Bijlage 1: Masterplan Boterwijk-Den Heuvel
Tekst van het document
Masterplan Boterwijk Den Heuvel In opdracht van de Gemeente Oirschot LOS · ruimte maak je samen T enzij anders vermeld, zijn alle in deze publicatie opgenomen afbeel- dingen gemaakt door LOS en mogen zij uitsluitend worden gebruikt met bronvermelding van LOS · ruimte maak je samen. 2 Laatst gewijzigd: 29/07/2026 LOS · ruimte maak je samen Nieuwe Linie 1-3, 5264 PJ Vught T el: 073 - 7113770 info@losruimte.nl www.losruimte.nl LOS · ruimte maak je samen Inhoudsopgave 4. Ruimtelijke visie op hoofdlijnen 40 4.1. Het ruimtelijk ontwikkelbeeld op hoofdlijnen 40 5. Masterplankaart 45 6. Gebiedsgerichte toelichting 47 6.1. De akker 47 6.2. Den Heuvel 58 6.3. Leeuwerikstraat 89 Bijlage - Duurzame woningbouwontwikkeling 98 1. Inleiding 5 1.1. Waarom een masterplan? 5 1.2. Leeswijzer 5 Intermezzo: participatieproces 6 2. Ambitie 8 3. Analyse en uitgangspunten 10 3.1. Cultuurhistorische kwaliteiten en waarden 10 3.2. De invloed van de A58 23 3.3. Bereikbaarheid en parkeren 24 3.4. Klimaatadaptatie en biodiversiteit 27 3.5. Woningbouwprogramma 38 3 Den He uvel Spoordonkseweg Leeuwerikstraat Het Ka steeltjeA58 Boterwijksestraat Afb. 1. Globaal plangebied Boterwijk Koestr aat Theo van de Loopad 4
1. Inleiding 1.1. Waarom een masterplan? De Boterwijk is een bijzonder gebied met een bij - zondere historie op steenworp afstand van onze basiliek en het centrum. De nabijheid van de Boterwijk is vandaag de dag maar beperkt beleef - baar en toegankelijk. De bebouwing rondom het ge- bied is veelal met de achterzijde naar de bolle akker gericht en er zijn weinig fiets- en wandelverbindin - gen over de bolle akker, waardoor de relatie tussen dorp en landschap niet volledig tot zijn recht komt. T egelijkertijd ligt er, na de sloop van de voormalige Boerenbond, een kansrijke plek om deze verbin - ding te versterken. Als gemeente staan we voor uiteenlopende maat - schappelijke opgaven en ambities. Denk bijvoor - beeld aan de behoefte aan passende woningbouw, het vergroten van de aantrekkelijkheid van ons landschap voor inwoners en recreanten, het om - gaan met klimaatverandering en het versterken van ons historische centrum. T egelijkertijd brengen deze ontwikkelingen vraagstukken met zich mee op het gebied van bereikbaarheid en mobiliteit. De Boterwijk is als bolle akker cultuurhistorisch beschermd waardoor ontwikkelen vraagt om zorg - vuldigheid en moet bijdragen aan het versterken van de kwaliteit van de akker.
Met dit masterplan Boterwijk - Den Heuvel willen we als gemeente ko- men tot een haalbare ontwikkeling waarbij we de diverse opgaven waarvoor we gesteld worden in sa- menhang beschouwen. Daarbij hebben we ontdekt dat we kwaliteiten kunnen behouden en versterken juist door ze te ontwikkelen. Dat is niet behouden op de wijze zoals ze nu zijn maar zodanig ontwikke- ling dat de integrale kwaliteit toeneemt. 1.2. Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de ambitie voor Boterwijk - Den Heuvel beschreven. Hoofdstuk 3 bevat de ana- lyse en de daarbij behorende uitgangspunten voor het masterplan. Hoofdstuk 4 beschrijft de ruimte - lijke visie op hoofdlijnen waarin het concept van het masterplan wordt toegelicht. In hoofdstuk 5 wordt de masterplankaart met legenda gepresenteerd. T ot slot geeft hoofdstuk 6 een gebiedsgerichte toe- lichting op de verschillende gebieden, waarin wordt ingegaan op de visie voor de akker en de twee ont - wikkellocaties Den Heuvel en Leeuwerikstraat. 5
Het participatieproces is begonnen met het opstel- len van de gebiedsvisie samen met bewoners. In de zomer van 2023 zijn 3 bijeenkomsten gehouden - om input op te halen over de Boterwijk. De eerste avond was voornamelijk ophalen aan de hand van 5 verschillende thema’s. De tweede avond is gebieds- gericht doorgepraat over de akker en de woning - bouwlocatie Den Heuvel aan de hand van diverse ideeën. Tijdens de laatste avond is de gebiedsvi - sie gepresenteerd en is hier over doorgepraat. Op basis van de laatste avond zijn er 10 conclusies opgehaald, die hiernaast zijn weergegeven. Deze conclusies vormden het vertrekpunt én de inhou - delijke basis voor het opstellen van het masterplan. Intermezzo: participatieproces De conclusies zijn werwerkt en waar nodig verder onderzocht in het masterplan. Tijdens een bijeen - komst op 4 februari 2026 is het masterplan gepre - senteerd aan bewoners en belangstellenden en kon er na afloop van de presentatie verder gepraat worden aan de hand van enkele posters. De input die is opgehaald bij deze avond en reacties die zijn binnengekomen via doemee-oirschot.nl, mail of brief zijn waar mogelijk verwerkt in het master - plan. De bewoners hebben een mail ontvangen met hierbij een samenvatting waarin toegelicht wordt hoe we met de opmerkingen zijn omgegaan in het Masterplan.
6 Conclusie participatie gebiedsvisie 2023: • Ontwikkeling van erven is voorstelbaar mits kleinschalig. • De akker kan natuurlijker ingericht en gebruikt worden. • Maak enkele, maar niet te veel, nieuwe paden en rustplekken. • Wees terughoudend met beplanting bij de paden. • De Boterwijk kan beter op het centrum aansluiten. • De ruimtelijke kwaliteit van Den Heuvel moet verbeterd worden. • Woningbouw is daarbij gewenst. • Er is behoefte aan een mix van woningen. • Een hogere bebouwingsdichtheid is passend en voorstelbaar als we daarmee binnen de ‘grens’ van de akker kunnen blijven. • Het zonodig verschuiven van de grens tot aan het zandpad is voor ca. de helft van de mensen bespreekbaar. 7
Bolle akker alleen bereikbaar via kerkepaden, stegen en landwegen: kruipdoor sluipdoor Nutstuinen Kloostertuinen, begraafplaats 2. Ambitie Kloosters Vanuit een analyse van het gebied, het doorlopen proces en beleidsmatige uitgangspunten geven we richting aan hoe we de Boterwijk – Den Heuvel in de toekomst willen ontwikkelen. In dit hoofdstuk vertalen we het een en ander naar ambities. De ambities geven richting en zijn het fundament voor verdere uitwerking in de gebiedsgerichte uitwer - king (H6). Identiteit van onze historie versterken, behoud door ontwikkeling Oirschot heeft een bijzonder karakter dat gevormd wordt door de historie. Daar zijn we trots op. We willen de historische waarden van onze kern en het landschap versterken. Dat versterken doen we soms door behoud maar waar nodig ook door ont - wikkeling. Voor de Boterwijk kiezen we voor een strategie waarin we voortbouwen op de historische kwaliteiten en deze op een eigentijdse manier op - nieuw betekenis geven. We willen daarbij het ka - rakter van de gehele Boterwijk versterken; de rela- tie van de historische kern met het landschap, het karakter van de bolle akker en de randen van het dorp die de bolle akker begrenzen. Een bruikbaar en bereikbaar landschap De bolle akker is in de loop van de decennia minder herkenbaar geworden.
Het is onze ambitie om de herkenbaarheid te versterken door het landbouw - kundig gebruik van de akker beter te verbinden met het dorp, zoals dat vroeger ook was. We zien een bruikbare akker voor ons die op een duurzame ma - nier voedsel produceert voor de omgeving en waar water wordt geïnfiltreerd en bewaard, passend bij de oude structuur. We willen ook de fysieke relatie 8 Kloosters Historisch dorpshart Stegen en doorgangen Markt met Basiliek Hart van Oirschot tussen akker en omgeving versterken door, voort - bouwend op de historische structuur, nieuwe rou - tes te introduceren. De akker was van oorsprong kleinschaliger geperceleerd en er was sprake van groen in de vorm van hagen en houtsingels. Door deze elementen terug te brengen wordt het land - schap aantrekkelijk en ecologisch sterker, waar - bij we de kenmerkende doorzichten en openheid koesteren. Gevarieerde woonmilieus We zien in de flanken van de Boterwijk, zowel aan den Heuvel als de Leeuwerikstraat de kans Oirschot ‘af te ronden’ . We zien daarbij op steen - worp afstand van het historische hart ruimte om woningen toe te voegen voor diverse doelgroepen, met aandacht voor duurzame woonkwaliteit. We zien een gevarieerd woonmilieu voor ons waar - bij een accent ligt op woningen voor jongeren en ouderen.
Ontwikkelende partijen die hier aan de slag gaan, leveren daarbij ook een bijdrage aan het versterken van het landschap van de bolle akker. Investeren in de landschappelijke kwaliteit, water - opgave en herkenbaarheid en toegankelijkheid van de akker vormt een integraal onderdeel van iedere duurzame ontwikkeling binnen het gebied. Een gezonde woonomgeving Met de enorme ruimte van de bolle akker en het landschap ontstaat er een basis voor een gezonde en kwalitatieve woonomgeving. We kiezen van - wege de bijzondere plek voor een redelijk hoge woning dichtheid in het ‘hoven en stegenmilieu’ , waarbij we de auto goed inpassen en vooral ruimte geven aan voetgangers en fietsers. Dat gebruik wil- len we stimuleren. Verder moet er in de ontwikkel - locaties voldoende ruimte zijn voor groen, water en ontspannen zodat het een gezonde omgeving is (klimaat en hitte) waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Goed bereikbaar Voorwaardenscheppend voor de ontwikkeling van het deel Den Heuvel is dat we de ontsluiting goed organiseren zodat ons centrum niet te druk wordt. De auto wordt maximaal uit het zicht ingepast in de woonomgeving. Deze domineert het beeld niet. 9 3. Analyse en uitgangspunten In dit hoofdstuk geven we een analyse van het plan- gebied in enkele thema’s. Daarbij kijken we ook naar vigerend beleid en ambities vanuit de gemeente op die thema’s.
Per thema sluiten we af met uitgangs - punten voor het masterplan. 3.1. Cultuurhistorische kwaliteiten en waarden De oorsprong van de Boterwijk Het ensemble akkercomplex Boterwijk is genoemd naar het hier gelegen gehucht Boterwijk waarvan de akkers een belangrijk deel van het ensemble uitmaken. De ge - huchtsnaam Boterwijk komt al voor in 1312. Hij is een samenstelling van wijk ‘hoeve, nederzetting, dorp’ en boter ‘vette stof, door karnen uit room verkregen’, met als betekenis ‘plaats waar boter geproduceerd of ver - handeld wordt’. De Boterwijk is een buurtschap met lintbebouwing. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercom - plexen en oude alleengelegen hoeven of “einzelhöfe” werden opgesplitst en uitgroeiden tot buurtschappen. Het bebouwingsbeeld met overwegend langgevelboer - derijen dateert met name uit de periode 1850-1950. Kenmerkend is de afwijkende oriëntatie van de boer - derijen, die hier in tegenstelling tot wat in de regio ge - bruikelijk is, overwegend haaks op de weg liggen. Het buurtschap kent een samenhang met het akkercomplex tussen Boterwijk en Oirschot. Bron: Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant. Erfgoedkaart 2021, Bijlage 2 Overzicht waardevol Cultureel Erfgoed Oirschot Bron: Cultuurhistorische waardenkaart Oirschot Afb. 2.
Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Oirschot. Bron: interactieve erfgoedkaart van Oirschot 10 1850 | 1901 | 1950 1970 | 1990 | 2006 11 2015 | 2023 | Afb. 3. Historische reeks Boterwijk Oude foto’s Boterwijk Foto’s uit de ‘70 en ’80 van de Boterwijk destijds gemaakt voor een Monumenten Inventarisatie Project. De foto’s zijn gemaakt door de W. van Leeuwen en komen van het bhic.nl Zicht op rijksmonument Botwerijkstraat 20. Het kerkpad dat van de Leeuwerikstraat, langs de begraafplaats, naar het kapelpad loopt. Zicht op rijksmonument Fluterd 1 vanaf het zuiden. Zicht op de rijksmonumentale Sint-Petrusbasiliek vanaf de Botwerijksestraat. 12 Afb. 4. Bron: Boterwijk, Oirschot, Monumentenhuis Brabant, 2020 Afb. 5. Locatie historische kerkepad geprojecteerd op de luchtfoto van de bestaande situatie Afb. 6. Kaart 1901 met bospassages en routes uit- gelicht. Groene lijnen: landschappelijke elementen. Rode lijnen: routes 3.1.1. Waardevolle routes en kleinschaliger karakter De kaart van 1900 laat wel zien dat het landschap minder open was dan tegenwoordig. Naast de vele paden wordt het akkercom - plex ook doorkruist met hagen en andere perceelsrandbegroeiing. Onder andere het Kerkepad liep over de akker rich- ting de Heilige Eik. Dergelijke relaties zijn verstoord en de akker is nog beperkt toegankelijk.
Daarnaast is de bolle akker nu erg open, de landschappelijke structuren op de bolle akker die het landschap kleinschalig maakten zijn verdwenen. Nu is er juist een weids uitzicht. 13 3.1.2. Cultuurhistorische waarden De Boterwijk als akkercomplex heeft cultuurhis - torische waarden. Deze waarden zijn ondermeer vastgelegd in Provinciaal beleid. De waarden van het akkercomplex zijn goed beschreven in “Cultuurhistorische analyse en waardenstelling. opgesteld door MonumentenhuisBrabant BV , sep- tember 2020” Hiernaast is de tekst over deze waardering weergegeven. Er wordt in deze tekst verwezen naar 2 loca - ties (A en B). Locatie is A is Den Heuvel, B is de Leeuwerikstraat. Cultuurhistorische waarden Het gebied Boterwijk bezit cultuurhistorische waarde vanwege de uitdrukking van de sociaal - economische en landschappelijke ontwikkeling van Oirschot en met name het gebied Boterwijk vanaf de middeleeuwen. Historisch-ruimtelijke of stedenbouwkundige waarden Boterwijk bezit hoge historisch-ruimtelijke waarde vanwege de bijzondere samenhang tussen de agra - rische functie, de verschijningsvorm van bebouwing, de wegen, groenelementen en open ruimten in rela - tie tot de ontwikkelingsgeschiedenis van het gebied. Daarnaast is het gebied van belang vanwege de es - thetische kwaliteiten die het heeft.
De openheid van het landschap draagt er toe bij dat de rand van het dorp, met de karakteristieke kerktoren zichtbaar is. Het is de combinatie van de openheid en het zicht op de kerktoren die de belevingswaarde van het land - schap vergroot. In plangebied A is de historisch-ruimtelijke waarde ernstig aangetast door de bebouwing van diepe per- celen aan Den Heuvel1. 1 Straatnaam redactioneel gecorrigeerd ten opzichte van de oorspronkelijke bron. 14 Plangebied B heeft historisch-ruimtelijke waarde vanwege de samenhang tussen de agrarische functie van het plangebied en de wegen en groenelementen in het plangebied. Situationele waarden Het gebied is van situationele waarde vanwege de bijzondere samenhang van historisch-ruimtelijke, esthetische en functionele kwaliteiten van de be - bouwde en onbebouwde ruimten in relatie tot hun omgeving. Daarnaast is Boterwijk van belang van - wege de kwaliteit van de aanwezige bebouwing in relatie tot de groenvoorzieningen en de (restanten van) wegen. In plangebied A zijn de situationele waarden aange- tast door de concentratie aan bebouwing. De relatie tussen bebouwde en onbebouwde ruimten is hier - door verdwenen. In plangebied B is deze relatie tussen bebouwde en onbebouwde ruimten wel nog aanwezig.
Gaafheid en herkenbaarheid Als gevolg van schaalvergroting aan het einde van de twintigste eeuw is het oorspronkelijke kleinschalige landschap enigszins aangetast. Daarbij zijn grotere percelen ontstaan, is de perceelsrandbegroeiing gro- tendeels verdwenen, en is de padenstructuur ernstig aangetast. T och is het gebied Boterwijk nog herkenbaar als agrarisch complex uit de middeleeuwen, vanwege de ligging, de overgebleven (groene) infrastructuur, de bebouwing en het reliëf. Er is sprake van hoge visuele gaafheid van het zicht vanaf de akker op de dorpskern, waarbij de kerkto - ren de functie van landmark heeft. Plangebied A kent een lage gaafheid en herkenbaar- heid doordat het plangebied volledig bebouwd is. Plangebied B kent een redelijke hoge gaafheid en herkenbaarheid vanwege de agrarische functie en de nog aanwezige wegen- en groenstructuur. Zeldzaamheid Vanwege de cultuurhistorische, historisch-ruimtelij- ke en situationele waarde in relatie met de gaafheid en herkenbaarheid is er in het gebied Boterwijk spra- ke van zeldzaamheid. De Boterwijksestraat biedt een bijzonder uitzicht op het dorp Oirschot. De kern van het dorp grenst hier direct aan de akkers, wat in Brabant nog maar zelden voorkomt. Plangebied A kent vanwege de aantasting van de hierboven ge - noemde waarden slechts beperkte zeldzaamheid.
Plangebied B kent vanwege de grotendeels nog aan- wezige waarden zoals hierboven genoemd een rede- lijk hoge zeldzaamheid. Bron: Cultuurhistorische analyse en waardenstelling. opgesteld door MonumentenhuisBrabant BV , september 2020 15
3.1.3. Cultuurhistorische waardenkaart Provincie Noord-Brabant Aan de westkant ligt het bebouwingslint van de buurtschap Boterwijk, met veel (langgevel)boerde - rijen. Over de akkers lopen enkele oude zandwegen. Het akkercomplex heeft enkele waardevolle kenmerken: • Het open akkercomplex met de bolle ligging en het esdek; • De zandwegen over de akker; • Het buurtschap Boterwijk; • De (langgevel)boerderijen. In de waardenstelling van het complex wordt ook aandacht gegeven aan verdwenen essenties. Deze kunnen aanknopingspunten bieden bij de planontwikkeling. Verdwenen essenties: • kleinschalige percelering met heggen; • de zandpaden de Fluterd, het Kerkepad en het Koepad lopen dood en vormen hierdoor geen aangesloten verbindingswegen meer door het akkercomplex; • het Kapelpad is momenteel niet verbonden met de het akkercomplex waardoor het niet meer mogelijk is om vanuit het klooster of langs kerkhof het akkercomplex te betreden; • het Theo van de Loopad als zandpad. T oelichting cultuurhistorisch waardevol gebied bij de afbeelding: atlas.brabant.nl Afb. 7. Contour bolle akker. Bron: atlas.brabant.nl 16 3.1.4. Monumenten en karakteristieke bebouwing Rondom de Boterwijk zijn verschillende Rijks- en gemeentelijke monumenten te vinden. Daarnaast liggen er aan de Spoordonkseweg en Den Heuvel ook veel woningen met een hoge cultuurhistori - sche waarde.
De Spoordonkseweg, Den Heuvel en de Boterwijksestraat zijn alle drie belang - rijke historische linten waarbij Den Heuvel en De Spoordonkseweg onderdeel zijn van de kern Oirschot. De Boterwijksestraat is een agrarische lint met verschillende historische boerderijen en erven. De Spoordonkseweg is een riante laan naar het historisch hart van Oirschot en Den Heuvel fun- geert als uitloper van het historisch centrum. Afb. 8. Historische bouwkunst. Bron: Interactieve erfgoedkaart van Oirschot De Spoordonkseweg en Den Heuvel zijn beide dorpse linten met een voornamelijk divers beeld qua architectuur. Wel heeft alle bebouwing een kleine korrel en een dorpse uitstraling met voorna - melijk een lage goot. Alle woningen hebben een kap. Langs beide linten zitten af en toe grotere bouwvo- lumes zoals een pastorie, klooster of bedrijf. Beide linten zijn in de loop der jaren verdicht en ook ach - ter de Spoordonkseweg aan de Leeuwerikstraat is bescheiden gebouwd. Aan de noordzijde van de Leeuwerikstraat zijn Ruimte voor Ruimtewoningen gebouwd die minder passen qua uitstraling. Voornamelijk door de witte gevels, en op sommige plekken de platte ‘uitbouw’ . 17
Boterwijksestraat 3 Koestraat 20 Sint-Petrusbasiliek Den Heuvel 5 Het kasteeltje 1 Amaliazorg Kempenhaeve Nieuwstraat Boterwijksestraat 20 Flutterd 1 18 ‘Spannend’ steegje en karakteristieke ‘Spannend’ steegje en karakteristieke bebouwingbebouwing karakteristieke karakteristieke bebouwingbebouwing Minder passende Minder passende uitstralinguitstraling Historisch lint met afwisselende bebouwingHistorisch lint met afwisselende bebouwing Historisch lint met afwisselende bebouwingHistorisch lint met afwisselende bebouwing Bedrijfspand minder passend qua uitstraling Bedrijfspand minder passend qua uitstraling bij historisch lintbij historisch lint Bedrijvigheid langs het lint en karakteristiek Bedrijvigheid langs het lint en karakteristiek gebouwgebouw 19 Afb. 9. Mate van vertoring in de toplaag van de bodem. Bron: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Mileu (RIVM) 2015 via Atlas Natuurlijk Kapitaal 3.1.5. Wat is er over van de bolle akker Op de toplaag van de Bolle akker is gering tot wei - nig verstoring van de toplaag, langs de dorpsrand is te zien dat de verstoring toeneemt. Ondanks dat de Bolle akker volgens de kaart weinig tot niet verstoord is, is de hoogte (de bolle akker) niet overal duidelijk meer waarneembaar.
Op de akker zijn, tussen het Theo van de Loopad en de Fluterd en ten zuiden van de Fluterd, nog restanten van de bolle akker aanwezig en langs de Leeuwerikstraat waren herkenbare steilranden aanwezig, deze zijn echter verdwenen. Dit is ook verdwenen in de digitale interactieve erfgoedkaart van de gemeente Oirschot. 20 +14,5 NAP +13 NAP Afb. 10. Hoogtekaart met hierop zichtbaar enkele restanten van de bolle akker. Bron: AHN Afb. 11. Gemeentelijke erfgoedkaart met hierop in rood de steilranden. Deze steilranden zijn nu (2025) niet duidelijk meer zichtbaar/herkenbaar. Bron: Cultuurhistorische analyse met waardestel- ling. Boterwijk te Oirschot. 2020 +15 NAP Uitgangspunt masterplan • Er zijn veel zogenaamde verdwenen essen- ties (pagina 16). Deze kunnen aanleidin- gen zijn voor de planvorming. • Enkele randen van de bolle akker zijn niet gaaf of zeldzaam meer, de achter- zijde van Den Heuvel, Leeuwerikstraat en Spoordonkseweg. Het zou vanuit cultuur- historisch oogpunt aantrekkelijk zijn goede randen te ontwerpen. • Het ervaren van de bolle akker vanaf de Boterwijksestraat met uitzicht op de akker, het dorp, de Basiliek en het klooster zijn aantrekkelijk en kenmerkend voor het ge- bied, dit moet behouden blijven. • De bebouwing rondom de bolle akker in de vorm van historische erven maar ook de kleinschalige bebouwing aan Den Heuvel en Spoordonkseweg is aantrekkelijk.
• Karakteristieke panden waar mogelijk behouden. • Ontwikkelingen aan de linten en het cen- trum moeten aansluiten op de korrel van de omgeving. 21 • Wateropvang voor nieuw te bouwen wo- ningen moet voldoen aan de normen die daarvoor op dat moment gelden en wordt in samenspraak met waterschap en gemeente vormgegeven. • Wateropvang voor de bestaande wijk (overzijde spoordonksweg) moet opge- vangen worden in het plangebied van de Leeuwerikstraat. Het liefst in sloten. Wens masterplan • Bolle akker weer herkenbaar maken. Bijvoorbeeld door ophogen met grond uit het gebied of een plek maken met uitleg over de Bolle akker. • De akker was ooit kleinschaliger (door middel van erf- en akkerbeplantingen) en toegankelijker door diverse zandpaden over de akker. De kleinschaligheid terugbrengen. 22
Uitgangspunt masterplan • In de uitwerking van het masterplan moet een woonmilieu ontworpen worden met een gezonde leefomgeving. Daarvoor moeten aan de snelweg en/of aan de woningen maatregelen getroffen worden om een goed binnenmilieu van de woningen te realiseren. 3.2. De invloed van de A58 Op korte afstand van het plangebied ligt de A58. In de huidige situatie is er al sprake van geluidsover - last op de omliggende woningen en omgeving. Voor nieuwe woningen geldt dezelfde geluidsbelasting. In de huidige situatie zijn er al geluidsbeperkende maatregelen nodig, voor nieuwbouw zullen er extra aanvullende maatregelen nodig zijn. Het aspect geluid moet dus opgelost worden. Er zijn verschillende mogelijkheden voor geluidsbe - perkende maatregelen. De wijze van uitwerking hiervan ligt echter los van de ontwikkeling van het gebied Den Heuvel. Afb. 12. Uitzicht op de boterwijk en de Sint-Petrusbasiliek snelweg. Bron Googlemaps, 2024 23 3.3. Bereikbaarheid en parkeren 3.3.1. langzaamverkeersroutes De Boterwijk is nu beperkt beleefbaar doordat er maar enkele routes door het gebied zijn. Dit is goed op onderstaande kaarten te zien. Enkel het fietspad Theo van de Loopad doorkruist het gebied. Momenteel rijdt er vrij veel verkeer in het centrum. Vanuit de centrumvisie bestaat de wens het ver - blijfsklimaat te versterken en de auto minder na - drukkelijk aanwezig te laten zijn.
Wanneer er wo - ningbouw ontwikkelt gaat worden is een route naar buiten van groot belang om geen verdere drukte in het centrum te krijgen. De ophaalbrug over het Wilhelminakanaal (Beerseweg) is toereikend, maar in de bestaande situatie zijn er op bepaalde tijdstip- pen al korte wachttijden. Uit intern onderzoek van de gemeente (2023) blijkt dat de bestaande wegen geschikt zijn voor de extra verkeersbewegingen die ontstaan bij de ontwikkeling van Den Heuvel. Wanneer de woningbouwontwikkeling van start gaat moet er opnieuw een verkeersonderzoek plaatsvinden. Het onderzoek uit 2023 is dan niet meer leidend. In het onderzoek moeten de effecten van het toevoegen van woningen in combinatie met het autoluwer maken van het centrum onderzocht worden. Dit kan er namelijk toe leiden dat de door - stroming bij de ophaalbrug niet meer optimaal is. Afb. 13. Hittekaart Wandelen, Bron Strava Afb. 14. Hittekaart Fietsen, Bron Strava Afb. 15. Fiets- en wandel- routes Bron: routedatabank 24 3.3.2. Uitvoeringsprogramma Vitaal Landelijk Gebied In het uitvoeringsprogramma Vitaal Landelijk Gebied staan de volgende specifieke doelen voor de Bolle akker/locatie Den Heuvel: • Behoud de openheid van de bolle akkers en versterk de beleefbaarheid van de randen. • Het herstel van het Kloosterpad Boterwijk (ookwel kerkenpad genoemd).
• Oirschotse woonlandschappen; Woningbouw in combinatie met natuurontwikkeling, water- berging en landschapsbeleving. • Transformatie Den Heuvel: Transformatie van bedrijventerrein. Afb. 16. Bron: Uitvoeringsprogramma Vitaal Landelijk Gebied Oirschot 3.3.3. Parkeren Indien nieuwe woningen worden gerealiseerd dan gelden de in Oirschot geldende parkeernormen. De parkeernormen zijn vastgesteld in 2018 en met een addendum in 2026. Als er in de toekomst nieu - we parkeernormen worden vastgesteld, dan wor - den die normen gehanteerd. De gemeente wil het parkeren op de markt vermin- deren en meer buiten het centrum parkeren. Het centrumparkeren zal een plek moeten vinden in de omgeving, een deel zou kunnen worden opgevan - gen in de buurt van het lint Den Heuvel. Hoewel de loopafstand discutabel is. 25
Uitgangspunt masterplan • Autoverkeer moet het dorp uitgeleid wor- den (via de brug). Rijden door het centrum moet ontmoedigd worden. • Herstel van het kloosterpad. • De Boterwijk (nog) beter toegankelijk maken voor langzaam verkeer door het toevoegen van extra wandel- (en fiets)rou- tes. Hierbij rekening houden met paden (te dicht) langs tuinen. • Parkeren voor bewoners, bezoekers en functies kan gecombineerd worden. • Parkeren voor de nieuw te bouwen wonin- gen; één parkeerplaats voor bewoners dicht bij de woning, de 2e auto en bezoekerspar- keren mag verder weg opgelost worden. Wens masterplan • Ambitie om centrumparkeren te verminde- ren en een plek te geven in de Boterwijk e.o. indien gewenst. • T erugbrengen (zand)paden over de akker. 26 Afb. 17. Boomhoogtes. Bron: Cobra groeninzicht BomenMonitor Afb. 18. Historisch groen en monumentale bomen. Bron: interactieve erfgoedkaart Oirschot 3.4. Klimaatadaptatie en biodiversiteit 3.4.1. Flora en Fauna Rondom de Boterwijk zijn op enkele plaatsen mo - numentale bomen aanwezig; een rij bomen aan de Fluterd, bij de monumentale boerderij een rij bomen langs de Boterwijksestraat 15, enkele bo - men op de begraafplaats en aan de zuidzijde van de Leeuwerikstraat. Verder zijn er verschillende kenmerkende groenstructuren in en rondom het gebied.
Aan de Leeuwerikstraat staan verschillen - de grote bomen, zo ook een aantal kenmerkende Populieren, deze hebben een cultuurhistorische waarde. De gemeente wenst de openbare ruimte groener, klimaatbestendig in te richten om hitte en water - overlast tegen te gaan. Daarnaast is biodoversiteit een aandachtspunt. Deze willen we versterken door onder andere meer insectvriendelijke planten, insectenhotels, en natuurlijk beheer van boom - spiegels en groenstroken. Ook wil de gemeente laanstructuren beschermen en herstellen ter ver - sterking van het landschappelijk karakter. 27 Quickscan Boterwijk Groenplatform Oirschot heeft in maart 2026 een Quickscan uitgevoerd in de Boterwijk - Den Heuvel. De quickscan beperkt zich nadrukkelijk tot groene, ecologische en landschappelijke aspecten van het gebied. De quickscan is uitgevoerd naar aanleiding van het gepresenteerde masterplan op 4 februari 2026. Uit de quickscan blijkt dat de Boterwijk een ver - scheidenheid aan flora en fauna bezit. Er wordt aangegeven dat er duidelijk nog kansen zijn om de ecologie en biodiversiteit een kwaliteitsimpuls te geven.
Onderstaand een opsomming van enkele soorten die voorkomen op de Boterwijk: • Patrijzen • Steenuilen • T orenvalk • Groene Specht • Hazen • Vos • Mogelijk aantrekken van Putters en de Geelgors • Wilgen • Zwarte elzen • Eiken • Beuken • Populieren • Fladderiep Uit de quicscan komt naar voren dat: • de grote Boterwijkse akker van nu, er teleur- stellend bij ligt. Grootschalig, monotoon en saai, luidruchtig, winderig, weinig schuilplaats biedend voor wild, geen bolle akker herken- baar, met storende rafelranden van leegstaan- de stinkende stallen, braakliggend terrein en open materiaalopslag. • Positieve indrukken waren er gelukkig ook zoals de bermen en bebouwing in land- schapskamers langs de Boterwijksestraat en het Kasteeltje, de landschapskamers achter Den Heuvel, en bij de Leeuwerikstraat, de Kloostertuin, het aanwezige wild, en water in de sloten. De belangrijkste kernkwaliteiten voor het gebied vanuit Groenplatform Oirschot zijn: • de openheid van het akkergebied • de geleidelijke overgang van dorpsrand naar landschap • historische verkavelingspatronen • zichtlijnen naar markante gebouwen • ecologische potenties van randen, sloten en struwelen Het behoud en de versterking van deze samenhang moeten leidend zijn. 28 29 3.4.2. Bodem en water Waterschapskaart Er loopt aan de zuidzijde langs de snelweg een A-watergang door het plangebied.
Geomorfologische kaart De geormorfologische kaart laat zien dat Oirschot op complex van zandige gronden ligt; deels dek - zandrug, deel complex van dekzandwelvingen. Infiltratie Op de Boterwijk is in beginsel sprake van wegzij - ging van het water. Dit betekend dat water in prin - cipe makkelijk de grond in trekt, het kan zijn dat er stagnerende leemlagen in de grond zitten. Hier moet rekening mee gehouden worden. Afb. 20. Infiltratiekaart. Bron: Atlas van de leefomgeving Afb. 19. Geomorfologische kaart 2019. Bron: ArcGIS 30 Afb. 21. Vastgestelde Legger. Bron: Vastgestelde Legger Waterstaatswerken 2024 Waterschap De Dommel Afb. 22. Bodemkundige grondsoortenkaart. Bron: Bodemdata.nl Afb. 23. Grondwatertrappen. Bron: Bodemdata.nl 31
Groenblauwe mantel De Boterwijk ligt binnen de grenzen van de door de provincie aangewezen ‘groenblauwe man - tel’ . Groenblauwe mantels zijn aangewezen door de provincie Noord-Brabant en grenzen aan het Natuurnetwerk Brabant. Binnen de groenblauwe mantel worden waarden als een goed bodem-wa - tersysteem (bijv. kwel en beekdalen), natuur (bijv. planten en dieren) en landschap (bijv. houtwal - len en heggen) extra beschermd. De groenblauwe mantel richt zich niet alleen op het beschermen van die waarden, maar juist ook op de ontwikkeling daarvan. Afb. 24. Groenblauwe mantel. Bron: Provincie Noord Brabant. atlas.brabant.nl Afb. 25. Contour bolle akker. Bron: Provincie Noord Brabant, atlas.brabant.nl 32
Uitgangspunt masterplan • Waardevolle bestaande bomen behouden. • Bestaande groenstructuren waar mogelijk versterken en uitbreiden. • Monumentale boom terugbrengen aan het kerkenpad (Kapelpad). • Populieren langs de Leeuwerikstraat behou- den als de gezondheid en kwaliteit van de bomen goed blijft. Wens masterplan • Versterken ecologisch netwerk. Afb. 26. Populieren langs de Leeuwerikstraat 33 3.4.3. Belemmeringen Beperkingen Veehouderij De provincie Noord-Brabant heeft gebieden aan - gewezen waarin (vergaande) beperkingen gelden voor veehoude rijen. Dit met als doel om intensive - ring van de veehouderij te beperken. De Boterwijk ligt ook in zo’n gebied. De beperkingen gelden niet voor grondgebonden veehouderijen. Bij grondge - bonden veehouderijen wordt de mest van de dieren gebruikt voor eigen landbouwgrond. Aan de Koestraat ligt een voormalige melkveehou - der. De boerderijwoning en stallen zijn nog aanwe - zig. De hindercontour moet voor het bouwen van de woningen worden opgeheven. hindercirkels NB - Beperkingen veehouderij NL - Luchtfoto 2022 Ortho 8cm RGB hindercirkels NB - Beperkingen veehouderij NL - Luchtfoto 2022 Ortho 8cm RGB Afb. 27. Beperkingen veehouderij. Bron: Interim Omgevingsverordening, Beperkingen Veehouderij, Provincie Noord-Brabant 34 Afb. 28. Bestemmingsplan Woonwijken kern Oirschot. Bron: omgevingswet.overheid.nl Afb. 29.
Aanwezige bedrijvigheid aan Den Heuvel, februari 2026 Bron: bedrijvenopdekaart.nl Voormalige Voormalige boerenbond locatieboerenbond locatie Overige bedrijvigheid Overige bedrijvigheid nog in gebruiknog in gebruik Bedrijven - Den Heuvel In het omgevingsplan is het paarse vlak aangeduid als bedrijfsdoeleinden categorie 2. De voorma - lige Boerenbond locatie (westzijde paars gebied) is al geruime tijd afgebroken. De andere locaties (oostzijde paars gebied) zijn nog in gebruik. In de aanwezige bebouwing en op het terrein zijn veel verschillende bedrijven aanwezig zoals een auto - bedrijf, fitness en massagepraktijk, maar ook een tandtechnisch laboratorium, interieuradvies en fietsenwinkel. Het terrein van de huidige bedrijven is grotendeels verhard en zorgt aan de achterzijde richting de Boterwijk voor een rommelige uitstra - ling. Het huidige bedrijventerrein is relatief jong. Voor realisatie van woningbouw zal in de toekomst transformatie van de huidige bedrijvigheid noodza- kelijk zijn. Er moet rekening gehouden worden met mogelijke hindercontouren bij een ontwikkeling in de buurt van deze locatie. 35 Geur De hindercontour bij de voormalige melkveehou - der aan de Koestraat moet worden opgeheven voor het bouwen van woningen. In het gebied zijn verder geen belemmeringen ten aanzien van geur. Afb. 30.
Achtergrondbelasting geur juni 2026 Bron: Omgevingsdienst zuidoost-Brabant odzob.nl 36 Afb. 31. Foto tankstation Spoordonkseweg Afb. 32. Ontsluiting nieuwe ontwikkeling Leeuwerikstraat Milieu - T ankstation Spoordonkseweg Aan de Spoordonkseweg zit een tankstation, hier wordt geen LPG meer verkocht. Hierdoor worden er beperkte belemmeringen verwacht vanuit het huidige omgevingsplan. Uitgangspunt masterplan • Het masterplan zal rekening moeten houden met mogelijk bestaande milieube- lemmeringen door inpassen of aanpassen/ herontwikkelen. • Bij een woningbouw ontwikkeling van het gebied aan de Leeuwerikstraat, achter het tankstation, zal de ontsluiting via het (ter- rein van) het tankstation verlopen. Het tank- station en/of de rest van de bebouwing zal (deels) gesaneerd moeten worden. Wens masterplan • Saneren melkveehouderijlocatie aan de Koestraat. • T egengaan verrommelde uitstraling van bedrijven, gezien vanaf de Boterwijk. Spoordonkseweg Ontsluiting nieuwe ontwikkeling 37 3.5. Woningbouwprogramma Het huidige woningaanbod kent een grote krapte waardoor er veel druk is op de huizenmarkt. Als Oirschot leefbaar en vitaal wil blijven, dan moet de gemeente stappen maken om te zorgen dat er meer woningen beschikbaar komen voor verschillende doelgroepen.
De gemeente heeft in het Actieplan Woningbouw 2.0 aangegeven hoe ze om willen gaan met deze vraag met betrekking tot doelgroepen, aantallen en verdeling van woonprogramma bij nieuwe ontwik - kelingen. De locatie Den Heuvel komt als één van de woningbouwlocaties naar boven. Afb. 33. Bron: Actieplan Woningbouw Oirschot 2.0 definitief juni 2021 In het Actieplan Woningbouw 2.0 staat: Kwalitatief kiezen we om te bouwen voor alle doelgroepen met een focus op kleinere en betaal - bare woningen die aansluiten bij de woonbehoefte van met name jongeren en ouderen, dit zonder de tussenliggende leeftijdscategorie uit het oog te verliezen. In de woningbouwontwikkelingen, ten tijden van dit schrijven, wordt rekening gehouden met de ver- deling van het woonprogramma zoals aangegeven in het Actieplan Woningbouw 2.0. Dit beleid van de gemeente bij woningbouwplannen gaat uit van: • Minimaal 30% sociaal • 45% betaalbare koop met daarbinnen een zo- veel mogelijk gelijkmatige segmentering naar: - Lage middeldure koop - Midden middeldure koop - Hoge middeldure koop - Een deel van de koopwoningen mag als mid- deldure huur worden gerealiseerd met een max. van 20% van het totaal aantal woningen in een plan. • 25% dure koop Bovenstaand woonprogramma volgt de prijspei - len vanuit de begrippenlijst Metropool Regio Eindhoven (MRE).
38 Uitgangspunt masterplan • Actieplan Woningbouw 2.0 wordt aan- gehouden voor de verdeling van het woonpgrogramma. • We gaan uit van de kwaliteit van het gebied en niet het aantal woningen. • Ruimte voor een sport/speelveld, honden- uitlaatveld, meubilair. • Er loopt een herontwikkelingsplan van het naastgelegen klooster. Wens masterplan • Ergens in het plangebied een kleine maat- schappelijke plek waar ook centrumparke- ren gecombineerd kan worden. • Langs Den Heuvel is ruimte voor een com- merciële plint met kleinschalige functies zoals bijvoorbeeld een sportschool, fiet- senmaker, tandarts, schoonheidsspecialist, fysio, etc. Kleinschalige bedrijvigheid. • Realisatie nultredenwoningen voor zowel starters als senioren Als er in de toekomst een nieuw Actieplan Woningbouw wordt vastgesteld, dan geldt het nieuwe Actieplan Woningbouw per fase. Een woningbouwontwikkeling moet per fase ook finacieel haalbaar zijn. Dit kan invloed hebben op de grootte van het woningbouwgebied en type woningen. 39 Bolle akker alleen bereikbaar via kerkepaden, stegen en landwegen: kruipdoor sluipdoor Robuuste rand - nutstuinen Kloostertuinen, begraafplaats 4. Ruimtelijke visie op hoofdlijnen 4.1. Het ruimtelijk ontwikkelbeeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk vertalen we die ambities naar een ruimtelijke visie: een samenhangend concept dat richting geeft aan de ontwikkeling van het gebied.
Verbonden centrum en bolle akker De bolle akker is het landschap van de Oirschottenaar en ligt op steenworp afstand van het historisch centrum en basiliek. De Boterwijk ligt verscholen achter stedelijke linten en is vanuit het centrum bereikbaar via stegen en doorgangen met verassende doorzichten. Dit is een kwaliteit die we behouden en versterken door het toevoegen van extra verbindingen naar de akker en enkele nieuwe wandelroutes over de akker. Kloosters 40 Kloosters Historisch dorpshart Stegen en doorgangen Markt met Basiliek Hart van Oirschot Robuuste dorpsrand De overgang van het dorp Oirschot naar het land - schap is nu vaak zacht, door een geleidelijke en groene overgang van het dorp naar het omrin - gende buitengebied. Veelal door diepe private achtertuinen met veel groen. Bij de Boterwijk zijn op twee ontwikkellocaties, Den Heuvel en de Leewerikstraat, de randen nu niet robuust, er is geen sterke kwalitatieve overgang aanwezig. Deze twee dorpsranden willen we duurzaam afronden door middel van een zachte overgang van het dorp richting de Boterwijk. 41 Leeuwerikstraat De locatie bij de Leeuwerikstraat speelt in op de bestaande stedenbouwkundige structuur. Het his - torische lint, de Spoordonkseweg met haar diepe groene achtertuinen met hierachter de historische straat Eendenpoel en landweg Leeuwerikstraat, waaraan bescheiden is gebouwd.
Het lint wordt als het ware omgeklapt waarbij er gebouwd wordt in ‘de tuinen’ . Dit vormt de nieuwe dorpsrand met zicht op het landschap. Het gebied voor de wonin - gen ‘de tuinen’ zorgen voor een zachte groene over- gang richting het landschap. Stedenbouwkundige structuur Oirschot als principe voor woningbouw Het historische dorpshart met haar stegen en door- gangen en de twee kloosters met de nutstuinen vormen de inspiratie voor de ontwikkellocaties; Den Heuvel en de Leeuwerikstraat. Den Heuvel De structuur van stegen en afwisselende plekken in het centrum vertalen we naar het ‘hoven en ste - genmilieu’ achter het lint Den Heuvel. Een compact woonmilieu met een groene uitstraling waar de auto te gast is. Het ‘hoven en stegenmilieu’ wordt afgerond door een duidelijke begrenzing richting het landschap, de ‘kloostermuur’ . De zone direct achter de kloostermuur wordt inge- richt als nutstuinen. Bij kloosters zijn vanuit ouds - her ook nuttige tuinen aanwezig, zoals een moes - tuin, kruidentuin, begraafplaats en tuinen voor bezinning. Direct aan de Boterwijk liggen ook twee kloostertuinen; de R.K. begraafplaats Oirschot en een groene kloostertuin bij Klooster Nazareth. De kloostertuinen, ofwel nutstuinen, zorgen voor een zachte maar robuuste landschappelijke overgang richting de Boterwijk.
Bij de nutstuinen van Den Heuvel is vooral ruimte voor groen, waterberging, spelen en ontmoeten maar ook ruimte voor een kleinschalig woonprogramma. Afb. 34. Basiliek en bolle akker verbonden door stegen en kerkepad 42 Afb. 35. Principe Den Heuvel: via stegen en hoven naar de nutstuinen Principe Leeuwerikstraat: via landwegen en smalle paden naar de tuinen Afb. 36. De (nuts)tuinen vormen een robuusafron- ding naar de bolle akker. Met nieuwe routes over de Boterwijk. 43 44 5. Masterplankaart 45
46
6. Gebiedsgerichte toelichting In dit hoofdstuk wordt de ambitie en visie op hoofd- lijnen vertaald naar een uitwerking in enkele deel - gebieden. Elk deelgebied heeft zijn eigen karakter en ontwikkelrichting, maar samen dragen ze bij aan één geheel: Een beleefbare en toegankelijke Boterwijk met een duurzame afronding van het dorp richting de Bolle akker. In de volgende paragrafen lichten we de verschil - lende deelgebieden toe. 6.1. De akker Een belangrijke ambitie van het masterplan is het beter toegankelijk en beleefbaar maken van de Boterwijk. Door het landschap kleinschaliger te maken en enkele wandelpaden over de akkers te maken wordt de Boterwijk weer beleefbaar, toe - gankelijk en beter verbonden met zijn omgeving. Ook zien we kansen het grondgebruik van de akker meer te koppelen aan de directe omgeving en de in- woners. Wat zou het mooi zijn als de akker benut zou worden door en voor onze inwoners. 47 Wilde haag - bron: Mischa Keijser Wilgenrij langs erfgrens Solitaire boomLosse bomenrij Bomenrij Groene erfafscheiding Afwisselende groene erfafscheiding Sloten 48
6.1.1. Versterken van het landschap Het landschap versterken in combinatie met het beter leesbaar maken van de culuurhistorie is een rode draad in de ontwikkeling van de Boterwijk. Waar mogelijk worden op strategische plekken landschappelijke elementen toegevoegd om het landschap kleinschaliger en gevarieerder te maken. Op de historische kaart van 1900 is te zien dat er veel landschappelijke elementen, zoals houtwallen, struweel en bomenrijen op de Boterwijk aanwezig waren. Deze zijn in de loop der jaren verdwenen waardoor het landschap grootschaliger en minder soortenrijk is geworden. Door het landschap te verkleinen en te verrijken wordt niet alleen de de cultuurhistorie weer versterkt, maar ontstaat ook een robuust ecologisch netwerk dat aansluit bij de aanwezige flora en fauna. Principes landschap verkleinen Door het toevoegen van hagen, houtsingels, bo - menrijen, struweel en solitaire bomen aan het land- schap wordt het landschap kleinschaliger en geva - rieerder. In de uitwerking van de visie wordt nader bepaald hoe, waar en wat voor elementen het beste geschikt zijn om het landschap te verkleinen pas - send bij de historische structuren en de bestaande akkeropbouw. In de masterplankaart zijn indica - tieve locaties opgenomen voor landschappelijke elementen gebaseerd op deze historische en be - staande akkerstructuur.
Het landschap heeft een informele uitstraling en de Boterwijk heeft een kleinschalig landschap zonder dat het een besloten landschap wordt. De karakteristieke doorzichten vanaf het lint de Boterwijksestraat richting de kern en de basiliek moet behouden blijven. Versterken van biodiversiteit en ecologie De Boterwijk heeft een goede basis voor verdere ecologische ontwikkeling, maar de huidige groot - schalige akkerstructuur biedt nog weinig variatie en schuilmogelijkheden voor soorten. Het verster - ken van de biodiversiteit richt zich daarom op het toevoegen van structuurrijke elementen die het landschap ecologisch rijker maken. Door leefgebie- den langs randen, sloten en paden te verbeteren en door gericht te werken met houtwallen, struweel, bloemrijke randen, kleine waterstructuren en flau - we oevers ontstaat een aantrekkelijker en robuus - ter ecosysteem. Ook een natuurinclusief gebruik van de akkers en het vasthouden van water dragen bij aan een toekomstbestendige biodiversiteit. Zo ontstaat een gevarieerd landschap dat beter aan - sluit bij de aanwezige soorten en de ecologische po- tenties van het gebied. Er dient een plan te komen om het leefgebied van de huidige soorten op de ak - ker te beschermen en te verbeteren. Gebruik van de akker Het zou mooi zijn als intensieve akkerbouw wordt tegengegaan en de akkers weer voedsel produce - ren voor de directe omgeving.
Zo wordt de relatie tussen akker en inwoners van de kern ook func - tioneel weer herstelt. Er zijn in den lande mooie voorbeelden van lokale voedseltuinen, of buurtak - kers. Uiteraard moeten eigenaren dat zien zitten en moeten bewoners de afzet garanderen. Zo herstel - len we de relatie boer-burger. 49 Watersysteem De Boterwijk vormt een robuust watersysteem voor nieuwe ontwikkelingen maar ook voor be - staand stedelijk gebied. Hemelwater dat valt in de buurten Den Heuvel en Leeuwerikstraat wordt vastgehouden en geïnfil - treerd in de bodem (1). De nutstuinen (2) bij deze buurten zorgen voor voldoende ruimte voor het bergen en vasthouden van hemelwater, hier wordt water ook zo veel mogelijk geïnfiltreerd in de bo - dem. De nutstuinen vormen een zachte groene overgang waarbij waterberging één van de functies is in deze zone. De waterberging is hierbij onder - geschikt aan het totaalconcept van de nutstuinen, het is ingericht als een veelzijdige groene gebruiks- ruimte en mogen daarom niet volledig als wadi in - gericht worden. Het overtollige water (bij extreme buien) wordt afgevoerd richting het slotensys - teem van de Boterwijk(3). Zo ontstaat een robuust watersysteem. Bij de Leeuwerikstraat wordt hemelwater vanuit bestaand stedelijk gebied ook afgevoerd en zo - veel mogelijk vastgehouden en geïnfiltreerd in de bodem van de nutstuinen.
Overtolig hemelwater wordt eventueel afgevoerd in het hoofdsysteem van de Boterwijk. Het opvangen van dit water uit bestaand stedelijk gebied is bovendien een voor - waarde voor het realiseren van woningbouw bij de Leeuwerikstraat Op de akker is het voorstelbaar om extra sloten te graven om een goed werkend en sluitend watersys- teem te maken. Echter mogen extra watergangen niet leiden tot versnelde afvoer van water of ver - droging van het gebied. In het systeem van sloten moet ervoor gezorgd worden dat water hier zoveel mogelijk geborgen kan worden, door middel van bijvoorbeeld een stuw of dam. Een verdere uitwer - king van het watersysteem moet de gemeente en waterschap afgestemd worden. Op de kaart hiernaast zijn indicatief nieuwe wa - terstructuren getekend. Deze structuren zijn ge - baseerd op historische lijnen en de bestaande akkerstructuur. Waterberging dient zoveel mogelijk gecombineerd te worden met het versterken van ecologie, door bijvoorbeeld het toepassen van flauwe oevers en/of waterhoudende poelen op plekken die passend zijn in het landschap. Dit kan tegelijkertijd bijdragen aan de beleefbaarheid voor bewoners en recreanten. 50 1. Buurtniveau: regen- water vasthouden 2. Buurtniveau: regen- water vasthouden en bergen in nutstuinen 3. Hoofdsysteem: Bergen en afvoeren regenwater Afb. 37. Indicatieve invulling robuust watersysteem Afb. 38.
Indicatieve invulling slotensysteem 51 6.1.2. Beleefbare bolle akker De bolle ligging van de akker wordt waar mogelijk weer herkenbaar gemaakt. Op de akker zijn, tussen het Theo van de Loopad en de Fluterd en ten zuiden van de Fluterd, nog restanten van de bolle akker aanwezig en langs de Leeuwerikstraat waren her - kenbare steilranden, deze zijn echter verdwenen. Dit is ook verdwenen in de digitale interactieve erf- goedkaart van de gemeente Oirschot. Het zou mooi zijn als de bolle akker daadwerkelijk weer deels herkenbaar bol wordt. Daarvoor moe - ten we een uitwerking maken. Mogelijk kan door toevoegen van organische stof en het weer ‘naar binnen ploegen’ van de akker, maar ook grond die vrijkomt uit het graven of verbeteren van sloten het reliëf weer wat teruggebracht worden. Voorstelbaar is om deze ophogingen waar mogelijk langs de meest gebruikte routes te maken, zoals het Theo van de Loopad, de Leeuwerikstraat en/of het nieuw te herstellen kerkepad. Wanneer de akker deels terug bol gemaakt wordt kan dit invloed hebben op de waterhuishouding en afwatering in het gebied. Het deels bol maken mag niet leiden tot verdroging of versneld afvoeren van water in het gebied. +14,5 NAP +13 NAP Afb. 39. Hoogtekaart met hierop zichtbaar enkele restanten van de bolle akker. Bron: AHN +15 NAP 52
Afb. 40. Gemeentelijke erfgoedkaart met hierop in rood de steilranden. Deze steilranden zijn nu (2025) niet meer zichtbaar/herkenbaar. Bron: Cultuurhistorische analyse met waardestelling. Boterwijk te Oirschot. 2020 Afb. 41. Voorbeeld zichtbare bolle akker ‘de Heezen’ bij Straten 53 Afb. 42. Langzaam verkeersstructuur 54 6.1.3. Verbeteren toegankelijkheid Het uitbreiden van de langzaamverkeersroutes maakt van de Boterwijk een gebied waarlangs en waar doorheen bewoners kunnen bewegen al wan- delend, fietsend, joggend maar ook kunnen verblij - ven en spelen in de nutstuinen. Er worden enkele nieuwe wandelroutes toegevoegd: • Het historische kerkepad vanaf de Basiliek naar de Heilige eik wordt hersteld. • Vanaf het Van Der Loopad wordt een voetgan- gersverbinding richting Den Heuvel gemaakt. • Vanuit de ontwikkelingslocaties worden extra voetgangersverbindingen gemaakt richting de Boterwijk. Zo wordt de Boterwijk sterk verbonden met het dorp. De wandelroutes lopen langs randen van akkers, zodat de agrarische functie behouden blijft. De wandelpaden zullen voornamelijk een informele uitstraling hebben bijvoorbeeld als struinpad, ge - maaid pad. Langs deze routes kan extra aandacht besteed worden aan het verhaal van de Boterwijk.
Door de historie beleefbaar te maken door middel van in - formatieborden, een kunstwerk en/of speelaanlei - dingen geïnspireerd op de historie van het gebied, wordt het verhaal van de Boterwijk weer zichtbaar. Afb. 43. Referentiebeelden van wandelroutes en het beleefbaar maken van historie 55 6.1.4. Erfontwikkeling Langs de Boterwijksestraat liggen aan beide zijden van de straat diverse oude erven en bedrijfsbebou- wing. We zien voor de toekomst kansen voor om - vorming van deze erven naar woonerven. Dit geldt dan enkel voor het transformeren van bestaande erven/ schuren. Er worden geen nieuwe erven toe - gevoegd. Uitgangspunt voor het transformeren van bestaande erven/schuren is de beleidsregel maatwerk omgevingskwaliteit van de provincie Noord-Brabant. Het transformeren van erven draagt bij aan het ver- sterken van het landschap. Het transformeren van erven vraagt steeds om maatwerk omdat de omgevingswaarden per locatie verschillend zijn. T egelijk kunnen we wel enkele al- gemene spelregels formuleren waarmee we al stu - ring geven aan de transformatie; • Bij het transformeren van (voormalige) agrari- sche bouwpercelen wordt het principe “rood voor rood” aangehouden. Met andere woorden er mag geen verdere verstening ontstaan en is er juist minder verhard oppervlak gemaakt. • De locatie van de huidige bebouwing is uit- gangspunt voor de nieuw te bouwen schuur- woningen.
Slopen en nieuwbouw vindt plaats op dezelfde locatie zodat de bestaande struc- tuur van het erf behouden blijft. Afb. 44. Principes erf 56 Groene erfafscheiding Afwisselende groene erfafscheiding Afscheiding van knotwilgen • De agrarische sfeer van de omgeving staat voorop. De herontwikkeling vindt plaats in de vorm van een “boerenerf” waarbij meestal steeds sprake is van een hoofdwoning/boer- derij die georiënteerd is op het lint, de boer- derijwoning, met daarachter een ensemble van schuurachtige volumes waarin gewoond wordt. De schuurachtige volumes liggen samen aan een collectief erf. • De schuurvolumes zijn georiënteerd op een gezamenlijke ruimte, die het karakter van een informeel boerenerf versterkt. Achtertuinen grenzen aan de landschapszijde, waardoor vanuit het landschap een zacht en groen beeld ontstaat. • Het erf wordt groen omrand en wordt onder- deel van het landschap. Dit kan door middel van hagen, onderbeplanting en (enkele) bomen • Woningen kappen laag aan zodat ze opgaan in het landschap. • Schuurwoningen hebben een eenvoudige, sobere architectuur en refereren naar boe- renschuren. De hoofdwoning heeft juist meer detail en refereert naar de boerderijwoning. • Ieder erf moet voorzien in zijn eigen parkeerbehoefte. Afb. 45.
Groen omranden erven in de Boterwijk 57 Het lint Den Heuvel De bebouwing direct aan het lint moet aansluiten bij de sfeer en uitstraling van Den Heuvel. De be - bouwing aan het lint heeft een afwisselende maar dorpse uitstraling. De bouwhoogte is overwegend 1 of 2 bouwlagen met kap. Door een afwisselend kleurgebruik, variatie in bouwvolumes en kaprich - tingen ontstaat een divers en dorps beeld. Aan het lint staan voornamelijk vrijstaande wonin - gen en twee-onder-een-kapwoningen, maar er zijn ook incidenteel rijwoningen en beneden-bovenwo- ningen te vinden. Daarnaast staan er ook enkele ka- rakteristieke bedrijfspanden aan het lint. Direct aan het lint zijn voornamelijk vrijstaande woningen en twee-onder-eenkapwoningen voorstelbaar. Afb. 46. foto het lint Den Heuvel 6.2. Den Heuvel 6.2.1. Stedenbouwkundige structuur De ontwikkeling van Den Heuvel is geïnspireerd op de stedenbouwkundige opzet van Oirschot zo - als beschreven in hoofdstuk ”4. Ruimtelijke visie op hoofdlijnen” op pagina 40 . De locatie Den Heuvel is opgebouwd uit 3 deelgebieden met ieder een ei - gen sfeer.
De deelgebieden zorgen samen voor een verloop van het lint met daarachter het compac - tere ‘hoven en stegenmilieu’ met kloostermuur en de groene nutstuinen als zachter overgang richting het buitengebied, de Boterwijk.1 1 De ontwikkeling van het hoven en stegenmilieu is deels voorzien op de locatie waar huidige bedrijvigheid aanwezig is. Dit gebied is nu voor een groot deel versteend met relatief grootschalige bedrijfsbebouwing. Voor realisatie van woningbouw is transformatie van deze bedrijfslocatie noodzakelijk. Gezien de relatief jonge leeftijd en het huidig functioneren van het bedrijventerrein wordt deze ontwikkeling pas op langere termijn voorzien. De locatie van de voormalige Boerenbond kan wel op korte termijn aangepakt worden. 58 Afb. 47. referentiebeelden groene autovrije/autoluw openbare ruimte bron: deherentuyn.nl bron: Nanda Sluijsmans Overgangsgebied Direct achter het lint ligt een overgangsgebied richting het ‘hoven en stegenmilieu’ . De bebouwing sluit qua bouwhoogte aan bij het lint en is maxi - maal 2 bouwlagen met kap. Zo wordt er rekening gehouden met inkijk bij de bestaande bebouwing aan het lint Den Heuvel. De sfeer en uitstraling van dit overgangsgebied sluit juist aan bij het ‘hoven en stegenmilieu’ . Dit wordt een compacter maar groen woonmilieu.
59 Hoven en stegenmilieu Het ‘hoven en stegenmilieu’ is geïnspireerd op de kloosters en het stegenmilieu in Oirschot. In dit ge- bied is een hoge dichtheid passend maar met kwa - liteit en de openbare ruimte is zo groen mogelijk ingericht. Het binnengebied is voornamelijk gericht op langzaam verkeer, de auto is te gast. Parkeren is uit het zicht opgelost. Het is ondanks de hogere dichtheid een fijn verblijfsmilieu. Afb. 48. referentiebeelden ‘hoven en stegenmilieu’ bron: deherentuyn.nl bron: Nanda Sluijsmans 60 bron: Nanda Sluijsmans 61
Kloostermuur De overgang van het ‘hoven en stegenmilieu’ naar de zone ‘nutstuinen’ wordt vormgegeven door een duidelijke grens van de Boterwijk/bolle akker. Hiermee wordt een duidelijke scheiding gemaakt tussen het compacte milieu en het landelijk gebied. Door deze grens vorm te geven als kloostermuur is duidelijk tot waar het dorp loopt en waar het land - schap begint. Dit is te herleiden naar de historie van kloosters en de gronden buiten deze muren. Daarnaast zien we deze kenmerkende muren terug in het centrum van Oirschot. Afb. 49. referentiebeelden kloostermuur 62 Nutstuinen De nutstuinen zijn de gezamenlijke groene openba- re gebruiksruimte voor de bewoners van deze ont - wikkeling en de omgeving. De nutstuinen zijn geïn - spireerd op de nutstuinen van kloosters en zorgen voor een zachte afronding richting de Boterwijk. De nutstuinen hebben een landelijke uitstraling. In de nutstuinen worden verschillende functies ge - combineerd, zoals groene speel- en ontmoetings - ruimte en waterberging maar kunnen ook functies landen zoals een Herenboeren, boomgaard en hondenuitlaatplek. Er is ruimte voor een kleinschalig woonprogramma in de vorm van een erf en enkele schuren en wellicht een kleinschalige maatschappelijke functie zoals een boerderijwinkel. De bebouwing in de nutstui - nen heeft een landelijke uitstraling zoals boeren - schuren en zijn ondergeschikt aan het landschap.
Bron: HenkvD (Wikimedia commons) Afb. 50. referentiebeelden nutstuinen 63 6.2.2. Routing en parkeren De ontwikkeling Den Heuvel wordt ontsloten via één hoofdroute die op twee punten aansluit op het lint Den Heuvel. Zo wordt het verkeer via twee zij - den afgewikkeld. Deze aansluitingen hebben de vorm van een inritconstructie en geen gelijkwaar - dige aansluiting. Zo wordt extra benadrukt dat de auto te gast is en dat er een ‘hoven en stegenmilieu’ betreden wordt. Er wordt dan ook geen standaard rijbaan met trottoirs aangelegd maar een gezamen- lijke gebruiksruimte met op de hoofdroute een dui- delijke plek voor de auto. De rest van het binnenge- bied is autoluw. Er is een lus mogelijk voor gemotoriseerd verkeer zodat het gebied gefaseerd uitgevoerd kan wor - den en wellicht benut kan worden door de afval - dienst. De routing voor gemotoriseerd verkeer ligt niet vast, hier kan in de uitwerking mee geschoven worden. De bebouwing in de nutstuinen wordt ontsloten via (het huidige zandpad) de Koestraat, dit is een dood- lopende straat, zo blijven de nutstuinen voorname- lijk autovrij. We behouden graag de kleinschalige, landelijke uitstraling van het zandpad. Er is dus geen autoverbinding tussen de nutstui - nen en het ‘hoven en stegenmilieu’ . Er is enkel de mogelijkheid voor een calamiteitenroute mocht dit nodig zijn.
Parkeren Alle parkeermogelijkheden zijn gekoppeld aan de hoofdroute. Alleen de nutstuinen zijn bereikbaar via de Koestraat. Parkeren wordt zoveel mogelijk uit het zicht opgelost. Door middel van ondergronds parkeren, parkeerkoffers tussen of achter wonin - gen en/of parkeren in een bouwvolume. Wanneer parkeren in de openbare ruimte wordt opgelost heeft dit een groene uitstraling. Parkeren wordt uit- gevoerd in de vorm van grasparkeren (grasbeton) met ruimte voor groen rondom de parkeervakken. En waar nodig ruimte voor groen en bomen tussen de parkeervakken zodat het beeld van een lange rij auto’s opgebroken wordt. Wanneer parkeren wordt opgelost in een bouw - volume is het belangrijk dat er geen lange blinde gevel ontstaat gericht op de openbare ruimte (het ‘hoven en stegenmilieu’). Door rondom het parke - ren woningen te situeren ontstaat er zicht op de (openbare) ruimte en ontstaan levendige en veilige omgevingen. Op het moment dat er wel een geslo - ten gevel ontstaat moet er detaillering in de muur zitten en moet dit gecombineerd worden met een (deels) groene gevel. Parkeren in de nutstuinen is enkel voor de wonin - gen in de nutstuinen en wordt tot een minimum beperkt. Parkeren wordt hier volledig uit het zicht opgelost en is ondergeschikt aan het totaalconcept van de nutstuinen. De Nutstuinen zijn ingericht als een veelzijdige groene gebruiksruimte. 64 Afb. 52.
Routing Afb. 51. Enkele principes van parkeeroplossingen Afb. 53. Voorbeelden van groen ingepaste parkeer- koffers en parkeren achter een muur 65 Parkeren langs snelweg Een deel van het parkeren kan wellicht opgelost worden in het talud van de snelweg. Hiervoor wordt het talud afgegraven en wordt een grondke - ring gemaakt in de vorm van een damwand/muur. Zo ontstaat ruimte langs de snelweg voor een grote parkeerkoffer. De parkeerkoffer is centraal gelegen naast de snelweg en is goed bereikbaar en zicht - baar. Wanneer de parkeerplaats overdag niet door bewoners gebruikt wordt kan dit wellicht gebruikt worden door bezoekers uit het centrum. Deze mo - gelijkheid moet nog technisch onderzocht worden. Mocht parkeren hier niet (volledig) opgelost kun - nen worden dan zal dit in het woonmilieu zelf op - gelost moeten worden. Hier zijn verschillende op - ties voor denkbaar die op de pagina hiernaast zijn verbeeld. Afb. 54. Parkeren in talud snelweg 66 1. Parkeren in een parkeergarage / parkeren in een bouwvolume 2. Parkeren op een groter parkeerterrein - groen ingepast en toegankelijk via toerit vanaf Het Kasteeltje 3. Kleinere parkeerplaats langs de snelweg en deels oplossen in parkeergarage overig plangebied 4. Dubbelgebruik van parkeerplaatsen met een mogelijke maatschappelijke functie in de nutstuinen. 67 6.2.3.