St. t.k.n. nr. 3. Bijlage Informatiebeleidsplan 2024-2028

hierbij is om de organisatie van het Team Informatie in lijn te brengen met het toenemende belang van goede informatisering. Informatisering is een op zichzelf staande poot die zelfstandig opereert, doch in nauwe afstemming met de overige clusters en decentraal geplaatste onderdelen van de IV-Organisatie. De ene keer neemt het een adviserende en ondersteunende rol, de andere keer meer als aanjager of opdrachtgever. Vanuit het negenvlaksmodel bezien (zie Figuur 1), zorgt het cluster Informatisering —met de focus op de ontwikkelkant— voor de vertaling van de behoefte vanuit de organisatie naar de overige clusters, waar de focus ligt op de beheerkant. Daarbij wordt de strategische functie die informatiemanagement vervult van steeds doorslaggevender belang. Om het strategisch vermogen van de organisatie verder te versterken zal vaker scenarioplanning toegepast worden op relevante thema’s zoals nieuwe technologieën en wetgeving.

25

Gelet op bovenstaande ontwikkelingen zetten we in op versterking van de I-poot met meer expertise en kennisdeling op I, borging van de rol van de I-Architect, en door het functio-neel beheer meer vanuit het proces- en klantgerichte BiSL-raamwerk te organiseren. Door BiSL toe te passen, kunnen we de samenwerking tussen de business en IT verbeteren, de kwaliteit van dienstverlening verhogen, kosten beperken en risico’s minimaliseren bij het ontwikkelen en beheren van informatiesystemen. Waar mogelijk sluiten we aan op ITIL, eenzelfde verzameling best practices voor technisch beheer, die op onderdelen ingezet wordt door cluster Automatisering om de effectiviteit van de beheerprocessen te verhogen. Daarbij maken we altijd de afweging tussen theorie en praktijk. Dit alles draagt bij aan een efficiënter gebruik van middelen en een betere afstemming van IT op de doelstellingen van de gemeente.

er natuurlijk nog de partners waar wij vrijwillig mee samenwerken, zoals buurgemeente Elburg, bedrijfsvoeringsorganisatie H2O, de provincie Gelderland (Datakrachtig Gelderland) en natuurlijk onze vele toeleveranciers. We zien kansen om ook in de komende jaren deze vormen van samenwerking verder te benutten om ambities te realiseren en kwetsbaarheid te beperken. We besteden naast veiligheid ook doorlopend aandacht aan duurzaamheid, circulariteit en social return bij inkoop van soft- en hardware.

We staan open voor slim samenwerken waar dit van meerwaarde is in het realiseren van beleidsambities, verlagen van kwetsbaarheid en verhogen van kwaliteit.

De gemeente Nunspeet werkt slim samen, namelijk waar een beleidsveld en/of samenwerkingsvorm doorslaggevend kan zijn in het behalen van de door college en raad gestelde doelen en ambities. Binnen het informatiedomein zijn er vele vormen van samenwerking, van intergemeentelijke samenwerking (Common Ground) en gezamenlijke inkoop (GT-aanbestedingen) vanuit VNG Realisatie, tot regionale samenwerking binnen de Inkoopsamenwerking Noord Veluwe (ISNV), Meerinzicht, Omgevingsdienst Noord Veluwe (ODNV), GGD, Veiligheidsregio en het Streekarchivariaat NoordwestVeluwe. Naast de formele samenwerkingen zijn

26

IT en digitalisering worden steeds politieker en het thema duurzame software komt steeds hoger op de agenda te staan. De verwachting is dat AI-bots in de komende jaren evenveel elektriciteit zullen verbruiken als heel Nederland.xiii Wereldwijd groeit de productie en het gebruik van IT-devices explosief. Een steeds groter deel van onze middelen als gemeente bestaat uit ICT-apparatuur, van mobiele telefoons, laptops en displays tot servers, switches en bekabeling. Veel ICT-apparaten zijn complex en bestaan uit hoogwaardige materialen. Ook worden kritische grondstoffen, zoals zeldzame aardmetalen, toegepast. Om de circulariteit van onze economie te bevorderen, is het belangrijk om apparaten of onderdelen daarvan op te nemen in een kringloop.

De gemeente streeft naar het bevorderen van circulariteit door bij de inkoop van software en hardware te kiezen voor producten en diensten die zijn ontworpen met het oog op hergebruik, recycling en minimalisering van afval. Dit kan bijvoorbeeld inhouden dat de voorkeur wordt gegeven aan producten die energiezuinig zijn, gerefurbished, of die gemakkelijk kunnen worden gedemonteerd en gerepareerd aan het einde van hun (maximaal verlengde) levensduur. In het geval van software in hosting zien we dat steeds meer datacenters zich inzetten voor het bereiken van klimaatdoelstellingen of zelfs volledige klimaatneutraliteit. Bij levering en onderhoud van ICT-apparatuur worden meestal raamcontracten afgesloten. In deze langdurige overeenkomsten is ook sprake van dienstverlening, bijvoorbeeld door resellers of tijdens het logistieke proces van distributie van apparatuur. Hierbij kunnen, in het kader van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI), bijvoorbeeld mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ingezet worden. Door doorlopend aandacht te besteden aan circulariteit, duurzaamheid en social return bij de inkoop van software en hardware, kan de gemeente haar positieve impact op het milieu, de samenleving en de economie vergroten, en tegelijkertijd bijdragen aan haar eigen duurzaamheidsdoelstellingen en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

27

Bijlage I

Trends en ontwikkelingen 1. Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen Digitale samenleving, kenniseconomie, informatiemaatschappij, digitale transformatie, mediasamenleving, informatisering, i-samenleving, data-economie, netwerksamenleving: zomaar even wat termen waarmee we proberen om het hoge tempo van verandering en de verstrekkende invloed van informatie- en communicatietechnologie op onze samenleving te duiden. Waar hebben we het nu precies over?

Figuur 8. Netwerken inwoner (bron: Movisie).

We leven in een samenleving die drijft op informatie en die vervuld is van technologie waarmee wij ons steeds effectiever door de wereld kunnen bewegen. Vanaf het moment dat we opstaan, thuis, op het werk of onderweg zijn, totdat we weer naar bed gaan, kijken we op een interface: computers, smartphone, navigatie, televisie, smart watch, smart home, etc. Onze apparaten verbinden ons met allerlei netwerken en maken ons zo tot een knooppunt in die netwerken (links). De snelheid waarmee we geïnformeerd worden eist van ons dat we voortdurend ‘bijblijven’. We zijn altijd verbonden en dus ook altijd bereikbaar. Digitale vaardigheid en mediawijsheid worden steeds belangrijker om hier effectief mee om te gaan in werk en leven. In 2022 deed het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onderzoek naar het ICT-gebruik van huishoudens en personen.xiv Hieruit blijkt dat 97% van de Nederlanders van 12 jaar of ouder thuis toegang heeft tot internet en 9 op de 10 dagelijks online te vinden is. Ook hadden in 2022 ruim 8 op de 10 Nederlanders van 12 jaar of ouder een of meer slimme apparaten of systemen in huis; meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2020. Verder maakt 90% van de bevolking van 16 jaar of ouder gebruik van de digitale overheid via overheidswebsites of websites van publieke instanties.

Daarmee behoort Nederland tot de top 3 van EU-landen met het grootste percentage inwoners dat gebruik maakt van de digitale overheid. Als netwerk is de gemeentelijke organisatie naar alle kanten verbonden met de wijk, gezinnen, de markt, instellingen, organisaties, overheden. Wij vormen diverse netwerken met onze inwoners en ondernemers, met lokale verenigingen en gemeenschappen, maar ook met

28

buurgemeenten en partnerorganisaties, en met landelijke netwerken en organen. Voor de meeste inwoners zijn wij geen statisch instituut meer, maar een dynamisch knooppunt in hun netwerken, dat waar mogelijk online en waar nodig offline benaderd kan worden. Alles en iedereen bevindt zich in het web. Die trend van vernetwerking, verder versterkt door digitale technologie, maakt ons als gemeente steeds bewuster van de noodzaak om op andere manieren te denken en handelen. Alles centraal organiseren en van bovenaf opleggen is niet meer van deze tijd. Vaak helpen we degenen in onze gemeente die ondersteuning kunnen gebruiken het beste door de netwerken te ontwikkelen waar zij onderdeel van uitmaken. Eigen regie vergroten, juist door netwerken te versterken, zien we bijvoorbeeld nadrukkelijk terug in het regionale Gezondheidsbeleid. Ondertussen leven we in tijden van versnelling en van crisis. De positie van de gemeente Nunspeet daarin is een van kwaliteiten en kansen, maar ook van beperkingen en uitdagingen. Klimaatverandering en de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis, maar ook ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie, tonen aan dat niet alles te plannen valt. Dat vraagt om een andere aanpak. Het woord complexiteit vat nieuwe inzichten samen over de wereld die ook om een nieuwe benadering vragen.

We leven in een complexe wereld die zich niet zomaar laat beheersen. Complex betekent niet hetzelfde als ‘ingewikkeld’. Complex wijst erop dat alles met alles verbonden is. Alle interventies hebben daardoor onbedoelde gevolgen. Denk bijvoorbeeld aan de stikstofcrisis en de wooncrisis, de toeslagenaffaire, of het topzware en peperdure belastingsysteem. Allemaal mede het gevolg van goedbedoeld overheidsbeleid. Wereldwijde digitale infrastructuur, sociale media, algoritmen, kunstmatige intelligentie en andere digitale netwerken en ecosystemen voeden die complexiteit nog meer.

Nieuwe technologieën maken vaak een ontwikkeling door waarbij na een piek van torenhoge verwachtingen een onvermijdelijk ‘dal van desillusie’ volgt, tot uiteindelijk een plateau van duurzame toepassing bereikt wordt. Adviesbureau Gartner brengt jaarlijks een update uit van deze hype cycle (Figuur 9) om aan te tonen op welke plek in de grafiek nieuwe technologieën zich bevinden.xv Zo zien we bijvoorbeeld ontwikkelingen op het gebied van cloud en API-technologie terug, maar ook toepassingen van augmented reality (AR) en quantum computing:

Figuur 9. Gartner Hype Cycle 2023 (bron: Gartner).

29

Waar AR virtuele elementen toevoegt aan de echte wereld, waardoor je via een smartphone of tablet extra informatie kunt zien, plaats VR (virtual reality) je in een volledig virtuele omgeving met behulp van een VR-bril. Spatial computing (rechts in beeld) combineert verschillende technieken, waaronder AR en VR, om digitale informatie te integreren in de echte wereld op een interactieve en locatiegebonden manier. Kort samengevat is spatial computing de computerervaring van de toekomst.xvi Quantum-technologie belooft processors radicaal sneller te maken door toepassing van de principes van kwantummechanica. In het kader van encryptie wordt al gesproken van de ‘quantumdreiging’ die uitgaat van deze nieuwe generatie supercomputers. Hoewel de techniek nog in de kinderschoenen staat, waarschuwde de staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties en Digitalisering onlangs al dat de overheid zich moet voorbereiden op de risico’s die de komst van de quantumcomputer met zich meebrengt.xvii In de toekomst zullen bestaande encyptiemethodes quantumveilig gemaakt moeten worden om digitale gegevens te beschermen. Robotisering is het gebruik van programmeerbare machines om menselijke taken te automatiseren of uit te voeren. Voorbeelden zijn zowel de robotstofzuiger als software robots die administratieve en repetitieve taken binnen bedrijfsprocessen kunnen automatiseren.

In het laatste geval hebben we het over robotic process automation (RPA), een techniek die al veelvuldig ingezet wordt bij gemeenten voor bijvoorbeeld gegevensinvoer of verwerking van formulieren. Hoewel robotisering het streven omvat naar autonome systemen die zelfstandig kunnen opereren, hoeft dit nog niet te betekenen dat er sprake is van AI. De categorie innovaties waarbij robotisering en AI worden gecombineerd wordt embodied AI genoemd. De meeste innovatieve technologieën concentreren zich momenteel rondom toepassing van kunstmatige intelligentie (AI), een verzamelterm voor alle pogingen om met technologie nieuwe vormen van intelligentie te creëren. In de regel wordt dit voornamelijk gedaan door een bepaalde toepassing van machine learning, een methode die computers in staat stelt om automatisch te leren.

30

De meest actuele, geavanceerde en ‘gehypete’ van de technologieën is zonder twijfel die van generatieve AI (ook wel genAI). Generatieve AI is een categorie software die tekst, beeld, geluid en/of andere media kan genereren op basis van een input, meestal prompt genoemd. Daarbij maakt het gebruik van kunstmatige zelflerende neurale netwerken (een toepassing van machine learning). Exponentiele groei van rekenkracht maakt mogelijk dat deze complexe netwerken biljoenen datapunten bevatten. Zo is OpenAI’s taalmodel GPT-4 getraind met een dataset van naar schatting 1.76 biljoen parameters en zullen volgende versies hier een veelvoud van bevatten. Op basis van de dataset, en met behulp van de prompt, voorspellen huidige taalmodellen het volgende woord(deel) in een antwoord, een vorm van kansberekening dus. Met behulp van verschillende technieken zullen toekomstige modellen steeds meer in staat zijn om te beredeneren of hun antwoorden goed zijn of niet, en zo tot zelfstandig redeneren. In plaats van taalmodellen (Large Language Models/LLM’s) zullen we dan vaker gaan spreken van AI Agents. Vrijgave voor het publiek van chatbot ChatGPT aan het einde van 2022 genereerde wereldwijd veel media-aandacht en heeft geleidt tot een zogeheten ‘market push’ en explosieve toename in het gebruik van generatieve AI binnen veel maatschappelijke sectoren, van onderwijs en zorg tot de overheid.

Internationaal spelen er grote economische en geopolitieke belangen en hebben bedrijven en overheden al miljarden geïnvesteerd in AI-onderzoek en infrastructuur. Andere bekende voorbeelden van genAI (anno 2024) zijn DALL-E, Midjourney, Google Gemini, Claude Opus en Microsoft Copilot. Al deze tools zijn in handen van commerciële en elkaar onderling beconcurrerende tech-bedrijven (Microsoft bezit inmiddels 49% van de aandelen van OpenAI). Zij houden (delen van) de broncode, de algoritmen, gehanteerde bronnen en ook de manier waarop met de verzamelde data

van gebruikers wordt omgegaan geheim. Omtrent contentgebruik en auteursrecht lopen al diverse rechtszaken. Bovendien is bekend dat er door beperkingen in de dataset altijd een bepaalde mate van bias in de resultaten zal zitten. Ondanks dat de technologie veel mogelijkheden biedt is voorzichtigheid en gepaste terughoudendheid daarom geboden. Desalniettemin zal genAI op termijn binnen alle sectoren—en ook binnen alle gemeentelijke domeinen—de bestaande technologieën en toepassingen transformeren. In combinatie met AI zullen grote innovaties mogelijk zijn. Daarom heeft het kabinet de ambitie uitgesproken om samen met de Nationale AI Coalitie de komende zeven jaar twee miljard euro te investeren in de ontwikkeling van AI.xviii Zo maakt AI onze wereld in rap tempo nog veel complexer en onvoorspelbaarder dan die al was, met alle mogelijkheden en risico’s van dien. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de juiste kaders en omstandigheden creëren voor de gewenste verandering de aanpak is die het beste werkt in complexe omgevingen. Om complexe problemen op te lossen is het bijvoorbeeld veel effectiever om de juiste omstandigheden te scheppen voor het ontstaan van vele oplossingen dan om één oplossing van bovenaf op te leggen. Complexificatie vraagt om samenhang en integratie, niet om kwetsbare centralisatie.

Wet- en regelgeving en nationaal en lokaal beleid kunnen aan die ontwikkeling bijdragen, maar juist ook de complexiteit vergroten, en daarmee de kans dat interventies onbedoelde gevolgen hebben. Binnen de institutionele context is wetgeving een iteratief proces waarvoor het moment van vaststelling slechts het beginpunt is. Zo schrijft de in maart 2024 vastgestelde AI Act een voornamelijk risico-gebaseerde aanpak voor die veel ruimte laat voor een lokale waardengedreven invulling. Om dat te bereiken moet het democratische proces op meerdere lagen versterkt worden. Door in te zetten op wendbaarheid en te werken vanuit de verbinding speelt de in dit plan opgenomen informatiestrategie bewust in op deze inzichten.

31

2. Europese en nationale wet- en regelgeving Op dit moment komen veel nieuwe ontwikkelingen, veranderingen en wijzigingen op lokale overheden af. Een deel van die veranderingen heeft te maken met wetgeving op nationaal en Europees niveau. Een rapport van VNG Realisatie uit 2022 identificeert zo’n 35 verschillende wetten en regels die normatief relevant zijn voor verschillende aspecten van de informatiehuishouding bij gemeenten.xx Hieronder volgt een thematisch gerangschikt overzicht uit het rapport:

Figuur 10. Overzicht informatiewetten (bron: VNG Rapport juni 2022 ‘Analyse naar de samenhang tussen generieke informatiewetten’).

32

Naast deze 35 generieke informatiewetten zijn er ook domeinspecifieke wetten zoals de Omgevingswet en de Jeugdwet die afwijkende of aanvullende i-bepalingen bevatten. Bovendien is er ook diverse wetgeving in voorbereiding die aanzienlijke impact gaat hebben (zoals de Data governance act en de Algemene informatiewet). In plaats van een uitputtende beschrijving van al deze wetten te geven, legt deze analyse de nadruk op de algemene situatie op Europees en nationaal niveau. Het Digital Decade-programma van de Europese Unie loopt tot 20230 en bevat een breed scala aan wetten en regelgevingen op het gebied van digitalisering, bedoeld om de digitale transformatie van Europa te bevorderen en versnellen.

Figuur 11. Wetgevingsoverzicht Digital Decade EU (bron: VNG Rapport juni 2023 ‘Analyse Samenhang Europese digitale wetgeving’).

Zowel op landelijk als op Europees niveau krijgt vereenvoudiging van wetgeving weinig aandacht. De focus ligt op nieuwe wetgeving. Deels is dat als gevolg van de snelheid van ontwikkelingen waarop wetgeving probeert in te spelen. Volgens het VNG-rapport is er inmiddels sprake van “onvoldoende samenhang” en van spanning tussen wetten onderling.xxi Bepalingen met betrekking tot privacy (AVG) en openheid (Woo) kunnen elkaar bijvoorbeeld bijten. Ook toezicht en verantwoording zijn door de versplintering per wet anders belegd en georganiseerd.

Dit leidt tot knelpunten bij het in samenhang implementeren en werkt belemmerend voor zowel de uitvoering van primaire processen als het op orde krijgen van de informatiehuishouding. Het blijvend creëren van urgentie en beschikbaar stellen van voldoende middelen voor i-opgaven wordt als lastig ervaren. Baten van de doelen liggen vaak op een andere plek buiten het primaire proces of later in de tijd en lijken daardoor bestuurlijk minder interessant. De vertaling van i-wetgeving naar requirements voor inkoop van soft- en hardware wordt vaak onvoldoende meegenomen, zowel in de planning als de uitwerking. Herhaaldelijk uitstel van de invoeringsdatum van de Omgevingswet door vertraging in de ontwikkeling van het digitale stelsel is hier een treffend voorbeeld van. Dit gat tussen regelgeving en ICT vergroot de druk op informatiemanagement en contractbeheer bij gemeenten en leidt tot extra kosten. Zorgvuldige toetsing van de wetgeving op architectuur, standaarden, functionele en technische haalbaarheid (i.e. beschikbaarheid van generieke voorzieningen) is randvoorwaardelijk om te komen tot verbeteringen. Noodzakelijk is ook een samenhangend overzicht en planning van i-wetgeving. Landelijke i-strategieën (e.g.

Agenda Digitale Overheid 2020, Nederlandse Digitaliseringsstrategie 2021, Agenda Digitale Veiligheid 2020-2024, Digitale Agenda Gemeenten 2024, de Nederlandse Cybersecuritystrategie 2022-2028, Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek 2022-2026) en uit deze en andere programma’s voortvloeiende richtlijnen, kaders, handreikingen en andere instrumenten vormen eveneens een versnipperd geheel. De VNG adviseert dan ook om op lokaal niveau tot een strategie te komen waarmee “integraal gekeken wordt naar de digitale infrastructuur, beleidsdomeinen en organisatie”. xxii Om te voorkomen dat implementatietrajecten binnen onze gemeente langs elkaar heen gaan lopen, en om op een meer doeltreffende wijze om te gaan met de hierboven beschreven problematiek, zal in de komende periode de implementatie van digitale wetgeving meer in samenhang georganiseerd gaan worden (zie verder thema 4: I-Governance, van de informatiestrategie).

33

3. Lokale ambities

College en raad In het Raadsakkoord 2022-2026: ‘Samen meer voor elkaar’ staat het Informatiebeleid benoemd als een van de belangrijke pijlers onder programma 9 Bestuur en financiën. In het Collegeprogramma 2022-2026 heeft het Nunspeetse college het raadsakkoord verder uitgewerkt en een stevige ambitie neergezet voor de informatievoorziening:

“Een toekomstbestendige, betrouwbare en zo effectief en efficiënt mogelijk ingerichte informatievoorziening die aansluit op wettelijke, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen en op de (informatie)behoefte van inwoners en van de gemeentelijke organisatie.” xxiii

Daarnaast moet de informatie en dienstverlening van de gemeente minimaal voldoen aan de wettelijke eisen voor digitale veiligheid en toegankelijkheid. Om dit te bereiken geeft het college aan te zullen investeren in de juiste capaciteit en competenties van ICT personeel en in het vergroten van de digitale vaardigheid en het vergroten van het bewustzijn omtrent privacy en informatieveiligheid van de gemeentelijke organisatie. Ook zet het college in op effectieve inzet van data om beleidskeuzes te onderbouwen en daarmee te ondersteunen bij de maatschappelijke uitdagingen.

Organisatie De Missie-Visie-Strategie is in 2021 op initiatief van de directie opgesteld als leidraad voor de organisatie. Deze stelt integrale samenwerking en een open en toekomstgerichte houding centraal:

“We doen ons werk voor de Nunspeetse samenleving professioneel, collegiaal en samenwerkende als één geheel. (…) We investeren in de toekomst van Nunspeet en geven ruimte aan ambities, initiatieven en nieuwe ideeën.” xxiv Vanuit het thema Klantgerichte dienstverlening staat Optimale digitale communicatie benoemd als één van de actiepunten, met de informatiebehoefte van de samenleving als vertrekpunt:

“We volgen de informatiebehoefte in onze samenleving en spelen daar snel en flexibel op in. We digitaliseren snel, maar blijven—ook tijdens de digitale transformatie—ook houden voor de ‘minder digitaal zelfredzamen’ in onze samenleving.” xxv

34

Vanuit het thema Goed werkgeverschap worden Duurzame inzetbaarheid (om “de organisatie en individuele collega’s toekomstbestendig te houden”) en Werkomgeving als actiepunten genoemd:

“Een goede en veilige werkplek is een basisvoorwaarde voor goed functioneren. Dat geldt ook voor de digitale werkomgeving.” xxvi

Met behulp van de Flyer Hybride werken (2022) heeft de directie hier verder invulling aan gegeven door zowel “Goede ICT infrastructuur en (mobiele) apparatuur” als “Trainingen op het gebied van hybride werken en digitale vaardigheden” te benoemen als randvoorwaarden.xxvii

Dienstverlening en bedrijfsvoering Vanuit de Visie op dienstverlening streeft de gemeente Nunspeet naar “maximale digitale dienstverlening.”xxviii Digitale producten en diensten vormen een steeds groter aandeel van ons portfolio. Meer dan ooit zijn laagdrempeligheid en benaderbaarheid daarom belangrijke principes voor onze dienstverlening. We laten inwoners en ondernemers niet wegzakken in het digitale moeras, maar staan klaar als het nodig is. “Online waar het kan, fysiek waar het nodig is.” Met die gedachte hebben we gekozen voor een ‘omnichannel’ kanaalstrategie: de inwoner centraal stellen door gelijkwaardigheid tussen communicatiekanalen:

“Bij omnichannel richt de organisatie zich niet langer op het managen van elk kanaal afzonderlijk, maar verschuift het accent naar het samenspel van alle kanalen. Door de kanalen bij elkaar te brengen, slimmer in te richten en goed op elkaar af te stemmen, zorgen wij voor een betere interactie. De verschillende kanalen sluiten naadloos op elkaar aan en bevorderen inclusie. Iedereen wordt bediend en niemand wordt uitgesloten in de kanalen. Daarbij sluiten wij aan bij principes zoals deze geformuleerd zijn in de VNG position paper Dienstverlening.” xxix

Naast telefonie en e-mail is de gemeente ook actief via sociale media en te benaderen via livechat. Daarnaast investeert de gemeente in gebruiksvriendelijke online platforms en klantportalen waar inwoners en ondernemers met behulp van digitale formulieren toegang hebben tot verschillende diensten, zoals het aanvragen van vergunningen, het doorgeven van verhuizingen, en het maken van afspraken. Vanuit de Online strategie (2019) wordt er gestreefd naar online dienstverlening die zó gebruiksvriendelijk en toegankelijk is dat inwoners digitaal als voorkeurskanaal zien. De Wet digitale overheid (Wdo) trad op 1 juli 2022 in werking en stelt diverse standaarden voor elektronisch verkeer en met name elektronische identificatiemiddelen (e.g. DigiD, eHerkenning, eIDAS) verplicht. Ook geeft het regels over informatieveiligheid en over de toegang van burgers en bedrijven tot online dienstverlening bij de (semi)overheid. Dit vraagt doorlopend om aanpassing, toetsing en beveiliging van gemeentelijke digitale voorzieningen. Ook is de gemeente wettelijk verplicht (conform Europese standaard standaard WCAG 2.1) om zorg te dragen voor de toegankelijkheid van alle online

35

middelen, van websites en (mobiele) applicaties tot intranet. Hierbij draait het om gebruiksvriendelijkheid, vindbaarheid en compatibiliteit van digitale voorzieningen voor iedereen, inclusief laaggeletterden, visueel beperkten en mensen met een lichamelijke aandoening. Deze taak vraagt ook in de komende jaren nog volop aandacht. Het digitaliseren van processen alleen is echter niet meer het leidend motief. Dankzij mooie resultaten op het vlak van digitale dienstverlening en Zaakgericht Werken in de afgelopen jaren heeft de organisatie voortgang geboekt. De aandacht verschuift nu ook steeds meer naar het verbeteren van de kwaliteit van informatie, processen en resulterende pro-ducten en diensten. De gemeente moedigt actieve betrokkenheid en participatie van inwoners aan door middel van interactieve communicatie, zoals online enquêtes, participatieplatforms en burgerpanels. Uit de interactieve sessie voor het thema dienstverlening kwam een duidelijke benadering naar voren: we denken altijd vanuit de inwoner en houden aandacht voor de menselijke maat. Waar het domein bedrijfsvoering nadrukkelijk de aandacht op vestigde tijdens de interactieve sessie was het belang van aandacht voor de medewerker zelf en de wens om goed samen te (kunnen) werken, en de erkenning dat goede informatievoorziening hiervoor noodzakelijk is.

In het kader van het hybride werken omarmt de gemeente flexibele werkmodellen, zoals thuiswerken en flexibele werktijden, om de werk-privébalans van medewerkers te verbeteren en talent aan te trekken en te behouden. De pijlers van het Strategisch HR beleid gemeente Nunspeet 2022-2025 zijn: Duurzame inzetbaarheid, Lerende organisatie, en Vinden, binden en boeien. Het ontwikkelprogramma Digitale Vaardigheden valt onder duurzame inzetbaarheid. Er is een groeiende erkenning van het belang van welzijn en gezondheid op de werkplek. De organisatie investeert in programma’s en initiatieven die het welzijn van medewerkers bevorderen, zoals gezondheidsvoorzieningen, training en opleiding. Bovendien integreert de organisatie moderne technologieën en tools, zoals videoconferentie-apparatuur en samenwerkingsplatforms, om effectieve communicatie op afstand mogelijk te maken. Door deze aanpassingen streeft de gemeente ernaar om een werkomgeving te creëren die de productiviteit en betrokkenheid van medewerkers stimuleert, ongeacht waar ze werken. Er is een groeiende nadruk op transparantie en verantwoording in financiële processen, zowel intern als extern. Gemeenten zijn verplicht om te voldoen aan wet- en regelgeving op het gebied van financiële verslaggeving en audit, zoals de Gemeentewet en de Wet open overheid.

Daarom standaardiseren en automatiseren we steeds meer financiële processen, zoals budgettering, boekhouding en (e-)facturering. Dit verhoogt de efficiëntie en nauwkeurigheid van financiële operaties en vermindert handmatige fouten. Rechtmatige en doelmatige inkoop vindt deels binnen de Inkoopsamenwerking Noord Veluwe (ISNV) plaats op basis van een gezamenlijk vastgestelde meerjarige regionale inkoopkalender. Ook wordt vanuit de ISNV gestreefd naar standaardisatie van procedures, richtlijnen en hulpmiddelen. In het inkoopbeleid van de ISNV (2024) heeft het voor de inkoop van ICT-diensten en leveringen de voorwaarden van de VNG—de Gemeentelijke Inkoopvoorwaarden bij IT (GIBIT)—en de IBD—de Standaard Verwerkersovereenkomst Gemeenten (VWO)—standaard van toepassing verklaard. Naast de inkoopfunctie en de planning- en controlcyclus zorgt ook procesmanagement voor een gestructureerde aanpak van het verbeteren van processen. Binnen de hele bedrijfsvoering groeit de focus op het inrichten van dergelijke Plan-Do-CheckAct (PDCA) cycli, en dus ook binnen de informatievoorziening. Door processen te beschrijven, analyseren en verbeteren, kan de gemeente haar efficiëntie verhogen, kosten beperken en de kwaliteit van de dienstverlening verbeteren.

36

Sociaal Het sociaal domein is ontstaan in 2015 met de invoering van de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning, en de decentralisatie van taken vanuit het Rijk naar gemeenten. Als gevolg hiervan kregen gemeenten meer verantwoordelijkheden en bevoegdheden op het gebied van zorg en ondersteuning. Om inzicht te krijgen in belangrijke cijfers en ontwikkelingen op dit gebied, werd de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD) ontwikkeld. Deze monitor is raadpleegbaar via Waarstaatjegemeente.nl en biedt waardevolle informatie voor gemeenten om hun beleid en uitvoering te monitoren en te evalueren. De huidige algemene beleidstrend binnen het sociaal domein is gebaseerd op het principe van ‘één gezin, één plan, één regisseur’. Dit impliceert een integrale benadering van zorg en ondersteuning, waarbij de focus ligt op samenwerking met ketenpartners en het creëren van maatwerkoplossingen voor inwoners. Een belangrijk ondersteunend element in deze visie is de mogelijkheid van digitale dienstverlening en plaats- en tijdonafhankelijk werken, zoals bij keukentafelgesprekken, om klanten optimaal te kunnen bedienen. De visie uit het Integraal beleidsplan sociaal domein 2022-2025 streeft naar een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen en een leven lang kan blijven ontwikkelen.

Deze visie wordt ondersteund door verschillende uitgangspunten, waaronder het principe dat inwoners zelf kunnen bepalen in hoeverre ze willen participeren en op welke manier. Ook wordt benadrukt dat integraal werken de standaard moet zijn, waarbij de hulpvraag breder wordt bekeken dan alleen de directe behoefte van de vraagsteller. De (gemeentelijke) systeemwereld is daarbij ondersteunend en niet leidend. Uiteraard geldt dit ook voor de digitale voorzieningen. In de beweging van systeemwereld naar leefwereld speelt data-integratie een belangrijke rol. Sturingsinformatie voor zowel management als bestuur volgt uit een herijking van de KPI’s voor de raad (de KPI’s binnen het Programma 1: Sociaal Domein) in samenwerking met de raadswerkgroep indicatoren. Daarna volgen gesprekken over monitoring (en brede evaluatie) van de maatschappelijke effecten en beleidsdoelstellingen uit het beleidsplan, onder meer ter ondersteuning van de ambtelijke organisatie bij het voeren van gesprekken met maatschappelijke partners over de uitvoering van het beleid.

Uit de interactieve sessie met medewerkers binnen het sociaal domein is gebleken dat er een grote behoefte is aan overzichten en dat er veel ideeën zijn voor de inzet van RPA. Dit onderstreept het belang van goede datakwaliteit en de inzet van technologische innovaties om de efficiëntie en effectiviteit van de dienstverlening binnen het sociaal domein te verbeteren.

37

Ruimte De komst van de Omgevingswet (officieel per 1 januari 2024) heeft een transformatie van het fysieke domein in gang gezet. De Omgevingswet is een majeure wijziging die de wetten voor de leefomgeving bundelt en moderniseert. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Deze moderniseringsslag was al jaren in voorbereiding, op lokaal, regionaal en landelijk niveau, en kent een sterke informatiecomponent, samengevat onder de noemer Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO-LV). De ontwikkeling van en aansluiting op dit nieuwe stelsel vraagt veel van het Rijk, provincies, lokale overheden, samenwerkingspartners en leveranciers. De omgevingswet noopt organisaties tot een actievere en flexibelere opstelling en tot snellere en doeltreffende dienstverlening met een sterk digitaal component. Binnen de gemeente wordt er nauw samengewerkt tussen de teams ROV, VTH en Informatie om dit te bereiken. De toekomstvisie voor de gemeente voor de periode tot 2030 is de Omgevingsvisie (2018). In deze visie zijn sociale, economische en ruimtelijke aspecten op een integrale wijze met elkaar verweven. Vitaliteit, leefbaarheid en kwaliteit staan centraal. De gemeente staat voor nieuwe omvangrijke opgaven met betrekking tot duurzaamheid, energietransitie en de wooncrisis.

In tijden van digitale transformatie vertaalt dit zich naar diverse complexe datavraagstukken. Wat voor type woningen worden er voor welke doelgroepen gebouwd? In hoeverre gaat dit klimaatadaptief? Wat betekent dit voor de verkeersstromen en parkeervoorzieningen? Dat uit de informatiesessie met het domein ruimte een sterke wens naar voren kwam om het datagedreven werken verder te organiseren moge duidelijk zijn. Zowel vanuit beleid als uitvoering wordt digitalisering steeds meer een onderdeel van onze fysieke leefomgeving. Het meldingensysteem en de bijbehorende mobiele app zorgen ervoor dat meldingen snel kunnen worden geregistreerd, uitgezet en afgehandeld. Met de opkomst van Internet of Things (IoT)—autonome apparaten verbonden met het internet— komen steeds meer mogelijkheden om met behulp van sensordata het beheer van de openbare ruimte slimmer te organiseren en beter beleid te ontwikkelen. Deze sensoren kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt voor het monitoren van verkeersstromen, luchtkwaliteit, energieverbruik, waterstanden en afvalstromen. Veilige, anonieme en kwalitatieve registratie en bijhouding van deze data is vanzelfsprekend cruciaal.

Basisgegevens over objecten in de fysieke werkelijkheid, zoals gebouwen, wegen, water, spoorlijnen, bomen, terreindelen, woonplaatsen, gemeentegrenzen en openbare ruimten, wordt op verschillende plekken verzameld, geregistreerd en bijgehouden. De toekomstige ambitie op landelijk niveau is de doorontwikkeling in samenhang van de geo-basis-registraties (DiS-Geo), oftewel de totstandkoming van een Samenhangende

38

Objectregistratie (SOR). Hierin zullen tenminste de basisregistratie adressen en gebouwen (BAG), de basisregistratie grootschalige topografie (BGT) en enkele onderdelen uit de WOZ-administratie worden opgenomen. Ook zijn er belangrijke raakvlakken met de basisregistratie topografie (BRT) en het Nationaal Wegenbestand. Het ministerie van BZK werkt onder de noemer Zicht op Nederland aan een flexibel en robuust geo-data-fundament om beter voorbereid te zijn op toekomstige maatschappelijke opgaven. Het programma baseert zich op de bestaande Nationale Geo-Informatie Infrastructuur (NGII). Voorsorterend op landelijke ontwikkelingen heeft het Team Informatie van de gemeente Nunspeet al in 2015 gekozen voor de totstandkoming van één gecentraliseerd domein Gegevens waarbinnen de basisregistraties zijn ondergebracht. In de komende jaren zal de informatie-architectuur en het applicatielandschap meegroeien met deze verdere vervlechting.

Figuur 12. Basisregistraties zichtbaar gemaakt in de openbare ruimte (bron: Ministerie BZK).

Ook binnen de software is een trend zichtbaar richting geïntegreerde platformen die verschillende aspecten van ruimtelijke informatievoorziening combineren, zoals GIS, CAD, BIM en digital twins. Gegevensstandaardisatie en interoperabiliteit zijn belangrijke randvoorwaarden voor de doorontwikkeling van deze technologieën binnen het fysieke domein. Geografische informatiesystemen (GIS) blijven evolueren naar meer gebruikersvriendelijke, cloud-gebaseerde en mobiele oplossingen. Deze viewers stellen medewerkers in staat om ruimtelijke gegevens te visualiseren, analyseren en delen. Daarbij vereist wetgeving rond privacy en -beveiliging (zoals de AVG) dat gevoelige informatie zoals persoonlijke locatiegegevens vertrouwelijk wordt behandeld. Computer-aided design (CAD) wordt steeds geavanceerder, waardoor stedenbouwkundigen en architecten gedetailleerde plannen kunnen maken voor infrastructuur en gebouwen. Integratie met GIS en BIM is essentieel voor een naadloze overgang van ontwerp naar uitvoering. Building Information Modeling (BIM) wordt steeds meer de norm voor het ontwerp, de constructie en het beheer van gebouwen en infrastructuur. De opkomst van 3D-modellen en digital twins stelt gemeenten in staat om virtuele replica’s van wijken en infrastructuren te maken. Dit maakt het mogelijk om scenario’s te simuleren, planningen te optimaliseren en risico’s te beheren.

De ontwikkeling van een digitale tweeling helpt bij het maken van betere keuzes en kan ook de digitale interactie met inwoners verbeteren.

Er is een groeiende nadruk op geavanceerde data-analyse en visualisatie binnen het ruimtelijk domein. Dit omvat het gebruik van geavanceerde technieken zoals spatial analysis en machine learning om inzichten te verkrijgen uit ruimtelijke data, evenals de ontwikkeling van intuïtieve visualisatietools voor het communiceren van complexe ruimtelijke informatie. GenAI zal in de toekomst vaker ingezet kunnen worden om taken binnen GIS-viewers, CAD-tekensoftware en BIM te automatiseren, zoals het identificeren van patronen in ruimtelijke data, het genereren van ontwerpen op basis van parameters, en het optimaliseren van ruimtelijke planningsscenario’s. Dit kan leiden tot een hogere efficiëntie en nauwkeurigheid in besluitvormingsprocessen.

39

4. SWOT-analyse Ruimte Tot slot geeft de SWOT-analyse aan welke sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen de huidige situatie bij de gemeente Nunspeet kenmerken. Daarvoor combineert het de inzichten uit de voorgaande beknopte uiteenzetting van relevante maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, Europese en nationale wetgeving en lokale ambities, inclusief de uitkomsten van de domeinsessies. De inzet van de informatiestrategie is om zoveel mogelijk de benoemde sterktes te benutten, de zwaktes te verbeteren, de kansen te verzilveren en de bedreigingen te beperken.

40

Bijlage II

Overzicht architectuurprincipes en -richtlijnen Gemeente Nunspeet Principes 1. Wij denken en handelen vanuit de positie van de klant. 2. Wij bieden de klant een eenduidige en transparante informatiepositie. 3. Wij digitaliseren onze producten, diensten en processen, en automatiseren waar nodig en wenselijk. 4. Wij werken zaak- en procesgericht, waarbij elk proces een eigenaar heeft en zo controleerbaar en verbeterbaar is. 5. Wij gaan op een vertrouwelijke, verantwoorde en uitlegbare manier met gegevens om. 6. Wij werken datagedreven en (her)gebruiken daarbij zoveel als mogelijk actuele en kwalitatieve gegevensverzamelingen. 7. Wij stellen openbare gegevens als open data beschikbaar. 8. Wij faciliteren tijd-, plaats- en apparaatonafhankelijk werken waar dat kan en persoonlijk contact waar dat beter is. 9. Wij gebruiken ICT-oplossingen die minimaal voldoen aan wetgeving, standaarden en geldende normenkaders, en zoveel mogelijk in de praktijk bewezen, doelmatig en gebruiksvriendelijk zijn. 10. Wij richten onze informatievoorziening en technische omgeving flexibel, samenhangend, gestandaardiseerd en toekomstgericht in. 11. Wij voeren regie over uitbestede diensten.

Richtlijnen Thema: Digitale dienstverlening • We richten informatievoorziening in vanuit de visie op dienstverlening en de klantbehoefte. • We digitaliseren onze diensten en processen met de menselijke maat: met oog voor vaardigheid, inclusie, participatie en toegankelijkheid. • We stellen meerdere kanalen open, maar waar het kan passen we digitaal als voorkeurskanaal toe. • We werken zaak- en procesgericht binnen alle domeinen. • We passen de Common Ground principes toe. Thema: Datagedreven werken • We zien Nunspeet als een slimme volger: we innoveren met behulp van bewezen technologieën. • We zien datagedreven werken als de nieuwe norm en zorgen voor inbedding en kaders middels een datastrategie. • We werken opgavegericht aan data-vraagstukken, oftewel: vanuit de vraag en niet vanuit het aanbod. • We wegen doorlopend doelen, kansen en risico’s van technologie voor maatschappelijke opgaven, publieke waarden, grondrechten en ethiek. Thema: Hybride werkplek • We bouwen informatievoorziening die optimaal digitaal en hybride werken ondersteunt. • We zien een algemene Helpdesk als de kern van een goede werkplekondersteuning. • We zorgen dat de organisatie in staat is om effectief en zelfstandig informatie vast te leggen en terug te vinden om duurzame toegankelijkheid te borgen.

• We investeren in digitale veiligheid en vaardigheid om kwetsbaarheid te verlagen en incidenten te voorkomen. • We hanteren een ‘Cloud, tenzij’ cloudstrategie. Thema: I-Governance • We sturen vanuit de samenhang en zien doorontwikkeling van de I-Governance als een continu verbeterproces. • We werken projectmatig samen, zorgen voor korte lijnen, en leren snel door te ervaren in de praktijk. • We zetten in op versterking en doorontwikkeling van de I-poot. • We staan open voor slim samenwerken waar dit van meerwaarde is in het realiseren van beleidsambities, verlagen van kwetsbaarheid en verhogen van kwaliteit. • We besteden naast veiligheid ook doorlopend aandacht aan duurzaamheid, circulariteit en social return bij inkoop van soft- en hardware.

41

Bijlage III

Functiehuis Informatievoorziening Gemeente Nunspeet

42

Bijlage IV

Basisarchitectuur Gemeente Nunspeet

Overheidsloketten

Overige Landelijke Voorzieningen

Kantoorautomatisering

Samenwerken

Archiefbeheer (RMA)

Documentbeheer (DMS)

Informatiebeheer

Basis- en kerngegevens

Samenwerkingsomgeving

Informatiebeveiliging & Privacy

Landelijke Voorzieningen Basisregistraties

Landelijke voorzieningen Mijn Overheid data.overheid.nl

Data Management

Managementinformatie

Datagedreven werken

Zaakafhandeling

Zaakregistratie

Klantcontact

Zaakgericht werken

Mijn Overheid

voor ondernemers

Kanalen

Dataportaal

43

Bijlage V

Functioneel-technische architectuurplaat Gemeente Nunspeet

44

Bronvermelding Nunspeet:

Regionale Beleidsnota ‘Samen verder voor een gezond Noord-Veluwe 2022-2025’ (2022). Bewonersparticipatie in Nunspeet. Integraal beleidskader participatie 2021. Collegeprogramma Gemeente Nunspeet 2022-2026. Flyer Hybride Werken (28-10-2022). Inclusie Agenda Gemeente Nunspeet 1.0 2021-2024. Integraal beleidsplan sociaal domein 2022-2025. Missie – visie – strategie, versie januari 2022. Omgevingsvisie Nunspeet (2018). Online strategie (2019). Raadsakkoord Gemeente Nunspeet 2022-2026 ‘Samen meer voor elkaar’. Strategisch HR beleid gemeente Nunspeet 2022-2025. Visie op dienstverlening 2023-2027 ‘Dienstverlening draait om mensen’.

Vereniging Nederlandse Gemeenten:

VNG, Digitale Agenda Gemeenten 2024 ‘Naar een Waardenvolle Informatiesamenleving’ (2024). VNG, VNG Datastrategie ‘Opgavegericht en verantwoord datagedreven werken’ (juni 2023). VNG Realisatie, Analyse naar de samenhang tussen generieke informatiewetten (juni 2022). VNG Realisatie, Analyse samenhang Europese digitale wetgeving (2023). VNG, Position paper AI (april 2022). VNG, Trendanalyse AI en Algoritmen (2024).

i ii iii iv v vi

vvi viii ix x

xi xii

xiii

Rik Maes (2003). Informatiemanagement in kaart gebracht. PrimaVera Working Paper 2003-02. Inclusie Agenda Gemeente Nunspeet 1.0 2021-2024. Bewonersparticipatie in Nunspeet. Integraal beleidskader participatie 2021. Vereniging Openbare Bibliotheken (juli 2022), Netwerkagenda 2021-2023. https://www.slo.nl/thema/meer/21e-eeuwsevaardigheden/ Rathenau Instituut (2020). Digitale dreigingen voor de democratie – Over nieuwe technologie en desinformatie. Den Haag (auteurs: Boheemen, P. van, G. Munnichs & E. Dujso). M&I Partners (2023). ICT Benchmark Gemeenten 2023. Trends & conclusies. https://www.noraonline.nl/wiki/Het_basisconcept_van_Zaakgericht_Werken VNG/Berenschot (2018). Rapport Datagedreven sturing bij gemeenten. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (2021). Actuele kwestie, klassieke afweging. Een verkenning naar de governance van het Nederlands digitaliseringsbeleid (auteurs: Jorgen Schram, Henk den Uijl, Mark van Twist). Flyer Hybride Werken (28-10-2022). Remko van der Pols, Ralph Donatz, Frank van Outvorst (2012). BiSL - Een framework voor business informatiemanagement - 2de herziene druk. Van Haren Publishing B.V., ASL BiSL Foundation. Alex de Vries (October 18, 2023). The growing energy footprint of artificial intelligence. In: Joule volume 7, issue 10, pp. 2191-2194.

45

Centraal Bureau voor de Statistiek (2023). ICT, kennis en Economie 2023. https://longreads.cbs.nl/ict-kennis-en-economie-2023/ xv https://www.gartner.com/en/articles/what-s-new-in-the-2023-gartner-hype-cycle-for-emergingtechnologies xvi Bron afbeelding: https://www.apple.com/newsroom/2023/06/introducing-apple-vision-pro/ xvii Staatssecretaris van Huffelen (7 maart 2024). Antwoorden op Kamervragen over quantumproof encryptie. https://open.overheid.nl/documenten/746d6da8-fb1d-43d9-a184-9fc30d3a7654/file xviii VNG, Digitale Agenda Gemeenten 2024 ‘Naar een Waardenvolle Informatiesamenleving’, 6. Zie ook: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (januari 2024). Overheidsbrede visie generatieve AI. xix Dave Snowden et al (2020). Cynefin - weaving sense-making into the fabric of our world. Colwyn Bay: The Cynefin Company. xx VNG Realisatie (2022). Analyse naar de samenhang tussen generieke informatiewetten. xxi VNG Realisatie (2022). Analyse naar de samenhang tussen generieke informatiewetten, 3. xxii VNG Realisatie (2023). Eindrapport Analyse Samenhang Europese digitale wetgeving, 4. xxiii Collegeprogramma Gemeente Nunspeet 2022-2026, 36. xxiv Missie – visie – strategie, versie januari 2022, 2. xxv Missie – visie – strategie, versie januari 2022, 2. xxvi Missie – visie – strategie, versie januari 2022, 3. xxvii Flyer Hybride Werken (28-10-2022).

xxviii Visie op dienstverlening 2023-2027 ‘Dienstverlening draait om mensen’, 3. xxix Visie op dienstverlening 2023-2027 ‘Dienstverlening draait om mensen’, 4. xiv

46