azc zich aan moet houden. Hierin wordt volgens de Manager Bijzondere opvang het praktijkgericht onderwijs onvoldoende in meegenomen en juist dit praktijkonderwijs zou volgens haar beter aansluiten bij amv. Om deze reden is zij in gesprek met andere stakeholders om te bekijken of het mogelijk is om op een andere manier praktijkgerichte activiteiten op het azc Oisterwijk aan te bieden aan amv. Dit komt voort uit de ervaringen met het project “Talentenfabriek”, waarin het azc jongeren laat kennismaken met hun talenten. Het COA kijkt samen met de jongeren waar zij goed in zijn. Via diverse activiteiten op en buiten het terrein van het azc kunnen de amv verschillende dingen doen en ontdekken waar ze goed in zijn. Zo hebben sommigen mondkapjes genaaid voor verpleeghuizen en hebben anderen plantenbakken gemaakt.

2.6

Veranderingen in de afgelopen 2 jaar We vroegen naar veranderingen ten op zicht van de situatie bij de vorige evaluatie 2 jaar geleden. Een aantal zaken zijn sindsdien veranderd, we beschrijven ze hieronder. •

Minder incidenten op het azc De managers geven aan dat er ten tijde van corona nauwelijks incidenten geweest zijn op het azc. Als er een incident was, leek het wellicht alsof er veel politie aanwezig was maar vanwege coronamaatregelen moesten politiemensen ieder in eigen auto op een melding af komen. Mogelijk dat omwonenden daardoor het idee hadden dat er veel incidenten waren maar in werkelijkheid viel dat dus mee.

•

(landelijke) Ketenmarinier is aangesteld Nieuw ten opzichte van de vorige evaluatie is de functie van ketenmarinier. Er is een landelijke ketenmarinier aangesteld met als opdracht aan te sturen op een gezamenlijke aanpak van overlastgevende asielzoekers. Ook is er een landelijke ketenmarinier aangesteld specifiek gericht op amv. Deze functies bestaan nu zo’n 2,5 jaar. De ketenmarinier verbindt alle betrokken partijen in de keten met elkaar. Het doel is het terugdringen van overlast op de azc’s en in de gemeenten.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

10

•

Camerabewaking is aangebracht Op drie locaties rondom het azc (Vennelaan, Scheibaan en de Kievitsblekweg) is mede door een subsidie van rijksoverheid, camerabewaking geplaatst. Met deze camera’s wordt het openbaar gebied rondom het azc in kaart gebracht.

•

Intensivering contact tussen COA en politie Het azc heeft frequenter contact met de politie dan voorheen. Wekelijks komt de wijkagent langs om even polshoogte te nemen op het azc. De politie informeert het COA altijd over structurele overlastgevers. Met overlastgevende amv voert het COA een gesprek waarbij ook de wijkagent en voogd aanwezig zijn. Er vindt hoor en wederhoor plaats, en eventueel krijgt betreffende amv een taakstraf, of een zogenaamde time-out opdracht waarin zij moeten reflecteren op hun gedrag. Verder is er nog het Perspectief Opvang Nidos (PON3) waardoor sommige (zeer) overlastgevende amv buiten het azc geplaatst kunnen worden naar de opvang van het Nidos. Het kan ook zijn dat ze, wanneer er een ernstig incident heeft plaatsgevonden, overgeplaatst worden naar een ander azc. Dit is bijvoorbeeld begin 2021 gebeurd nadat 3 amv betrokken waren bij een woningoverval in Oisterwijk. Ook is het Openbare Orde Overleg tussen COA, gemeente, politie en Officier van Justitie geïntensiveerd van 8 naar 6 weken. Verder geeft het COA aan dat er beveiligers aanwezig zijn die regelmatig een rondje op en rond het terrein van het azc lopen. Echter, als er zich zaken voordoen buiten het terrein van het azc, is dat een zaak van openbare orde en dus van politie of gemeente. Het azc wordt hier dan niet altijd over geïnformeerd.

Tot slot wordt de jaarlijks politiedag genoemd die op het azc georganiseerd wordt. Het is bedoeld als kennismaking van nieuwe wijkagenten en nieuwe COA-medewerkers, maar ook om te oefenen in het handelen bij incidenten.

•

Intensivering omwonendenoverleg Twee keer per jaar vindt er een omwonendenoverleg plaats. Het gaat dan om de direct omwonenden van het azc. Er zijn wel aanvragen voor deelname aan het overleg geweest van andere inwoners maar het omwonendenoverleg is, mede op verzoek van omwonenden zelf aldus de managers van het COA, specifiek voor direct omwonenden bedoeld. Betrokken omwonenden zijn bang dat het overleg anders te groot wordt en dat werkt dan minder goed.

3

“Binnen het project Perspectief Opvang Nidos (PON) – als onderdeel van

Nidos - worden jongeren opgevangen, die geen verblijfsstatus hebben, maar door gedrag, overlast en/of een bijzondere zorgvraag (o.a. verslaving en geestelijke gezondheid) niet binnen de gewone kaders van het opvangmodel kunnen worden opgevangen. De jongeren van 15-18 jaar worden opgevangen op kleine schaal (2-4 jongeren per locatie) en intensief begeleid. Nidos ondersteunt hen in hun ontwikkeling met respect, veiligheid en bescherming.” (bron: nidos.nl)

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

11

•

Meldpunt voor omwonenden ingesteld Het COA heeft verder een online en telefonisch meldpunt4 ingesteld waar inwoners klachten, opmerkingen of meldingen over het azc kunnen doorgeven. Het streven is om zo spoedig mogelijk op alle meldingen te reageren. De manager geeft aan dat het kan zijn dat er nog niet op alle meldingen van omwonenden gereageerd is, maar dat het in ieder geval de aandacht van het COA heeft om op alle meldingen te reageren. Overigens, zo geeft de manager bijzondere opvang aan, wordt bij alle activiteiten voor de amv nauwelijks meer muziek gedraaid. Dit om de overlast voor omwonenden tot een minimum te beperken.

•

Digitale nieuwsbrief met feiten en cijfers Ieder kwartaal brengt het azc Oisterwijk een digitale nieuwsbrief uit met informatie over het azc en de meest recente feiten en cijfers van het azc. Die nieuwsbrief is voor iedereen toegankelijk: iedereen kan zich op de nieuwsbrief abonneren via de website van het azc5. Daarnaast wordt er soms een open dag georganiseerd, door corona is die helaas vorig jaar en dit jaar niet doorgegaan.

2.7

Aandachtspunten voor de toekomst Tot slot vroegen we nog naar aandachtspunten voor de toekomst. •

Periode van eventuele verlenging bestuursovereenkomst Omdat het nog niet duidelijk is of de huidige bestuursovereenkomst, die loopt tot en met 1 juli 2022, verlengd wordt, is het lastig keuzes te maken over het wel of niet investeren in bepaalde projecten of huisvesting op het azc. De managers zouden graag willen zien dat als er besloten wordt tot verlenging van de bestuursovereenkomst, deze verlenging dan voor een langere periode, bijvoorbeeld 10 jaar, zou zijn. Dan zou het mogelijk zijn om plannen voor langere termijn te maken en investeringen te doen. In de huidige bestuursovereenkomst (lopend tot en met juli 2021) zijn enkele aanvullende voorwaarden opgenomen. Enkele hiervan zijn ook als aandachtspunt uit de evaluatie in 2019 naar voren gekomen. Voorwaarden zoals het opstellen van een communicatieplan door het COA en het verbeteren van de communicatie richting inwoners, bijvoorbeeld via een nieuwsbrief en het instellen van een meldpunt voor inwoners. Aan deze voorwaarden is volgens de managers van het COA voldaan.

•

4 5

Aanwezigheid politie bij het omwonendenoverleg Aandachtspunt voor de toekomst is dat de politie aansluit bij het overleg tussen omwonenden en het COA. De politie heeft niet altijd bij dit overleg kunnen aansluiten in verband met roosters, maar zal in de toekomst hier wel vaker bij aansluiten.

Zie ook: https://www.coa.nl/nl/oisterwijk Zie ook: https://www.coa.nl/nl/nieuwsbrieven-azc-oisterwijk

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

12

3

Bij het azc betrokken organisaties

3.1

Inleiding Op 31 augustus 2021 spraken we in twee verschillende groepsgesprekken met respectievelijk 4 en 10 medewerkers die bij organisaties die samenwerken met het azc werkzaam zijn. Degenen die niet bij een van deze gesprekken aanwezig konden zijn, hebben een online vragenlijst ontvangen, waarin ze hun ervaringen met het azc van de afgelopen 2 jaar konden delen. De input van de groepsgesprekken en de respons op deze vragenlijst is verwerkt in dit hoofdstuk. De organisaties die bevraagd zijn, vindt u in bijlage A. In dit hoofdstuk gaan we achtereenvolgens in op wat de respondenten vinden dat goed gaat in de afgelopen twee jaar, welke negatieve ervaringen ze in deze periode hebben en wat ze als aandachtspunten voor de toekomst zien.

3.2

Wat gaat er goed? Stakeholders hebben verschillende zaken genoemd die goed gaan in de samenwerking met het azc. De meeste stakeholders hebben overwegend positieve ervaringen met het azc en de bewoners ervan. We sommen ze hieronder op. •

Fijn werken op het azc, veilig gevoel De meeste stakeholders met wie we spreken komen voor hun werk geregeld op het azc. Ze geven aan dat het fijn werken is op het azc en er een veilig gevoel te hebben. “Het is een feestje om er te werken”. Een stakeholder geeft aan dat het nu veilig en relaxt is op het azc, meer dan dat het voorheen was. “De betrokkenheid van de medewerkers van het COA die op het azc werken is groot, ze zijn gepassioneerd, willen het goede doen voor de mensen die er wonen. “

•

Goede samenwerking tussen onderwijs en zorg met het COA Zowel de contactpersonen vanuit onderwijs als vanuit de zorg ervaren de samenwerking met het COA als positief. Omdat het een klein azc is, zijn de lijnen kort en is de sfeer prettig. Initiatieven als de mobiele tandarts en de organisatie van de vaccinaties in de afgelopen periode kenmerken zich door goede samenwerking volgens diverse professionals.

•

Goede samenwerking met gemeente Enkele stakeholders benoemen dat ook de samenwerking met de gemeente goed s, bijvoorbeeld als het gaat om opvoedingsondersteuning.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

13

•

De groep overlastgevende bewoners op het azc is zeer beperkt Het lijkt erop dat de groep overlastgevende bewoners van het azc kleiner is dan in het verleden het geval was, aldus de ketenmarinier. Zowel landelijk als lokaal is deze groep overlastgevers kleiner geworden. De (landelijke) functie van ketenmarinier bestaat sinds 2,5 jaar en heeft als doel om overlast op azc’s zoveel mogelijk te voorkomen. De ketenmarinier coördineert de aanpak waarin met alle partijen uit de veiligheidsketen individuele casussen (van overlastgevende asielzoekers) besproken worden. Die aanpak lijkt zijn vruchten af te werpen. De ketenmarinier geeft aan dat er landelijk een kleine groep veel overlast veroorzaakt, een groep die verantwoordelijk is voor het verlies aan draagvlak voor azc’s. Voor het azc Oisterwijk geldt dat deze groep erg klein is. Hierin is een sterke bestuurder zoals gemeente Oisterwijk heeft erg belangrijk, aldus de ketenmarinier.

•

Jongeren op het azc zijn erg gemotiveerd en leergierig Vanuit het onderwijs wordt aangegeven dat kinderen, zowel de amv als de kinderen uit de gezinnen die op het azc wonen, enorm leergierig en zeer gemotiveerd zijn. Zodra deze kinderen de Nederlandse taal vaardig zijn, stromen zij doorgaans door naar een reguliere school in Oisterwijk. Een school buiten het terrein van het azc. Binnen de school hebben ze weinig te maken met gedragsproblemen van kinderen.

•

Goede integratie kinderen azc met Nederlandse kinderen Door diverse activiteiten die georganiseerd worden op het azc, is er integratie met de Nederlandse school in Oisterwijk en hebben kinderen die op het azc wonen contact met Nederlandse kinderen.

•

Mooie Initiatieven tussen bewoners azc en de wijk Diverse stakeholders geven aan dat er verschillende initiatieven plaatsgevonden hebben om de verbinding van het azc met de rest van de gemeente te leggen. Zo is er een project geweest waarbij gezinnen vanuit het dorp en het azc voor elkaar kookten. Dit soort contacten worden als zeer positief ervaren.

•

Kleine stapjes richting positieve beeldvorming azc Een stakeholder geeft aan dat er het afgelopen 2 jaar kleine stapjes in de goede richting gemaakt zijn door het COA om de negatieve beeldvorming waar het azc mee kampt om te draaien. Zo heeft het COA sinds een tijdje een periodieke digitale nieuwsbrief met informatie over het azc en is er ook een meldpunt waar inwoners van Oisterwijk met klachten of meldingen over het azc terecht kunnen. Het aanpakken van negatieve beeldvorming is, zo geeft een stakeholder aan, ook lastig want er gebeuren soms toch hele vervelende incidenten.

•

Positief contact tussen bewoners azc en politie Jaarlijks bezoekt de politie het terrein van het azc om bewoners voorlichting te geven over onder andere het Nederlandse rechtssysteem, de rol van de politie en gedrag in het verkeer. Helaas is deze dag door corona niet doorgegaan.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

14

•

3.3

Pilot Regioplaatsing sinds 20206 Verschillende mensen vinden het belangrijk dat statushouders sinds de pilot Regioplaatsing is gestart, in de regio een woning krijgen. Hierdoor kunnen mensen al eerder in hun proces van statusverwerving naar hun uiteindelijke school, vrijwilligerswerk doen of betaald werk verrichten. Dit kunnen ze dan continueren als ze een woning krijgen toegewezen.

Wat gaat er minder goed? Ook hebben de stakeholders verschillende punten genoemd die minder goed verlopen. We beschrijven ze hieronder. •

Negatieve ervaringen met het in dienst nemen van asielzoekers Een aantal horecaondernemers wil graag met jonge asielzoekers werken en hen in dienst nemen maar ervaren daarbij een aantal knelpunten. Veel asielzoekers, zo is de ervaring van de ondernemers, begrijpen niet zij financieel in moeten leveren zodra zij in loondienst gaan werken. Als ze werken moeten asielzoekers een deel van het leefgeld dat ze via het COA ontvangen inleveren. “De motivatie om te werken verdwijnt daardoor bij hen, terwijl ze zouden moeten beseffen dat je met werk kan bouwen aan je toekomst hier.” Ook verschilt de manier van werken in Nederland volgens de ondernemers die ervaring hebben met asielzoekers, veelal van de manier van werken die asielzoekers gewend lijken te zijn: denk aan het werken via een contract, met formulieren, met een rooster waarop je ingepland worden, het werken op vaste tijden. Als voorbeelden worden genoemd een asielzoeker die ingeroosterd stond en zonder bericht niet kwam opdagen ende wens van asielzoekers om dagelijks uitbetaald te krijgen in plaats van maandelijks. Ondernemers vragen zich af welke begeleiding richting werk er vanuit het COA is en hoe het overleg tussen COA en ondernemers die asielzoekers / statushouders een baan willen bieden verbeterd kan worden.

•

Vertraging in verwijzing van hulpbehoevende kinderen naar de GGZ De verwijzing van kinderen met een trauma naar een behandeling in de GGZ verloopt via het sociaal wijkteam. Dit werkt heel stroperig; er komt geen terugkoppeling naar bijvoorbeeld de kinderarts en deze ziet weinig voortgang. Veel kinderen hebben traumabehandeling nodig en hiermee zou niet te lang gewacht moeten worden. Verder zouden ze heel goed in een groep in plaats van individueel behandeld kunnen worden. Dat zou ook minder kostbaar zijn dan individuele behandeling. In Gilze gebeurt dit wel in samenwerking met Sterk Huis. Professionals ervaren knelpunten bij de financiering van interventies, de geringe beschikbaarheid van een in de juiste taal sprekende psycholoog of de matige kwaliteit van vertalingen. Verschillende professionals pleiten voor een regionale aanpak in deze. “Je kunt al voorzien dat het fout gaat als je niet ingrijpt, dus je zet zo in op preventie! Het regionaal oppakken is dan goed voor het draagvlak. Gebrek aan hulp kost op de langere termijn meer”.

6

Zie paragraaf 2.3 over de pilot Regioplaatsing in de regio Hart van Brabant.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

15

•

Gebrek aan tolken Verschillende professionals geven aan dat er geregeld geen tolk beschikbaar is. Dit is erg vervelend aangezien veel asielzoekers getraumatiseerd zijn, alles hebben moeten achterlaten en zich nu moeten aanpassen aan nieuwe regels. Goed kunnen communiceren via een tolk die de eigen taal spreekt is dan essentieel.

•

Klein groepje ongemotiveerde jongeren Hoewel het merendeel van de kinderen en jongeren die op het azc wonen zeer gemotiveerd is en naar school gaat. Is er een klein groepje amv dat niet naar school gaat. Over het algemeen zijn dat de jongeren die uit de veilige landen komen. Aanpassen van het onderwijsprogramma om te zorgen dat dit groepje wel naar school komt heeft geen zin, aldus een stakeholder op het gebied van het onderwijs. Sommige van deze jongeren slapen ook niet op het terrein maar logeren bij vrienden in bijvoorbeeld Tilburg. Ze komen zich wel melden om op maandagochtend hun leef- en eetgeld in ontvangst te nemen maar lijken verder nauwelijks contact te hebben met professionals.

•

Gemeente Oisterwijk op afstand Verschillende professionals ervaren de systeem- en leefwereld als niet passend: “Als er een incident heeft plaatsgevonden, is onduidelijk wie de regie heeft! Je zou als een team om tafel moeten gaan om te bepalen wie de regie heeft. In Oisterwijk is de gemeente verder weg van het azc dan in Gilze”. Anderzijds geeft een stakeholder aan dat ze na contact met de wethouder wel steun kreeg bij haar pleidooi voor professionele begeleiding bij de peuteropvang op het azc.

•

Negatieve berichtgeving door Oisterwijk Nieuws Berichtgeving op de website van Oisterwijk Nieuws, die verder gedeeld wordt op social media, kwalificeren de stakeholders als stemmingmakerij. De berichtgeving is volgens hen vaak suggestief en zet het azc steeds in een kwaad daglicht. Door de negatieve beeldvorming staat het draagvlak voor het azc onder druk.

•

Technische problemen camerabewaking Het is bekend dat het terrein van het azc kampt met verbindingsproblemen met mobiele zendmast. Hierdoor is ook de kwaliteit van de beelden die via de camerabewaking opgenomen worden, niet optimaal. Hierin zou, door het plaatsen van een extra zendmast, een verbeterslag in gemaakt kunnen worden.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

16

3.4

Aandachtspunten voor de toekomst Tot slot vroegen we de verschillende stakeholders naar aandachtspunten voor de toekomst. Wat zou er beter of anders kunnen? Waar zou specifieke aandacht voor moeten zijn? •

Arbeidspotentieel onder bewoners azc aanboren Gezien de huidige tekorten op de arbeidsmarkt, zeker in de horeca, zouden verschillende ondernemers meer willen doen met de bewoners van het azc. Misschien zitten er wel mensen tussen die parttime willen werken, of koks. Enige begeleiding of een jobcoach is hierbij wenselijk; “Mensen die ik zie willen heel graag aan de slag maar weten niet hoe ze het aan moeten pakken.”

•

Praktische informatie verstrekken over het azc Verschillende mensen geven aan dat ze behoefte hebben aan praktische informatie bijvoorbeeld over de situatie van asielzoekers in hun land van herkomst. Wat is er gebeurd? Waar komen mensen vandaan et cetera.

•

Communicatie tussen COA en inwoners, ondernemers, professionals kan beter Volgens sommige stakeholders zijn er verbeterslagen te maken in de communicatie van het COA richting omwonenden, ondernemers en andere professionals. Zo is er, aldus een stakeholder, bijvoorbeeld maar één communicatiemedewerker bij het COA in dienst die werkzaam is voor heel Zuid-Nederland. Dat is volgens sommige stakeholders veel te weinig.

•

Negatieve beeldvorming ombuigen, meer positieve verhalen brengen Verschillende stakeholders geven aan dat het COA de positieve verhalen van het azc beter naar buiten zou kunnen brengen. Ze kunnen zelf zorgen voor goede voorbeelden en zo het positieve nieuws stimuleren. Bijvoorbeeld door meer zichtbaar te zijn op sociale media (Facebook, Instagram). Maak bijvoorbeeld gebruik van de positieve verhalen van oudbewoners. Dit aandachtspunt stond ook vermeld in het evaluatierapport uit 2019. Begin 2021 is ContourdeTwern begonnen met een participatietraject, de zogenaamde Meedoen Balie. Zo hebben bewoners van het azc koekjes gebakken voor buurtbewoners en hebben bewoners zwerfaval in de wijk opgeruimd. Dat draagt dan weer bij aan een positiever beeld.

•

Aandacht voor fysieke ligging terrein azc Het terrein waar het azc is gehuisvest, wordt door sommige stakeholders als niet open ervaren. Sommigen ervaren het als een fort of een gevangenis. Minder omheining zou dit kunnen verminderen, aldus enkele stakeholders.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

17

•

Pro-actievere rol van azc/beveiligers gewenst Een stakeholder geeft aan dat de beveiliging op het azc pro-actiever zou mogen zijn, bijvoorbeeld bij het signaleren van strafbare feiten, het zelf aanhouden van een persoon met een locatieverbod, het zelf aanhouden van een persoon die met spullen loopt die zeer waarschijnlijk van diefstal afkomstig zijn (heling), het zelf van het terrein verwijderen van mensen die er niet thuishoren of het na een mishandeling op het terrein, direct aanhouden van de deze persoon.

•

Doorstroom van statushouders naar reguliere huisvesting verbeteren Sommigen hebben de indruk dat de doorstroom van statushouders naar reguliere huisvesting buiten het azc heel snel gaat. De woningcorporatie geeft aan dat dat juist niet het geval is. De provincie legt gemeenten aantallen te huisvesten statushouders op. Dit past niet altijd bij het beschikbare aanbod. Vanuit de woningcorporatie zijn er, samen met de andere twee corporaties in de gemeente, prestatieafspraken gemaakt. Ongeveer 2 tot 3 woningen per maand zijn beschikbaar voor huisvesting van statushouders. Knelpunt is niet alleen de stagnatie op de woningmarkt (er komt nauwelijks een woning vrij) maar ook de geschiktheid van de woningvoorraad. Die voorraad is in de dorpen in de regio eigenlijk niet geschikt voor alleenstaanden. Wellicht kunnen hierover in de regio specifieke afspraken gemaakt worden.

•

Aandacht voor overbrengen Nederlandse cultuur aan asielzoekers Diverse stakeholders geven aan dat veel asielzoekers een gebrek aan kennis over het Nederlandse systeem en de Nederlandse normen en waarden lijken te hebben. Het zou volgens hen goed zijn als hier meer aandacht voor zou zijn en bewoners van het azc meer uitleg hierover zouden krijgen. Volgens sommige stakeholders gaat de participatie van asielzoekers geregeld mis door gebrek aan kennis over normen en waarden, het begrijpen van Nederlandse gewoontes en het begrip (over en weer) van een andere cultuur. Volgens de stakeholders werkzaam in het onderwijs is er echter wel degelijk aandacht hiervoor op het azc. Zo krijgen bewoners uitleg over onder andere Nederlandse normen en waarden, maatschappijoriëntatie en rolpatronen. Daarnaast is er aandacht voor ouderparticipatie: in de zogenaamde ouderkamer krijgen ouders het Nederlandse schoolsysteem uitgelegd en wordt bijvoorbeeld de nieuwsbrief voorgelezen zodat ze weten welke taken van ouders verwacht worden.

•

Verbetering aansluiting onderwijs azc-regulier onderwijs De aansluiting tussen het onderwijs op het azc en het reguliere onderwijs zou volgens enkele stakeholders verbeterd moeten worden. Hoewel het streven is dat er geen kind thuis hoeft te blijven, komt het geregeld voor dat kinderen twee maanden moeten wachten op een plek in het regulier onderwijs. Dit levert extra taalachterstand op voor die kinderen. Kennelijk krijgen betreffende scholen niet altijd een melding van een leerplichtambtenaar dat kinderen thuis zitten.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

18

•

Aandacht voor huisvesting onderwijs en amv Zoals ook in de rapportage van de vorige evaluatie is benoemd, verdienen zowel de huisvesting van de school op het azc als de units waar de amv wonen, aandacht. De gebouwen zijn hoognodig aan renovatie of vervanging toe.

•

Onderwijs wil NT2-expertise inzetten Het onderwijs geeft aan dat ze hun NT2 (taalonderwijs, Nederlands als 2e taal) expertise ook graag op andere scholen zou willen inzetten. Bijvoorbeeld door NT2 onderwijs voor volwassenen te verzorgen. Nu krijgen statushouders het aanbod van NT2 en ook asielzoekers die voor hun 18e naar Nederland komen, krijgen taalonderwijs. Maar voor asielzoekers die na hun 18e binnenkomen en nog geen statushouder zijn, is er op dit moment geen aanbod van taalonderwijs. Daar zou ze graag NT2 les aan willen geven. Wellicht zijn er voor hen kansen via het Taalhuis.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

19

4

Direct omwonenden van het azc

4.1

Inleiding Eind augustus spraken we in en groepsgesprek met twaalf direct omwonenden van het azc Oisterwijk. In een viertal straten rondom het azc (Zwarte Wegje, Vennelaan, Kievitsblekweg en Kivitslaan) heeft de gemeente een uitnodigingsbrief in de brievenbus gedaan. Enkele bewoners van de Scheibaan waren aanwezig maar hadden geen uitnodiging ontvangen. 7 Omwonenden die niet bij het groepsgesprek aanwezig konden zijn, konden hun ervaringen met ons delen via het invullen van een korte online vragenlijst. De meeste aanwezige omwonenden wonen al lang in de buurt van het azc, een enkeling woont er sinds een paar jaar.

4.2

Kennis over het azc Oisterwijk Vrijwel alle aanwezigen geven aan niet of nauwelijks op de hoogte te zijn van het reilen en zeilen op het azc. Ze weten niet wie er precies wonen, uit welke landen zij komen of hoe lang ze er wonen. Enkelen hebben het gevoel dat er alleen een select groepje mensen toegang heeft tot het azc en dat er anderen buiten gehouden worden. Sommige omwonenden komen wel eens bewoners van het azc tegen op straat maar het contact gaat meestal niet verder dan elkaar begroeten. En ook dat is er volgens één aanwezige niet altijd bij omdat hij wel eens een grote mond terug gekregen heeft.

4.3

Contact met COA en gemeente De omwonenden ervaren geen of nauwelijks communicatie over het azc vanuit het azc én de gemeente. Ze zijn hierover vrijwel allemaal (zeer) ontevreden. Er is wel een omwonendenoverleg (laatste keer is dat in mei 2021 geweest) maar niet iedere direct omwonenden wordt hiervoor uitgenodigd of mag hierbij aansluiten.8 Het merendeel van degenen die we spreken is niet bij dit omwonendenoverleg aanwezig. Degenen die daar wel bij zijn geven aan ook een e-mailnieuwsbrief met informatie te ontvangen. Die ontvangen andere direct omwonenden kennelijk niet. De politie is zelden of nooit bij het omwonendenoverleg aanwezig dus informatie van die zijde ontbreekt ook, aldus degenen die wel uitgenodigd zijn bij dit overleg.

7

Zij vormen een soort blinde vlek voor de gemeente; ze zijn ook niet benaderd voor het omwonendenoverleg op het azc. 8 Het omwonendenoverleg met azc en gemeente vindt tweemaal per jaar plaats. De laatste keer is dat overleg in mei 2021 geweest.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

20

De omwonenden die wij spreken missen informatie over het azc. Ze zouden graag meer feiten weten zoals over wie er wonen en hoeveel mensen er wonen, waar ze vandaan komen en hoe lang ze er wonen. Zijn het gezinnen of ook alleenstaande minderjarige asielzoekers? Ook hoe procedures rondom asielaanvragen verlopen vinden ze interessant. Geopperd wordt om bijvoorbeeld tweemaandelijks een korte update hiervan te ontvangen zodat omwonenden (en ook andere inwoners van Oisterwijk) weten wat er speelt op het azc. Het grote personeelsverloop op het azc komt volgens enkele aanwezigen de communicatie met omwonenden niet ten goede. Het lijkt alsof er steeds weer nieuwe mensen werken en een vast aanspreekpunt voor omwonenden ontbreekt. Enkelen geven aan behoefte te hebben aan een vast aanspreekpunt waar zij met vragen of meldingen terecht kunnen. Dit kan zowel iemand van het COA of van de gemeente zijn. Als het maar niet steeds iemand anders is. Men vindt het vervelend dat je, als je iets meldt bij het azc, er daarna geen feedback op krijgt; je hoort er niets meer van. Het lijkt dan alsof de medewerkers van het azc onverschillig zijn.

4.4

Negatieve ervaringen met het azc We vroegen de aanwezige omwonenden naar hun negatieve ervaringen met het azc. We vatten deze hieronder samen: •

Gebrek aan communicatie tussen omwonenden en COA en gemeente: zie paragraaf 4.3.

•

Veel alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) op het azc: bij de vorige verlenging van de overeenkomst met COA is, aldus enkele omwonenden, toegezegd dat er geen amv meer gehuisvest zouden worden op het azc in Oisterwijk. Deze toezegging is niet nagekomen. Dat maakt sommige omwonenden wantrouwend.

•

Ervaringen met criminaliteit door bewoners azc: enkele omwonenden zijn slachtoffer geweest van criminaliteit gepleegd door bewoners van het azc. Het gaat hierbij om woninginbraak en fietsendiefstal. Ook hebben sommige omwonenden gezien dat er verdachte spullen over het hek van het azc gegooid werden of dat bewoners bij het hek spullen aan het verkopen waren. Een andere omwonende noemt nog het voorbeeld dat in hun huis was ingebroken door iemand van het azc maar dat de melding die hiervan gedaan is gebagatelliseerd en de bewoner voelde zich niet serieus genomen. Sommige voorvallen hebben veel impact gehad op de betreffende omwonenden. Dit soort incidenten maakt dat een aantal omwonenden zich onveilig voelt en liever ziet dat het azc uit Oisterwijk verdwijnt.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

21

•

Ervaringen met overlast zijn wisselend De meningen over overlast door bewoners van het azc zijn verdeeld. Het lijkt erop dat inwoners die dicht bij het azc wonen meer overlast ervan ervaren dan omwonenden die er iets verder van wonen of er kortere tijd wonen. Waarschijnlijk, zo geven de mensen die overlast ervaren, is het ook maar een heel klein groepje van bewoners dat overlast veroorzaakt. De meeste mensen die er wonen lijken volgens omwonenden geen overlast te veroorzaken.

•

Geen zicht op wat er gebeurt op het azc: enkele omwonenden hebben het gevoel dat incidenten die zich voordoen op het azc onder de pet gehouden worden. Ze hebben een traumahelikopter of politiewagen naar het azc zien gaan maar zagen daarvan geen melding, daar waar normaliter alle politiemeldingen terug te vinden zijn. Het wantrouwen richting zowel het COA als gemeente is groot. Als er iets gebeurt, wordt het buiten de openbaarheid gehouden. Sommigen vermoeden dat er wordt gedeald op of voor het azc. Ook worden er gestolen spullen verhandeld via Marktplaats. Normaal mogen jongeren onder de 18 jaar geen alcohol drinken, de jongere asielzoekers drinken en worden hierop niet gecorrigeerd, aldus de buurtgenoten. Ook zijn er vaak zogenaamde ‘hotelgasten’; dit zijn mensen die van buiten bij het azc logeren. Dat merken omwonenden aan geparkeerde auto’s.

•

Gevoel van onveiligheid door het azc: drie aanwezigen hebben minderjarige dochters die zij als het donker is niet alleen voorbij het azc laten fietsen. Het is in het verleden namelijk herhaaldelijk voorgekomen dat zij door azc bewoners op een zeer onprettige manier zijn benaderd of zijn lastig gevallen door bewoners van het azc.

•

Gebrek aan handhaving op en rondom het azc: sommige omwonenden geven aan dat de avondklok, die gedurende enige tijd in Nederland van kracht was, massaal door bewoners van het azc genegeerd werd. Niemand controleerde dit kennelijk, het werd niet gehandhaafd, aldus een omwonende. De bewoners hebben het idee totaal niet gehoord te worden of serieus genomen te worden. Sommige overlastgevende jongeren die op het azc wonen, worden weggestuurd bij de parkeerplaats maar een kwartier later staan ze er weer, aldus een omwonenden. De politie zou volgens enkele buurtbewoners vaker moeten surveilleren rond het terrein van het azc.

Het PON & Telos | Evaluatie van het azc Oisterwijk - 2021

22

4.5

Positieve ervaringen met het azc Bewoners die korte tijd in de buurt van het azc wonen, zijn positiever gestemd dan de omwonenden die er al langer wonen. Een aanwezige geeft aan heel trots te zijn op het feit dat er een azc in de gemeente is en blij te zijn om te wonen in een land waar goede opvang geregeld is voor asielzoekers. “Mensen die met een goede reden naar ons land, en een azc hebben we nou eenmaal nodig”. Ook geeft een omwonende aan dat er steeds meer activiteiten tussen azc en het dorp plaatsvinden, zoals het ophalen van zwerfafval en de koekjesbakactie. Verschillende omwonenden hebben goede herinneringen aan het azc toen zij daar vroeger als kind speelden, aan het bezoeken van de open dag en aan het bijwonen van een voorstelling op het azc. Helaas hebben dit soort activiteiten het afgelopen jaar nauwelijks plaatsgevonden.

4.6

Aandachtspunten voor de toekomst De aanwezige omwonenden noemden enkele aandachtspunten voor de toekomst: •

Betere communicatie over en weer: de meeste aanwezigen uiten de wens om beter geïnformeerd te worden over het reilen en zeilen op het azc, bijvoorbeeld via een periodieke nieuwsbrief of door een overleg met omwonenden waarbij álle direct omwonenden aan kunnen sluiten en niet alleen een select gezelschap. Ook noemen ze een informatieavond georganiseerd door het COA waarin medewerkers van het azc uitleg geven over het dagelijks leven op het azc: wat leren bewoners bijvoorbeeld over de Nederlandse maatschappij, en over de normen en waarden? Hoe verloopt hun asielprocedure? Ze wensen duidelijkheid en eerlijkheid.