22-10 Begroting 2023 - bijlage 1 Begroting 2023.pdf
Tekst van het document
Periode
Begroting 2023 | 42
Begroting 2023 | 43
Programma 3 Samenredzaam Oisterwijk Algemene beleidsdoelstelling van dit programma Doel van dit programma is een Samenredzaam Oisterwijk. Dat betekent dat inwoners, ondernemers, (zorg)organisaties en de gemeente er samen voor zorgen dat iedereen mee kan doen. Met inwoners waar dit (tijdelijk) niet zo is, zoeken we naar een oplossing, zo licht als mogelijk - zo zwaar als nodig. De zorg moet ook betaalbaar zijn voor de gemeente om zorg, nu en in de toekomst, te garanderen voor wie dat écht nodig heeft. In dit programma geven we aan wat we daar dit jaar concreet voor gaan doen.
Maatschappelijk effect Inwoners ervaren dat ze worden geholpen op een manier die past bij de 4 bouwstenen van een Samenredzaam Oisterwijk: Oisterwijk is Inclusief, iedereen kan mee doen; Als er een hulpvraag is wordt die laagdrempelig en Dichtbij opgelost; Inwoners weten waar ze terecht kunnen en de communicatie rondom een hulpvraag en de oplossing is Duidelijk & Begrijpelijk. Inwoners met een hulpvraag ervaren dat gemeente en (zorg)organisaties Integraal denken dus vanuit de leefwereld van de inwoner en niet vanuit hokjes en schotten.
Ambities voor 2023 De ambities voor 2023 worden vertaald in de volgende thema’s: 3.1 We hebben een sterk sociaal domein door een goede basisstructuur 3.2 We hebben een sterk sociaal domein met goede ondersteuning 3.3 Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen
Financiën De baten en lasten van dit programma worden hieronder schematisch weergegeven: Lasten - € 30.542 Baten € 5.844 Saldo - € 24.698 Een toelichting wordt gegeven in de paragraaf “Wat kost het?”.
Begroting 2023 | 44
3.1 We hebben een sterk sociaal domein door een goede basisstructuur Wat willen we bereiken? We streven ernaar dat iedere inwoner een goede balans en rust heeft in wonen, werken, het privéleven en financiën. Kortom bestaanszekerheid voor iedereen. We streven naar een samenleving waarin inwoners mee kunnen doen en waarin inwoners omzien naar elkaar. We zetten in op samenredzaamheid en sterke dorpen, wijken en buurten. We ondersteunen inwoners om zichzelf te redden met hulp van mensen uit hun netwerk, buurt of wijk. Het is voor onze inwoners duidelijk waar zij terecht kunnen met vragen over hulp en ondersteuning. Bij hulpvragen, worden zij adequaat geholpen. Hierbij ligt de nadruk op wat mensen zelf kunnen, met hulp van hun eigen netwerk of met ondersteuning vanuit de basisstructuur. We stimuleren een gezonde leefstijl van onze inwoners. Het verminderen van eenzaamheid en het vergroten van de fysieke en mentale weerbaarheid en gezondheid is het uitgangspunt. Daarom zetten we ook in op het voorkomen en terugdringen van de psychische problematiek onder inwoners.
Wat gaan we daar voor doen? Bestaanszekerheid De route voor inwoners met een hulpvraag over geldzaken en/of schulden is duidelijk en begrijpelijk. Om mensen te bereiken en in beweging te laten komen maken we gebruik van communicatie via verschillende kanalen en routes. Mensen met problematische schulden worden geholpen met schuldenbewind. We zorgen ervoor dat schuldenbewind voor inwoners niet langer duurt dan noodzakelijk, door de rechter te adviseren over de inzet van schuldenbewind. Samenredzaamheid We werken de Koers ‘Naar een Samenredzaam Oisterwijk’ uit in een uitvoeringsplan voor 2023 – 2026. We onderzoeken de effecten en de impact van de dubbele vergrijzing op ons lokaal voorzieningen niveau. We gaan in 2023 ons subsidiebeleid herzien met als doel dat subsidies beter ingezet kunnen worden als middel om beleidsdoelen te behalen. Daarnaast worden een aantal initiatieven in 2023 verder vormgegeven: • In 2023 wordt de locatie Monseigneur Bekkersplein in Haaren verkend en uitgewerkt als mogelijke nieuwe plek voor het gemeenschapshuis Den Domp in plaats van de huidige locatie aan de Kerkstraat. De verkenning maakt onderdeel uit van een bredere ontwikkeling. Door het realiseren van een toekomstbestendig gemeenschapshuis dragen we bij aan ontmoeting en participatie in Haaren. • We versterken wijkgericht werken door de pilot in Westend.
Hierin werken we samen met partners aan een nieuwe werkwijze om samenredzaamheid in wijken en buurten te stimuleren. • We leiden vrijwilligers op voor de inzet van ervaringsdeskundigen als ‘klaarovers’ naar zorg. Dit komt voort uit de aanpak die wij samen met partners en cliëntondersteuners hebben ontwikkeld. • In 2023 zal een evaluatie plaatsvinden van het project Buurtgezinnen, waarbij we de preventie op het gebied van opvoedondersteuning versterken. Afhankelijk van de evaluatie zal besloten worden of we dit gaan opnemen in ons reguliere aanbod. Begroting 2023 | 45
Ondersteuning door gemeente We verbeteren de (fysieke) bereikbaarheid van Loket Wegwijs Oisterwijk en sluiten aan bij de ontwikkelingen in dorpen, wijken en buurten waar nodig. We voeren de maatregelen uit de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) uit. Dat betekent dat we de dienstverlening voor het eerste contact van Loket Wegwijs versterken. Hierbij concentreren we ons vooral op onze zorgplicht naar kwetsbare groepen als onderdeel van de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer. En we geven een impuls aan integraal werken binnen Loket Wegwijs door het versterken van casusregie bij complexe casuïstiek, die aansluit op onze nieuwe inkoop van Jeugd, Wmo en Participatie. Voor deze drie ontwikkelingen ontvangt de gemeente jaarlijks een bijdrage uit het gemeentefonds. We versterken het gebruik van onze digitale sociale kaart (www.wegwijsinoisterwijk.nl en www.HaarenEEN.nl) met de inzet van de buurtverbindersaanpak die zorgt voor betrokkenheid, groei en borging. Waar mogelijk maken we gebruik van een wijk- of dorpsgerichte aanpak. Gezondheid / GGD Samen met de gemeenten in het werkgebied van GGD Hart voor Brabant werken we aan een nieuwe Regionale nota Publieke Gezondheid Midden-Brabant voor 2024-2027.
We geven voor de doelgroep jeugd uitvoering aan het Leefstijlakkoord Oisterwijk in samenhang met het Sportakkoord onder de paraplu van Natuurlijk Gezond Oisterwijk. Daarnaast geven een impuls aan het Leefstijlakkoord voor andere doelgroepen. Samen met de GGD Hart voor Brabant werken we aan een Kansrijke Start voor zoveel mogelijk Oisterwijkse kinderen door uitvoering van de programma’s Stevig Ouderschap en Nu Niet Zwanger. Inclusie We voeren ons regenboogbeleid uit. Samen met onze partners geven we voorlichtingsprogramma’s voor destigmatisering en inclusie. Hierbij hebben we extra aandacht voor LHBTQ+, mensen met een psychische kwetsbaarheid en het tegengaan van racisme.
Hoe kunnen we dat meten? • Een 0-meting waarin we inzicht krijgen in het aantal inwoners wat gebruik maakt van Geldfit.nl voor laagdrempelige hulp bij schulden. • Een 0-meting waarin we het aantal hulpvragen meten en op welke manier het eerste contact plaatsvindt (digitaal, telefonisch of fysiek). • Meer inwoners met een hulpvraag maken gebruik van de fysieke bereikbaarheid van Loket Wegwijs Oisterwijk. • Meer inwoners en partnerorganisaties maken gebruik van onze digitale sociale kaart.
Wat kost het? Lasten - € 5.840 Baten € 21 Saldo - € 5.820
Begroting 2023 | 46
3.2 We hebben een sterk sociaal domein met goede ondersteuning Wat willen we bereiken? We willen kwalitatieve en betaalbare zorg en ondersteuning zodat iedereen die het echt nodig heeft, nu en in de toekomst, passende zorg krijgt. Transformatie van het sociaal domein door een meer integrale benadering.
Wat gaan we daar voor doen? Kwalitatieve en betaalbare zorg We implementeren en werken vervolgens met de nieuwe inkoop van Jeugdhulp, Wmo begeleiding en beschermd wonen die in 2022 in Hart van Brabant is voorbereid. Parallel aan de nieuwe inkoop richten we regionaal Toezicht op het Sociaal Domein in. We implementeren de Wet Breed Offensief. Deze wet is gericht op het bevorderen van arbeidsmarktkansen van mensen met een arbeidsbeperking. Het wetsvoorstel beoogt verdere stappen naar een inclusieve arbeidsmarkt te zetten voor mensen uit de Participatiewet. We evalueren het eerste uitvoeringsjaar Wet Inburgering 2022.
Transformatie Implementatie van Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD). Dit is een nieuwe, ontschotte, vorm van ondersteuning tussen Wmo en Participatiewet in. Deze vorm is het gevolg van de integrale inkoop sociaal domein Hart van Brabant. We versterken de samenwerking tussen huisartsen en Loket Wegwijs Oisterwijk. We gaan een POH Jeugd GGZ inzetten om te zorgen voor meer passende verwijzingen. We gaan verwijzingen uit het medisch domein (inhoudelijk) beoordelen, zo dat de aanbieders de juiste zorg kunnen inzetten (zo licht als mogelijk, zo zwaar als noodzakelijk). We voeren de pilot Wachttijden uit. Een belangrijk deel van wachttijden komt doordat sommige jeugdigen na behandeling, opnieuw zorg nodig hebben. In de pilot willen we dit voorkomen door geleidelijke afbouw van zorg en organiseren van nazorg in de eigen omgeving of bijvoorbeeld in de basisstructuur. Zodra deze interventie werkt, rollen we deze regionaal uit en starten we een nieuwe interventie.
Uitvoering sociaal domein Binnen het sociaal domein zien we afgelopen jaren een ontwikkeling van steeds complexer wordende casuïstiek, zowel bij jeugd als bij WMO. Dit vraagt een andere aanpak van ons dan voorheen. We willen tevens adequaat kunnen inspelen op landelijke ontwikkelingen zoals de energiecrisis, Oekraïne crisis, corona crisis (waarvan we nog steeds te maken hebben met effecten zoals uitgestelde zorg) en het algemeen verslechterde economisch perspectief voor minima.
Begroting 2023 | 47
Hoe kunnen we dat meten? • Een 0-meting voor clienttevredenheid over zorg op basis van de nieuwe inkoop. • Een 0-meting Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding • Een vermindering van het aantal jeugdigen dat een tweede of derde indicatie aanvraagt.
Wat kost het? Lasten - € 23.405 Baten € 5.534 Saldo - € 17.871
Begroting 2023 | 48
3.3 Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen Wat willen we bereiken? Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen naar vermogen.
Wat gaan we daar voor doen? We stellen nieuw onderwijsachterstandenbeleid vast voor de periode 2023-2026. We zetten in op vermindering van onderwijsachterstanden samen met onze onderwijsinstellingen en de kinderopvang. We maken prestatieafspraken met de GGD zodat we in 2023 voldoen aan het nieuwe wettelijk percentage (50%) van te inspecteren bestaande gastouderopvang locaties in Oisterwijk.
Hoe kunnen we dat meten? • Het aantal kinderen met een onderwijsachterstand daalt.
Wat kost het? Lasten - € 1.297 Baten € 290 Saldo - € 1.007
Begroting 2023 | 49
Reguliere werkzaamheden 2023 Onderstaande infografic geeft een indruk van de werkzaamheden die de gemeente uitvoert voor haar inwoners.
Begroting 2023 | 50
Wat kost het? (bedragen x € 1.000)
Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026
3.1 Basisstructuur
-5.538
-5.840
-5.811
-5.811
-5.819
3.2 Goede zorg
-21.271
-23.405
-23.224
-23.101
-22.785
3.3 Ontwikkelen
-1.346
-1.297
-1.300
-1.300
-1.293
-28.155
-30.542
-30.335
-30.212
-29.897
Totaal lasten 3.1 Basisstructuur
21
21
1
1
1
3.2 Goede zorg
5.441
5.534
5.534
5.534
5.534
3.3 Ontwikkelen
276
290
290
290
290
5.738
5.844
5.824
5.824
5.824
-22.417
-24.698
-24.511
-24.388
-24.073
0
0
0
0
0
Totaal baten Saldo van baten en lasten Stortingen reserves Stortingen reserves
0
0
0
0
0
50
0
0
0
0
Onttrekkingen reserves
50
0
0
0
0
Mutatie reserves
50
0
0
0
0
-22.367
-24.698
-24.511
-24.388
-24.073
Onttrekkingen reserves
Saldo
Toelichting Hieronder worden de belangrijkste ontwikkelingen in de begroting 2023 benoemd. Bedragen x € 1.000, V=voordelig verschil, N=nadelig verschil Thema
Omschrijving
€
V/N
Ontwikkelingen uit PPN 2023 -2026 3.2
Goede zorg
Indexering Jeugdhulp en WMO
-171
N
3.2
Goede zorg
Te weinig geraamd komst Haaren WMO
-350
N
3.2
Goede zorg
Te weinig geraamd komst Haaren Jeugd
-95
N
3.2
Goede zorg
3e prognose HvB Jeugdzorgkosten
-271
N
3.2
Goede zorg
Strijdplanmaatregelen WMO (incl. vervoer)
-960
N
3.2
Goede zorg
Opgave sociaal domein
350
V
3.2
Goede zorg
Herschikking budgetten participatie
175
V
3.2
Goede zorg
WMO out of the box
30
V
3.2
Goede zorg
Jeugd out of the box
50
V
Indexering 4,8%
-486
N
Ontwikkelingen na vaststellen PPN 2023 – 2026 3.1
Basisstructuur
Aanpak vroegsignalering
-104
N
3.1
Basisstructuur
Maatregelen Parlementaire Ondervraging
-95
N
3.1
Basisstructuur
Bijdrage begroting GGD
-62
N
3.2
Goede zorg
Hogere kosten Jeugdhulp
-600
N
3.2
Goede zorg
Extra bijdrage Gemeentefonds WMO en Jeugd
-115
N
3.2
Goede zorg
Participatiebudget (GF / IU)
-234
N
3.2
Goede zorg
Kwaliteitsverbetering Participatie (zie Progr. 1)
82
V
3.2
Goede zorg
Begeleiding implementatie inkoop HvB
-56
N
Kinderopvangtoeslag (GF)
Begroting 2023 | 51
Thema
Omschrijving
€
V/N
-50
N
Incidentele budgetten in 2023 vervallen 3.3
Ontwikkelen
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP)
Investeringen Begroting 2023
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
0
0
Nieuwe Linde: inrichting en leerpakket 2023
49
Totaal
49
0
Periode 2022
Oisterwijk 81,5
Nederland 70,3
Verplichte beleidsindicatoren Indicator Demografische druk
Eenheid %
Netto arbeidsparticipatie
%
2021
71,9
70,4
Personen met een bijstandsuitkering
Aantal per 10.000 inwoners
2021
180,4
431,2
Lopende re-integratievoorzieningen
per 10.000 inwoners 15-65 jr
2020
145,4
202,0
Cliënten met maatwerkarrangement WMO
per 10.000 inwoners
2020
590
Onbekend
Kinderen in uitkeringsgezin
% kinderen tot 18 jaar
2020
3
6
Werkloze jongeren
% niet werkende kinderen van 16 t/m 22 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs
2020
2
2
2021
12,0
12,9
2021
0,9
1,2
2021
0,2
0,3
2021
1,3
1,9
per 1.000 leerlingen
2021
5,2
2,5
per 1.000 leerlingen
2021
9
19
Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (Vsv-ers) Absoluut verzuim Relatief verzuim
Begroting 2023 | 52
Paragrafen
Begroting 2023 | 53
Paragraaf Bedrijfsvoering In deze paragraaf leest u over de stand van zaken en de beleidsvoornemens op het gebied van bedrijfsvoering.
Personeelsbeleid Personele ontwikkelingen Na de herindeling met Haaren is de formatie in 2021 met 13% gegroeid. In 2022 is de vaste formatie nagenoeg gelijk gebleven. Er is sprake van een toename op tijdelijke inhuur o.a. voor de implementatie van bijvoorbeeld nieuwe wetgeving en projecten. In de gemeente Oisterwijk ervaren we een toenemende druk van binnen- en buitenaf. Dit komt door een toename van gemeentelijke taken, eisen vanuit de samenleving (inwoners en ondernemers), maar ook door landelijke opgaven op majeure thema’s zoals wonen, inburgering, energie en de asielopvang. We analyseren ons personeelsbestand door middel van rapportages uit ons personeelsinformatie systeem. We maken een doorkijk naar de toekomst met als doel om ons voor te bereiden op de toekomstige personeelsbehoefte. We investeren in ontwikkeling van ons personeel door opleidingen aan te bieden en aandacht te hebben voor loopbaanwensen. Onze inzet is dat ons personeel beschikt over de juiste competenties en vaardigheden om invulling te geven aan de diverse beleidsterreinen. Daar waar dat niet lukt benutten we ons netwerk van regiogemeenten en expertisebureaus om onze taken uit te voeren en ambities te realiseren. Arbeidsmarkt in beweging De ambtelijke capaciteit staat onder druk. Er is meer capaciteit nodig, maar deze benodigde capaciteit is niet altijd op de arbeidsmarkt voorhanden.
Het invullen van vacatures gaat moeizaam en de doorlooptijd om tot invulling te komen is lang. Het aantal moeilijk te vervullen vacatures neemt toe. Daar is in vrijwel alle domeinen en taakgebieden sprake van. Voor 2023 verwachten wij dat het moeilijk blijft om goed gekwalificeerd personeel aan te trekken voor financiën, ICT, ruimte en samenleving. We zullen nog meer moeten doen om te concurreren met andere branches om medewerkers aan ons te kunnen binden. Wij doen dat door het bieden van een aantrekkelijk arbeidsvoorwaardenpakket en door ons als werkgever te onderscheiden met een prettig werkklimaat met ruimte voor groei van medewerkers. Invulling geven aan onze werving vraagt om creatieve oplossingen waarbij we gebruik maken van slimme (digitale) wervingstechniek, samenwerking met wervingsbureaus en het inzetten van ons eigen netwerk van ambassadeurs, de medewerkers. We blijven investeren in trainees en stageplaatsen door de gehele organisatie. Op deze manier creëren we doorstroom en houden we een goede balans tussen ervaren personeel met veel praktijkervaring en nieuw personeel met actuele theoretische kennis. Hybride werken en huisvesting We werken tijd- en plaatsonafhankelijk. We zijn goed gefaciliteerd thuis en op kantoor, met ARBO technisch verantwoord meubilair en moderne communicatiemiddelen.
Voor aanpassingen aan onze huisvesting onderzoeken wij wat daarvoor nodig is en richten ons op een duurzaam en toekomstbestendig pand dat past bij onze dienstverlening naar inwoners en ondernemers. Het huis van de gemeente wordt daarmee een aantrekkelijke werkomgeving en inspirerende plek voor ontmoeting.
Begroting 2023 | 54
Samenwerken met Goirle en Hilvarenbeek Op diverse taakgebieden wisselen we medewerkers onderling uit of hebben we een gezamenlijk team geformeerd voor de drie gemeenten samen. Het uitbouwen van de samenwerking en het verder harmoniseren zijn een constant proces. Daar waar mogelijk implementeren we gedeelde werkprocessen, delen we kennis en wisselen we personeel uit. Samen met Goirle en Hilvarenbeek bieden wij een aantrekkelijke werkomgeving en groeimogelijkheden binnen de drie organisaties. Dit biedt kansen voor medewerkers en draagt bij aan efficiëntie, kennisdeling, kwaliteit en kostenreductie. Waarmakers Per 1 januari 2023 voeren wij een nieuwe organisatiestructuur in waardoor de domeinen goed georganiseerd zijn en ondersteund worden door een afdeling bedrijfsvoering. Binnen onze organisatie leggen wij verantwoordelijkheden laag in de organisatie. Leidinggevenden hanteren een coachende en faciliterende stijl van leidinggeven zodat medewerkers worden gestimuleerd om initiatief te tonen en hun talenten zo optimaal te benutten. Wij willen waarmaken wat we afspreken.
Planning & Control cyclus Voor de P&C cyclus maken we gebruik van hetzelfde financieel systeem als Goirle en Hilvarenbeek. We werken zoveel als mogelijk met een uniform rekeningschema en hebben de financiële processen geharmoniseerd. Binnen de gemeente Oisterwijk werken we aan de koers gemeente Oisterwijk en gaan we in 2023 verder aan het werken aan diverse bouwstenen om de organisatie te versterken. Zo ook de bouwsteen ”processen”, om zo ook steeds beter te sturen op wat we willen bereiken en de uitgaven die daarmee gemoeid gaan. We werken met een programmastructuur, waarbij de raad op thema’s kan sturen. Per thema zijn de doelstellingen, indicatoren en activiteiten zoveel mogelijk smart geformuleerd. De reguliere taken en activiteiten van de gemeente, de zogenaamde “going concern”, waarbij de raad alleen op afwijkingen stuurt, komt wel tot uitdrukking in de financiële begroting maar niet in de afzonderlijke thema’s. Op grond van de motie bij de jaarstukken 2021 werken we samen met de raad aan een steeds betere opzet om de leesbaarheid van de P&C documenten te verbeteren. We onderzoeken in 2023 de mogelijkheden van het digitaliseren van de P&C-documenten.
Interne controle en interne beheersing De gemeente Oisterwijk wil graag ‘in control’ zijn. Het ‘in control’ zijn betekent dat er grip is op de organisatie, zodat we in staat zijn om goed te kunnen (bij)sturen, niet voor verrassingen komen te staan en gestelde doelen worden behaald. Ook in 2023 zal worden doorontwikkeld op de interne beheersing. Dat wil zeggen dat het team Kwaliteit niet alleen een controlerende rol achteraf invult, maar vooral aan de voorkant en gedurende de uitvoering van processen de afdelingen adviseert. Hierbij wordt gekeken naar een juiste scope, waarbij met name voor de belangrijkste en meest risicovolle processen interne controleplannen worden opgesteld, bevindingen worden doorgesproken en, door middel van advisering, procesverantwoordelijken ondersteund worden bij het doorvoeren van verbeteringen. Om hier invulling aan te geven hebben we een Intern Beheersingsplan (IBP) opgesteld dat we jaarlijks actualiseren. Een goed opgezette IBP is een belangrijke pijler waarop de gemeente Oisterwijk in het kader van planning en control moet kunnen steunen. Niet alleen voor wat Begroting 2023 | 55
betreft het controleren en signaleren van tekortkomingen in de uitvoering, maar zeker ook voor het bijsturen en het afleggen van verantwoording. Met een toereikend IBP kan structuur aan de uitvoering worden gegeven.
Verantwoording rechtmatigheid door college Er komt een wetswijziging die het college verplicht tot een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening. De rechtmatigheidsverklaring wordt nu nog door de accountant afgegeven. Het college is verantwoordelijk voor een rechtmatige uitvoering van de begroting. Het is daarom aan het college om hier verantwoording over af te leggen. Een randvoorwaarde is dat de verantwoording over de rechtmatigheid efficiënt en effectief moet worden vormgegeven. Het vervallen van het oordeel over rechtmatigheid in de controleverklaring van de externe accountant is uitgesteld. De Tweede Kamer heeft inmiddels ingestemd met de invoering; instemming van de Eerste Kamer volgt waarschijnlijk ook in 2022. De invoering zal dan ingaan vanaf verslagjaar 2023. Door het omarmen van procesmanagement en met behulp van het intern beheersingsplan, hebben wij hierop reeds geanticipeerd.
Informatiebeveiliging en privacy Doordat enerzijds trends als digitalisering zich voortzetten in onze informatiesamenleving en anderzijds de digitale dreigingen jaarlijks toenemen, ligt de focus voor informatieveiligheid de komende jaren vooral op onze digitale weerbaarheid. De digitale weerbaarheid komt tot stand door te zorgen dat de betrouwbaarheid van de informatie(systemen) waarmee wij werken op orde is en blijft. Dit betekent dat de informatie beschikbaar, juist, volledig en actueel is, en dat tevens informatie op het juiste niveau is beveiligd. Door het op orde hebben en houden van onze digitale weerbaarheid wordt gestreefd naar het veilig en verantwoord gebruik van (persoons)gegevens, het voorkomen van schade door verstoring, uitval of misbruik van informatie(systemen) en, indien er toch schade is ontstaan, het herstellen hiervan. In het kader van privacy worden (persoons)gegevens binnen de gemeenten zorgvuldig en rechtmatig verwerkt, zodat de rechten en vrijheden van de personen wiens persoonsgegevens wij verwerken worden geborgd. Belangrijk hierbij is dat wij transparant zijn ten aanzien van deze verwerkingen, zodat personen zicht hebben op de gegevens die van hen worden verwerkt, zij de regie kunnen hebben en houden over hun persoonsgegevens en wij op een juiste manier gehoor kunnen geven aan de rechten van betrokkenen.
De focus ligt ook op toetsing op en advisering over digitalisering en de gevolgen hiervan voor onze medewerkers en burgers.
Gegevensmanagement, I-visie en samenwerking op Informatievoorziening De rijksoverheid stelt hoge eisen aan de digitalisering van gemeentelijke dienstverlening. Om deze gezamenlijke uitdaging het hoofd te bieden en verdergaande digitalisering van informatie en processen voor een betere gemeentelijke dienstverlening en bedrijfsvoering te realiseren, is een strategische agenda opgesteld binnen het samenwerkingsverband Equalit. De strategische agenda die door de deelnemersraad van Equalit is opgesteld, geeft antwoord op de volgende vragen: • Waarom digitaliseren we samen en waar zetten we op in? • Hoe digitaliseren we samen? • Wat hebben we nodig om samen te digitaliseren? Uitgangspunten die we hierbij hanteren zijn: • We werken voor onze inwoners, ondernemers en organisaties Begroting 2023 | 56
• •
We werken data gedreven We werken op een moderne en betrouwbare infrastructuur
We gaan deze uitdaging aan middels de intentieverklaring “Samen op weg naar een excellente digitale dienstverlening”, waarin de normen en waarden zijn opgenomen hoe we met elkaar de reis naar de toekomst maken. Met de intentieverklaring slaan de deelnemers de handen ineen voor een volgende fase in de samenwerking. Hierbij staan harmonisatie in uitvoering, applicatielandschap, inrichting en beheer voorop, om zo samen een eigentijdse en excellente digitale gemeentelijke dienstverlening te creëren. De leidende principes zijn het houvast om met elkaar het gesprek aan te gaan en onze organisaties mee te nemen in wat wij belangrijk vinden om stappen te zetten in de gezamenlijke route. De volgende 6 principes staan centraal in ons denken en handelen: • Samenwerken vanuit vertrouwen • Klantvriendelijker • Slimmer en goedkoper • Innoveren door harmoniseren • Resultaatgericht • Solidair
Wet open overheid Met ingang van 1 januari 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. Deze wet heeft als doel overheden en semi-overheden transparanter te maken. De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten zijn in elf openbare categorieën en goed te archiveren is. Deze wetswijziging raakt zowel onze dienstverlening als de inrichting van onze informatievoorziening.
Begroting 2023 | 57
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het weerstandsvermogen van de gemeente en de risicobeheersing door de gemeente. Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s, waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de (weerstands)capaciteit, die een gemeente heeft om onvoorziene uitgaven, voortvloeiende uit de risico’s, op te vangen. Het is de bedoeling dat de gemeente ook aangeeft hoe zij denkt deze risico’s te beheersen. Voor het kunnen beoordelen van het benodigde (minimale) weerstandsvermogen is het gewenst de aanwezige weerstandscapaciteit te analyseren, in samenhang met de omvang en de achtergronden van de risico’s.
Beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico’s In de in december 2018 vastgestelde Kadernota Risicomanagement worden de doelstellingen en begrippen betreffende het weerstandsvermogen en de risicobeheersing uiteengezet. Er zijn geen landelijke (wettelijke) normen voor de bepaling van de minimale weerstandscapaciteit. Iedere gemeente voor zich bepaalt deze norm. Deze norm staat in relatie tot de risico’s die de gemeente loopt. De gemeente maakt gebruik van de normentabel zoals is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. We willen risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie.
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven. Risico's: Bedrijfsproces Financieel Imago / Politiek Informatie / Strategie Juridisch / Aansprakelijkheid Kennisbank Letsel / Veiligheid Materieel Milieu Personeel / Arbo Product
Weerstandscapaciteit : Algemene reserve Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf
Weerstandsvermogen Begroting 2023 | 58
Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Oisterwijk bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Stand per 31-12-2022 Algemene reserve Algemene bedrijfsreserve Grondbedrijf Beschikbare weerstandscapaciteit
10.883.201 2.880.057 13.763.258
Inventarisatie van de risico’s Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is een risico-inventarisatie uitgevoerd. Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is in samenwerking met de organisatie een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem) waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Bij de inventarisatie zijn enkele tientallen risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht worden alleen de 15 risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Nr Risico Gevolgen Maatregelen Kans Financieel gevolg R175 De rechter spreekt uit dat deFinancieel - De gemeente Actief - Ondersteuning 50% max.€ 6.236.000 gemeente Oisterwijk geen moet de opgelegde van goede juristen. aanslagen precariobelasting aanslagen intrekken mag opleggen aan waardoor financieel nadeel nutsbedrijven voor leidingen ontstaat. etc.
R215 Hoge inflatie, die Financieel – Nadelig Actief – 50% max.€ 850.000 onvoldoende resultaat bij jaarrekening Ontwikkelingen in gecompenseerd wordt door circulaires volgen het Gemeentefonds R194 KVL: Uitgevoerde Financieel - Hogere kosten / Zie paragraaf 100% max.€ 370.000 risicoanalyse op basis van lagere opbrengsten Grondbeleid geactualiseerde grex KVL waardoor de grex een versie 27.1 (zie paragraaf negatiever resultaat laat Grondbeleid) zien. R133 Ondernemers dienen claims Financieel - De gemeente Actief - Ondersteuning 15% max.€ 1.250.000 in bij de gemeente, omdat heeft financiële schade van goede juristen. We zij schade ondervinden in blijven voortdurend in hun bedrijfsvoering als het contact met de gevolg van het ruimtelijke ondernemer. beleid R217 Krapte op de arbeidsmarkt, Financieel - Moeilijk om Actief - Inzet op 40% max.€ 500.000 zowel bij gemeente als bij dienstverlening op orde te werving & selectie; leveranciers / houden. Benadering maatschappelijke partners Sociaal domein: Moeilijk om inhuurmarkt; zorg op orde te houden. Ambities bijstellen Risico op calamiteiten in de zorg, langere wachttijden, verergering problemen en inzet duurdere zorg.
R44 Uitgaven sociale uitkeringen Financieel - Een (sterke) Actief - We proberen 50% max.€ 350.000 zonder (voldoende) stijging van het aantal zoveel mogelijk financiële compensatie door uitkeringsgerechtigden kan uitkeringsgerechtigden het rijk leiden tot een financieel te begeleiden naar nadeel voor de gemeente als werk. Bij een het rijk deze stijging overschrijding op het onvoldoende compenseert. budget > 5% kan er
Begroting 2023 | 59
Nr
R187
R218
R206
R128
R53
R192
R170
R213
R208
Risico
Gevolgen
Maatregelen Kans Financieel gevolg een beroep gedaan worden op een vangnetbudget bij het min SZW (onder strikte voorwaarden). Toename van mensen in een Financieel - De gemeente is Actief - Met Corona 40% max.€ 400.000 kwetsbare positie waarvoor meer geld kwijt aan deze herstelplan wordt ondersteuning door de groep mensen dan op risico verkleind; gemeente nodig is voorhand begroot. Actief - Inzet diverse preventiemaatregelen zoals aanpak energiearmoede en ontwikkeling plan voor aanpak crises. Sociaal domein: diverse Financieel - Nadelig Actief – 30% max.€ 500.000 ontwikkelingen, zoals Jeugd resultaat bij jaarrekening Ontwikkelingen in (HvB), Beschermd wonen, circulaires volgen maatschappelijke opvang waarvan onzeker is dat deze door rijk voldoende gecompenseerd worden Langere termijn effecten Financieel - Nadelig Actief - Goede 30% max.€ 500.000 corona resultaat bij jaarrekening monitoring en gesprekken met maatschappelijke partners en ondernemers om indien noodzakelijk in te springen. Storingen of problemen Financieel - Eventueel Actief - Dekking in 50% max.€ 200.000 t.a.v.
installaties zwembad moeten (delen van) begroting voor Staalbergven installaties zoals luchtfilters calamiteiten Risico dat Staalbergven niet vervangen worden of zijn Staalbergven binnen beschikbaar budget ingrepen nodig aan de operationeel te maken is constructie van bad of gebouwen Weersinvloeden, zoals Financieel - Verhoogde kans Actief - Periodiek 20% max.€ 500.000 overstromingen en zware op ongevallen, herstel van worden stormen, die enorme schade schade aan infrastructuur en (onderhouds)plannen aan de infrastructuur eventueel extra inkoop bijgesteld en kunnen veroorzaken. aangepast aan gewijzigde omstandigheden. Fusie voetbalverenigingen: Financieel - Extra kosten Actief - De gemeente 20% max.€ 400.000 risico door garantstelling voor de gemeente. monitort de financiën lening van de betrokken partij. De gemeente moet beleid Financieel - Andere Actief – De gemeente 20% max.€ 300.000 aanpassen als gevolg van uitvoering en het gehoor houdt jurisprudentie jurisprudentie geven aan de rechterlijke goed in de gaten. uitspraak leidt tot extra kosten Achtervangovereenkomst Financieel Actief - Goede 1% max.€ 10.000.000 WSW Communicatie met WsW. Vooral als WsW financieel in de problemen komt.
Niet volledig realiseren van Financieel - Nadelig Actief - Door de 30% max.€ 200.000 de bezuinigingen op structureel resultaat bij invulling van de bedrijfsvoering en sociaal jaarrekening bezuinigingen goed te domein monitoren kunnen we bijsturen en de kans verkleinen dat we de maatregelen niet realiseren.
Begroting 2023 | 60
Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast, omdat het reserveren van het maximale bedrag van € 27.003.000 ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Op basis van de risicosimulatie is het weerstandsvermogen berekend: het is voor 90% zeker dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 6.356.585.
Weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandcapaciteit
=
€ 13.763.258 € 6.356.585
= 2,2
De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Waardering
Ratio
A B C D E F
> 2,0 1,4 – 2,0 1,0 – 1,4 0,8 – 1,0 0,6 – 0,8 < 0,6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
De ratio valt in klasse B. Dit duidt op ruim voldoende weerstandsvermogen. Let wel: De rapportage omtrent het weerstandsvermogen is een momentopname. Nieuwe projecten, economische ontwikkelingen en investeringsbeslissingen kunnen het risicoprofiel negatief of positief beïnvloeden, waardoor het weerstandsvermogen een andere waardering krijgt.
Begroting 2023 | 61
Reserves Hieronder is een overzicht opgenomen van alle reserves in 2023. Boekwaarde 01-01-22
Vermeerderingen
Verminderingen
Boekwaarde 01-01-23
Vermeerderingen
Verminderingen
Boekwaarde 31-12-23
Algemene reserve
4.239
9.896
-3.251
10.883
0
-411
10.472
Alg bedrijfsreserve grondbedrijf
2.771
2.109
-2.000
2.880
579
0
3.459
Subtotaal
7.009
12.005
-5.251
13.763
579
-411
13.931
Reserve overheveling
0
2.146
-2.146
0
0
0
0
Reserve investeringen maatschappelijk nut
7.837
0
-72
7.765
0
-296
7.469
Reserve Spaarverlof
44
0
0
44
0
0
44
Reserve voormalige voetbalkantines Reserve onderhoud wegen Reserve brede school en sporthal Haaren Reserve erfpacht brede school Haaren
1.255
0
0
1.255
0
0
1.255
770
0
0
770
0
0
770
1.237
0
0
1.237
0
0
1.237
248
0
0
248
0
0
248
Subtotaal
11.392
2.146
-2.219
11.319
0
-296
11.023
Totaal reserves
18.401
14.152
-7.470
25.083
579
-707
24.955
(Bedragen x € 1.000)
Algemene reserve
Bestemmingsreserves
Toelichting Hieronder is per reserve een toelichting opgenomen van de mutaties in 2022 en de verwachte mutaties in 2023. De bestemmingsreserves van de voormalige gemeente Haaren zijn verwerkt conform de opgestelde balansverdeling. Algemene reserve De mutaties in 2022 zijn: • De toevoegingen betreffen het resultaat, conform het raadsbesluit bij de jaarrekening 2021, van € 7.896.000 en de vrijval van € 2.000.000 uit de algemene bedrijfsreserve grondbedrijf. • De onttrekkingen van in totaal € 3.251.000 bestaan uit posten die voortvloeien uit perspectiefnota’s van voorgaande jaren van € 765.000. Daarnaast de onttrekkingen conform het raadsbesluit bij de jaarrekening, zijnde de storting in de bestemmingsreserve overhevelingen van € 2.146.000. Bij de vaststelling van de begroting 2022 zijn twee amendementen vastgesteld, zijnde € 40.000 voor visie dienstverlening en € 300.000 voor versnelling woningbouw. De verwachte mutaties in 2023 zijn: • De onttrekkingen betreffen een onttrekking van € 371.000, die voortkomt uit de Perspectiefnota 2022 en een onttrekking van € 40.000 voor visie dienstverlening (amendement bij begroting 2022). • Er is in deze tabel geen rekening gehouden met het resultaat van de Berap 2022. Het resultaat was bij het opstellen van dit overzicht nog niet bekend.
Begroting 2023 | 62
Algemene bedrijfsreserve grondbedrijf In de begroting 2022 is een verwachte winstneming van € 2.109.000 geraamd. In 2023 is de verwachting dat het grondbedrijf € 579.000 winst maakt en dat dit wordt toegevoegd aan de Algemene bedrijfsreserve grondbedrijf. Reserve overhevelingen Er is een bedrag gestort van € 2.146.000 in de reserve overhevelingen naar aanleiding van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Reserve kapitaallasten investeringen maatschappelijk nut De geraamde onttrekking in 2022 van € 72.000 en in 2023 van € 296.000 betreft de vrijval om de kapitaallasten te dekken van de investeringen in fietspad Haghorst deel 1 en 2, aanleg sportboulevard Den Donk, aanpassing spoorwegovergang Blokshekken, parkeerterrein ’t Seuverick, Roonsestraat en fietspad Noordzijde spoor. Reserve spaarverlof Conform het raadsbesluit bij de jaarrekening 2017 is een bestemmingsreserve Spaarverlof gevormd van € 355.000. Het betreft een bestemmingsreserve voor medewerkers die eerder met pensioen gaan door hun verlofdagen op te nemen. Jaarlijks wordt bij het opstellen van de jaarrekening bepaald wat de vrijval van de reserve wordt en in hoeverre de reserve aangevuld moet worden tot het gewenste niveau. Reserve voormalige voetbalkantines Conform het raadsbesluit bij de jaarrekening 2019 is deze bestemmingsreserve gevormd.
Reserve onderhoud wegen In het raadsbesluit bij de jaarrekening 2020 is besloten tot het instellen van een bestemmingsreserve onderhoud wegen. In 2021 is er een bedrag van € 770.000 gestort. Reserve brede school en sporthal Haaren In Haaren is deze reserve gevormd om een deel van de kosten van de bouw van de sporthal en brede school te dekken. Reserve erfpacht brede school Haaren In Haaren is deze reserve gevormd om de rentelasten te dekken voor de in erfpacht uitgegeven ondergrond van de school.
Begroting 2023 | 63
Voorzieningen Hieronder is een overzicht opgenomen van alle voorzieningen in 2023.
(Bedragen x € 1.000)
Boekwaarde 01-01-22
Vermeerderingen
Verminderingen
Boekwaarde 01-01-23
Vermeerderingen
Verminderingen
Boekwaarde 31-12-23
Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen, etc. Voorziening pensioenen vml wethouders (APPA) Voorziening pensioenen vml wethouders Haaren Voorziening wachtgeld wethouders Haaren Voorziening personeel algemeen
3.092
50
-100
3.042
50
-100
2.992
1.864
0
-69
1.795
0
-86
1.709
267
0
-201
66
0
0
66
173
0
-45
128
0
-45
83
Subtotaal
5.396
50
-415
5.031
50
-231
4.850
0
1.560
-1.560
0
0
0
0
0
281
127
-30
378
Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden Voorziening beheerplan 0 1.292 -1.292 riolering Voorziening subsidie 13 0 -13 Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen provincie Voorziening sportaccom194 121 -34 modatie Den Donk Subtotaal Totaal voorzieningen
207
1.413
-1.339
281
1.687
-1.590
378
5.603
1.463
-1.754
5.312
1.737
-1.821
5.228
Toelichting Hieronder is per voorziening een toelichting opgenomen van de mutaties in 2022 en de verwachte mutaties in 2023. Voorziening pensioenen voormalige wethouders (APPA) Er wordt van uitgegaan dat de onttrekkingen ten behoeve van pensioenen in 2022 en 2023 € 100.000 zijn en de stortingen € 50.000. Voorziening pensioenen voormalige wethouders Haaren Een deel van de voorzieningen van de voormalige gemeente Haaren zijn overgenomen, zoals ook de voorziening pensioenen voormalige wethouders van Haaren. Voorziening wachtgeld wethouders Haaren In verband met de opsplitsing van Haaren is er in 2021 een voorziening getroffen voor wachtgelduitkeringen voor de voormalige wethouders. Voorziening personeel algemeen Er wordt jaarlijks een bedrag van € 45.000 onttrokken ten behoeve van uitkeringen bij ontslag. Voorziening beheerplan riolering De dotatie aan de voorziening wordt gebruikt om de gedane investeringen in het lopende jaar weg te boeken en een eventueel restant wordt gebruikt om al geactiveerde boekwaarden weg te boeken. Begroting 2023 | 64
Voorziening subsidie Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen provincie Het gaat om middelen uit de provinciale subsidieregeling goedkope woningen 2007 - 2011. De planning is dat deze over een periode van 5 jaar (2017 - 2021) worden ingezet. De vrijval is ongeveer € 12.500 per jaar. Naar verwachting zal eind 2022 de stand van de voorziening 0 zijn. Voorziening sportaccommodatie Den Donk Er is in 2020 een nieuwe voorziening voor het groot onderhoud van Den Donk gevormd. De onttrekkingen vinden plaats aan de hand van het meerjarenonderhoudsplan.
Meerjarenbalans 2023 – 2026 (Bedragen x € 1.000.000)
Jaar Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting rekening 2022 2023 2024 2025 2026 2021
Vaste activa Immateriele vaste activa
0,8
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
Materiële vaste activa
66,5
80,7
77,5
76,3
74,8
71,5
Financiële vaste activa
1,8
2,7
2,7
2,7
2,7
2,7
Totaal Vaste activa
69,1
83,8
80,6
79,4
77,9
74,6
Voorraden
5,9
3,3
4,3
5,9
4,5
3,3
Uitzettingen - vorderingen < 1 jaar
28,7
8,4
16,7
16,7
16,7
16,7
Liquide middelen
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Overlopende activa
2,3
4,0
2,0
2,0
2,0
2,0
36,9
15,7
23,0
24,6
23,2
22,0
106,0
99,5
103,6
104,0
101,1
96,6
Eigen vermogen
26,3
18,3
25,0
24,5
26,2
29,0
Voorzieningen
5,6
7,4
5,6
5,6
5,6
5,6
Vaste schulden > 1 jaar
51,6
54,2
59,0
60,0
55,3
48,0
Totaal Vaste passiva
83,5
79,9
89,6
90,1
87,1
82,6
12,7
5,9
4,2
4,2
4,2
4,2
Vlottende activa
Totaal Vlottende activa Totaal Activa
Vaste passiva
Vlottende passiva Netto vlottende schulden < 1 jaar Overlopende passiva Totaal Vlottende passiva Totaal Passiva
9,8
13,7
9,8
9,8
9,8
9,8
22,5
19,6
14,0
14,0
14,0
14,0
106,0
99,5
103,6
104,1
101,1
96,6
Begroting 2023 | 65
Kengetallen Alle gemeenten moeten een tabel met financiële kengetallen opnemen in de begroting en de jaarstukken. Deze cijfers geven de gemeenteraad een globaal inzicht in de verwachte financiële ontwikkelingen in de gemeente. Ook moet er in de jaarstukken een toelichting worden gegeven op de onderlinge verhouding tussen deze kengetallen en wat dat betekent voor de financiële positie van de gemeente. Er zijn landelijke waarderingscijfers voor deze kengetallen. Deze worden aan het einde van deze paragraaf toegevoegd. De gemeenteraad kan wel eigen normen stellen voor deze kengetallen en bij belangrijke raadsbesluiten laten opnemen wat het effect is op de financiële kengetallen en de afgesproken normen. Voor de financiële kengetallen geldt, net als voor de weerstandscapaciteit, dat het coalitieakkoord het moment is om daar afspraken over te maken. Op dat moment kan de raad aangeven welk financieel beleid zij voor ogen heeft. De kengetallen die in de begrotingjaarstukken moeten staan, zijn: 1A. Netto schuldquote: Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. 1B.
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Dit kengetal wordt zowel berekend inclusief als exclusief de doorgeleende gelden, omdat bij leningen onzekerheid bestaat of ze allemaal worden terugbetaald. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter. 2. Solvabiliteit: Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. 3. Structurele exploitatieruimte: Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. 4. Grondexploitatie: De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. 5.
Belastingcapaciteit: Dit cijfer geeft inzicht in hoe de gemeentelijke woonlasten zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente mogelijk meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt is een beleidskeuze.
Begroting 2023 | 66
(Bedragen x € 1.000.000)
Jaar Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting rekening 2022 2023 2024 2025 2026 2021
1A netto schuldquote
46%
70%
62%
70%
67%
58%
1B netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
44%
69%
61%
69%
66%
58%
2
solvabiliteitsrisico
26%
18%
24%
24%
26%
30%
3
structurele exploitatieruimte
6,8%
3,2%
0,9%
1,5%
2,0%
-4,3%
4
grondexploitatie
6%
4%
5%
7%
6%
4%
5
belastingcapaciteit
110%
108%
109%
109%
109%
109%
Toelichting op de kengetallen In de jaarrekening 2021 is Haaren definitief in de cijfers van gemeente Oisterwijk verwerkt. Bij het opstellen van de meerjarenbalans 2023 is daarom uitgegaan van de balans uit de jaarrekening 2021. De schuldquote (nr. 1A en 1B) loopt op door de verwachte investeringen in 2022 (€ 9 mln.) en in 2023 (€ 5 mln.). Geld voor investeringen lenen wij bij de bank. Investeringen vinden plaats in de sportboulevard, wegen, voetbalvelden, scholen en het rioolstelsel. In 2022 zijn het ook gedeeltelijk investeringen uit 2021 die worden afgerond in 2022. De solvabiliteit (nr. 2) neemt in 2023 af door de verwachte investeringen, zie hierboven. Doordat de gemeente meer geld leent (vreemd vermogen) neemt de ratio af. Vanaf 2025 neemt de ratio weer toe door winstnemingen in het grondbedrijf.
Begroting 2023 | 67
Paragraaf Financiering Deze paragraaf vloeit voort uit bepalingen van de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Deze wet beoogt het bevorderen van een solide financiering en kredietwaardigheid van decentrale overheden en het beheersen van financiële risico’s. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat in ieder geval de beleidsvoornemens van het risicobeheer van de financieringsportefeuille genoemd worden in deze paragraaf. Deze financieringsparagraaf is zowel voor de begroting als voor de programmarekening, in samenhang met de financiële verordening, een belangrijk instrument voor het transparant maken, het sturen, het beheersen en het controleren van de financieringsfunctie.
De rentevisie voor de komende vier jaar De wet Financiering decentrale overheden (FIDO) beoogt de risico’s die gemeenten lopen bij financiering te beperken. In Oisterwijk is die materie uitgewerkt in het Treasurystatuut 2017. Het treasurystatuut is in het najaar van 2021 geactualiseerd. Belangrijke elementen zijn: Kasgeldlimiet Onzekerheid over de toekomstige te betalen rente op de korte termijn brengt een risico met zich mee. In de Wet Fido is een kasgeldlimiet vastgelegd om het renterisico bij decentrale overheden te beheersen door een grens te stellen aan financiering op korte termijn. Dit betekent dat de korte schuld voor gemeenten maximaal 8,5% van het begrotingstotaal mag bedragen. De korte schuld bestaat uit de opgenomen gelden met een oorspronkelijke rente-typische looptijd korter dan één jaar en de schuld in rekening-courant en is bedoeld voor het financieren van lopende uitgaven. Renterisiconorm Voor de lange termijn wordt de renteonzekerheid uitgedrukt in het renterisico. In de Wet Fido is een renterisiconorm voor decentrale overheden vastgelegd. Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden (leningen met een looptijd van langer dan één jaar). Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen.
Hiermee wordt voorkomen, dat een groot deel van de leningen tegelijk opnieuw moeten worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten. De renterisiconorm is bepaald op 20% van het begrotingstotaal. Dat wil zeggen dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Hierbij is een minimumbedrag bepaald van € 2,5 miljoen.
Visie college Het college onderschrijft het belang van een adequate beheersing van rentekosten. De bepalingen van de wet FIDO en het treasurystatuut vormen het uitgangspunt van het handelen. De rente vormt een redelijk onberekenbare factor en is nauwelijks te sturen. Daarom staan wij op het standpunt dat we optimaal gebruik moeten maken van de mogelijkheden die de wet FIDO biedt, uiteraard met inachtneming van de hiervoor genoemde limieten. Meer dan het rentepercentage van een moment is voor ons van belang om de gemiddelde rente in de loop van de jaren zo laag en zo stabiel mogelijk te houden.
Begroting 2023 | 68
Kasgeldlimiet (Bedragen x € 1.000)
2022
2023
Begrotingstotaal (totaal lasten)
84.481
87.532
Percentage regeling
8,5%
8,5%
Kasgeldlimiet
7.181
7.440
Toelichting De kasgeldlimiet voor de gemeente bedraagt € 7.440.000. Bij het opnemen van kasgeldleningen wordt rekening gehouden met deze limiet. Gelet op de lage rente beoordelen wij periodiek of herfinanciering van onze leningenportefeuille tot de mogelijkheden behoort. De banken brengen echter boete in rekening bij vervroegde aflossing. Op dit moment is herfinanciering, gelet op de afkoopsommen van de leningen, nog niet interessant.
Renterisiconorm (Bedragen x € 1.000)
1. Renteherzieningen
2022
2023
2024
2025
2026
0
0
0
0
0
2. Aflossingen
11.574
5.000
5.000
5.000
5.000
3. Renterisico (1 + 2)
11.574
5.000
5.000
5.000
5.000
4a. Begrotingstotaal
84.481
87.532
83.472
84.821
82.925
20%
20%
20%
20%
20%
4b. Percentage regeling 4. Renterisiconorm
16.896
17.506
16.694
16.964
16.585
5a. Ruimte onder renterisiconorm (4 > 3)
5.322
12.506
11.694
11.964
11.585
5b. Overschrijding renterisiconorm (3 > 4)
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Toelichting Volgens de huidige prognose zal de gemeente voor het begrotingsjaar 2023 – 2026 onder de renterisiconorm blijven.
Begroting 2023 | 69
Overzicht van opgenomen geldleningen (Bedragen x € 1.000)
Start jaar
Loop tijd
Rente %
Saldo 01-01-23
Nieuw
Rente kosten
Aflossing
Saldo 31-12-23
BNG (1050)
1999
25
5,360
290
0
16
145
145
NWB (1065)
2013
12
1,914
3.000
0
57
1.000
2.000
BNG (1066)
2013
10
1,899
700
0
13
700
0
BNG (1067)
2014
10
0,885
1.500
0
13
750
750
BNG (1068)
2018
15
0,915
6.233
0
57
567
5.667
NWB (1069)
2018
15
0,970
6.600
0
64
600
6.000
BNG (1070)
2019
30
0,180
13.500
0
24
500
13.000
BNG (1071)
2020
10
0,060
9.600
0
6
1.200
8.400
Haaren BNG
1998
25
5,500
45
0
2
45
0
Haaren BNG
2016
10
1,020
3.500
0
36
0
3.500
BNG (1074)
2022
15
2,464
10.000
0
246
667
9.333
54.969
0
535
6.174
48.795
Totaal langlopende geldleningen
Begroting 2023 | 70
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de beleidsuitgangspunten voor het onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte en gemeentelijke gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten. Daarbij is gekozen voor een voldoende onderhoudsniveau en bijbehorend budget om de voorzieningen in stand te kunnen houden. Het beleid over deze kapitaalgoederen is verwerkt in beheerplannen die voor verschillende kapitaalgoederen zijn opgesteld.
Beleidskaders Eind 2022 wordt de Integrale Visie Openbare ruimte vastgesteld. Op basis van deze visie worden in 2023 de beleidsnota’s Wegen, Openbare verlichting, Wegmeubilair, Civieltechnische kunstwerken en Groen geactualiseerd. In verband met de invoering van de Omgevingswet werken we aan een Programma Water en Riolering (PWR, ter vervanging van het v-GRP). In 2022 is een start gemaakt met het borgen van de ruimtelijke kwaliteit door een stedenbouwkundige blauwdruk te maken van het bestaande areaal (de Gebiedspaspoorten). Deze dienen als basis voor de Handboeken Openbare Ruimte, waarmee we consequenter en integraal overwogen de openbare ruimte kunnen inrichten en beheren. De beheerplannen vormen de basis voor de meerjaren onderhouds- en investeringsplanningen. Beleid
Jaar Herziening
Integrale Visie Openbare Ruimte
2032
Kadernota Rood (Wegen, Openbare verlichting, Wegmeubilair, Civieltechnische
2023
kunstwerken) Groenbeleidsplan
2023
Programma Water en Riolering (voorheen V-GRP)
2023
Kadernota vastgoed
2025
Nota Rationeel Gebouwenbeheer
2024
Het beleid, zoals in bovenstaande beleidsnota’s opgenomen, wordt geactualiseerd indien daar noodzaak voor is.
Wegen Binnen de gemeente beheren we ongeveer 2,44 miljoen m2 aan wegverharding. Hiervan bestaat ongeveer 31% uit asfalt, 63% uit elementen en 1% uit beton. Daarnaast beheren we ongeveer 22 kilometer onverharde wegen. Het college hanteert de genormeerde beheerkostensystematiek volgens de stichting CROW (Stichting Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water-, en Wegenbouw en Verkeerstechnieken). Op basis van deze norm worden de kwaliteitsniveaus weergegeven van de wegen. Voor Oisterwijk geldt dat we een onderhoudsniveau B (‘voldoende’) waarborgen en voor de centrumgebieden een onderhoudsniveau A (‘goed’). De wegen in de gemeente Oisterwijk worden periodiek geïnspecteerd. Voor het laatst is dit in het voorjaar van 2022 gebeurd. Door middel van de inspectie wordt de staat van onderhoud op basis van schadebeelden vastgesteld. De percentages C- (‘onvoldoende’) en D (‘slecht’)-kwaliteit Begroting 2023 | 71
bepalen de mate van benodigd (groot) onderhoud en de daarbij behorende benodigde budgetten. Het verwachte percentage onderhoudsbehoevende schadebeelden bedraagt ca. 10%. Op basis van de uitgevoerde weginspectie is een meerjarig investeringsplanning opgesteld om gestructureerd en efficiënt de noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen door te voeren. Naast planmatig onderhoud wordt er groot onderhoud uitgevoerd. Hierbij ramen we per gebied de benodigde investeringen en kunnen we een financiële doorkijk bieden voor de korte tot middellange termijn. Deze is verwerkt in de begroting 2023. We werken er naar toe groot onderhoud in de nabije toekomst wijkgericht uit te voeren. Er wordt een voorziening gevormd om kleinschalige C- en D-schades door middel van reparatie terug te brengen naar minimaal B-niveau. Deze reparatiewerkzaamheden vinden doorlopend plaats en worden met de voorziening geïntensiveerd. Naast het planmatig onderhoud is in de exploitatie een budget opgenomen voor regulier dagelijks onderhoud. Dit betreft budgetten voor de uitvoering van straatreiniging, onverharde wegen en gladheidsbestrijding.
Openbare Verlichting In de gemeente staan ongeveer 8.300 gemeentelijke lichtmasten. Het doel van de openbare verlichting is om bij duisternis het openbare leven duurzaam en zo goed mogelijk te laten functioneren: • Waarbij men geen gevoel van onveiligheid ervaart. • Waarbij de weggebruiker zich op een veilige wijze moet kunnen verplaatsen. • Waarbij verlichting de leefbaarheid (herkenbaarheid, sfeer) vergroot en de ruimtelijke inrichting wordt versterkt. • Waarbij onnodige lichtvervuiling wordt voorkomen. In de begroting 2023 is een investeringsbudget voor noodzakelijk onderhoud aan openbare verlichting opgenomen. Hiermee vervangen we oude masten en bouwen we inefficiënte armaturen om naar LED-verlichting. Tevens voeren we een doorlopend project uit om het aantal lichtmasten in het buitengebied te verminderen. Hierbij zijn factoren als kostenbesparing op energie en onderhoud, vermindering van CO2-uitstoot en lichtvervuiling bepalend.
Civieltechnische Kunstwerken Onder civieltechnische kunstwerken vallen ongeveer 48 bruggen, vlonders en geluidschermen. Voor het opstellen van het Beheerplan Civiele Objecten is een overzicht gemaakt van de hoeveelheid, de omvang, de vervangingswaarde en de onderhoudsbehoefte van de diverse civiele objecten. In de onderhoudsopzet wordt prioriteit gegeven aan de technische en constructieve instandhouding van kunstwerken en het borgen van de publieke veiligheid van de overige objecten. In 2022 is een nieuw meerjarig onderhoudsprogramma Civieltechnische Kunstwerken opgesteld. De benodigde onderhoudsmaatregelen worden in een raamovereenkomst voor de komende 4 jaar opgenomen.
Begroting 2023 | 72
Groen De gemeente Oisterwijk heeft circa 40.000 bomen in eigendom en beheer, circa 234.780 m2 aan openbaar groen in de vorm van heesters en beplantingen, 42 ha gazon en 200 km bermen en sloten. De hoofdlijnen van het groenbeleid zijn vastgelegd in de Kadernota Groen en in het Groenprogramma zijn deze beleidslijnen uitgewerkt op deelgebiedniveau (per wijk). Afgelopen jaar is gewerkt aan het verkrijgen van meer inzicht in het areaal ten behoeve van de (integrale) meerjarenplanning en de noodzaak meer integraal en efficiënter te gaan werken. Hiervoor is het areaal, ook in verband met de toetreding van Haaren, geactualiseerd en heeft dit als basis gediend voor het opstellen van de diverse groenbestekken. De huidige onderhoudsniveaus zijn als uitgangspunt gehandhaafd: voor de centrumgebieden kwaliteitsniveaus A, de rest van de bebouwde kom niveau B, bosplantsoen en ruig gras op kwaliteitsniveau C. In de begroting zijn budgetten opgenomen voor beheer en onderhoud van de bomen en de overige beplantingen en gazons. De afgelopen jaren is maar zeer beperkt grootschalig onderhoud uitgevoerd. We concentreren ons op het wegwerken van de achterstand in onderhoud door meer integraal en wijkgericht te gaan werken en vanuit een investering grootschaliger te vernieuwen.
Riolering en water Het hebben van een actueel en geldig gemeentelijk rioleringsplan is een wettelijke verplichting vanuit onder andere de Wet Milieubeheer. Sinds 1 januari 2008 heeft de Rijksoverheid de zorgplicht ten aanzien van riolering uitgebreid naar drie zorgplichten: • Zorgen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater naar een geschikt lozingspunt. • Zorgen voor de inzameling, het transport en de verwerking van hemelwater, voor zover dit niet van particulieren kan worden verwacht. • Zorgen voor het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijk gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van deze maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. Het huidige stelsel bestaat bij benadering uit: • Hoofdriool incl. putten 208,6 km • Sloten en duikers 204,1 km • Huisaansluitingen 12.500 stuks • Kolken incl. leiding 14.325 stuks • Hoofdgemalen 19 stuks • Minigemalen 449 stuks • Retentievijvers 42 stuks • Infiltratie voorzieningen - kratten 225 m2 • Infiltratiekelders 5 stuks Op dit moment geldt het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (V-GRP 2015-2019).
In het VGRP is opgeschreven hoe de gemeente de komende jaren invulling wil geven aan haar zorgplichten ten aanzien van afvalwater, hemelwater en grondwater. Daarnaast wordt het huidige stelsel onderhouden Eind 2019 heeft de raad besloten de geldigheidsduur voor dit plan te verlengen tot invoering van de Omgevingswet. Na herhaaldelijk uitstel van de invoering, treedt de Omgevingswet nu per Begroting 2023 | 73
1 januari 2023 in werking. Voorbereidend op de Omgevingswet wordt een nieuw V-GRP opgesteld in de vorm van een Programma Water en Riolering (PWR). Bij het opstellen hiervan wordt gebruik gemaakt van de onderzoek- en beoordelingsmethodiek zoals opgenomen in de leidraad Riolering van de stichting RIONED en wordt er rekening gehouden met klimaatadaptieve berging en verwerking van regenwater. In de begroting zijn budgetten opgenomen voor vervanging van riolering en onderhoud. In het kader van integraal en wijkgericht werken wordt er bij investeringen in wegen en groen rekening gehouden met klimaat-adaptieve inrichtingen van straten en pleinen.