Bijlage bij RV d.d. 4 mei 2021 Ambitiedocument Omgevingsvisie Z-20-130934 Oegstgeest

Ambitiedocument

Oegstgeest Voorloper van de omgevingsvisie

i

Inhoudsopgave

Deel A: Contextbeschrijving 1. Het ambitiedocument: doel & totstandkoming  2. De feitenbasis

3 4 5

2.1 Vigerend beleid en beleid in ontwikkeling

5

2.2 Trends, opgaven en dilemma’s 

6

2.3 Participatieplan & verhaallijnen

6

3. Participatiefase

7

3.1 Betrokkenheid van inwoners en ondernemers 

7

3.2 Betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en belangengroepen 

8

3.3 Betrokkenheid van partners 

8

Deel B: Verhaallijnen & participatie  1. Oegstgeest, vol historie, erfgoed en groen

9 10

1.1 Opgaven & dilemma’s 

10

1.2 Wat vindt Oegstgeest?

10

1.2.1 Erfgoed

10

1.2.2 Groen

11

1.3 Conclusies 

13

2. Oegstgeest, fijn wonen en leven

14

2.1 Opgaven & dilemma’s

14

2.2 Wat vindt Oegstgeest? 

15

2.2.1 Wonen en woningbouw

15

2.2.2 Voorzieningen

16

2.2.3 Mobiliteit 

17

2.3 Conclusies

3. Oegstgeest, vitaal & verbonden in de toekomst

18

20

3.1 Opgaven en dilemma’s

20

3.2 Wat vindt Oegstgeest?

20

3.2.1 Verduurzaming, energie en klimaat

20

3.2.2 Gezondheid, vitaliteit en verbinding 

21

3.2.3 Economie en het Oegstgeester vestigingsklimaat 

23

3.3 Conclusies

4. Oegstgeest in de regio Deel C: Ambities Oegstgeest in 2030: Verbonden en samen met de regio Ambitie 1: Erfgoed, groen en water verbonden Ambitie 2: Verbonden in integrale gebiedsontwikkelingen  Ambitie 3: Verbonden met de toekomst Ambitie 4: Verbonden met elkaar Bijlage 1: Overzicht beleidsdocumenten Bijlage 2: Participatie

23

25 26 27 28 29 31 32 34 37

2

A

Deel A: Contextbeschrijving In deel A van het ambitiedocument staat beschreven welk proces is doorlopen om tot dit ambitiedocument te komen. Dit proces kent tot nu toe twee fasen: ten eerste het leggen van een feitenbasis door de analyse van de huidige stand van zaken in Oegstgeest en het beschrijven van trends en ontwikkelingen en beleid. Vervolgens is gewerkt aan de participatiefase, waarin inwoners en andere belanghebbenden zijn betrokken om opgaven en dilemma’s te bespreken en met elkaar naar de toekomst te kijken. In deel B van dit ambitiedocument staan de opbrengsten hiervan beschreven, gevolgd door deel C waarin deze zijn vertaald naar concrete ambities die ten behoeve van de omgevingsvisie in de vervolgfase verder uitgewerkt kunnen worden.

3

1

1. Het ambitiedocument: doel & totstandkoming

Voor u ligt het ambitiedocument dat als voorloper dient van de omgevingsvisie. Het is bedoeld als een tussenstap, om de tot nu toe verzamelde feiten, informatie, ideeën en inzichten vanuit de participatie te ordenen en te vertalen naar ambities en doelstellingen voor de nog op te stellen visie. Dit document biedt daarmee een basis voor de strategische visie voor de komende 10 jaar voor Oegstgeest: de omgevingsvisie. Met inzicht in de feiten, opgaven en ambities zoals in de eerste twee fases (feitenbasis en participatiefase, zie figuur 1) opgehaald, kan in de komende fase (visie maken) het gesprek met de interne organisatie, het college en de

feitenbasis

processtappen

Feiten op een rij

producten

We sluiten met dit document de participatiefase van het proces af. Na vaststelling van dit ambitiedocument, start het opstellen van de omgevingsvisie, waarin beeld- en kaartmateriaal zal worden uitgewerkt en beschreven zal worden hoe de gemeente met de visie in de toekomst gaat werken.

participatiefase

visie maken

Participatie langs verhaallijnen

Visie & Beeldverhaal

Stap 6

Stap 1

besluiten

raad verder gevoerd worden. Zo worden de ambities en opgaven nader geconcretiseerd. Waar zetten we op in? Welke keuzes willen we in de omgevingsvisie maken, en bij welke vraagstukken is meer onderzoek en inzicht nodig?

Stap 2

Stap 4

Stap 5

Stap 7

Trends en ontwikkelingen, beleid in beeld

Ambities formuleren

Doelstellingen formulieren

Werken met de omgevingsvisie

Stap 3

Stap 8

Opgaven en dilemma’s geformuleerd

Omgeving informeren over resultaten

dorpsatlas & verhaallijnen

Ambitiedocument

Raad

26 november 2020

Q1 2021

Conceptomgevingsvisie ter inzage

Concept-omgevingsvisie

Raad

Raad

24 juni 2021

eind 2021

Figuur 1. Plan van aanpak omgevingsvisie

4

2

2. De feitenbasis

In de eerste fase is gewerkt aan het vormen van een feitenbasis (zie figuur 1): een gedeeld beeld van de huidige situatie in Oegstgeest, met de daarbij behorende opgaven en dilemma’s. Hierbij is gewerkt aan een scherp beeld van de feiten uit het verleden en heden, zodat we naar de toekomst van het dorp kunnen kijken. De dorpsgenese en -atlas spelen hierin een belangrijke rol (zie kader). Oegstgeest is een dorp vol historie. Overal in het dorp zijn zichtbare en onzichtbare restanten van een dorp dat al eeuwenlang bestaat en door allerlei invloeden geworden is zoals het nu is. Sowieso zijn dorpen, steden en gebieden niet zonder reden geworden wat en hoe ze nu zijn: landschappelijke kenmerken, bodem en ondergrond, demografische en sociale veranderingen bijvoorbeeld zorgen voor keuzes in inrichting en het gebruik van de ruimte. De dorpsatlas en -genese maken dit inzichtelijk: hoe ziet Oegstgeest er nu uit, en waarom is het geworden zoals het nu is? Zo verklaart de genese bijvoorbeeld het ontstaan van de landgoederenzone (tevens één van de drie Provinciale erfgoedlijnen die door Oegstgeest lopen): deze ontstond op de hoger gelegen – en zo beschermde – strandwallen. Verder bevat de dorpsatlas kaartmateriaal opgebouwd uit drie lagen: de natuurlijke laag (ondergrond, water, natuur, groen), de laag van bebouwing en infrastructuur en tot slot de laag van mens een maatschappij.

Dit kaartmateriaal komt uit allerlei bronnen en geven tezamen een goed beeld van het dorp op bijvoorbeeld het gebied van waterstand, hittestress, mobiliteit, demografische opbouw in wijken en (sociale) voorzieningen).

2.1 Vigerend beleid en beleid in ontwikkeling Ook het vigerende beleid en beleid in ontwikkeling zijn vanzelfsprekend belangrijke bouwstenen voor de feitenbasis. De Omgevingswet heeft als doel om ruimtelijke opgaven integraal te benaderen en in samenhang te bekijken. De omgevingsvisie brengt het ruimtelijke beleid dan ook samen in één integrale visie voor de leefomgeving. Zo worden opgaven in samenhang bekeken en wordt integraal werken bevorderd.

Structuurvisie Oegstgeest 2005 – 2020 De omgevingsvisie vervangt de Structuurvisie Oegstgeest 2005-2020 uit 2005. Circa vijftien jaar geleden is hierin vastgesteld dat het behouden en conserveren van het dorpse karakter van groot belang is voor Oegstgeest, en dat bestaande kwaliteiten verbeterd moeten worden. Vanuit ruimtelijk opzicht was de verwachting dat er beperkte veranderingen zouden plaatsvinden. Wel werd rekening gehouden met demografische ontwikkelingen: een algemene vergrijzing onder de inwoners en het vestigen van nieuwe generaties met andere behoeftes en wensen.

Vigerend beleid is daarom geanalyseerd en meegenomen in zowel het vormen van de verhaallijnen, als het formuleren van opgaven en dilemma’s (zie deel B). Denk hierbij aan de Woonvisie Oegstgeest (2020), het Uitvoeringsprogramma Impuls Duurzaam Oegstgeest (2018), de Erfgoednota (2021) en de Regionale omgevingsagenda Hart van Holland (2017). Zie voor een volledig overzicht van de beleidsanalyse bijlage 1. Verder wordt gelijktijdig aan het proces om te komen tot een de omgevingsvisie ook gewerkt aan het ontwikkelen beleid, dat een relatie heeft met de visie. Hoewel dit beleid nog niet is vastgesteld, zijn de ontwikkelingen in en opbrengsten van deze processen wel nauwkeurig gevolgd en meegenomen in het proces om tot dit ambitiedocument te komen. Het gaat daarbij om de volgende processen: Concept-Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland Deze regionale omgevingsagenda (ROA) is een nadere uitwerking van de Regionale Agenda Omgevingsvisie Hart van Holland 2040, die in 2017 door de raden is vastgesteld. Het concept van de ROA ligt nu ter consultatie voor aan de raden. De bedoeling is dat de agenda in juni van dit jaar wordt vastgesteld in het regionale bestuur. Concept- Ruimtelijk afwegingskader wonen Dit afwegingskader is een voortvloeisel van de op 20 mei 2020 door de raad vastgestelde Woonvisie.

Het geeft inzicht welke ruimteclaims waar in het dorp liggen, en hoe bij een stapeling van wensen en ambities de afweging en keuzes gemaakt kunnen worden.

5

2

Regionale Energie Strategie (RES) Holland Rijnland In mei 2021 wordt de RES 1.0 aan de raden, dus ook de Oegstgeester gemeenteraad, aangeboden. In de RES staat beschreven hoe in de regio Holland Rijnland invulling wordt gegeven aan de doelen uit het Klimaatakkoord. In de regio is gewerkt aan een strategie tot 2030, en is bekeken waar in de regio (grootschalige) opwekking van duurzame energie in het landschap kan worden ingepast. Daarnaast is onderzocht welke warmtevraag de regio kent, maar ook van welk duurzaam warmteaanbod gebruik gemaakt kan worden.

2.2 Trends, opgaven en dilemma’s

Transitievisie Warmte (TVW) Oegstgeest De concept-TVW wordt in mei 2021 aan de Oegstgeester gemeenteraad aangeboden. In deze visie staat beschreven hoe de woningvoorraad in Oegstgeest beter geïsoleerd kan worden en met welke alternatieve, niet-fossiele warmtebron deze verwarmd kan worden. Met andere woorden: zonder aardgas. In de TVW staat tevens beschreven wanneer welke wijken aardgasvrij gemaakt kunnen worden, en welke warmtebron voor die wijk passend is. De TVW geeft bovendien inzicht in de daarvoor benodigde energie-infrastructuren, die ook ondergrondse ruimte vragen.

In deze eerste fase zijn, om de opgaven en dilemma’s te duiden en te vertalen naar Oegstgeest, verschillende workshops georganiseerd; zowel intern als extern met partners. De betrokkenheid van belanghebbenden en experts (participatie) werd dus al in deze fase opgestart. De workshops hadden een integraal karakter: expertise vanuit verschillende beleidsvelden werd benut. Zo werden de opgaven in samenhang bekeken.

Klimaatstresstest Voor Oegstgeest is een klimaatstresstest uitgevoerd, waardoor inzicht wordt verkregen in de effecten van klimaatverandering; hitte, droogte of juist hevige regenbuien. Waar is bijvoorbeeld wateroverlast te verwachten, en waar hittestress? Concept- Sociaal domeinplan ‘Samen Oegstgeest 2021 – 2024’ Door (sociale en fysieke) gezondheid breed en positief te benaderen, en te sturen op sociale nabijheid en betrokkenheid, is Oegstgeest een inclusief dorp waar inwoners zich betrokken weten in de dorp- en buurtgemeenschap om hen heen. De wijze waarop hier invulling aan wordt gegeven, wordt beschreven in het sociaal beleidsplan Samen Oegstgeest. Dit beleidsplan ligt in 2021 voor de gemeenteraad. Op punten heeft dit sociale beleid impact op of raakvlakken met de fysieke leefomgeving, en daarmee de omgevingsvisie; bijvoorbeeld als het gaat om het aanbieden van sportvoorzieningen, het voorzieningenniveau in bredere zin en de ambitie om ouderen te ondersteunen langer thuis te wonen.

De opgaven waar we in Nederland, en dus ook in Oegstgeest voor staan, zijn fors. Zo is er een flink woningtekort, vraagt het veranderende klimaat om aanpassingen en maken we in de komende periode een transitie naar een fossielvrij energiesysteem. Dit laatste heeft o.a. invloed op de manier waarop we energie opwekken, onze huizen verwarmen en ons vervoer voorzien van brandstof. Zie voor een uitgebreidere beschrijving van de opgaven en dilemma’s ook de verhaallijnen in deel B van dit ambitiedocument.

De verhaallijnen van Oegstgeest Oegstgeest… … een dorp vol historie, erfgoed en groen … fijn wonen en leven … vitaal en verbonden in de toekomst Voor een uitgebreide toelichting van de verhaallijnen, zie deel B.

2.3 Participatieplan & verhaallijnen De laatste stap van deze eerste fase, de feitenbasis, was om alle verzamelde inzichten te vertalen naar verhaallijnen: verhalen over Oegstgeest, kijkend naar het verleden, het nu en de toekomst. Deze manier van werken hielp niet alleen om integraliteit te borgen, maar ook om inwoners, ondernemers, en maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden gericht om inbreng te vragen. Dit alles is samengebracht in het participatieplan. Deze heeft de gemeenteraad samen met de dorpsgenese en -atlas behandeld en vastgesteld op 26 november 2020.

6

3

3. Participatiefase

Participatie is een belangrijk en bovendien wettelijk verplicht onderdeel van de totstandkoming van de omgevingsvisie. Door participatie wordt de omgevingsvisie kwalitatief beter, want inwoners en ondernemers, maatschappelijke organisaties, samenwerkingspartners waaronder het Hoogheemraadschap, de GGD en de Provincie en regiogemeenten, kunnen met kennis van de directe leefomgeving inhoudelijk bijdragen. Ook weten zij goed wat er speelt en wat er in de gemeente nodig is. Bovendien kan participatie leiden tot meer gedragen oplossingen en biedt het proces ruimte om meer verbinding met genoemde stakeholders aan te gaan. Het vastgestelde participatieplan vormde de basis waarop deze participatie is georganiseerd. Dit is gedaan aan de hand van een drietal verhaallijnen (zie kader). Deze verhaallijnen vormden de basis om het gesprek met stakeholders aan te gaan: Herkennen zij zich in de verhaallijn? Wat zouden ze willen toevoegen, en op welke manier kijken ze vanuit die verhaallijn naar de toekomst? De participatie vond plaats gedurende het eerste kwartaal van 2021. In die periode is continu gemonitord en bijgestuurd om binnen de op dat moment geldende corona maatregelen optimale resultaten uit de participatie te halen. Hierbij is steeds gekeken naar de beste combinatie van een doelgroep en het participatiedoel, zoals ook in het participatieplan beschreven staat.

In bijlage 2 staat een volledig overzicht opgenomen van alle activiteiten en middelen die in deze fase zijn ingezet, en welke partijen daarbij zijn betrokken.

Participatie en duurzaamheid Naast de Omgevingsvisie werkt Oegstgeest op dit moment aan plannen voor de energieen warmtetransitie. Zo wordt parallel aan de Omgevingsvisie gewerkt aan de regionale energiestrategie (RES) Holland Rijnland, waar Oegstgeest onderdeel van is, en de transitievisie warmte (TVW). Ook voor deze projecten werden belanghebbenden betrokken. Om te voorkomen dat we inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties etc. over deze onderwerpen dubbel zouden bevragen, is de opbrengst van de participatie voor de RES en TVW als inbreng voor de Omgevingsvisie gebruikt.

De inbreng van de diverse doelgroepen (inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, belangengroepen en partners) is tijdens de participatiefase als volgt georganiseerd:

3.1 Betrokkenheid van inwoners en ondernemers Zij die in Oegstgeest wonen, werken en leven weten veel van het dorp. De betrokkenheid van inwoners is een belangrijke pijler in het participatieproces voor de Omgevingsvisie. Het vormen van visie vraagt om gesprek; door de corona maatregelen was dit echter uitdagend. Gekozen is voor een online participatieplatform: doemee.oegstgeest.nl. Op dit platform wordt ook de participatie van andere Oegstgeester projecten georganiseerd, bijvoorbeeld die van de transitievisie warmte. Het platform biedt functionaliteit om op verschillende manieren (pinnen op de kaart, enquêtes, reacties, etc.) input achter te laten. Ook zijn de verslagen van de toekomstdialogen met de maatschappelijke organisaties en bedrijven gedeeld, waarop bewoners konden reageren. Inwoners en ondernemers zijn op verschillende manieren geattendeerd op het bestaan van het platform; zo ontvingen alle Oegstgeester adressen nieuwjaarswensen én een uitnodiging voor het platform per ansichtkaart, is gewerkt met een social media campagne waarvoor Oegstgeestenaren op film hun visie op de verhaallijnen deelden en is breed geadverteerd, zowel online als offline. Ook zijn spreekuren aangeboden om een dialoog mogelijk te maken. In totaal zijn er ongeveer 500 inwoners actief op het platform.

Voor het project ‘Omgevingsvisie’ is de algemene enquête beantwoord door bijna zestig respondenten. Vragenlijsten van de eerste twee verhaallijnen (‘Erfgoed & Groen’ en ‘Fijn wonen en leven’) zijn door circa veertig respondenten ingevuld. Op de derde verhaallijn (‘Vitaal en verbonden in de toekomst’) zijn minder reacties binnengekomen: op de vragenlijst twintig en op de stellingen tien. Uiteindelijk hebben al deze reacties bijgedragen aan de totstandkoming van dit ambitiedocument, en daarmee in een latere fase de omgevingsvisie.

7

3 Figuur 2. Het online participatieplatform doemee.oegstgeest.nl

Tot slot hebben we kinderen betrokken bij de totstandkoming van de omgevingsvisie. Basisschoolleerlingen zijn gevraagd om op ansichtkaarten te schrijven of tekenen waarom zij van Oegstgeest houden en hoe zij de toekomst van het dorp voor zich zien. In totaal hebben 130 leerlingen inbreng geleverd. Samenvattingen hiervan zijn in deel B bij elke verhaallijn terug te lezen.

3.2 Betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en belangengroepen In zes toekomstdialogen en verschillende online gesprekken zijn maatschappelijke organisaties en belangengroepen bevraagd, waarbij circa vijftig partijen betrokken zijn, zie bijlage 2. Deze werden georganiseerd aan de hand van verhaallijnen: thematische workshops waarin opgaven, ambities en expertise werden gecombineerd.

3.3 Betrokkenheid van partners Oegstgeest is verbonden met de regio, en de regio met Oegstgeest. Het is dan ook vanzelfsprekend dat partners als de provincie, het Hoogheemraadschap en regiogemeenten (online) in het proces betrokken werden. Dit vond plaats door één-opéén gesprekken met regiogemeenten, maar ook door deelname aan reguliere regionale overleggen. Parallel werd in de regio gewerkt aan de regionale energiestrategie (RES) en de transitievisie warmte, waarvan de inbreng tevens waardevol was voor de Omgevingsvisie (zie ook het kader). Zie bijlage 2 voor een overzicht van de betrokken partijen.

8

B

Deel B: Verhaallijnen & participatie In deel B van het ambitiedocument staat beschreven hoe de participatie is georganiseerd én wat dit heeft opgeleverd. Elk hoofdstuk start met een omschrijving van de verhaallijn en bijbehorende opgaven en dilemma’s. Onder de noemer “Wat vindt Oegstgeest?” volgen de speerpunten uit het vigerende beleid, aangevuld met de opbrengsten uit de participatie – ingebracht door zowel Oegstgeester inwoners als maatschappelijke organisaties, belangengroepen en bedrijven. Elke verhaallijn wordt afgesloten met een beknopte conclusie, waarin staat weergegeven waar het huidige beleid en participatie overeenkomen, verschillen, of waar wellicht beleidsvorming op gewenst is. In deel C staan vervolgens de bijbehorende ambities beschreven.

9

1

1. Oegstgeest, vol historie, erfgoed en groen

Oegstgeest ademt historie. De landgoederen, de kastelen, de verhalen over bewoners als Willibrord en Boerhaave en oude boerderijen, midden in het dorp. Maar wist u ook dat er in Oegstgeest – als enige gemeente in de provincie – drie erfgoedlijnen bij elkaar komen? Dit is allereerst de Limes, de grens en verdedigingslinie van het vroegere Romeinse Rijk en gebouwd tussen 40 en 250 na Christus. Maar ook de trekvaarten waarmee in de 17e eeuw Leiden met Haarlem werd verbonden over water. Toen voor handel en vervoer, nu nog altijd een veelgebruikte (recreatieve) vaarroute door de bollenstreek. Tot slot loopt de landgoederenzone door Oegstgeest, waar op oude strandwallen landhuizen zijn gebouwd en parken zijn aangelegd: Poelgeest en Endegeest. Verder heeft Oegstgeest een groen karakter. Niet alleen te zien in de genoemde landgoederen, maar ook is in elke wijk groen dichtbij, in de vorm van parken en bomenlanen. Er staan maar liefst 12.000 gemeentelijke bomen in Oegstgeest, waarvan zo’n 500 een monumentale of waardevolle status hebben.1 Kortom, Oegstgeest is vol historie, erfgoed en groen. Dit karakteriseert Oegstgeest. Het geeft het dorp een fraaie en welvarende uitstraling. Oegstgeest is mooi, juist door het water, het groen, de kastelen, de villa’s en landhuizen.

1.1 Opgaven & dilemma’s Deze waarden willen we behouden, en dat gaat niet vanzelf. Ook niet door erfgoed puur en alleen te beschermen, of te behouden zoals het nu is. Het vraagt meer dan dat: inzicht in welk erfgoed er is, welke waarde dat heeft, hoe je het beter kunt benutten en hoe het erfgoed beter behouden én beleefd kan worden. In de erfgoednota2 is het behoud door beschermen, benutten en beleven als beleidsuitgangspunt gekozen3, een trend die we meer landelijk zien. Tot slot zijn er kansen om het erfgoed beter te benutten als ontmoetingsplek, en kan het verbinden van bijzondere plekken oplossingen bieden voor de klimaatopgave. Tegelijkertijd vragen andere opgaven juist ruimte: zo zou de groeiende woningbehoefte druk kunnen leggen op het bestaande groen, of kan de energie-opgave het aanzicht van erfgoed aantasten door bijvoorbeeld isolerende maatregelen of toepassing van zonnepanelen. Bovendien legt de energietransitie een flinke claim op het ruimtegebruik, zowel boven- als ondergronds.

Hoe houden we mooi wat mooi is? Hebben we een gedeeld beeld van wat het waardevolle erfgoed van Oegstgeest is? Wat beschermen we, waar zien we ruimte voor andere ontwikkelingen en opgaven? Wat vinden we de belangrijke elementen uit de historie, het erfgoed en het groen; wat maakt het bijzonder? En wat kunnen we doen om dit alles beleefbaar te houden voor iedereen?

1.2 Wat vindt Oegstgeest? 1.2.1 Erfgoed Het huidige beleid In de Erfgoednota4 wordt het belang van erfgoed voor Oegstgeest onderschreven: “Deze geven Oegstgeest een eigen identiteit waarop het dorp trots op kan zijn. Daarom is het van groot belang dat deze sporen zo goed mogelijk herkenbaar behouden blijven voor onze en volgende generaties.” De gemeente Oegstgeest zet hierom in op het beschermen (in stand houden), benutten (verantwoord gebruiken) en beleven (toegankelijk en zichtbaar houden, ontsluiten en informeren). Oegstgeest wil daarom “het erfgoed nadrukkelijk integreren in de ruimtelijke ontwikkelingen”. Resultaten uit de participatie Deze visie wordt gedeeld door de participanten. Zowel materieel (vooral Kasteel Oud-Poelgeest) als immaterieel (vooral de geschiedenis en (kunst) cultuur) erfgoed wordt genoemd als belangrijke dragers voor de identiteit en het karakter van Oegstgeest en haar omgeving. Hetzelfde geldt voor de provinciale erfgoedlijnen: met name de maatschappelijke organisaties noemen de Limes, de trekvaarten en de landgoederenzone als waardevol en zichtbaar erfgoed. Daarnaast wordt de Rijn met haar oevers veel aangehaald: in Nieuw Rhijngeest zijn veel archeologische vondsten gedaan. De vraag wordt gesteld of niet op meer plekken kansen zijn om archeologisch onderzoek uit te voeren.

Participanten geven wel aan dat de verbinding tussen het Oegstgeest van vroeger en nu op plekken zichtbaarder mag zijn: zo is de vroegere functie van de Dorpsstraat (zie verhaallijn) bijvoorbeeld maar weinig bekend bij inwoners, en zijn bij het https://www.oegstgeest.nl/inwoners/wonen/natuur-enlandschap/bomen/feiten-en-cijfers 2 PM: 15 april raadsbesluit 3 Erfgoednota 2021-2025 (2021) 4 Erfgoednota 2021 – 2025 (2021) 1

10

1

Marine Elektronisch en Optisch Bedrijf (MEOB) 35 historische waterputten onzichtbaar. In één van de toekomstdialogen wordt ook nadrukkelijk opgeroepen meer te vertellen over de geschiedenis en het erfgoed van Oegstgeest. “Alleen wanneer we blijven communiceren en mensen leren welke waarde we hier in handen hebben, kunnen we het erfgoed écht blijven beschermen.”

om zo het dorpsgezicht te beschermen.

“Geef historische gebouwen een maatschappelijke functie, of plaats informatie over de geschiedenis van deze gebouwen op borden” “Combineer erfgoed met ecologie en recreatie”

Welk erfgoed maakt Oegstgeest wat u bedtreft uniek? 36 van de 37 mensen hebben deze vraag beantwoord.

Kasteel Oud-Poelgeest 72,2%

1 Endegeest 47,2%

2

3

De landgoederenzone 25,0%

4

De Limes uit de Romijnse tijd 22,2%

5

De Trekvaarten 11,1%

6

Weet ik niet 5,6%

7

Andere 0,0%

Figuur 3. Participatie opbrengst : uniek erfgoed

Concreet betekent dit het aanbrengen van informatieborden en het aanduiden van historische plekken, maar ook het zichtbaarder maken van historische profielen en routes. Ook hierbij wordt het voorbeeld van Nieuw Rhijngeest aangehaald: “Zijn de nieuwe bewoners zich bewust van waarde van die plek in de geschiedenis?”. Maar ook wordt opgeroepen om bij het zoeken naar oplossingen voor klimaatadaptatie goed te kijken of historische (water)structuren kunnen worden hersteld. Tot slot geven met name de inwoners aan dat het beleefbaar houden van erfgoed wat hen betreft al best goed gebeurt: het organiseren van (rustige) publieksgerichte programma’s, zoals culturele, muzikale voorstellingen of het organiseren van andere (kleinschalige) evenementen wordt als waardevol beschouwd. Daar wordt nog aan toegevoegd dat bij inbreiding en herontwikkeling moet worden gekeken naar het behoud van bestaande gebouwen,

1.2.2 Groen Het huidige beleid Ook het belang van groen ligt vast in Oegstgeester beleid. Zowel in de bomenverordening (2019) als in het (verouderde) groenbeleid5 wordt waarde van het groen in het dorp en de toegevoegde waarde ervan aan de kwaliteit van de leefomgeving onderschreven. De bomenverordening onderstreept de rol van bomen daarin. De gemeente wenst meer betrokkenheid van inwoners in het kiezen van boomsoorten in de eigen woonomgeving, en inwoners ook beter te informeren over het bomenonderhoud en -beheer. Daarbij wordt gezocht naar een “duurzaam, divers en evenwichtig bomenbestand”, waarbij waardevolle bomen beschermd moeten worden én de groeiomstandigheden van bomen verbeterd moeten worden. Tot slot beschrijft het groenbeleid dat het verbinden van groengebieden bijdraagt aan een betere beleving. Een samenhangend geheel, waarbij niet per se wordt vastgehouden aan vroegere structuren, draagt bij aan zowel een betere ruimtelijke, recreatieve en ecologische functie. Een integraal waterketenplan, zoals in het duurzaamheidsprogramma6 wordt genoemd, zou die ecologische functie, maar ook de klimaatadaptieve functie, verder kunnen borgen.

In hetzelfde programma wordt ook gesproken over het verder vergroenen van Oegstgeest, bijvoorbeeld door het tegengaan van versteende tuinen (operatie steenbreek), het vergroenen en verblauwen van schoolpleinen, onderzoeken of Tiny Forests kunnen worden ingepast en natuurinclusief te bouwen.

Groenbeleid 2011 – 2015: ‘Kansen voor het groen in Oegstgeest’ (2011) 6 Uitvoeringsprogramma: ‘Impuls Duurzaam Oegstgeest’ (2018) 5

11

1

Resultaten van de participatie Participanten onderschrijven unaniem de waarde van het groen, net zoals bij erfgoed. Inwoners en maatschappelijke organisaties roemen Oegstgeest om de landgoederen (Poelgeest, Endegeest), de Klinkenbergerplas, het Bos van Wijckerslooth en de verbindingen naar Warmond en de Kagerplassen, het strand en de duinen. De recreatieve functie wordt hierbij veel genoemd: het groen nodigt uit tot het doen van ommetjes en buiten zijn. Meer mogelijkheden hiertoe worden gezien door het toevoegen van wandelroutes, en bij Park Landskroon zou recreatieve waarde kunnen worden toegevoegd in de vorm van een kinderboerderij, theehuis en een klimbos. Wat betekent het groen in Oegstgeest voor u? 36 van de 37 mensen hebben deze vraag beantwoord.

1

Ik benut het vooral op te bewegen: te fietsen, wandelen, of mijn hond uit te laten 50,0%

2

Ik waardeer het omdat het flora en fauna een thuis geeft 27,8%

3

Ik vind het vooral mooi 13,9%

4

Ik gebruik het vooral om verkoeling te zoeken op warme dagen 5,6%

5

Weet ik niet 0,0%

6

Andere 2,8%

Figuur 4. Participatie opbrengst: de betekenis van groen.

In de toekomstdialogen wordt ook de waarde van het groen als ecologische structuur aangehaald. Zo is de functie van de Elsgeesterpolder als weidevogelgebied er één om te koesteren, en wordt de waarde van het verbinden van groen benadrukt. Dit draagt bij aan de biodiversiteit en klimaatadaptatie, voornamelijk in de vorm van wateropslag en verkoeling. Verschillende participanten noemen in deze gesprekken de mogelijkheid om het beheerbeleid aan te scherpen: door het laten verwilderen van groen op een aantal plekken wordt verder bijgedragen aan de biodiversiteit. Dit zou bijvoorbeeld aan de oevers van de Haarlemmertrekvaart, Oegstgeester kanaal en bij sloten kunnen gebeuren, zonder het gebruik van het

groen en de omliggende openbare ruimte al te veel te belemmerd wordt. Bovendien wordt door aanleg van natuurvriendelijke oevers positief bijgedragen aan de waterkwaliteit.

Parel: Klinkenbergerplas “Rust en natuur binnen loopafstand.“

Parel: Bos van Wijckerslooth “Heerlijke rust in een minibos middenin het dorp. Erg belangrijk ook om dit te behouden als losloopgebied voor honden. Daarvan zijn er al niet veel en er zijn toch veel hondeneigenaren in Oegstgeest.“

Puinhoop: Rotonde Leidse Buurt “Slechte ruimtelijke kwaliteit van de belangrijkste entrees“ Figuur 5. Participatie opbrengst: “parels en puinhopen” op kaart

Participanten roepen op om het groene karakter van Oegstgeest te beschermen. In de toekomstdialogen wordt hierbij benoemd dat dit ook vraagt om het ruimte bieden aan bomen, waarbij voldoende ruimte wordt gegeven aan de wortels. Dit heeft dus invloed op het ruimtebeslag in de ondergrond. Extra ruimte voor groen zou ook gevonden kunnen worden door vergroening van tuinen te stimuleren, of groen toe te voegen op (maatschappelijke) daken. Tot slot geven zij aan dat Oegstgeest natuurinclusief zou moeten bouwen, waarbij wel wordt onderstreept dat Oegstgeest op een gegeven moment vol is. Bij het bijbouwen van huizen wordt ook beslag gelegd op de ruimte in de vorm van meer behoefte aan infrastructuur, parkeermogelijkheden, opwekking van duurzame energie, etc. Inwoners vinden over het algemeen ook dat bijbouwen in Oegstgeest niet ten koste moet gaan van het groene karakter van het dorp, waarbij expliciet wordt genoemd dat dit vraagt om duidelijke keuzes welk groen bescherming verdiend.

12

1 1.3 Conclusies

De verhaallijn over de historie, het erfgoed en het groen in Oegstgeest worden door de participanten onderschreven. De waarden worden herkend en voorzien van concrete voorbeelden. Deze zijn grotendeels in lijn met het vigerende beleid. Wel dragen met name de maatschappelijke organisaties verschillende mogelijkheden aan tot verbetering en aanscherping. Tot slot geven participanten in bredere zin aan dat de historie, het erfgoed en het groen (mede) maken dat Oegstgeest een fijne en bijzondere plek is om te vertoeven. De gemeente wordt dan ook opgeroepen duidelijke keuzes te maken en belanghebbenden, zowel inwoners als publieke- en marktpartijen, te informeren over de waarde ervan, om dit te behouden. Naast het maken van keuzes roepen participanten op om dit ook daadwerkelijk om te zetten in acties, waar zij een aantal concrete handvatten voor bieden. Dit vinden de kinderen van Oegstgeest Oegstgeester kinderen laten weten dat ze het groen – de natuur en de bomen – erg belangrijk vinden. “Het is mooi en gezond.” Daarbij maken ze zich wel zorgen over het vele afval: ze vinden dat er veel plastic ligt. “Extra prullenbakken die het afval wegzuigen” wordt als suggestie gegeven, maar ook meer gewone prullenbakken in de wijk en het groen zouden kunnen helpen. In de bossen zouden veel kinderen graag een klimbos zien, of een mountainbike parcours of crossfitbaan.

In elk geval een plek om buiten te sporten, ook voor kinderen. Verder vinden veel kinderen het belangrijk dat er veel dieren zijn. Hierbij wordt getekend en verteld over meer kinderboerderijen, bijen, vlinders, ezels, herten en konijnen, maar ook over zwarte tijgers, flamingo’s en apen. We moeten in elk geval goed voor de natuur zorgen, vinden ze.

13

2

2. Oegstgeest, fijn wonen en leven

Oegstgeest staat al jaren hoog op de lijstjes van meest prettige woongemeenten in Nederland. Niet gek: Oegstgeest is een dorp tussen stad en strand, gunstig gelegen in de regio. Een dorp met alle stedelijke voorzieningen binnen handbereik. Het ontstaan van Oegstgeest voert ver terug. Er zijn aan de Rijnoever restanten van een brug gevonden die stammen uit de periode tussen 500 en 700 na Christus. Alhoewel onbekend of Oegstgeester grond in de gehele periode hierna bewoond is geweest, stond in de negende eeuw op de locatie van het Groene Kerkje een door Willibrord gewijde kerk. Het Oegstgeest van nu is ontstaan als een boerendorp. Langs de Rijn ontstond nijverheid en werd uit de kleigronden de Oegstgeester dakpan vervaardigd. Later ontstonden landgoederen op de hoger (en droger) gelegen strandwallen – nu veelal onderdeel van de provinciale erfgoedlijn De Landgoederenzone (zie verhaallijn 1). Later ontwikkelde Oegstgeest zich als een bloembollengemeente, waar in de vorm van schuren en boerderijen nog altijd restanten van zichtbaar zijn. Weer later vestigden GGZ-instellingen zich in Oegstgeest en ontstonden Villawijken (zoals het Wilhelminapark en het Oranjeperk) voor forenzen, werkend in Leiden en Den Haag.

Deze structuren maken Oegstgeest zoals we het dorp nu kennen: rustige straten met statige woningen, ruim opgezette woonwijken, oude boerderijen, mooie landhuizen en chique villa’s. Hoogbouw is, op het centrum-gebied en Nieuw Rhijngeest na, weinig te vinden. Naast prettige woon- en winkelvoorzieningen, kent Oegstgeest een rijk aanbod aan sport en cultuur: zo zijn er meer dan 20 sportverenigingen. Binnen het dorp, maar ook in het aangrenzende Leiden. Verder is De Kempenaerstraat niet alleen voor Oegstgeestenaren een aantrekkelijke luxe winkelstraat, maar deze trekt mensen uit de gehele regio. Ook voor de eigen behoefte is er voldoende winkelaanbod in winkelcentra zoals Nieuw Rhijngeest of Lange Voort en daarnaast zijn de werkgebieden in Oegstgeest vertegenwoordigd in het Bio Science Park en De Boeg. Oegstgeest is verbonden met de regio: vele Oegstgeestenaren werken in omliggende steden als Den Haag en Leiden, maar ook de rest van de Randstad is eenvoudig te bereiken door de

uitvalswegen (A4, N206) en het Centraal Station van Leiden. Het werkaanbod is breed en groot, en ook qua opleiding hebben (jonge) Oegstgeestenaren verschillende opties: een groot aanbod lagere scholen en een middelbare scholen in het eigen dorp, maar wederom ook verschillende opties in Leiden. Bovendien is in de regio een ruim aanbod aan middelbaar- en hoger beroepsonderwijs en universitaire opleidingen. Deze verbondenheid en scala aan opties maakt de economische positie van Oegstgeest sterk. Kortom, wonen, werken, sporten, ouder worden en je ontwikkelen – kortgezegd, leven – in Oegstgeest is fijn.

2.1 Opgaven & dilemma’s Hoe kunnen we deze prettige situatie behouden en waar nodig verbeteren? En voor wie willen we dat doen? Regionaal zijn er afspraken gemaakt om invulling te geven aan de landelijke woningbouwopgave, wat neer komt op zo’n 1.200 extra woningen in Oegstgeest tot 2030. Dit behelst een mix van dure, middeldure en woningen in het sociale segment.7 De vraag is waar en hoe deze woningbouwopgave ingepast kan worden. Hierbij hebben we ook te maken met ontwikkelingen als vergrijzing, en de behoefte die deze doelgroep heeft op het gebied van wonen en nabijheid van voorzieningen en het langer zelfstandig thuis wonen. Hetzelfde geldt voor starters of mensen met een kleinere beurs. En willen we bij nieuwbouw naast wettelijke ook nog extra randvoorwaarden meegeven voor de duurzaamheidsopgaven zoals klimaat en energie?8 Deze groepen inwoners hebben naast verschillende woonwensen ook andere behoeften met betrekking tot voorzieningen. Wanneer een verschuiving in demografie/doelgroepen plaatsvindt, zou er ook een veranderende behoefte aan (typen) voorzieningen kunnen zijn. Dit heeft ook betrekking op bijvoorbeeld sportvoorzieningen en cultuur, voorzieningen waar de hoogopgeleide en veelal gezonde (sportende) Oegstgeestenaar graag gebruik van maakt.9

Woonvisie Oegstgeest 2020-2030: ‘Samen verder bouwen aan karakter en kwaliteit’ (2020) 8 Uitvoeringsprogramma: ‘Impuls Duurzaam Oegstgeest’ (2018) 9 Zie inwonersenquête 2019 7

14

2

Tot slot is de verbinding van de regio met Oegstgeest, en daarmee de bereikbaarheid van Oegstgeest een groot goed. Maar hoe gaan we om met de toename van verstedelijking in de regio en het effect daarvan op de bereikbaarheid van Oegstgeest? Willen we nieuwe vormen van mobiliteit proactief een plek geven, zoals elektrisch rijden (met de daarbij behorende laadinfrastructuur) en deelmobiliteit? Of juist fietsers en voetgangers meer ruimte geven?

2.2 Wat vindt Oegstgeest? 2.2.1 Wonen en woningbouw Huidig beleid In 2020 werd de Woonvisie10 vastgesteld. Hierin staat opgenomen dat de (landelijke) verwachte groei van de woningbehoefte betekent dat in Oegstgeest voor 2030 1.200 woningen worden toegevoegd. Dat dat moet gebeuren met oog voor het dorpse en groene karakter (zie verhaallijn 1) is daarbij een belangrijke notie. Ook staat beschreven dat “Waar we bouwen, bouwen we voor de huidige en toekomstige (instromende) inwoners van Oegstgeest”. De woonvisie geeft aan dat bij nieuwbouwplannen een aandeel middeldure huur (of betaalbare koop) van 25% verplicht is evenals een aandeel van 25% in de sociale huur. Een groot deel van deze 1.200 woningen is al gepland en deels gerealiseerd, voornamelijk in Nieuw Rhijngeest. De woonvisie is een nadere Oegstgeester uitwerking van regionale afspraken over de woningbouwopgave, verwoord in de Toekomstvisie Leidse Regio 2027 en Hart van Holland.11 Ook in dit regionale verband wordt vanzelfsprekend gekeken naar de wijze waarop men als regio samen wil optrekken aangaande het woningbouwprogramma. In beide stukken staat opgenomen dat aandacht voor historie en groen van belang is, ingezet wordt op verdichting en transformatie (inbreiding) en voor uiteenlopende budgetten, inclusief sociale huur.

In de Omgevingsvisie Hart van Holland wordt daarbij beschreven dat verstedelijking met name langs de Rijn kan plaatsvinden: nu al te zien in NieuwRhijngeest aan de Oegstgeester, en het Duyfrak aan de Katwijkse oever (NB: in de nu in voorbereiding zijnde Concept- Omgevingsagenda Hart van Holland is verstedelijking op de as Katwijk-Leiden-Alphen voorzien). Als het gaat om het verduurzamen van dit woningaanbod, staat in het duurzaamheidsprogramma12 de ambitie opgenomen

om in 2050 Energieneutraal te zijn. Dit vraagt om isolatie van gebouwen, het opwekken van duurzame elektriciteit en het aanboren van duurzame alternatieven voor warmte. Dit laatste wordt nader uitgewerkt in de Transitievisie Warmte, die op dit moment in concept gereed is (zie deel A, Hoofdstuk 2). Resultaten van de participatie Participanten geven aan dat het fijn wonen is in Oegstgeest: het groen in en om de wijken wordt daarbij vaak als reden aangehaald. Daarnaast geven inwoners aan dat de nabijheid van Leiden, het strand, de duinen en de Kagerplassen, maar ook de verbindingen met Schiphol, Den Haag en Amsterdam, waardevol zijn. De nabijheid van Schiphol en de A44 wordt overigens ook als aandachtspunt gedeeld: geluidsoverlast en veranderende vliegroutes zouden de leefbaarheid negatief kunnen beïnvloeden, geven participanten aan. Op de vraag of het woningaanbod van Oegstgeest nu goed is, wordt wisselend geantwoord. Een kwart van de respondenten geeft aan dat het precies goed is, maar zorgen worden gedeeld over de betaalbaarheid en een woningaanbod voor starters en ouderen. Opties als een zelfbewoonverplichting worden genoemd, maar ook het bouwen van levensloopbestendige woningen en het realiseren van hofjes voor ouderen, zijn gedane suggesties.

In de toekomstdialogen zijn ook de maatschappelijke organisaties wisselend in de reactie over het huidige woningaanbod: enkelen geven aan dat het belangrijk is om bij te blijven dragen aan de woningbouwopgave en bieden mogelijke oplossingen daarvoor, maar anderen benadrukken dat Oegstgeest vol is. Vergrijzing is daarbij wel een belangrijk aandachtspunt. Bovendien roepen organisaties op om goed te blijven kijken naar het aanbod voor specifieke doelgroepen, zoals thuiswonende senioren of mensen met behoefte aan een prikkelarme woonomgeving. Het belang om woningen te verduurzamen wordt door het overgrote deel van de participanten begrepen en onderschreven. Daarbij is de Woonvisie Oegstgeest 2020-2030: ‘Samen verder bouwen aan karakter en kwaliteit’ (2020) 11 Omgevingsvisie 2040: Hart van Holland (2017) 12 Uitvoeringsprogramma: ‘Impuls Duurzaam Oegstgeest’ (2018) 10

15

2

betaalbaarheid daarvan één van de grootste zorgpunten plus het feit dat bestaande woningen soms lastig (of alleen met ingrijpende maatregelen) te verduurzamen zijn. Ook wordt uit de antwoorden van participanten duidelijk dat er op dit vlak nog veel onduidelijk is voor Oegstgeester inwoners. Een deel geeft aan dat zij zelf al maatregelen treffen om te verduurzamen, waarbij isolatie en zonnepanelen veelgenoemd worden.

“Vernieuw het skatepark“

“Toekomstige bebouwing op Almondehoeve?“

“Verkeersveiligheid verbeteren in Clinckenburg “

“Hofjes realiseren in Oegstgeest?“

“Aanpak verkeer Rhijngeesterstraatweg en Dorpsstraat“

“Vernieuw het skatepark“

“ ‘Adopteer een bankje’ introduceren“

Figuur 6. Participatie opbrengst: ideeën op kaart

2.2.2 Voorzieningen Huidig beleid Er is op dit moment verouderd beleid aangaande de voorzieningen in Oegstgeest.14 Wel staat in de Toekomstvisie Leidse Regio 2027 als doelstelling opgenomen dat voorzieningen mee evolueren met de behoeften van de inwoners in de regio. Dit betekent dat alle voorzieningen toegankelijk moeten zijn voor de doelgroepen en flexibel om in te kunnen spelen op veranderingen. Daarnaast is spreiding van voorzieningen wenselijk. De regionale omgevingsagenda Hart van Holland onderschrijft deze behoefte aan een complementair en verspreid aanbod. Dit regionale beleid is echter (nog) niet vertaald naar Oegstgeest.

14

Lokale economische agenda Oegstgeest 2014-2016 (2014)

16

2

Resultaten van de participatie Oegstgeestenaren geven over het algemeen aan tevreden te zijn met de voorzieningen. Wel zou een groot deel van de participanten graag meer horeca in het dorp zien. Hiervoor zijn geen concrete locaties genoemd. Het voorzieningenniveau hangt samen met het vestigingsklimaat in Oegstgeest, waarover in verhaallijn 3 meer beschreven staat. Verder benoemen inwoners dat de voorzieningen in Leiden zodanig dichtbij zijn, dat het aanbod erg rijk is. Dit heeft bijvoorbeeld betrekking op de genoemde horeca, maar ook op sportclubs, culturele verenigingen en andere vormen van samenkomen. Dit type voorzieningen draagt bij aan de sociale cohesie en tegengaan van eenzaamheid (zie verhaallijn 3), waardoor maatschappelijke organisaties oproepen om goed te blijven monitoren of alle doelgroepen worden voorzien in hun behoeften. De vergrijzing vraagt volgens participanten om aandacht voor voorzieningen die deze oudere doelgroep nodig heeft. Belangengroepen geven aan dat er bijvoorbeeld meer rustpunten tussen woonvoorzieningen voor ouderen en winkelvoorzieningen kunnen worden toegevoegd, in de vorm van bankjes op straat. Daarnaast wordt in de toekomstdialogen naar voren gebracht dat vergrijzing ook vraagt om aandacht voor valpreventie op straat.

“Meer culturele events, straattheater, meer kunst in de gebouwde omgeving, meer horecavoorzieningen (mag ook pop-up op verschillende plekken)” “Betere avondhoreca voorziening, meer betaalbare winkelruimte (huren liggen erg hoog)” “Ik denk dat er voor iedereen wel wat wils is” “In Oegstgeest wonen veel, soms eenzame, ouderen. De Welzijnsvoorzieningen bestaan nu wel, maar moeten minimaal zo blijven, zo niet uitbreiden, ook na de aanbestedingen’’

2.2.3 Mobiliteit Huidig beleid In regionale beleidsstukken is veel aandacht voor mobiliteit en bereikbaarheid (zie ook deel B, hoofdstuk 4). Zo staat in de Toekomstvisie

Leidse Regio 2027 opgenomen dat men regionaal wil inzetten op het verduurzamen van mobiliteitsmodaliteiten, verbindingen optimaliseren en het aanleggen van betere fiets- en wandelnetwerken ten behoeve van recreatie. Ook Hart van Holland (2017) spreekt van “voortreffelijke bereikbaarheid, zonder dat de leefomgeving eronder lijdt”. Kernwaarden uit deze regionale omgevingsagenda zijn ‘compleet’, ‘sterk’ en ‘open’, waarbij snelle verbindingen binnen de regio belangrijke dragers zijn. Zo kunnen economische, maatschappelijke en culturele voorzieningen in verschillende gemeenten complementair zijn en maakt een bereikbare regio ook een sterke regio door een goede werkgelegenheid. In het Oegstgeester duurzaamheidsprogramma wordt de ambitie om vervoer te verduurzamen onderschreven. Het toevoegen van laadpalen in de openbare ruimte, duurzaam OV en fietsverkeer stimuleren zijn daarbij concrete maatregelen. Verder wordt in de Parkeernota15 ook genoemd dat een aanvullend laadpalenbeleid in Oegstgeest wenselijk is, en gezocht moet worden naar geschikte locaties voor (snel)laadvoorzieningen. Verder zorgt de verwachtte toename van het gebruik van (elektrische) fietsen voor een behoefte aan parkeerbeleid en -normen voor fietsen en scooters. In deze nota staan voornamelijk behoeften aan verdergaand beleid opgenomen, wat nog niet nader is uitgewerkt.

Resultaten van participatie Inwoners vinden de ligging en bereikbaarheid van Oegstgeest een groot goed. “Alles is dichtbij”, wordt genoemd als grote waarde. Dat dit op punten ook zorgt voor druk op de leefbaarheid door o.a. geluidsoverlast door de A44 en Schiphol, wordt ook aangegeven. Tegelijkertijd maakt Oegstgeest graag gebruik van de auto, terwijl ook wordt aangegeven dat het mooi zou zijn als er wat minder auto’s door het dorp razen. Wanneer gebruik gemaakt wordt van het OV, is dit voornamelijk vanaf het centraal station van Leiden, waar men naartoe gaat op de fiets. Deze actieve mobiliteit is wat betreft Oegstgeestenaren belangrijk voor het leefbaar houden van het dorp. Na actieve mobiliteit ligt de voorkeur bij inzetten op meer OV gebruik, wat gestimuleerd kan worden door het verhogen van de frequentie naar Leiden CS.

15

Parkeernota 2021 Gemeente Oegstgeest (2021)

17

2

Wat waardeert u het meest in het wonen en leven in Oegstgeest? 41 van de 41 mensen hebben deze vraag beantwoord.

De nabijheid van het strand 56,1%

1 Mijn eigen buurt

56,1%

2 De nabijheid van Leiden

53,7%

3

haltes, met goede fietsparkeervoorzieningen. Dit zou ruimte opleveren, wat wellicht kan bijdragen aan het verder vergroenen van Oegstgeest. Deze ‘hub-vorming’ wordt ook gerelateerd aan logistiek. Ervaren wordt dat het vrachtverkeer is toegenomen, wat door het plaatsen van hubs buiten het dorp opgelost zou kunnen worden. Waar dit precies zou moeten landen, is niet aangegeven. Onze mobiliteit zal onafhankelijk van fossiele brandstoffen moeten worden. Daarnaast kost eigen bezit van vervoermiddelen zoals de fiets en de auto veel (openbare) ruimte.

4

De voorzieningen (winkels, scholen, sportclubs, etc.) 43,9%

5

De ligging in de randstad 31,7%

6

Weet ik niet 0,0%

1

7

Ander 0,0%

2

Waarop moet Oegstgeest inzetten? 58 van de 58 mensen hebben deze vraag beantwoord.

c. Stimuleren fietsen en lopen

a. Elektrisch vervoer

Elektrische bussen moeten worden opgeladen, en dit vraagt om ruimte. Busverbindingen naar Katwijk, Noordwijk en Warmond lopen vanuit Leiden dwars door Oegstgeest heen, en daarmee komt waarschijnlijk ook een deel van het laad-vraagstuk in Oegstgeest te liggen. Deze route zorgt er echter ook voor dat Oegstgeest profiteert van een relatief hoge frequentie aan busverbindingen, anders dan dus wordt ervaren door inwoners. Verder wordt opgeroepen om te bekijken of het aantal haltes in Oegstgeest verminderd kan worden, en vervangen door minder maar kwalitatief betere

53,4% b. Openbaar Vervoer

Figuur 7.

In de toekomstdialogen werd door maatschappelijke organisaties en omliggende gemeenten een iets ander beeld geschetst. De druk op de N206 en A44 is hoog en de toegangswegen van Oegstgeest zijn vaak onoverzichtelijk en druk. Op de fiets moet op verschillende plekken goed worden uitgekeken: langs de Rijnzichtweg, de rotonde bij de Willibrordkerk en langs de Geversstraat bijvoorbeeld deel je het fietspad met de auto’s. Door een toename van elektrische fietsen zorgt dit voor extra gevaarlijke routes: bij inhalen zwaait een fietser flink uit op de Geversstraat, bijvoorbeeld. Elektrificatie van het OV is daarnaast een ontwikkeling waar Oegstgeest goed naar moet kijken, wordt in één van de toekomstdialogen aangegeven.

82,8%

39,7%

3

4

d. Inzetten op deelmobiliteit 13,8%

5

f. Weet ik niet 6,9%

Figuur 8. Participatie opbrengst: mobiliteit van de toekomst

2.3 Conclusies Het is fijn wonen en leven in Oegstgeest: daar is men het over eens. Als Oegstgeest wil men bijdragen aan de woningbouwopgave en de verduurzaming van het woningaanbod, maar onder participanten wordt het extra toevoegen van woningen vooral als bedreiging gezien. Eigenlijk willen participanten Oegstgeest vooral houden zoals het is, waarbij wel wordt aangegeven dat het belangrijk is dat wonen in Oegstgeest ook voor starters en ouderen betaalbaar blijft. Hoe dit precies zou kunnen, is niet uit de participatie opgehaald. Wel geven maatschappelijke organisaties aan dat het toevoegen van woningen voor specifieke doelgroepen om aandacht vraagt. Men is tevreden over het voorzieningenniveau van Oegstgeest, ook door de nabijheid van de stad. Voor ouderen worden wel wat concrete verbeterpunten opgehaald. Verder wordt aangegeven dat meer horeca wenselijk zou zijn, waarbij geen concrete locaties worden genoemd.

18

2

Het al dan niet toevoegen van horeca hangt samen met het vestigingsklimaat in Oegstgeest, waarover in verhaallijn 3 meer geschreven staat. Het zou goed zijn om wat betreft voorzieningen en economie nieuw beleid te ontwikkelen. Kijkend naar mobiliteit is er vooral veel regionaal beleid waaraan Oegstgeest zich gecommitteerd heeft. In de Parkeernota worden wel suggesties gedaan om beleid op met name de verduurzaming van mobiliteit en het inzetten op fietsgebruik te ontwikkelen. Uit de participatie blijkt dat participanten erg veel waarde hechten aan de verbondenheid met de regio, en binnen de dorpsgrenzen liever minder auto’s zien. Dit is in lijn met het regionale beleid, maar kent nog geen concrete planvorming binnen de gemeente (zie ook deel B, hoofdstuk 4). Dit vinden de kinderen van Oegstgeest De meeste kinderen vinden het heel fijn om in Oegstgeest te wonen. Er hoeven geen nieuwe huizen bij, wat hun betreft. Ze zien liever meer groen en extra speelruimte. Die speelruimte zouden ze vooral graag zien in de vorm van plekken om buiten te sporten: een omheind voetbalveldje op kunstgras zodat de bal niet weg kan, of een plek waar altijd gehockeyd of gekorfbald kan worden. Een goede gamehal is ook een veelgenoemde optie – maar dan wel met zonnepanelen. Kinderen willen ook graag meer speeltuinen voor oudere kinderen, “bijvoorbeeld vanaf 10 jaar en geen kleuter-speeltuinen”.

De grootste glijbaan van Europa, draaimolens en gigantische trampoline parken worden als mogelijkheden genoemd, maar ‘gewoon’ wat hogere glijbanen en klimrekken zijn kunnen ook. De leerlingen vinden dat in 2030 eigenlijk geen enkele auto meer op benzine of diesel moet rijden. Magnetische auto’s en bussen zijn de oplossing, “maar elektrisch mag ook”. Handig om daar direct wat zonnepanelen bij te plaatsen, wordt geopperd. Sommige kinderen vinden het gebruik van auto’s helemaal overbodig, “want het is onsportief en je kunt veel beter fietsen”.

19

3

3. Oegstgeest, vitaal & verbonden in de toekomst

Oegstgeest staat in verbinding. Fysiek, van oudsher als knooppunt tussen Den Haag en Haarlem, waarbij iedereen langs de brug in de Dorpsstraat kwam. Dit zie je nog altijd terug in de hoger gelegen wegprofielen – de strandwallen. Verder is de Rijn al eeuwen een belangrijke verbinding over het water, evenals het feit dat de trekvaart en de aanleg van het Oegstgeesterkanaal in 1840 een regionaal evidente functie speelden. Hetzelfde geldt voor de tram van Leiden naar Katwijk en Haarlem. Zowel de rivier en kanalen als de oude tramlijnen zijn – die laatste in de vorm van brede straatprofielen op de Rhijngeesterstraatweg en de Rijnzichtweg – vandaag de dag nog zichtbaar. De verbinding is ook terug te zien in de sociale component. Oegstgeest heeft een geschiedenis in de relatie met (geestelijke) gezondheidszorg, en zorg voor elkaar. Denk aan de Geesten en het Centrum ’45. Bovendien spelen de kerken al sinds de komst van Willibrord in Oegstgeest een verbindende functie; ook die kerken zijn natuurlijk nog altijd herkenbaar en zichtbaar in het dorp. Zo heeft het dorp sterke onderlinge sociale structuren en is er veel eigen initiatief op dat gebied. Oegstgeest speelt deze rol overigens júist door de gunstige ligging, vlakbij voorzieningen als ziekenhuizen en onderzoeksinstituten. Hetzelfde geldt voor de verbinding van Oegstgeest met wetenschap, kennis en cultuur.

Boerhaave als historisch voorbeeld, en nu de vele Oegstgeestenaren die studeren of werken in/aan het BioScience Park of de Leidse Universiteit. Oegstgeest wordt gezien als een intellectueel dorp, met relatief veel hoogopgeleide inwoners en expats. Oegstgeest is altijd aan verandering onderhevig geweest, zoals ook in eerdere verhaallijnen beschreven.16 Die veranderingen, met een continue verbinding met elkaar en de regio maken Oegstgeest mede tot wat het nu is: een karakteristiek dorp in een sterk verstedelijkte regio, groen en met ruimte. Ook heeft Oegstgeest een sterke economische positie, met inwoners die in hoogwaardige kennisnetwerken opereren.

3.1 Opgaven en dilemma’s Verandering is van alle tijden, en ook de komende jaren zullen er allerlei factoren zijn die invloed hebben op Oegstgeest. De woningbouwopgave en vergrijzing zijn al genoemd. Het toenemende belang van burenhulp en burgerinitiatieven om het langer

thuis blijven wonen te ondersteunen, is daarin van belang. Ook kan gekeken worden naar het beter faciliteren van ontmoetingen en het tegengaan van eenzaamheid – een andere belangrijke opgave in Oegstgeest.17 Maar denk ook aan landelijke/mondiale opgaven als klimaatverandering en de energietransitie. Alhoewel Oegstgeest op het moment weinig hittestress kent, mede door het vele groen, is klimaatadaptatie een opgave die voor heel Nederland van invloed is. Langere perioden van droogte, extreme hitte en neerslag vragen om het zorgvuldig inrichten van de openbare ruimte. Opwekking van duurzame energie, de warmtetransitie van aardgas naar duurzame bronnen: ook dit zijn allemaal ontwikkelingen die in Oegstgeest inpassing kunnen – en in sommige gevallen moeten – vinden.18 Op dit moment heeft Oegstgeest een sterke economische positie. Veranderende demografie met de daarbij behorende verandering aan benodigde voorzieningen kan het vestigingsklimaat voor ondernemers in Oegstgeest negatief beïnvloeden. En dat terwijl het vestigingsklimaat in bredere zin een belangrijke component is om de economische positie sterk te houden, en de voorzieningen in het dorp vitaal. De verbinding met hoogwaardige kennisnetwerken zorgt voor werkgelegenheid en ontwikkelmogelijkheden in Oegstgeest.

Op dit moment vestigen onderzoekers die bijvoorbeeld in het BioScience Park werken zich graag in Oegstgeest, ook expats. Een internationale school heeft de wens zich in Oegstgeest te vestigen, dit zou voor de expat groep aantrekkelijk zijn. Ook dit geeft de economische positie van Oegstgeest een impuls. Vraag is of de gemeente dit actief wil stimuleren, of slechts faciliteert als er een initiatief komt.

3.2 Wat vindt Oegstgeest? 3.2.1 Verduurzaming, energie en klimaat Huidig beleid Het Duurzaamheidsprogramma (Uitvoeringsprogramma ‘Impuls Duurzaam Oegstgeest’ d.d. 18 december 2018) is in Zie Dorpsgenese d.d. 30-03-2020 Zie inwonersenquête 2019 18 Uitvoeringsprogramma: ‘Impuls Duurzaam Oegstgeest’ (2018) 16 17

20

3

verschillende eerdere verhaallijnen aangehaald: de ambitie van Oegstgeest om in 2050 CO2 neutraal te zijn. In de periode daarna is flink doorgewerkt om de invulling hiervan, en daarmee ook de invulling van het Klimaatakkoord, verder uit te werken. Op het moment van schrijven van dit ambitiedocument is de Regionale energiestrategie (RES) en de Transitievisie Warmte (TVW) in besluitvorming gebracht. In het duurzaamheidsprogramma staat opgenomen dat Oegstgeest verantwoordelijkheid wil nemen voor verduurzaming en daarom de uitwerking van genoemde beleidsdocumenten op zich neemt, en daarnaast ervaring opdoet door deze opgave te integreren in de omgevingsvisie. De Toekomstvisie Leidse regio 2027 onderschrijft deze ambitie: “als welvarende kennisregio lopen we voorop in duurzaamheid”. Hierbij staat opgenomen dat stedelijke verdichting en transformatie moet gebeuren op een duurzame manier. Resultaten van participatie Participanten begrijpen en onderschrijven de noodzaak om te verduurzamen. Men ziet dat aanpassingen nodig zijn om verdere klimaatverandering tegen te gaan en begrijpt de urgentie. Hierbij wordt dan vooral gesproken over duurzame energieopwekking en energiebesparende maatregelen. Waar zou u op in willen zetten als het gaat om het verduurzamen van Oegstgeest? 20 van de 20 mensen hebben deze vraag beantwoord.

Meer groen (voor waterberging en vergroening) 1

85,0%

Men ervaart de klimaatverandering ook, in de vorm van heftige regenbuien en perioden van droogte. Hierbij wordt vaak het groene karakter van Oegstgeest aangehaald, vooral in relatie tot de verkoelende werking ervan. Het behouden van dat groen wordt dan ook aangemerkt als belangrijk. Men vindt het belangrijk dat verduurzaming gebeurt met oog voor de omgeving, de natuur en recreatiewaarde. Zorgdragen voor de biodiversiteit wordt daarbij ook in de toekomstdialogen als belangrijk aandachtspunt genoemd. Als het gaat om de energie- en warmtetransitie vindt men de betrouwbaarheid en betaalbaarheid belangrijke waarden. Het inzetten op zon op daken vindt men passen bij Oegstgeest, maar voor grootschalige energie opwekking ziet men eigenlijk geen ruimte in het dorp. Er zijn nog veel vragen als het gaat om het aardgasvrij maken van de woning. Welke effecten heeft dat, wat moet er gebeuren en welke kosten brengt dat met zich mee? Zowel inwoners als deelnemers aan de toekomstdialogen vragen zich af hoe de gemeente zelf werkt aan verduurzaming van de gebouwen en het benutten van maatschappelijke daken voor zonnepanelen. Verder geeft man aan graag financieel geholpen te willen worden bij de verduurzaming van hun woning.

Tot slot geven inwoners enkele ideeën om verduurzaming en circulariteit te bevorderen: meer kringloopwinkels en winkels voor tweedehandskleding, en circulair bouwen worden genoemd.

Isoleren van huizen 40,0%

2

“Waterberging? Je kunt beter een tegeltax invoeren om verstening tegen te gaan. Zorg voor diversiteit in groenvoorziening zodat biodiversiteit kan toenemen”

Zonnepanelen op daken 40,0%

3

4

Meer inzetten op openbaar vervoer 30,0%

5

Routes voor langzaam vervoer (fietsen en wandelen) verbeteren 25,0%

6

Laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer aanleggen 15,0%

7

Weet ik niet 0,0%

8

Andere 10,0%

“Warme winters, hete zomers, wateroverlast na flinke regenbuien, droogte in de zomer.”

3.2.2 Gezondheid, vitaliteit en verbinding Huidig beleid In het beleidsstuk Samen Oegstgeest19 staan maatregelen opgenomen om de sociale cohesie in Oegstgeest te verbeteren en onder andere de eenzaamheid te verminderen. In dit beleidsstuk staat 19

Samen Oegstgeest 2021 – 2024 (2021)

Figuur 9. Participatie opbrengst: verduurzamen van Oegstgeest

21

3

omschreven dat het daarbij belangrijk in te zetten op betrokkenheid van inwoners en partners, te focussen op preventie en samenwerking en gebiedsgericht te werken. Kijken naar wat nodig is. In de Toekomstvisie Leidse regio 202720 staat het belang van een fijne woon- en leefomgeving beschreven: het helpt ons gezond en vitaal te houden. Actieve beweging en sociale interactie moet ook worden gestimuleerd door herinrichting van openbare ruimte, waarbij voor iedereen mogelijkheden moeten zijn. “Iedereen telt mee en doet mee in onze samenleving.” Deze punten worden onderschreven in de Landelijke nota Gezondheid.21 In deze nota staat bovendien dat de invoering van de omgevingswet ruimte biedt om de waarde van de fysieke leefomgeving voor mentale en fysieke gezondheid te benutten. In de nota staat specifiek genoemd dat vitaal ouder worden een belangrijk aandachtspunt is; het verleiden van ouderen om een gezonde(re) leefstijl te hanteren is een belangrijk doel. Opbrengst uit participatie De meerderheid van de respondenten ervaart dat er voldoende ontmoetingsruimten zijn in Oegstgeest. Voorbeelden die hierbij genoemd worden zijn de bibliotheek, winkelstraten, en -centra, sportfaciliteiten en culturele verenigingen.